UPDATE 14092019/496 Nederland hulpeloos bij cyberaanval

Deze week begon met een aantal ‘spraakmakende’ ontwikkelingen. Ik zet er een aantal onder elkaar.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Wat er met kop en schouder over het maaiveld uitsteekt is dat de ECB deze week de rente weer verder heeft verlaagd, maar dat op de kapitaalmarkten de rentetarieven wereldwijd juist zijn gestegen (behalve in Italië). Ik neem Nederland 10 jarig, die daalde de laatste 2 weken van -0,558 naar -0,328; Nederland 30 jarig van -0,197 naar -0,097 en 5 jarig van -0,828 naar -0,631. Interessant om te blijven volgen want wat betekent dat voor de prognoses van de rekenmeesters, waarop de berekeningen in de Miljardennota zijn gebaseerd? Volgt de markt het beleid van de monetaire autoriteiten niet meer?

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Regeren is vooruitzien, alleen geldt dat niet voor Rutte en zijn kabinetten. Die komen pas in actie als de nood hoog is geworden door te hoge bezuinigingen en een gebrek aan visie op de toekomst.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Uit een onderzoek van het NCR blijkt dat het staatshoofd ieder jaar, sinds 1982, een ‘koninklijke’ vergoeding krijgt voor het onderhouden van de paleisinboedels, die al worden onderhouden en betaald door de overheid. De Oranjes krijgen dit jaar een bedrag overgemaakt van €320.000. De premier verklaart dat met een Ruttiaanse uitspraak “Het is allemaal ‘verschrikkelijk’ ingewikkeld, zo complex dat we niet gaan uitzoeken hoe het precies in elkaar zit, maar het zou allemaal wel kloppen”. Wat klopt er dan, mijnheer Rutte: dat de overheid ieder jaar twee keer de onderhoudskosten van de inboedel in de paleizen betaalt. Eén keer aan de bedrijven die het onderhoud uitvoeren en nog één keer aan de Oranjes. Nee, mijnheer Rutte hier mag je niet mee wegkomen. Nu, met de billen bloot. Onder druk van de Kamer geeft Rutte toch opdracht te onderzoeken hoe dat is ontstaan.

Vanuit Brussel kregen de Britten te horen dat de Franse president Emanuelle Macron niet bereid is de Britten een verder uitstel voor de Britten te verlenen. Daarmee speelt hij hoog spel, want als er geen deal wordt bereikt kunnen de Britten alleen maar de deal van May accepteren. Dat is het resultaat van de besluitvorming in het Lagerhuis. Een meerderheid van deze politici, die het Britse volk zeggen te vertegenwoordigen en hun belangen te behartigen, hebben zich in een positie gemanoeuvreerd dat ze zich alleen nog maar kunnen uitleveren aan Brussel en accepteren dat hun lot wordt beslist in Berlijn en Parijs. Dat geeft mij geen goed gevoel, dat hebben de Engelsen ook niet verdiend met de bevrijding van Europa van het Nazi-regime. Het laatste bericht uit Londen is dat Johnson morgen naar Brussel gaat om met Juncker in gesprek te gaan over een deal voor de Brexit die over 3 weken dan moet worden goedgekeurd door de EU-top. Bij alle negatieve vooruitzichten over de Brexit toch nog een steuntje in de rug. De Britse economie is in juli met 0,3% gegroeid in vergelijking met een maand eerder. Dat blijkt uit cijfers van het Britse nationale statistiekbureau. In juni was de economie van Groot-Brittannië gelijk gebleven. Het statistiekbureau meldde verder dat de industriële productie in juli met 0,3% op maandbasis is afgenomen. De gemiddelde dagproductie van de Nederlandse industrie was in juli 0,2% lager dan in juli 2018, maakte het CBS bekend. De daling van de productie is minder groot dan in de voorgaande vier maanden. Het producentenvertrouwen industrie is in augustus per saldo niet veranderd. Duitsland is een belangrijke afzetmarkt voor de Nederlandse industrie. Het vertrouwen van de Duitse industriële producenten (Ifo-index) daalde in augustus opnieuw aanzienlijk. De ondernemers zijn na 2009 niet meer zo negatief geweest. De gemiddelde dagproductie van de Duitse industrie kromp in juli met bijna 5% in vergelijking met een jaar eerder. De inflatie in Duitsland is in augustus afgezwakt naar 1,4% op jaarbasis, van 1,7% een maand eerder. Dat meldt het Duitse federale statistiekbureau op basis van definitieve cijfers. Op maandbasis gingen de Duitse consumentenprijzen met 0,2% omlaag, na een toename met 0,5% in juli. Op basis van de Europese geharmoniseerde meetmethode kwam de Duitse inflatie uit op 1%, tegen 1,1% een maand eerder. De Franse inflatie kwam in augustus ook uit op 1%, zo bleek uit definitieve cijfers. Een maand eerder was de inflatie in Frankrijk nog 1,1%.

127 belangrijke rijksprojecten liggen voorlopig stil door de uitspraak van de Raad van State over stikstof. Haagse bronnen bevestigen een lijst die door RTL Nieuws gepubliceerd is. Het gaat onder meer om de aanleg en verbreding van wegen, spoorprojecten, defensieprojecten en de verbouwing van rijksgebouwen. Ook de versterking van de Afsluitdijk en aanleg van windparken op zee kan mogelijk niet doorgaan. De Raad van State bepaalde in mei dat het Nederlandse programma om stikstof terug te dringen (PAS) niet deugt. In totaal worden zo’n 18.000 projecten door die uitspraak geraakt.

Opnieuw tegenslag voor de bouwers en de boeren in Nederland.

Het Stikstofvonnis treft ook projecten mét vergunning. Advocaten waarschuwen: projectontwikkelaars, boeren en bouwers die al een vergunning hadden, leken veilig na de stikstofuitspraak. De rechter laat nu ook hun projecten wankelen, schrijft Jeannine Julen in Trouw. Verleende en onherroepelijke vergunningen worden niet aangetast. Het was zo’n beetje de enige zekerheid die de Raad van State meegaf toen in mei een streep werd gezet door het beleid dat beschermde natuurgebieden moest behoeden voor te veel schadelijk stikstof. Projectontwikkelaars, bouwers, boeren en overheidsinstanties met een vergunning op zak slaakten een zucht van verlichting: zij zouden niet op de lijst komen te staan van de onlangs geprognosticeerde lijst met 18.000 mogelijk getroffen projecten die het ministerie van landbouw presenteerde. Maar een recente uitspraak van de rechtbank van Oost-Brabant gooit dit laatste beetje zekerheid aan diggelen. Verleende vergunningen die de beschermde natuurgebieden in gevaar brengen, kunnen weer worden ingetrokken, zo waarschuwen advocaten. De rechtbank boog zich over de zaak van een varkenshouderij in het Brabantse Oirschot. Het bedrijf ligt nabij een van de 160 beschermde natuur-gebieden in Nederland, maar de eigenaresse wil al jaren uitbreiden. Haar plan: drie extra stallen met in totaal zo’n 3500 varkens. Het gevolg: er komt extra stikstof vrij. De gemeente Oirschot gaf in 2013 toestemming voor die uitbreiding. Maar, zeggen twee milieuorganisaties, dat gebeurde op basis van een wettelijke regeling die niet deugde en in strijd handelde met de Europese habitatrichtlijn. De inmiddels geschrapte regeling maakte het bedrijven gemakkelijker om nabij een natuurgebied te bouwen of uit te breiden. Oók als daarbij stikstof vrijkwam die de natuur beschadigde. Daarover zegt de rechter nu: een vergunning die onder een verkeerde voorwaarde is verstrekt moet weer onder de loep worden genomen. En laat het Programma Aanpak Stikstof (PAS), waar de Raad van State in mei een streep door zette, nou net zo’n maatregel zijn die ook niet deugde. Met deze uitspraak staan daardoor nu ook onherroepelijk verstrekte vergunningen die op basis van het PAS zijn verleend ter discussie, zegt onderzoeker en advocaat Marcel Soppe. Milieu-rechtadvocaat Franca Damen vult aan: “Deze uitspraak kan heel grote gevolgen hebben voor veel bedrijven. Alle Pas-toestemmingen zijn wankel.” Niet alleen boeren die willen uitbreiden, maar ook vergunninghouders van woningbouwprojecten waarvan de eerste palen nog niet de grond zijn ingegaan of grote infrastructurele projecten die op de planning staan, kunnen worden teruggefloten. Want het credo ‘een verleende vergunning is een verleende vergunning’ schuurt met de Europese uitgangspunten. Een vergunning mag of moet van Europa zelfs worden ingetrokken als de door stikstof getroffen natuurgebieden in slechte staat zijn en zij er na al dat bouwen of uitbreiden op achteruit-gaan. Tenzij bedrijven kunnen aantonen hoe ze dat laatste kunnen voorkomen. De huidige stand van zaken in Nederland: de 160 beschermde natuurgebieden zijn er niet al te best aan toe. En het PAS, dat onterecht pretendeerde met allerhande maatregelen de stikstof-depositie terug te dringen, is ongeschikt verklaard. Stikstofuitstotende vergunninghouders die aan de tand worden gevoeld hebben dus niet veel munitie om zich te weren. Hoeveel extra projecten nu op wankelen staan, is moeilijk te zeggen. Het kan dus zijn dat er meer projecten getroffen worden door de uitspraak. De rechtbank Oost-Brabant oordeelt vooral streng op projectontwikkelaars, overheden of boeren die hun vergunning nog niet hebben gebruikt en dus nog niet aan het bouwen of uitbreiden zijn geslagen. Dit betekent niet dat alle projecten niet doorgaan, al was het maar dat er een partij moet zijn die een vergunning aanvecht, stelt agri- en vastgoedadvocaat Simone Smit. Daarbij: vergunning-houders hebben een hoger beroep aangetekend bij de Raad van State tegen deze uitspraak.
D66 wil het aantal kippen, geiten en varkens bij Nederlandse boeren met de helft terugbrengen om zo de stikstofuitstoot terug te dringen en ruimte te creëren voor meer woningen. 70% van de uitstoot komt uit de landbouw (buiten beschouwing gelaten de enorme hoeveelheid vanuit het buitenland), zegt D66. Maar de meeste uitgestoten stikstof komt van de koeien. Die kunnen ook niet buitenschot blijven. Het idee volgt op de uitspraak van de Raad van State dat het programma om de stikstofuitstoot te beperken niet goed werkt. Duizenden bouwprojecten worden door de uitspraak getroffen. Minister Schouten is geïrriteerd over het voorstel. De minister van Landbouw noemt het plan onrealistisch. Ook vindt ze de manier waarop het wordt gebracht niet chic voor de betrokken boeren. Er zou binnen de coalitie weinig steun zijn voor dit plan. De minister staat niet afhoudend voor het terugbrengen van veestapel, alleen niet met de grootte in omvang die D66 voorstaat. Terzijde, de uitspraak van de Raad van State over de rekenmodellen en uitvoering van de PAS, brengt met zich mee, wellicht terecht bezien vanuit de luchtkwaliteit in de omgeving van mega-stallen, dat er door Rechtbanken de laatste 4 maanden al honderden vergunningen voor veestallen zijn ingetrokken. Het laatste woord over dit dossier is nog lang niet gesproken. Wat op de achtergrond speelt ook mee ‘hoe hoog de prijs is, die wij willen betalen om ons welzijn niet aan te laten tasten. Nederland heeft in Europa de slechtste luchtkwaliteit. Het Longfonds meldt dat luchtvervuiling een sluipmoordenaar is. Ieder jaar komen duizenden mensen om het leven door blootstelling aan fijnstof, stikstof en ozon. Het Longfonds eist dat het kabinet ‘meer ambitie’ toont en ‘effectievere maatregelen’ treft om de luchtkwaliteit substantieel te verbeteren. “Industrie, verkeer, intensieve veeteelt en bijvoorbeeld houtkachels verzieken de lucht in heel Nederland. De overheid moet meer doen om ons hiertegen te beschermen”, zegt directeur Michael Rutgers van het Longfonds. “Gezonde lucht is van levensbelang. Jaarlijks overlijden minimaal 11.000 mensen Onze lucht kan en moet schoner. De overheid zal hierin de regie moeten nemen.” De Brabantse en Limburgse milieufederaties trekken ook aan de bel. Heerlijk buiten genieten van de zon, de was buiten te drogen hangen of een raampje open zetten om het huis te luchten, vergeet het maar voor mensen die in buitengebieden wonen waar stank wordt veroorzaakt door zogenaamde veefabrieken, bedrijven met megastallen die niet in staat zijn de lucht te filteren van de stankgeur voordat die de buitenlucht ingaat.

Net als een jaar eerder is de uitstoot van broeikasgassen (koolstofdioxide, methaan en lachgas) vorig jaar met 2% gedaald ten opzichte van het jaar ervoor. Totaal werden er in 2018 189 miljard CO2-equivalenten de lucht in geblazen, tegen 193 miljard in 2017. Dat blijkt uit voorlopige cijfers van het CBS. Vergeleken met 1990 (221 miljard ton CO2- equivalenten) nam de uitstoot met 15% af, terwijl de economie met 80% en de bevolking met 15% groeide. Op zich positieve cijfers, maar de doelstellingen uit het Nederlandse Klimaatakkoord zijn nog ver uit zicht. Om de afspraken van het akkoord te halen, moet de CO2-uitstoot in 2030 met de helft zijn gedaald. Wordt de daling van de afgelopen jaren doorgetrokken, dan wordt dit bij lange na niet gehaald. Extra inspanningen zijn dus nodig. Met name de industrie, die sinds 1990 relatief de meeste besparingen wisten te behalen, staat voor een grote uitdaging. In 2030 moet haar broeikasgasuitstoot 51 miljard CO2-equivalenten kleiner te zijn dan in 1990. In 2018 is al een reductie van 30 miljard CO2-equivalenten bereikt sinds 1990. Ook energiebedrijven wacht nog een hoop werk. De uitstoot daar nam tussen 1990 en 2018 zelfs toe. Door het van het gas afgaan van huishoudens en de overschakeling naar elektrisch rijden neemt de vraag naar stroom alleen maar toe. Dit vergroot de opgave voor de elektriciteitsbedrijven om aan de klimaatdoelen te voldoen. Ook de CO2-uitstoot van Verkeer en Vervoer nam in die periode van 28 jaar toe. De regionale verschillen zijn groot. Per vierkante meter uitgedrukt in kg is de uitstoot van broeigasgassen in de gemeente Velsen (208) (IJmuiden) 42 keer groter dan het gemiddelde. Dit verschil komt volledig op het conto van staalbedrijf Tata Steel (de voormalige Hoogovens). Andere gemeenten die slecht scoren, zijn Geertruidenberg (128) (26 keer meer dan gemiddeld), Rotterdam (102) (20 keer meer) en in Sittard-Geleen (82) scoort relatief hoog. Op de Waddeneilanden worden de minste broeikasgassen uitgestoten. Op Vlieland is de uitstoot afgerond zelf nul.

Rivierwaterbedrijven rond de Maas, verenigd in RIWA-Maas, die 4 miljoen mensen, boeren en bedrijven van kraanwater voorzien voornamelijk in Zuid-Holland, Zeeland en een beetje in Limburg, plus nog 3 miljoen in België trekt aan de bel. In droge periodes stroomt er te weinig water door de Maas, daardoor kan er een tekort aan drinkwater ontstaan. De Maas is een 950 kilometer lange rivier in West-Europa. De Maas ontspringt in Frankrijk en stroomt daarna nog door België en Nederland. De Fransen en Belgen onttrekken water aan de rivier en wat er dan nog overblijft is voor ons. Maar ja hoe bereik je een eerlijke verdeling?

Water gaat de komende jaren in prijs stijgen en hebben we in de toekomst nog wel genoeg schoon water? De verontreiniging van ons drinkwater zet de komende jaren door. Te denken dan aan industriële stoffen als pyrazol en GenX, die in de rivieren worden gedumpt. Dan zitten in ons water ook medicijnresten in het oppervlaktewater, voor 80% afkomstig van huishoudens. En dan de gevolgen van het veranderende klimaat nemen periodes van droogte toe, daardoor neemt de beschikbaarheid van water in de toekomst af onder andere door minder smeltwater. Vandaag nog geen probleem, overmorgen wel!

De EU moet de milieukosten van het vliegverkeer aanpakken. Een van de opties is de invoering van een Europese vliegbelasting, zei de Franse minister Bruno Le Maire in Helsinki na afloop van een bijeenkomst van de EU-ministers van Financiën. Ze spraken daar voor het eerst over de financiering van de overgang naar een groene economie. Nederland dringt al langer aan op de invoering van een gezamenlijke vliegtaks. Als er voor 2021 geen Europees akkoord is wil het kabinet een Nederlandse belasting invoeren, zoals afgesproken in het regeerakkoord. Zes EU-landen hebben al een vliegtaks: Frankrijk, Duitsland, Italië, Zweden, Oostenrijk en Groot-Brittannië. Het gaat om heffingen op de tickets. Volgens EU-commissaris Valdis Dombrovskis moet er ook dringend een classificatiesysteem komen voor groene investeringen. “Investeerders moeten weten dat ze hun geld echt duurzaam beleggen.” Het klimaat moet volgens hem een centraal thema worden op de vergaderingen en bij de besluiten van de Europese ministers van Financiën.

Topambtenaren van het ministerie van Justitie hebben aangedrongen op het hard aanpakken van PVV-leider Wilders in het ‘minder Marokkanen’-proces,meldt RTL Nieuws op basis van een interne e-mailwisseling uit 2014. Er wordt over onder meer “kwaad-aardige” uitspraken van Wilders gesproken. De ambtenaren geven volgens RTL advies over hoe het OM moet omgaan met het verweer van de verdediging. Vorige week eisten Wilders’ advocaten bij het Hof een einde aan de zaak, omdat toenmalig minister Opstelten zich ermee zou hebben bemoeid. Het OM en minister Grapperhaus ontkennen dat.

Er is een crisis ontstaan over de toekomst van de AEB, nu wethouder Udo Kock is opgestapt. De linkse coalitie, GL, SP en PvdA, willen geen verkoop van een meerderheidsbelang in AEB. Een externe investeerder is prima maar de ambtenaren van de hoofdstad willen wel de touwtjes in handen houden. Maar ze hebben er wel een chaos van gemaakt en het land bijna in afvalcrisis gestort. Het is sowieso al een geweldige uitdaging de vier stilgelegde afvalovens weer draaiende te krijgen. Het is voor mij de vraag of de nodige deskundigheid daarvoor op het stadhuis aanwezig is bij de linkse wethouders. Ik heb mijn twijfels, daarbij komt hoeveel geld de gemeente Amsterdam in het bedrijf moet stoppen om de verliezen te financieren en nieuwe investeringen te doen ???

Het AD kwam, vooruitlopend op de besluitvorming van de ECB op 12 september, met de verwachting dat de kans groeit dat consumenten rente gaan betalen over hun spaargeld, nu de Europese Centrale Bank de rente nog verder wil verlagen. De verwachting is dat de Europese Centrale Bank (ECB) de depositorente de komende maanden verder gaat verlagen. De verwachting is dat de depositorente in de zomer van 2020 verder verlaagd zal worden naar -0,7%. Omdat de kosten voor banken hierdoor toenemen, zal dit hoogstwaarschijnlijk worden doorgerekend naar Nederlandse spaarders. Elke avond moeten de banken uit de eurozone hun overtollige geld verplicht stallen bij de ECB. Daar rekent de ECB depositorente voor, zogenaamd stallingsgeld. Enkele jaren geleden kregen de banken nog rente over dat geld, maar nu moeten ze daarvoor betalen. De ECB hoopt op die manier te bereiken dat de banken het geld zullen uitgeven, maar de realiteit is dat er veel te weinig vraag naar euro’s is. Per saldo stallen de Nederlandse banken zo’n €138 mrd aan overtollig kasgeld bij de ECB. En dat kost ze ruim €500 mln per jaar aan rente. Als de rente nog negatiever wordt, kan die rekening oplopen tot ruim €1 mrd. Een deel van dat overtollige geld is spaargeld. Banken klagen al langer dat ze geld toeleggen op de minimale rente die ze spaarders uitkeren. Sommige grote banken in het buitenland, met name Zwitserse, rekenen vermogende klanten al een negatieve rente over hun spaargeld. Maar alle spaarders geld vragen durft nu nog geen bank. Nog niet, verwachten analisten die het FD heeft gesproken. Als de rente nog verder daalt, zal een negatieve spaarrente onvermijdelijk worden, denken ze. Tot voor kort was het uitgesloten dat de banken geld zouden vragen voor spaargeld. Maar onlangs riep ING-topman Ralph Hamers dat een negatieve spaarrente misschien nodig zal zijn in de toekomst. Elwin de Groot, econoom bij de Rabobank, ziet het probleem nog groter worden. ,,De ECB heeft heel veel geld in het financiële systeem gepompt. Veel van dat geld komt bij Nederlandse banken terecht. Die staan te boek als veilig en betrouwbaar, dus daar wil iedereen zijn geld stallen.’’ Nu de ECB heeft aangekondigd opnieuw geld in de economie te gaan pompen, is de kans dus levensgroot dat er nog meer geld richting Nederland stroomt. En dat gaat de banken nog meer geld kosten als de rente verder daalt. In feite draait de Nederlandse spaarder dan op voor het geld dat ECB-president Mario Draghi over Europa uitstrooit. Vorige week schreef Bank of America Merrill Lynch in een rapport dat ze geloven dat er “een golf van negatieve spaarrentes” op komst is. “De kosten doorberekenen is risicovol en politiek impopulair. Maar wat moet, dat moet. Het komt eraan. Het is aan de ECB om aan consumenten uit te leggen dat dit precies is wat de bedoeling is van negatieve rentes.” De grootste banken in Nederland hanteren nog geen negatieve spaarrente, maar het gaat wel langzaam die kant op. ING verlaagde de spaarrente medio augustus van 0,03 naar 0,02%. Bij ABN AMRO ging de spaarrente in juli al naar 0,02%. Bij de Rabobank staat de spaarrente nog wel op 0,03%. Sommige kleinere banken bieden nog een spaarrente tot 0,25% aan, maar bijvoorbeeld Triodos Bank heeft de rente al langer op 0% staan. Van Lanschot hanteert al wel negatieve spaarrentes, maar alleen voor mensen met meer dan €2,5 mln aan spaargeld. [maar waar spreken we dan over. Bij een spaarrente van 0,02% krijgt een spaarder over €10.000 spaargeld €2 per jaar. Waar praten we dan over] De vraag is wat er gebeurt als de spaarrente negatief wordt. Geld van de bank halen is gemakkelijk gezegd, maar spaargeld thuis bewaren heeft ook risico’s. Het geld kan gestolen worden of verloren gaan bij een woningbrand. De dalende rente heeft natuurlijk ook voordelen. Lenen wordt goedkoper, zoals mensen die een hypotheek willen afsluiten de afgelopen tijd gemerkt hebben. Maar voor spaarders en pensioenfondsen zijn de gevolgen desastreus. Pensioenfondsen waarschuwen dat er door de lage rente mogelijk tot wel 10% gekort moet worden op de pensioenen. De ECB probeert met een nog lagere depositorente dan wel een negatieve rente de stagnerende Europese economie aan te jagen. Doordat het stallen van geld de banken geld kost, zullen de financiële instellingen eerder geneigd zijn dit uit te lenen en te investeren, is hun idee. (bron: nu.nl en ad.nl)

Wij maken ons in Nederland erg druk, mijns inziens terecht, over een verdere verlaging van de rente op spaargelden, die mogelijk naar een negatieve rente gaat. Geld toe betalen aan de bank om daar je spaargeld te mogen stallen. Maar of dat daadwerkelijk ook gaat gebeuren? Wie weet? In België is wettelijk geregeld dat banken op spaargeld verplicht zijn 0,11% te betalen. De vraag die ik nog niet kan beantwoorden is of die regeling ook van toepassing is op spaargeld van buitenlanders bij Belgische banken. Ook in Duitsland onderzoekt de minister van Financiën, Olaf Scholz, of er een verbod op negatieve rentes moet komen voor spaarders met €100.000 (de gegarandeerde limiet van het Deposito-Garantie-Stelsel) spaargeld. Sparen moet beloond worden en niet bestraft, meent hij. Als Duitsland dat gaat doen moeten ze rekenen op ‘moord en brand’ geschreeuw uit de financiële wereld. Banken zullen gaan waarschuwen dat zo een garantie, door de overheid opgelegd, grote gevolgen zal hebben voor hun verdienmodellen. Maar het maakt gelijk ook een einde aan de ongebreidelde macht van de monetaire autoriteiten, die hun handelen afstemmen op de neoliberale eisen van de markten. Op die wijze kan monetair beleid worden begrensd voor de sociaal/maatschappelijke gevolgen ervan. Als Duitsland daarin het voortouw gaat nemen zal dat moeten worden opgelegd aan alle 19 eurolanden, ook Nederland dus.

De koers van Air France-KLM sloot maandag 9,77% lager. Beleggers zijn bang dat Air France-KLM zich genoodzaakt zal zien om Aigle Azur helemaal over te nemen, inclusief de langeafstandsvluchten, de schulden en de bedrijfsnaam. Ook moet het dan piloten en cabinepersoneel overnemen. De arbeidsvoorwaarden van de medewerkers van Aigle Azur zijn beter dan die bij Air France-KLM en dat kan wel eens voor problemen zorgen, schrijft Les Echos. De grootste Franse vakbond, CFDT, heeft een voorkeur voor overname door Air France-KLM, op voorwaarde dat deze de werkgelegenheid behoudt, aldus de Franse krant 20 Minutes. Voor Air France-KLM zou het veel interessanter zijn om te wachten tot Aigle Azur failliet is en eventuele kopers alleen bepaalde onderdelen kunnen kopen. Zodra Aigle Azur wordt geliquideerd, blijven kostbare slots (=landingsrechten) slechts één maand beschikbaar voor potentiële kopers, voordat ze worden herverdeeld onder maatschappijen die op Orly vliegen, aldus Les Echos.

Analisten van de Amerikaanse bank JPMorgan hebben een index gemaakt om de impact van de tweets van Donald Trump op Amerikaanse renteniveaus te meten. De Volfefe-index is vernoemd naar de vreemde ‘covfefe’-tweet van Trump enkele jaren terug, gecombineerd met ‘volatility’, de term die gebruikt wordt om te meten hoezeer financiële markten fluctueren. Volgers van vooral de Amerikaanse financiële markten merken al langer op dat Trump met zijn tweets steeds meer de richting van markten bepaalt. De Amerikaanse president kiest ervoor om soms uit het niets belangrijke maatregelen bekend te maken op Twitter. Zo tweette hij in mei op een zondag dat er meer importtarieven op Chinese goederen zouden komen. Vervolgens kelderden de aandelenmarkten de dag erop. Afge-lopen augustus maakte hij via Twitter bekend dat de VS nog hogere tarieven zal invoeren op Chinese goederen. Volgens de analisten van JPMorgan blijkt uit onderzoek dat de tweets van Trump ook steeds belangrijker zijn voor financiële markten, bijvoorbeeld op het gebied van handelsbeleid. Het effect op de renteniveaus van Amerikaanse staats-obligaties zou statistisch significant zijn.

Trump tweet gemiddeld ongeveer tien keer per dag sinds hij president werd, maar dit aantal is toegenomen in de laatste maanden. Eerder berekenden analisten van Bank of America Merrill Lynch al dat financiële markten vaker dalen wanneer Trump veel tweet. Wanneer hij juist weinig tweet, sluiten markten hoger.

Draghi verlaat de ECB met een dalend vertrouwen in zijn beleid

De Tweede Kamer neemt het op voor onze pensioenfondsen en heeft daarom een brandbrief aan de Europese Centrale Bank (ECB) geschreven. Ons parlement vindt het voorgenomen beleid oneerlijk en neemt daarom deze ongebruikelijke stap. Kamer-voorzitter Khadija Arib heeft, op aandringen van het parlement, een brief gestuurd richting Frankfurt over de zorgen van de Tweede Kamer. Ze wijst er op dat het Nederlandse parlement een motie van CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt heeft aangenomen waarmee het zich verzet tegen de plannen van de ECB. De motie protesteert tegen het plan om banken een hogere rente te geven als ze hun geld stallen bij de ECB. Op die manier worden ze beschermd tegen de huidige negatieve rentes. Maar het stelt de Tweede Kamer dat onze pensioenfondsen en verzekeraars die voorkeursbehandeling niet krijgen en het met lagere rentes moeten doen. Door dat plan worden Europeanen die bijvoorbeeld via hun bankrekening voor hun pensioen sparen, straks bevoordeeld. Terwijl de mensen die hun pensioengeld in een fonds steken, zoals in Nederland gebeurt, dat voordeel niet krijgen. Tussen die verschillende soorten spaarders in Europa mag volgens het Nederlandse parlement geen onderscheid gemaakt worden. Omtzigt vindt daarom dat niemand dit voordeel van de ECB moet krijgen, zodat er een oneerlijke situatie ontstaat. Dan heeft dus iedereen evenveel last van de huidige rentestand, maar hij hamert er tegelijkertijd op dat de ECB de rente niet zo laag moet houden. [de vraag is of de ECB zich iets aantrekt van de noodkreet van de volksvertegenwoordigers. Is Draghi voor dit soort zaken wel ons aanspreekpunt? Onze vertegenwoordiger in Frankfurt is de president van De Nederlandsche Bank, Klaas Knot. In feite legt de ECB geen verantwoording af aan de politiek. Het bestuur van de ECB bepaalt het monetaire beleid en is daarvoor onafhankelijk. Als ze gaan reageren op reacties op haar monetaire beleid dan hebben ze binnenkort 19 parlementen en regeringen, die met wensen gaan komen. De vraag is niet meer wat Draghi ermee gaat doen maar hoe Lagarde daarop gaat reageren. In de vergadering van 12 september is inderdaad besloten dat ‘om te voorkomen dat banken te veel last krijgen van de lage rente een deel van de tegoeden die banken bij de ECB stallen ontheven worden van de negatieve depositorente van 0,5%. Over de positie van de pensioenfondsen zei Draghi in de persconferentie dat er groepen in de samenleving die worden getroffen door de bijwerkingen van het monetaire beleid: het is een ‘noodzakelijk kwaad’. Voor het voorkomen dat spaargeld wordt belast door negatieve rentes heeft de ECB voor de banken compenserende maatregelen aangekondigd, die rode rentetarieven vooralsnog – nog – niet hoeven te worden ingevoerd. Voor de pensioenfondsen had hij geen goed nieuws, de lage renten zijn er nu eenmaal en daar moeten we mee leren omgaan. Uiteindelijk zullen ook de gepensioneerden profiteren van het monetaire beleid. Maar wanneer en hoeveel hebben de ouderen dan al ingeleverd?’ Als de pensioenuitkeringen met 10% gekort gaan worden dan worden gepensioneerden in 2020 gekort met 1% per jaar, maar voor die loodgieters en timmerlui die in 2020 worden gepensioneerd, die krijgen gelijk die 10% voor hun kiezen. Die hebben dus 40 jaar betaald voor een pensioen en leveren bij het begin gelijk al 10% in. Laat het kabinet dat maar eens uitleggen aan deze werknemers hoe dat nu kan. Die mensen voelen dat als diefstal en dat begrijp ik wel. Laatst was ik op een seminar waar iemand over dit onderwerp zei “De omvang van onze pensioenreserves zijn voor een klein land als het onze, veel te groot. We moeten maar gaan accepteren dat de pensioenen minder worden en daarnaar onze leefstijl inrichten.” Ik denk dat we voor de Muntunie een te rijk land zijn, evenals Duitsland, en dat onze rijkdom herverdeeld moet gaan worden over de andere landen. Ik vrees dat dat de komende vijf jaar gaat gebeuren: met direct beleid dan wel indirect]

Er is onder de EU-ministers van Financiën brede steun voor het vereenvoudigen van de bestaande EU-begrotingsregels. Dat zei Eurocommissaris Valdis Dombrovskis gisteren na afloop van een vergadering van de EU-ministers van Financiën in Helsinki over het zogeheten Stabiliteits- en Groeipact. In het pact zijn afspraken gemaakt tussen EU-landen om de euro stabiel te houden. Zo is ooit afgesproken dat het begrotingstekort van een EU-land niet groter mag zijn dan 3% van het bruto binnenlands product (bbp). Dat klinkt simpel, maar doordat er een woud aan regels en uitzonderingen is, leidt het pact tot discussie en onduidelijkheid. De Europese Begrotingscomité (EFB), een adviesorgaan van de Europese Commissie, pleit voor versimpeling van het pact. De ministers spraken in Helsinki over een rapport van de EFB, waar de Deense EFB-voorzitter professor Niels Thygesen een toelichting op gaf. “Er moet in het pact meer de nadruk komen te liggen op het terugdringen van de staatsschuld en minder op het begrotingstekort”, stelde Thygesen. “Overheidsinvesteringen in het klimaat zouden bijvoorbeeld buiten beschouwing kunnen blijven.” In Den Haag zorgen de vereenvoudigingsplannen voor onrust. De VVD wil dat minister Wopke Hoekstra ‘bovenop de kwestie zit’, maar de CDA-bewindsman had zich vanwege de miljoenennota die dinsdag wordt gepresenteerd afgemeld in Helsinki. Aan de Kamer heeft hij geschreven dat Nederland het belangrijk vindt dat de regels “leiden tot houdbare overheidsfinanciën”. Daarbij is het ‘vooral van belang dat ze op een consequente, transparante en voorspelbare manier worden gehandhaafd’.

De staatsschuld van Nederland voldoet inmiddels aan de Europese regels, iets wat tijdens de crisis wel anders was. 2017 was een topjaar voor de Nederlandse schatkist. De staatsschuld daalde met 18 mrd, van 434 mrd naar 416 mrd. [ ik heb al meerdere malen dat dat jaar voor mij een rampjaar was. Dat overschot had niet moeten worden gebruikt om de staatsschuld terug te brengen maar om te investeren in de toekomst. Maar daar hebben van de VVD’er Rutte (en zijn coalitiegenoten) sjoege van] Rutte III is het spaarzaamste kabinet sinds de Tweede Wereldoorlog. Rutte heeft miljarden in kas. Volgens het uitgelekte voorwoord van de Miljoenennota daalt de staatsschuld naar verwachting tot onder de 50% bbp. Een van de landen met een hoge staatsschuld is Italië: 132% bbp. Na twee kwartalen van lichte krimp was er 0,1% groei in het eerste kwartaal 2019.  Europa wil dat landen met een hoge staatsschuld, Griekenland, Italië, Portugal, Cyprus, België, Spanje, Frankrijk, Oostenrijk en Kroatië, dat laten zakken tot 60%. Rome wil echter gaan investeren in duurzame projecten waarmee het land zich beter kan weren tegen aardbevingen, overstromingen en andere natuurrampen. Die investeringen zouden dan buiten schot van de EU-regels blijven. De EU-landen moeten in oktober hun conceptbegrotingen voor volgend jaar in Brussel indienen. Roberto Gualtieri, de Italiaanse minister van Economie en Financiën, wees erop dat de beoogd voorzitter van de Europese Commissie per 1 november, Ursula von der Leyen, heeft aangegeven de maximale flexibiliteit binnen de begrotingsregels te willen gebruiken om de zogenoemde Green Deal mogelijk te maken. Onder leiding van EU-commissaris Frans Timmermans moet de EU in 2050 het eerste klimaatneutrale continent ter wereld worden, is haar ambitie. (bron: RTLZ) Uit andere bronnen kwam naar buiten dat de Franse en Spaanse ministers een voorstel op tafel hebben gelegd dat, op aandringen van de ECB, de Eurolanden meer moeten gaan investeren. Zij stellen zich op het standpunt dat de rijke landen, met handelsoverschotten zoals Duitsland en Nederland, daartoe het voortouw moeten nemen en zich niet moeten beperken tot nationale projecten, maar ook in Europese projecten geld moeten gaan steken.

Politieke reacties: Tweede Kamerleden vinden het helemaal niks dat de Europese Centrale Bank (ECB) de rente nog verder heeft verlaagd en het omstreden opkoopprogramma heeft herstart. Door de lage rentes komen onze pensioenen bijvoorbeeld steeds verder in de problemen. CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt zegt zelfs dat dit beleid ’dramatische gevolgen heeft voor een kapitaalgedekt pensioenstelsel’. CU-Kamerlid Eppo Bruins vindt de stappen van de ECB ’heel zorgelijk’. „Dit maakt het steeds moeilijker om pensioenen betaalbaar te houden.” Volgens de regeringspartij is dit beleid ’ten faveure van de zuidelijke landen’ en ’niet van de sparende noordelijke landen’. „Ik wil zo snel mogelijk de nieuwe ECB-president naar de Tweede Kamer voor uitleg en dat Klaas Knot van DNB zijn gewicht gebruikt om ervoor te zorgen dat dit schadelijke beleid wordt omgedraaid.” Met dit beleid maakt de ECB het alleen maar moeilijker voor zichzelf om terug te keren naar normaal monetair beleid”, oordeelt CDA-Kamerlid Omtzigt die de rentes omhoog wil. „De ECB neemt grote risico’s op haar eigen balans”, wijst Omtzigt naar bijvoorbeeld de opkoop van nog meer Italiaanse staatsobligaties om geld in de economie te pompen en de inflatie zo op peil te houden. SP-Kamerlid Renske Leijten: „Het opkoopbeleid van de ECB was niet doeltreffend volgens het CPB en een paardenmiddel volgens DNB. Toch pompt de ECB weer miljarden in de economie en verlaagt ze de rente nóg meer.” De socialist heeft er geen goed woord voor over: „Een experiment van ongekende proporties en met veel risico voor onze economie. Spaarders draaien op voor wanbeleid banken.”

Ik kreeg al vrij snel vragen van lezers van dit blog over wat er nu precies aan de hand is: De ECB legt aan de politiek van de 19 aangesloten eurolanden geen verantwoording af over haar beleid. Dat is in 1998 zo besloten, onverstandig maar zo wilden onze politici dat toen. De monetaire autoriteiten werden boven ons democratische bestel geplaatst. Het gevolg is dat het monetaire beleid geen rekening hoeft te houden met de sociaal/maatschappelijke gevolgen van hun doen en laten. Daarbij komt dat Prof Dr Klaas Knot, de president van De Nederlandsche Bank, onze belangenbehartiger in Frankfurt is, maar daar heel weinig in de pap te brokkelen heeft. Draghi reageerde donderdagmiddag op de motie van Omtzigt dan ook met ‘een noodzakelijk kwaad’. 9 bestuurders van de ECB waren tegen, maar 16 (voornamelijk van armere landen) bleven achter Draghi staan. Het is de vraag of Lagarde dit beleid doorzet. Maar Draghi heeft zijn beleid zo ingericht dat zijn opvolgers dat de eerstkomende jaren niet kunnen ombuigen. In feite zijn Duitsland en Nederland te rijk voor de ECB. Die frustreren een gemeenschappelijk monetair beleid. De ECB en de EU zijn al jaren bezig de rijke landen te ontrijken door hun rijkdom te herverdelen zodat alle eurolanden een gelijke rijkdom/armoede hebben. Onze pensioenen zijn veel te riant, in relatie tot dat in andere eurolanden, en onze pensioenreserves zijn te omvangrijk voor een klein land als het onze. Dat verstoort het ECB monetaire beleid. Daarom zei Draghi vanmiddag op de persconferentie ook dat er groepen in de eurolanden getroffen worden door de bijwerkingen van de grote liquiditeiten en de stijgende negatieve rentes. Op korte termijn zal de pensioenopbouw van de deelnemers neerwaarts worden aangepast (kapitaalvernietiging) en de pensioenen worden gekort (er wordt nu al gesproken van 8 tot 10%) maar uiteindelijk zullen ook voor gepensioneerden weer betere tijden aanbreken (als zijn beleid ooit succesvol wordt), beloofde Draghi. Het is nog maar de vraag wanneer dat gaat gebeuren. Vandaag werd er op de kapitaalmarkt 30 jarig Nederlands papier (leningen) verhandeld met een negatieve rente van 0,064%. Dat betekent dat de geldgever 30 jaar lang aan een partij die €100 miljoen leent ieder jaar €640.000 toe betaald. En dat die negatieve rente gaat nog verder stijgen.

Draghi spreekt voor de laatste keer als president van de ECB

De Europese centrale bank (ECB) heeft de depositorente met 10 basispunten verlaagd van -0,4% naar -0,5%. Daarnaast gaat de ECB het opkoopprogramma vanaf begin november weer opstarten met de maandelijkse aankoop van €20 mrd aan obligaties zo lang als nodig is. Met de combinatie van nieuwe stimuleringsmaatregelen wil de ECB een steun in de rug geven aan de wegzakkende inflatie en de stagnerende economie in de eurozone die kampt met flinke tegenwind van de onder meer handelsspanningen en de onrust door de Brexit. Daarnaast geeft de ECB aan dat de belangrijkste rentetarieven in ieder geval laag zullen blijven tot de inflatie weer richting de 2% gaat. Banken kunnen voor de beleidsrente van 0% bij de ECB geld lenen. De rente voor de kortlopende leningen blijft stabiel op 0,25%. Verder wordt een financieringsprogramma waarin banken tegen gunstige tarieven kunnen lenen aangepast. Om te voorkomen dat banken te veel last krijgen van de lage rente wordt een deel van de tegoeden die banken bij de ECB stallen ontheven van de negatieve depositorente. Centralebankpresident Mario Draghi zei in zijn toelichting dat de ECB de groeiverwachting voor de eurozone heeft verlaagd. Voor dit jaar wordt een groei van 1,1% verwacht in plaats van de eerder gemelde 1,2%. Voor volgend jaar wordt de groeiver-wachting verlaagd van 1,4% naar 1,2%. Ook de inflatieverwachtingen worden aangepast. Na een piek van ruim 2% in 2018 is de inflatie dit jaar in een dalende trend beland. In juli kwam de inflatie uit op 1%. De ECB heeft als streven een inflatie van iets onder 2% verlaagd. De ECB voelt zich genoodzaakt om opnieuw maatregelen te nemen, omdat de inflatie (de stijging van consumentenprijzen) in de eurozone afneemt. Draghi benadrukte opnieuw, zoals hij al jarenlang doet, dat overheden moeten instappen om de Europese economie te ondersteunen. Dan gaat het bijvoorbeeld om het doorvoeren van hervor-mingen, maar met de lage renteniveaus gaan er ook steeds meer stemmen op voor meer overheidsinvesteringen in onder meer Duitsland en Nederland. Het beleid van de ECB heeft de laatste jaren deels bijgedragen aan de daling van de spaar- en hypotheekrentes. Naar verwachting zal de druk op banken om nog lagere spaarrentes aan te bieden verder toenemen. Verder vertraagt de economische groei in de eurozone met name doordat het minder goed gaat in de industriesector. Statistiekbureau Eurostat maakt bekend dat de industriële productie ook in juli is gedaald. Op jaarbasis lag de industriële productie 2% lager. Naar verwachting belandt de Duitse economie zelfs in een recessie door de malaise in de industrie. (bronnen : DFT en nu.nl)

Onlangs hield persbureau Reuters nog een peiling onder economen: 90% ging ervan uit dat ECB de geldpers weer aan zou zetten en 80% gaat ervan uit dat ineffectief zal zijn. Rentestrateeg Richard Abma (OHV Vermogensbeheer) spreekt in een eerste reactie van ’een mooi pakket’ van stimuleringsmaatregelen. „Per saldo mogen beleggers tevreden zijn. Het opkoopprogramma van €20 miljard per maand is weliswaar lager dan de €30 miljard waarop gemiddeld was gerekend, maar het programma heeft een open einde.” Het maandelijkse opkoopprogramma van €20 miljard is ook lager dan de €40 miljard waarop analisten van de Rabobank hadden gerekend. „Maar het ontbreken van een einddatum zorgt ervoor dat de ECB toch met een grotere verruiming is gekomen dan de markt had verwacht”, benadrukt analist Bas van Geffen (Rabobank). Economen van ING spreken op hun beurt van een ’big bang door de ECB. Volgens ING-econoom Carsten Brzeski is dit het definitieve „whatever it takes”-moment voor scheidend ECB-president Draghi. Daarmee refereert hij aan de inmiddels beroemde toespraak van de centrale bankier in 2012, op het hoogtepunt van de Europese schuldencrisis. Draghi verklaarde toen er alles aan te zullen doen om de euro overeind te houden, „whatever it takes”. Het moet nu nog blijken of deze stappen voldoende zijn om de economische groei en inflatie aan te jagen, schrijft Brzeski. Ook Trump reageerde op Twitter: European Central Bank, acting quickly, Cuts Rates 10 Basis Points. They are trying, and succeeding, in depreciating the Euro against the VERY strong Dollar, hurting U.S. exports…. And the Fed sits, and sits, and sits. They get paid to borrow money, while we are paying interest! (bron: DFT) Door dit monetaire beleid worden financieel zwakkere bedrijven kunstmatig in stand gehouden. Ook krijgen de banken in noordelijke landen het zwaarder, terwijl die in het zuiden ontlast worden. Volgens Bundesbank-president Jens Weidmann en president van De Nederlandsche Bank Klaas Knot is de economie wel aan het verslechteren, met Italië en Duitsland die op het randje van een recessie balanceren, maar er is nog geen risico op deflatie alhoewel de inflatie opnieuw daalt. ING-econoom Brzeski, die de ECB-president ’een superheld op z’n retour’ noemt, ziet dat Draghi’s draagvlak afbrokkelt. De bodem van de ECB’s gereedschapskist is in zicht. De rente is al sinds 2014 negatief en sterke eurolanden krijgen geld toe als ze willen lenen. Economen twijfelen of het nóg goedkoper maken van geld de eurozone veel gaat helpen. Brzeski: „Tot nu toe heerste altijd het idee dat Draghi zo’n krachtige figuur was, dat hij zijn zin wel kon doorzetten. Maar de glans is eraf. In tegenstelling tot wat president Mario Draghi van de Europese Centrale Bank (ECB) zei, was er juist veel weerstand tegen het hervatten van het opkoopprogramma. Verschillende landen zagen die stap niet zitten. Onder meer Klaas Knot van De Nederlandsche Bank (DNB), Jens Weidmann van de Duitse Bundesbank en François Villeroy de Galhau van de Banque de France verzetten zich tegen de maatregel, schrijft persbureau Bloomberg op basis van ingewijden. Behalve Nederland, Duitsland en Frankrijk zagen ook Oostenrijk en Estland weinig in het hervatten van de stimuleringsmaatregelen. Verder waren directieleden Sabine Lautenschläger en Benoît Cœuré geen voorstanders van het plan. Maar er zitten 24 bestuursleden aan tafel en slechts 8 zijn ertegen, dan stonden er dus 16 (waarschijnlijk de armere landen) achter Draghi. Er is ook naar buiten gekomen dat hier en daar de doelstelling van een inflatie van net onder de 2% ter discussie staat. Er is een groep die stelt dat een inflatie van 1% realistischer is en anderen opteren voor 4%, mogelijk omdat dan de rente weer zou moeten gaan stijgen, ervan uitgaande dat bij een koopkrachtdaling van 4% een hoger rendement gaan eisen. De praktijk van vandaag is een inflatie van 1% in de eurozone. Tijdens Draghi’s acht jaar aan het roer van de ECB is er zelden zoveel weerstand tegen een beleidsbeslissing geweest. De Italiaan draagt eind volgende maand het stokje over aan Christine Lagarde. (bron: DFT)

De Nederlandsche Bank is tegen de maatregelen die de Europese Centrale Bank aankondigde om de economie in de eurozone te stimuleren. Dat stelt DNB-president Klaas Knot in een speciaal opgestelde verklaring. Het is niet de eerste keer dat Knot zich kritisch uitlaat over het beleid, maar het is wel heel uitzonderlijk dat de president van DNB zich een dag na een ECB-besluit tegen maatregelen uitspreekt. Dat zijn crisis-achtige maatregelen en Knot wijst erop dat het helemaal niet zo slecht gaat met de economie in de eurolanden. Die draait goed, en de lonen stijgen. Burgers, bedrijven en de overheid kunnen makkelijk en goedkoop aan geld komen, dus er staat ze weinig in de weg om te consumeren en te investeren. Dit brede pakket aan maatregelen, en met name het opnieuw opstarten van het aankoopprogramma van obligaties staat in geen verhouding tot de huidige economische omstandigheden”, zegt Knot. Ondertussen zijn er wel al negatieve gevolgen voelbaar van het al ruime rentebeleid van de ECB, blijkt uit de opsomming van Knot. Zo leveren relatief veilige investeringen minder op door de lage rente en gaan investeerders steeds meer op zoek naar meer risicovolle investeringen die meer opleveren. Op de huizenmarkt worden risico’s juist overmatig opgezocht. Al met al zijn er gegronde redenen om de effectiviteit van de nieuwe maatregelen van de ECB in twijfel te trekken, denkt Knot. “Er is geen sprake van een deflatierisico, noch zijn er aanwijzingen voor een eurogebied-brede recessie”, aldus de DNB-president. “Het enige wat op dit moment waarneembaar is, is dat de inflatievooruitzichten achterblijven bij het ECB-streven. Dat is zorgwekkend, maar betekent niet dat het opnieuw opstarten van een zwaar middel, zoals het aankoopprogramma, het geëigende instrument is.” Knot is niet de enige president van een centrale bank die er zo over denkt binnen de Eurolanden. Afgelopen weken hebben al verschillende centrale bankpresidenten, zoals die van Duitsland en Frankrijk, zich ook kritisch uitgelaten over de koers van ECB-president Mario Draghi. Opvallend genoeg deed Draghi het gisteren tijdens de persconferentie waarin hij de maatregelen presenteerde voorkomen alsof er nauwelijks tegenstand was. “Uiteindelijk was de consensus zo breed dat het niet nodig was om er over te stemmen. Er was geen reden om te stemmen. Er was zo’n duidelijke meerderheid.” [ik deel de conclusie van Knot over het opnieuw aanzetten van de geldpersen, waardoor de rente weer verder zal dalen, maar niet zijn argumentatie. Dat ‘het helemaal niet zo slecht gaat met de economie in de eurolanden’ is niet het actuele beeld in de eurozone. De Duitse economische gaat richting een recessie en de economische groei in de eurozone is gedaald naar 0,2% in het 2e kwartaal. Nederland scoorde met 0,5% dan nog relatief goed (de beste van de slechtsten), maar de verwachtingen daarover van ABN Amro voor de laatste twee kwartalen is dat wij dat peil niet kunnen vasthouden. Leven we nog in economische hoogtijdagen. Die aanname bestrijd ik want er wordt geen enkel voorbehoud gemaakt voor tegenslag vanuit het buitenland. Vanuit Duitsland bijvoorbeeld, waar de economie al met meer tegenslag wordt geconfronteerd, de onzekerheid dat we toch nog een harde Brexit krijgen, dat China en de VS er vooralsnog niet in slagen hun handelsoorlog te beëindigen, dat Trump in de komende 12 maanden de export van de EU naar de VS gaat belasten met importheffingen, dat er een valutaoorlog uitbreekt waardoor de waarden van valuta kunnen gaan muteren en dan nog dat de geo-politieke spanningen in het Midden Oosten gaan escaleren. En dan op binnenlands gebied: wat te denken van de financieel/economische gevolgen van het Stikstofarrest, waardoor op dit moment >18.000 projecten worden getroffen en die verder kunnen oplopen als projecten met een vergunning in een natuurgebied, waarvan de uitvoering nog niet is begonnen, toch een nieuwe vergunning moeten gaan aanvragen die voldoet aan het Stikstofarrest. Op 20 december aanstaande doet de Hoge Raad, in laatste instantie, uitspraak over de nale-ving van de Europese stikstofregels. Dat al dat onheil onze richting uitkomt neem ik niet aan, maar dat het overdrijft Is voor mij ook geen reële optie. Ik ben tegen het monetaire beleid omdat ik de aannames niet deel dat een nog grotere geldberg en nog lagere rente-tarieven/ hogere negatieve renten de financieel/economische problemen, uiteindelijk ooit, zullen oplossen, zoals Draghi suggereert. Ik verwacht eerder dat het beleid het vertrouwen in de munt zal aantasten. Aan de ene kant zien we dat de koersen op de effectenbeurzen nog verder worden opgeblazen en de vastgoedprijzen nog verder zullen stijgen, aan de andere kant betalen de spaarders, met hun renteloos spaargeld, de werknemers, met vernietiging van een deel van de opgebouwde pensioenreserves en miljoenen gepensioneerden, die gekort gaan worden op hun pensioenuitkering, de prijs daarvoor. Wat op de politieke agenda moet komen is de vraag of Nederland (en Duitsland) nog wel in de Monetaire Unie van de EU moeten blijven. Wij zijn te rijk om daar nog langer in te blijven als wij onze rijkdom willen beschermen] (bron: NOS) Ik vrees dat het ruim geld beleid uiteindelijk gaat leiden tot een deflatoire ontwikkeling dan wel, wat veel erger zou zijn, tot een mega inflatie.

Ursula von der Leyen, de nieuwe voorzitter van de EC

Ursula von der Leyen, de opvolger van Jean-Claude Juncker, heeft grote ambities met de Europese Unie. Een enthousiaste aanpak in ieder geval, maar ze moet wel met beide benen op de grond blijven staan. Lezers van dit blog weten dat ik weinig verwachtingen heb van ‘domme fransje’, die eerder heeft laten zien dat hij niet in staat is de Europese culturen te verbinden, integendeel hij heeft ze verdeeld. Wat moet Europa van hem verwachten als één van de vice-voorzitters, belast met het Europese Klimaatbeleid. Daarbij heeft hij als eerste assistent zijn partijgenoot Diederik Samsom gevraagd. Had ik nooit gedaan, ik had een krachtige, niet Nederlandse, persoonlijkheid gevraagd met een grote internationale deskundigheid op het terrein van milieu en klimaat. Samsom was één van de vijf voorzitters van de klimaattafels die met voorstellen kwam die al snel bleken niet uitvoerbaar te zijn. Hier had von der Leyen in moeten grijpen. Dat ze erin geslaagd is om 13 kandidaat vrouwelijke eurocommissarissen in de Europese Commissie te krijgen, zegt alles over kwantiteit en nog niets over kwaliteit. Ze ziet voor haar nieuwe EC een gansrol in het verschiet op het wereldtoneel. Het klinkt mij ambitieus in de oren. Het is haar doelstelling het klimaat te verbeteren, multilaterale relaties onderhouden, het beschermen en uitbreiden van de verzorgingsstaat en tegenwicht bieden aan de macht en invloed van Amerikaanse techreuzen. Dat laatste is misschien wel de grootste uitdaging. En dan de bewapening van de EU tegen de onverwachte aanvallen op onze economie vanuit het Witte Huis en de constante bedreigingen van de Amerikaanse president. De uitdagingen zijn enorm en alles hangt af over hoe de Europese Raad daarop inspeelt.

Nadenken over de gevolgen van globalisering

Lambert Pasterkamp, werkzaam bij het Wetenschappelijk Instituut van de ChristenUnie een opiniërend artikel over de voortgaande globalisering en hoe we daar mee moeten omgaan. https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/738/pages/22 Ik herken daarin denkbeelden die ik al een aantal jaren ventileer en die ik deel. <citaat> In de vorige week gehouden HJ Schoo-lezing hield minister Wopke Hoekstra een pleidooi voor het versterken van de positie van de middenklasse. Ook riep hij op tot wederkerigheid in de samenleving. Hoekstra heeft een punt. De samenleving staat door globalisering voor grote uitdagingen. Die vragen om moedige antwoorden. Maar als we niet nadenken over wat we van waarde vinden, vervallen die antwoorden al snel tot zelfzuchtig conservatisme. Mede door globalisering verwordt het leven van veel burgers tot een race, een continu gevecht tegen verlies van inkomen, zekerheid, toekomstperspectief en identiteit. Hoekstra borduurt hier op voort en noemt daarbij onvrede over integratie van nieuwkomers en onduidelijkheid rond onze culturele identiteit. Wat deze punten gemeen hebben volgens Hoekstra, is dat ze de Nederlandse samenleving uit het lood dreigen te slaan. De balans tussen rechten en plichten, tussen individu en gemeenschap, is zoek. Hij pleit voor een nieuw maatschappelijk evenwicht. Onvrede en onzekerheid zijn inderdaad manifest in onze samenleving. Het is dan ook beslist niet onredelijk wat Hoekstra zegt. Het is goed om het met elkaar te hebben over hoeveel migratie we aankunnen, hoe we financiële onzekerheid tegengaan en hoe het staat met integratie. Daarbij moet echter wel de vraag aan de orde komen: ten dienste waarvan? De houden-wat-we-hebben houding van Hoekstra is onvoldoende. Want wat is het dan precies dat we willen behouden? Wat willen we beschermen als we een stop op migratie zetten? Wat koesteren we als het gaat om het tegengaan van flexwerk? ……… Onze cultuur, ons Nederland of onze identiteit zijn uiteindelijk ondergeschikt aan het wel en wee van mensen en hun onderlinge verhou-dingen. Daarover moet het ook gaan in discussies over flexwerk, migratie, zorgkosten of omgangsvormen. Dat geeft een veel bredere blik dan houden-wat-we-hebben. Voorbij het eigen land, de eigen identiteit of de eigen welvaart maakt globalisering ons steeds duidelijker dat we mensen zijn te midden van vele anderen. Globalisering gaat daarom ook over waarden. Sterker nog, globalisering ís van waarde. Als dat perspectief ontbreekt is ‘het land van morgen’ niet veel meer dan een lege doos. En in een lege doos kun je niet wonen. </citaat> Een hek om Nederland zetten, maakt het land niet meteen opnieuw groot. Trump probeert dat wel, maar dat loopt uiteindelijk uit op een groot fiasco. Wat ik wil onderstrepen is zijn uitspraak dat ‘een gematigd klimaatbeleid het draagvlak in de samenleving kan vergroten’. Daar lees ik ook dat een niet-gematigd klimaatbeleid kan leiden tot een ontwrichting van onze samenleving. Ik verkondig al geruime tijd dat de kabinetten Rutte een groot gebrek aan visie hebben en zich vooral bezighouden met het beschermen van het huidige vermogen en opgebouwde rechten. Dat moeten we loslaten omdat we daarmee in de toekomst de strijd verliezen. Wij moeten vooral naar de toekomst kijken, er moeten architecten aan het werk gezet worden in Europa en dus ook in Nederland die de samenleving voor de komende generaties gaan bouwen, die blauwdrukken gaan maken waarmee onze politici aan de slag kunnen. Wij zitten nog steeds opgescheept met een kabinet van ‘onderhoudsmonteurs’.

De Nederlandse economie valt terug in het tweede halfjaar

Het Economisch Bureau van de ABN Amro verwacht dat onze economie in de laatste twee kwartalen het peil van het eerste halfjaar niet zal kunnen handhaven, omdat de export, investeringen en consumptie minder sterk zullen stijgen. De uitvoer wordt afgeremd door de stagnerende wereldhandel, terwijl de stijging van de lonen achterblijft bij die van vorig jaar. Ook zal het consumentenvertrouwen flink afnemen. Op Prinsjesdag horen we de prognoses van de rekenmeesters van de overheid. Voor het zevende jaar op rij verwacht het kabinet economische groei. Iedereen gaat er volgend jaar op vooruit. Dat staat in de Macro Economische Verkenningen, de belangrijkste cijfers in de Miljoenennota. Werkenden profiteren het meest.

De uitgelekte Prinsjesdagstukken zijn in handen van de Telegraaf en RTL Nieuws.  Nog geen half uur na de uitreiking van de geheime inhoud op usb-sticks aan de fracties van de Tweede Kamer lagen de teksten al op straat. De percentages van economische groei vlakken wel af, citeert RTL minister Hoekstra van Financiën uit het voorwoord van de Miljoenennota. “Met 1,8% dit jaar en 1,5% in 2020 zijn deze percentages normaal voor ons land.” “Met deze begroting maken we €3 mrd extra vrij om de lasten van huishoudens, en met name werkenden, te verlichten en beogen we een betere balans tussen werknemers en zelfstandigen. Ook trekken we extra geld uit voor meer betaalbare woningen, jeugdzorg, defensie en het versneld afbouwen van de gaswinning”, zegt Hoekstra. De koop-krachtvoorspellingen zijn afgelopen jaren niet altijd uitgekomen. Dat komt onder meer doordat economische ontwikkelingen in binnen- en buitenland slechts beperkt te voorspellen zijn. Rutte is het brein achter het pragmatische beleid dat sinds najaar 2010 is gevoerd. Op zich hoeft dat niet slecht te zijn, mits we dan wel met beide benen op de grond blijven staan en wij geen eigen invulling geven aan wetgeving, als ons dat niet uitkomt. En dat gebeurt nu juist wel. Wij doen als land ambitieuze plannen om een doel te bereiken, maar in de praktijk blijkt dan later dat wij niet voorop lopen maar ons in de achterhoede bevinden omdat wij niet hebben waargemaakt wat we op papier hadden vastgelegd. Het meest actuele onderwerp ‘de Europese stikstofregels’ hebben wij getracht te kunnen omzeilen met PAS. We geven een voorstelling van voornemens die in de praktijk niet worden waargemaakt. Daardoor scoren we een hogere economische groei dan de landen die die stikstofregels wel uitvoeren, maar op enig moment, zoals nu, krijgen we de rekening gepresenteerd. Op Prinsjesdag krijgen we te horen dat de economische groei in dit jaar 1,5% zal zijn, maar in het tweede kwartaal was die maar 0,5%. Hoe geloofwaardig ben je dan nog voor het volk? Op zijn wekelijke persconferentie veinsde premier Rutte verbazing over het uitlekken van de stukken: “Nee toch?!” Hij wilde niet vooruitlopen op Prinsjesdag maar ging toch in op vragen over de koopkracht van ouderen. Rutte geeft toe dat die achterblijft bij de koopkracht van werkenden, maar dat doet het al jaren en wat heeft het kabinet daaraan gedaan? Niks! “Maar we moeten oppassen dat we niet met belastinggeld gaan compenseren dat bepaalde pensioenfondsen hun uitkeringen niet kunnen laten stijgen.” Rutte wijst er op dat het overheidsdeel van de oudedagsvoorziening, de AOW, wel mee stijgt met de prijsstijgingen. [dit is een premier onwaardige uitspraak. Natuurlijk zijn de sociaal/maatschappelijke gevolgen van het monetaire beleid ook een politieke zaak als dat gevolgen heeft voor de koopkracht van bepaalde groepen in de samenleving] Er lekte al eerder nieuws uit over de Prinsjesdag-plannen. Zo wordt de zelfstandigenaftrek verlaagd, en krijgen grote internationale bedrijven als Shell en Philips te maken met strengere belastingregels. Ook gaan er miljarden naar de woningmarkt voor nieuwbouwprojecten. De middeninkomens gaan er 2% op vooruit. In aanloop naar Prinsjesdag spreken Martin Visser en Herman Stam bij DFT met Henk Nijboer, de financiële man van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer. “Onze kritiek op dit kabinet is steeds geweest dat het kiest voor grote ondernemingen door aan hen miljarden lastenverlichting te geven. Het lijkt alsof het kabinet iets bijbuigt, maar het zijn vooral begrotingstrucs.” [ik wil hier een waarschuwing geven over de Miljoenennota 2020 die komende dinsdag wordt gepresenteerd. Uit datgene wat tot dusverre al naar buiten is gekomen schetst het kabinet een beeld dat we nog leven in een periode van economische hoogtijdagen. Die aanname bestrijd ik want er wordt geen enkel voorbehoud gemaakt voor tegenslag vanuit het buitenland. Vanuit Duitsland bijvoorbeeld, waar de economie al met meer tegenslag wordt geconfronteerd, de onzekerheid dat we toch nog een harde Brexit krijgen, dat China en de VS er vooralsnog niet in slagen hun handelsoorlog te beëindigen, dat Trump in de komende 12 maanden de export van de EU naar de VS gaat belasten met importheffingen, dat er een valutaoorlog uitbreekt waardoor de waarden van valuta kunnen gaan muteren en dan nog dat de geopolitieke spanningen in het Midden Oosten gaan escaleren. Dat al dat onheil onze richting uitkomt neem ik niet aan, maar dat alle mogelijke onheil overdrijft Is voor mij ook geen reële optie. De economische groei in de eurozone bedroeg in het 2e kwartaal 0,2% en in Nederland 0,5%, maar als de situatie bij onze oosterburen verslechtert moeten we rekening houden dat de eurozone in een recessie terecht komt. Dat minister Hoekstra een groei van 1,5% prognosticeert is voor mij geen realistische aanname. Meer realiteitszin zou op zijn plaats zijn om het volk geen illusies voor te spiegelen]

Trump wil naar een negatieve rente van de FED

De Amerikaanse president Donald Trump wil dat de Federal Reserve de Amerikaanse rente drastisch verlaagt. Die moet volgens Trump „naar nul, of lager.” Als dat doel bereikt is moeten de Verenigde Staten de staatsschuld herfinancieren. „De kosten van de rentebetalingen zouden dan een stuk lager kunnen, terwijl we de leningen gelijk langer vast kunnen zetten” twitterde hij. Trump heeft al langer kritiek op het beleid van de Amerikaanse centrale bank en Fed-voorzitter Jerome Powell. De president wil dat de centrale bank de Amerikaanse economie stimuleert. „We hebben een geweldige munteenheid en veel macht”, schreef hij. Volgens hem zouden de VS „altijd de laagste rente moeten betalen.” Trump wijt de hoge Amerikaanse rente, die sinds een renteverlaging eind juli op een bandbreedte van 2% tot 2,25% staat, aan het beleid van Powell en de Fed. Hij noemt de mogelijkheid om de rente naar nul te brengen „een kans die je maar één keer in je leven krijgt.” Die kans lopen de VS mis door „idioten”, meent Trump.

De Amerikaanse president Trump stelt de hogere importheffingen op producten uit China met 2 weken uit. Per 1 oktober zouden de tarieven worden verhoogd, dat gebeurt nu per 15 oktober. Op Twitter stelt Trump dat het uitstel gebeurt op verzoek van de vicepremier van China en vanwege de 70e verjaardag van de Volksrepubliek China. Het gaat om een tariefverhoging op goederen ter waarde van $250 mrd. Tarieven gaan van 25% naar 30%. Denkt Trump nu echt dat de Chinezen verguld zijn van zo’n flutcadeau, zonder enige waarde? Afgevaardigden van beide landen komen deze maand bijeen om gesprekken tussen de Amerikaanse en Chinese minister voor te bereiden die begin oktober volgen. [ik geloof helemaal niet dat de Chinezen gevraagd zouden om hen, ter gelegenheid van het 70-jarig bestaan van de Volkrepubliek, hen een kadootje te geven. Ik denk dat het de onderhandelingstaktiek van Trump is om de Chinezen milder te stemmen in de komende onderhandelingen om een handelsdeal te bereiken. Ik denk dat het niet meer is dan een reactie op het aanbod van de Chinezen om meer Amerikaanse landbouw producten te gaan importeren. Het aanbod van Trump stelt niks voor: 14 dagen uitstel. Wat wil hij daarmee bereiken?]

Goud noteert onder de $1500 per troy ounce

Dit weekend las ik op DFT dat de goudprijs nog verder omhoog kan. Grote beleggings-fondsen verwachten een grotere vraag en slaan goud in. Ze dekken zich in met extra inkoopcontracten van het edelmetaal op de termijnmarkt. ,,Zo sterk als nu is de vraag in de laatste jaren niet meer geweest”, zegt Nitesh Shah, goudexpert bij de Britse vermogens-beheerder Wisdom Tree. Beleggers gokken doorgaans standaard op zowel een prijsstijging als een daling en kopen daarvoor futurecontracten in, voor aflevering over enkele maanden. Voor goud pakken die twee soorten gokjes, bij elkaar opgeteld, netto momenteel zeer gunstig uit ten faveure van de koopcontracten, ziet Shah. In augustus is het hoogste punt ooit in deze speculatieve goudposities bereikt, zegt hij in Londen. ,,En dat is geen momentopname, de vraag is al vijf weken op rij zeer sterk.” Zijn inschatting van de goudprijs is dat die, in een basscenario zonder excessen, rond $1550 per troy ounce (31,1 gram) uitkomt. Goud koerste zaterdag op een prijs van $1495,70. ,,Als de crisissituatie rond Brexit en vooral de handelsoorlog tussen de VS en China lang doorzet, dan is het waarschijnlijk dat die prijs naar $1820 gaat.” Wisdom Tree staat niet alleen. De Amerikaanse zakenbank Citigroup verhoogde deze week zijn koersdoel, binnen twee jaar, naar $2000 per 31.1034768 gram. Dat zou een absoluut record worden. Acht jaar geleden kwam goud op $1900 te midden van de kredietcrisis. Citigroup ziet een aantal redenen voor de forse stijging van goud, dat doorgaans als vluchtheuvel voor beleggers wordt gezien. Allereerst zal de Amerikaanse economie haar groeitempo verliezen. Tegelijkertijd verlaagt de Federal Reserve als stelsel van centrale banken de beleidsrente, wat de verdienkansen voor beleggers drastisch vermindert nu veel rentes van staatsobligaties negatief staan. Daarnaast zal er onzekerheid ontstaan over wie de presidentsverkiezingen gaat winnen. Een andere bron van onzekerheid is China. Citi constateert dat grote valutabezitters zoals China, dat $ 3100 miljard aan reserves bezit, hun portefeuilles willen diversifiëren om de blootstelling aan de Amerikaanse dollar te beperken. De centrale bank van China heeft de afgelopen negen maanden voor nog eens $4,8 miljard aan goud gekocht. Centrale banken kopen dit jaar ondertussen al meer goud op dan in alle negen voorgaande jaren, meldt brancheorganisatie World Gold Council. De goudprijs steeg dit jaar al met 17%. Het edelmetaal koerst daarmee op het hoogste niveau sinds 2010. Zaken-bank JPMorgan zorgt momenteel voor een schok in de valutahandel. De Wall Street-bank meldde deze week dat hij voorziet dat de Amerikaanse dollar zijn dominante positie verliest. De waarde zal ,,op middellange termijn” dalen. Daarom doen beleggers er goed aan in hun portefeuille meer andere valuta op te gaan nemen, evenals edelmetalen, aldus JPMorgans analist Craig Cohen in een notitie van deze zomer. Daarin zien goudkenners direct een aanwijzing om dit edelmetaal, dat bij grote schokken zoals het verlies van de dominante dollar-status stabiliteit biedt, in te slaan.

Sociaal en Cultureel Planbureau: Tien jaar stilstand in Nederland

Tien jaar na de grootste economische crisis sinds de jaren 30 van de vorige eeuw zijn de meeste mensen er weer bovenop gekrabbeld. Zij zijn tevreden over hun leven. Maar dat geldt niet voor een groep van zo’n 400.000 mensen, constateert het SCP. Het lukt deze groep niet om aan te haken. Omdat het motto van het regeerakkoord is ‘iedereen in Nederland moet merken dat het beter gaat’, heeft het SCP onderzocht of dat ook zo is. Daarvoor is naar verschillende thema’s gekeken, waar iedere Nederlander mee te maken heeft. De overheid deed een aantal belangrijke stelselwijzigingen, onder andere in de sociale zekerheid. In plaats van inkomensbescherming werd ingezet op reïntegratie. Gemeenten moesten een tegenprestatie vragen van mensen met een bijstandsuitkering. Ook de decentralisaties in de zorg, de werkparticipatie en de jeugdhulp troffen veel mensen. Sinds 2019 wordt er breder in de bevolking onzekerheid gevoeld over de financiële toekomst. Vermoed wordt dat dat te maken heeft met de Brexit en de wereldeconomie. Maar het kan ook komen door stijgende kosten (klimaatbeleid en de recente btw-verhoging) en onzekerheid over lonen en pensioenen. De afgelopen tien jaar is Nederland verder vergrijsd. Het aantal 65-plussers in verhouding tot de bevolking van 15 tot 64 jaar is gestegen van 22% naar 29%. Steeds meer ouderen blijven thuis wonen. Het aandeel 75-plussers dat niet thuis maar in een instelling woont, is gedaald van 10,1% naar 7,8%. [dit is wel kabinetsbeleid] Het aantal jongeren dat langer thuis blijft wonen, is gestegen naar 7,6% in 2018. De autochtone Nederlandse bevolking is begonnen aan een bescheiden krimp. De bevolking groeit nog wel, door een geboorte- en migratieoverschot bij migranten. De afname van het aandeel laagopgeleiden lijkt bij Marokkaanse en Turkse Nederlanders te stagneren, maar het aantal hoogopgeleiden in deze groepen neemt wel toe. Dat gaat ten koste van het aantal middelbaar opgeleiden. Na de crisis steeg het aantal zzp’ers sterk, maar dat is inmiddels weer afgevlakt. Het aantal mensen met een flexibel contract stijgt. Volgens het SCP moet de toekomstige werknemer beschikken over sociale en empathische vaardigheden. Vrij eenvoudig routineus werk gaat wegvallen door onder meer robotisering. Maar niet iedereen zal die zelfredzaamheid kunnen opbrengen, waarschuwt het SCP. Dat kan leiden tot een groeiende groep burgers die niet mee kan komen, met als gevolg hogere werkloosheid en lagere lonen bij deze groep. Het beeld van de zorg is veel minder gunstig dan in de vorige editie van De sociale staat van Nederland. Toen werd er gerept over de gezondheidswinst die er in de periode tussen 1990 en 2015 was geboekt. De levensverwachting was gestegen in die periode. Meer mensen werden gezonder oud. Maar daaraan is nu, in ieder geval tijdelijk, een einde gekomen. De groei van de levensverwachting is vertraagd; er was tussen 2014 en 2015 zelfs een daling van de levensverwachting. Dat is ook in veel andere Europese landen het geval. In Nederland ligt dat waarschijnlijk aan de griep. In het Verenigd Koninkrijk hangt het samen met bezuinigingen op gezondheidszorg en welzijn.

De koopkracht is vorig jaar met 0,3% gestegen. Dat is de geringste groei sinds het eind van de economische crisis in 2013. Volgens het CBS bleef de koopkrachtstijging beperkt doordat de cao-lonen maar weinig stegen. Die 0,3% is de doorsneestijging van de koop-kracht. De werkende klasse ging er wel fors op vooruit;1,8%. Een koopkrachtstijging van 0,3% betekent dat een modaal huishouden €105 meer te besteden had in 2018, als gevolg van een kleine verhoging van de CAO-lonen. Gepensioneerden leverden 0,5% in. Veel pensioenfondsen konden door te lage dekkingsgraden de pensioenen niet aan de prijsstijgingen aanpassen. “We rekenen erop dat het kabinet ziet dat dit niet kan”, zegt Manon van der Kaa, directeur van seniorenbond KBO-PCOB. Het gaat volgens haar niet alleen om slechte cijfers van het afgelopen jaar. “Al tien jaar daalt de koopkracht van ouderen. Sommige groepen zijn in die tijd 12% achteruitgegaan. Dat scheelt soms wel honderden euro’s per maand. Er moet nu echt wat gebeuren.” De koopkrachtstijging van 0,3% betekent dat een doorsnee huishouden met een netto inkomen van 34.000 euro in een jaar 105 euro meer te besteden had. Bij bijna de helft van de bevolking daalde de koopkracht juist en bij 20% daalde hij zelfs met 6,7% of meer. “Zulke uitschieters zijn er vooral doordat mensen van inkomenspositie wisselen”, zegt Van Mulligen. “Ze gaan met pensioen, gaan minder uren werken of verliezen hun baan.” Bij deze cijfers past een kanttekening. Het CBS heeft de zogenoemde dynamische koopkracht berekend. Een ander instituut, het Centraal Planbureau (CPB), berekent ook koopkrachtcijfers, maar daarbij gaat het om de statische koopkracht. Het CPB voorspelt en berekent alleen de koop-krachtverandering van huishoudens door de invloeden van buiten. Dat zijn de ontwik-keling van de cao-lonen, de inflatie en het overheidsbeleid. Het CPB gaat er daarbij van uit dat de persoonlijke situatie van mensen ongewijzigd blijft. Het CBS berekent ook wat er daadwerkelijk gebeurt met de koopkracht door veranderingen in de persoonlijke situatie van mensen mee te nemen. Ze krijgen bijvoorbeeld een nieuwe baan met een hoger loon, gaan samenwonen of juist scheiden of gaan met pensioen. Dit heet de dynamische koopkracht. De koopkrachtcijfers van het CPB en het CBS kunnen dus wat van elkaar verschillen. En voor 2018 is dat ook zo. Want het CBS komt dus op een dynamische koopkrachtstijging van 0,3%. En het CPB komt op net ietsje minder: 0,2%. Het CPB heeft dat cijfer voor 2018 in de loop der tijd teruggeschroefd. Tijdens Prinsjesdag 2017 voorspelde het CPB nog een stijging van 0,6%. Maar doordat bijvoorbeeld de lonen en inflatie zich toch anders ontwikkelden, werd dat minder. Voor zowel 2019 als 2020 verwacht het CPB nu een koopkrachtstijging van 1,2%.

De koopkracht wordt ook aangetast doordat de WOZ-waarde van woningen in 2019 voor het vierde jaar op rij is gestegen. Op 1 januari was de gemiddelde waarde €248.000,7,8% meer dan het jaar ervoor. Het betreft volgens het CBS zowel de hoogste woningwaarde ooit als de sterkste stijging in jaren. In Rotterdam steeg de WOZ-waarde met 16% het sterkst, van €166.000 naar €192.000. In Amsterdam,vorig jaar de grootste stijger, nam de waarde met ruim 11% toe tot €378.000. In Bloemendaal hadden de woningen met €695.000 de hoogste WOZ-waarde. In Delfzijl was de gemiddelde woningwaarde met €127.000 het laagst.

Mensen met een inkomen van €35.000 of hoger gaan er volgend jaar ruim 2% op vooruit. Dat meldt RTL Nieuws op basis van uitgelekte cijfers over Prinsjesdag. Het Centraal Planbureau schatte onlangs de gemiddelde koopkrachtstijging voor komend jaar op 1,2%. Het CPB zei verder dat Nederland als exportland te maken krijgt “met gure wind uit het buitenland”. Omdat de economische groei lijkt terug te lopen, wil het kabinet de lasten verlichten. Of de koopkrachtvoorspelling uitkomt, staat niet vast. Dat hangt af van de ontwikkelingen in de economie. Als die koopkrachtprognoses van onze rekenmeesters, die de regering adviseren, niet redelijk betrouwbaar zijn, waarom worden ze dan op Prinsjesdag gepresenteerd en wordt er beleid op gemaakt. [en mensen met een inkomen <€35.000 wat hebben die te verwachten?]

Een kwart van alle huurders redt het financieel niet. 800.000 mensen houden te weinig geld over om te voorzien in hun levensonderhoud. Dat concludeert het Nibud in twee onderzoeken met cijfers uit 2015. Het gaat vooral om mensen die wonen in een sociale huurwoning. Vooral singles, mensen met een uitkering en huurders tussen de 25 en 45 jaar komen in de problemen. Eén tegenvaller kan er voor deze groep al toe leiden dat ze moeten bezuinigen op bijvoorbeeld voeding. De helft van de huurders kan met moeite rondkomen. Ook is er een groep van 30% met een betalingsachterstand. (bron: NOS)

Prinsjesdag: neoliberalisme lijkt op zijn retour

Lex Oomkes schrijft dit weekend in Trouw in de bijlage De Verdieping een interessant artikel over ‘mensen merken nog steeds niet dat het beter gaat, de markt levert echter niet wat er van haar verwacht wordt’. Oomkes legt hier en daar zijn vinger op zwakke plekken in het beleid van de regering onder leiding van premier Marc Rutte. En dat is terecht!! https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/740/articles/970111/40/1 Maar ik plaats daarbij ook kritische kanttekeningen. Zo wordt op Prinsjesdag gemeld dat 2020 het vijfde achtereenvolgende jaar dat Nederland een overschot zal hebben op de begroting. Daar slaat het kabinet zich voor op de borst. In mijn visie geheel onterecht. Ik zou mij beperkt hebben te melden dat 2019 het vierde jaar kan worden met een begrotingsoverschot. Maar is dat feit wel een succes of laat het zien dat de kabinetten gefaald hebben met het beleid dat ze hebben gevoerd. Hadden de resultaten niet beter kunnen worden geïnvesteerd in de toekomst voor volgende generaties in plaats dat daarmee de staatsschuld is afgelost? Lezers van dit blog kennen mijn antwoord: De kabinetten Rutte hebben gefaald in het besturen van dit land. Regeren is vooruitzien, maar dat is niet van toepassing op Mark Rutte, de VVD, het CDA, de PvdA, D66, het de CU. Het is harde taal, maar het moet nu maar eens gezegd worden en niet binnensmonds maar luid en duidelijk. Oomkes: <citaat>“Op tal van terreinen zijn de grenzen van een terughoudende overheid bereikt. Investeringen in infrastructuur zijn te lang achtergebleven, de kwaliteit van de dienstverlening van de overheid, of het nu bij de UWV is of bij de Belastingdienst, het laat gevaarlijk veel te wensen over. Het onderwijs dreigt aan kwaliteit te verliezen, mede door achterblijvende salarissen voor onderwijsgevend personeel, in de zorg is een groot tekort aan handen. Sinds de val van het tweede kabinet-Kok in 2002 wordt met het jaar duidelijker dat de grenzen van wat het neoliberalisme vermag naderen. Vorige week meldde het Sociaal en Cultureel Planbureau dat de groeiende economie niet tot verbetering van de kwaliteit van leven leidt. Mensen, staat in ‘de Sociale staat van Nederland’, ervaren niet dat het beter gaat. De markt levert niet wat de afgelopen decennia van haar verwacht werd. Tjeenk Willink publiceerde eind vorig jaar het enthousiast ontvangen ‘Groter denken, kleiner doen’. Het boekje is aan de twaalfde druk toe, een opvallend succes. Een wijziging in het ideologische klimaat leidt niet automatisch tot andere maatschappelijke machtsverhoudingen, stelt hij. Meer aandacht voor misstanden, voor het groeiend aantal dak- en thuislozen of toenemende inkomensverschillen brengt ons slechts halverwege. “De overheid is sinds de jaren tachtig vooral beschouwd als een bedrijf ten dienste van de economische welvaart, te verwezenlijken via de private sector”, aldus Tjeenk Willink. “In dat soort denken is de overheid in de eerste plaats een kostenpost. De Rijksbegroting wordt een bedrijfs-begroting. Door privatisering en verzelfstandiging van publieke taken wordt de overheid afhankelijk van private partijen. Die weg – de overheid als bedrijf – loopt dood. Problemen bij overheidsdiensten (Belastingdienst, bruggen die achterstallig onderhoud kennen) zijn geen incidenten.” De overheid bestierde de BV Nederland. Technocratisch en met politici die de overheid zagen als een bedrijf. Efficiency en output tegen zo min mogelijk kosten en zo hoog mogelijke opbrengst betekenden hier de opkomst van Pim Fortuyn en zijn ideologische erfgenamen. Internationaal betekende het verzet tegen de Europese Unie, de opkomst van populistisch rechts en wellicht ook de intrede van Donald Trump in het Witte Huis. “We moeten onszelf vragen stellen. Waarom hebben we collectief zo weinig tegenwicht geboden tegen het overheersende managementdenken? Waarom hebben we de uitholling van de democratische rechtsorde pas zo laat gezien?”</citaat> Ik heb het hele artikel drie keer gelezen en glimlach er nog steeds bij. De teksten zijn zo helder, zo transparant, eigenlijk zo vanzelfsprekend dat we ons moeten afvragen waarom het zo lang heeft geduurd voordat die duidelijkheid kwam.

Italië in de scoop; vertrouwen van beleggers gestegen

Italië wordt afgeschilderd als een euroland met grote economisch/financiële problemen en een zwak bankwezen. Maar is het voor de EU een risicoland met zijn grote staatsschuld, zijn stagnerende economische groei en zijn schuldenpositie in Target2. Dat wordt algemeen wel aangenomen. Maar de vraag is of beleggers dat ook vinden? Of zien die de toekomst van Italië rooskleuriger in dan onze politici? Zijn de Italiaanse schulden een molensteen? Niet voor grote beleggers die enkele risico’s kunnen opvangen, constateert vermogensbeheerder AXA. De combinatie van een hoge risicopremie en langdurig ruim monetair ECB-beleid maakt Italië staatsobligaties aantrekkelijk, stellen eurozone-econoom Apolline Menut en hoofd investeringen Alessandro Tentori. In een notitie concluderen zij „niet verrast te zijn” als het aandeel van buitenlandse beleggers in de Italiaanse staatsschuld toeneemt. AXA Investment Management constateert dat dit aandeel relatief laag is sinds de Europese schuldencrisis: ongeveer 30% van de Italiaanse obligaties is in handen van buitenlandse beleggers. In Spanje ligt dat aandeel op 45%. Dat is een stijging afgezet tegen de 35% in 2012, en in Frankrijk en Duitsland ligt het aandeel respectievelijk op 52% en 60%. Menut en Tentori zoeken de oorzaak in een combinatie van politieke onzekerheid en structurele zwakheden. Zo zucht het Italiaanse bankwezen nog steeds onder slechte leningen, hetgeen het stelsel fragiel maakt. Maar het land biedt een diepe en liquide markt die bovendien goed geïntegreerd is in de Europese markt. De obligatiemarkt reageerde positief op de recente politieke gebeurtenissen in Italië: als gevolg van constructieve begrotingsgesprekken met Brussel en een wereldwijde zoektocht naar rendement, daalde de spread naar 150 basispunten, 100 punten lager dan het niveau van december 2018. Nadat de Italiaanse economie eind 2018 in een recessie terechtkwam, verraste de economie licht in opwaartse richting in de eerste helft van 2019, aldus AXA. De bbp-groei liet een vlakke in plaats van een neerwaartse lijn zien. De AXA-specialisten verwachten bovendien dat een nieuwe monetaire verruiming door de Europese Centrale Bank en een meer EU-vriendelijke houding door de nieuwe regering de financiële omstandigheden in Italië verbeteren. Menut en Tentori constateren daarnaast dat de cijfers over het Italiaanse begrotingsbeleid positief waren. In vergelijking met het eerste kwartaal van 2018 was Italië in het eerste kwartaal van 2019 minder geld kwijt aan rentes op overheidsschuld en stegen de belastinginkomsten door een economische versnelling. De AXA-specialisten wijzen wel op risico’s. Zo ontstijgt het Italiaanse begrotingstekort in 2019 de met de EU afgesproken 2% van het bbp, naar 2,2%. Dat is wel 2-procentpunt lager dan de 2.4% overschrijding waarmee markten rekening hielden. Een ander risico is de langdurige politieke instabiliteit die Italië kenmerkt. AXA IM verwacht hierin geen verandering, vooral omdat de nieuwe regering slechts een kleine meerderheid heeft. De Italiaanse economie is voor een groot deel afhankelijk van de industrie, die op haar beurt weer een verhoogde blootstelling heeft aan de Duitse industrie. Deze sector toonde over het tweede kwartaal een krimp. (bron: DFT)

Gouden eeuw

Lezers zullen zich afvragen ‘waar maak je je druk over’. Waarom mag de 17e eeuw niet de Gouden eeuw heten? Laat ik voorop stellen dat onze ‘Gouden Eeuw’ bedacht is door een Marketingbureau, omdat dat beeld het goed doet. Hoe ‘gouden’ was die periode in werkelijkheid? In 98 van de 100 jaar waren we in oorlog met wat toen de halve wereld was. Tegen Spanje (80-jarige oorlog van 1568 tot 1648), Engeland, Frankrijk en de bisschoppen van Keulen en Münster. 75% van de bevolking was zo arm als kerkratten en leefden onder erbarmelijke omstandigheden. Wij, onder aanvoering van Mark Rutte en Thierry Baudet, vinden dat we trots moeten zijn op wat er in die Gouden Eeuw allemaal wel niet tot stand is gekomen. In 2006 is er al een discussie geweest over een uitspraak van de toenmalige premier Jan-Peter Balkenende over de VOC mentaliteit. En dan kennen we de discussies over onze zeehelden J.P. Coen en Piet Heijn, die met slavenhandel geld verdienden. Daar kunnen we nu niet trots meer op zijn. Ja, er was een kleine elite die geld als water verdiende voornamelijk aan de handel uit onze koloniën Oost- en West Indië. Maar die elite, die zich uitvoerig hebben laten portretteren en in het Rijksmuseum en het Amsterdam Museum te aanschouwen zijn, waren ook heel gierig. We kennen de heldendaden van Piet Heijn (zijn naam is klein, zijn daden waren groot) met de verovering van de Spaanse zilvervloot in 1628, waarbij 11.509.425 zilveren guldens buit werden gemaakt. Daarvan kreeg de Stadhouder 1.150.943 gulden, de kapitein Piet Heijn 6.000 en de bemanningsleden 200 guldens. De rest, ruim 10 miljoen zilveren gulden, staken de financiers in eigen zak. Dat kun je slimme zakenlui noemen, maar ook boeven. Maar goed het speelde zich af in de 17de eeuw. Dat het Amsterdam Museum de term ‘Gouden Eeuw’ heeft verwijderd accepteer ik, maar dat het Rijksmuseum een culturele opschoning heeft uitgevoerd, naar hun mening, besmette woorden in onze taal, gaat me veel te ver. Wat is er fout met ‘Hottentot’, neger en bosneger? Een Hottentot is een lid van een zeker ras van inboorlingen in Zuid-Akrika, dat verwant is met de Bosjesmannen. Een neger is een man met een bruine huidskleur oorspronkelijk uit Afrika, met een eigen cultuur, die wij als primitiever beoordelen als de onze, wat naar mijn mening maar zeer de vraag is. Waarom noemen wij negers, Afrikaanse mannen? Hebben wij ze dat gevraagd, hebben zij daarmee ingestemd? Nee, natuurlijk. Kijk dat ‘nikker’ denigrerend is: oké, maar met neger is helemaal niets aan de hand. Misschien zijn witte mensen over 100 jaar wel ondergeschikt aan de bruine, die tegen die tijd veel meer nakomelingen hebben dan het witte ras.

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 13 sep 2019; week 37: AEX 576,83; Bel20 3730,24; CAC40 5.655,46; DAX30 12.468,53; FTSE 100 7.367,46; SMI 10.047,34; RTS (Rusland) 1340,53; DJIA 27.219,52; NY-Nasdaq 100 7.892,95; Nikkei 21.988,29; Hang Seng 27.352,69; All Ords 6.777,10; SSEC 3.031,24; €/$1,107; BTC/USD $10.293,00; 1 troy ounce goud $1487,90, dat is €43.163,41 per kilo; 3 maands Euribor -0,433%; 1 weeks -0,427%; 1 mnds -0,455%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,328%; 10 jaar VS 1,8564%; 10 jaar Belgische Staat -0,134%, 10 jaar Duitse Staat -0,456%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) –0,75%, 10 jaar Japan -0,1604%; 10 jaar Italië 0,89%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,592.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden opnieuw hoger, de goudprijs schommelde deze week maar sloot lager en de rente van 10-jarig en 30-jarig papier stegen opnieuw c.q. de negatieve rente noteerden lager, ook de 5-jarige negatieve rente daalde. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven wederom: Zwitserland -0,29%; Duitsland -0,09%; Nederland -0,097%; Japan 0,3383%; Frankrijk 0,726%; GB 1,221%; Spanje 1,228%; Canada 1,7128%; Italië 1,972%; VS 2,3331%; 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland –0,8%; Duitsland -0,708%; Denemarken -0,685%; Nederland -0,631%; Frankrijk -0,582%; België -0,487%; Spanje -0,183%; Japan -0,2599%. Tendens: rente stijgt weer.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.