UPDATE 09112019/504 Het kabinet Rutte III staat op instorten

Ik heb het vertrouwen het het kabinet Rutte III al eerder opgezegd, maar dat is niet voldoende om het kabinet te laten vallen. Daarvoor hebben wij in ons democratisch stelsel meer nodig dan een parlement en een kabinet dat wordt gesteund door coalitiepartijen. Zolang die de stekker niet uit het stopcontact trekken, blijft het kabinet zitten. Dat is de realiteit. Maar de panelen schuiven. Dat is zo langzamerhand wel duidelijk. Het kabinet weet niet meer hoe ze verder moeten regeren. Nu vind ik ‘regeren’ een zwaar woord voor wat deze regering presteert. Wat zich wreekt is dat er geen lange termijnbeleid is, dat het de regering ontbreekt aan visie voor de toekomst. En dat mochten we ook niet verwachten van deze premier want hij heeft al op 3 september 2013 laten weten in zijn omstreden H.J. Schoolezing in de Rode Hoed dat ‘als visie een blauwdruk voor de toekomst betekent, dan verzet alles wat liberaal is in mij zich daartegen.’ . Maar dat breekt hem nu zes jaar later op, want zijn kabinet is overgegaan tot het voeren van paniekbeleid. Waar ik dan op duidt: ons land staat in Europa bekend als een land dat snel met ambitieuze plannen komt voor nieuw beleid, wij lijken dan het knapste jongetje van de klas te zijn, maar als er dan later wordt gekeken naar de realisatie van het beleid bungelen we ergens onderaan. Daarbij zoeken we steeds de grenzen op van hoe we met een minimale inspanning een maximaal resultaat kunnen bereiken, ook als daarmee de afgesproken regels worden overtreden. Het laatste feit is de stikstofaanpak met de PAS wetgeving. We doen iets maar wel zodanig dat niemand daarbij wordt getroffen, de boeren de bouw iedereen kon gewoon zijn gang blijven gaan. Een uitspraak van het Europese Hof werd voor kennisgeving aangenomen, maar toen de Raad van State de PAS wetgeving verwierp was plotseling Holland in last. Het klimaatbeleid rammelt aan alle kanten, neem de stikstof, ammoniak, fijnstof, PFAS. Eerst komt minister Schouten met €100 mln om de gevolgen van de stikstofneerslag in de Natura 2000 gebieden te verzachten. Na stakingen door de boeren, de bouwers en de grondverplaatsers, wordt er 2 weken later een miljard euro uit de hoge hoed getoverd. Ook het onderwijs is nog steeds, en terecht, ontevreden over het ontbreken van een lange termijn visie voor het basis-, middelbaar-, hoger- en wetenschappelijk onderwijs. Een staking dreigt en het kabinet legt gelijk €460.000 op tafel, hoofdzakelijk als een éénmalige bedrag. Voor de drugsaanpak wordt een éénmalig bedrag €110 mln beschikbaar gestelde voor de korte termijn. GroenLinks wil dat de ambassades in het buitenland zich niet alleen inzetten als vooruitgeschoven posten voor behartiging van de economische belangen van het bedrijfsleven (buitenlandse handel), niet exportorders alleen zijn zaligmakend, ook moet er veel meer aandacht komen voor ontbossing en mensenrechten. Het kan niet zo zijn dat het FMO, een investeringsbank in ontwikkelingslanden met een staatsbelang van 51%, procedeert tegen Indianen in Honduras, die van hun leefgebied zijn verdreven om plaats te maken voor plantages van de rijken, wiens financiële belangen door Nederland worden behartigd. Hetzelfde speelt zich af in Brazilië, maar de Nederlandse regering wil wel het handelsverdrag Mercosur met Zuid-Amerikaanse landen ratificeren, ondanks dat grote delen van het Amazonegebied zijn ontbost. Ons belang ligt in de soja-import om onze veestapel te kunnen voeren. Maar dat is niet het enige beleid, waarbij grote vraagtekens gezet kunnen worden. Het is de vraag of de op hoofdlijnen aangekondigde klimaatdoelstellingen realiseerbaar zijn en uiteindelijk gaan leiden naar de beoogde doelen. Lezers van dit blog weten dat ik kritisch ben op de werking van biomassa en grote twijfels heb over de in de steigers gezette gas-transitie. Ik las deze week in Trouw dat ‘onderzoekers’ melden dat nu al ruim 650.000 huishoudens hun maandelijke energierekening niet of nauwelijks meer kunnen betalen. En dat, in 2030, dat aantal gestegen zal zijn naar 1½ miljoen. Dat is 20% van de huishoudens. Het gaat dan over gezinnen die minstens 10% van hun inkomen besteden aan energierekeningen bij een inkomen van €14.000 per jaar, staat in het rapport “De financiële gevolgen van de warmtetransitie”. De problemen worden veroorzaakt door de extra kosten van de energietransitie, stelt Ecorys-onderzoeker Alexander Oei. De regering schroeft de gasheffing fors op om de verwarmingsalternatieven, zoals de warmtepomp, te stimuleren. Maar daarbij komt dat de prijzen van gas en stroom zullen gaan stijgen en alternatieven als geothermie of warmte uit oppervlaktewater een stuk duurder zijn. Enerzijds om we duurder gas moeten gaan importeren, anderzijds omdat de vraag naar stroom zal gaan toenemen, onder andere van e-auto’s, en er forse investeringen gedaan zullen moeten worden in de komende tien jaar in een totaal nieuwe infrastructuur voor stroom van zonnepanelen en windmolens. Verder is mij duidelijk geworden op de Open Dag voor de duurzaamheid dat daar klimaatactivisten hun energie-neutraal gemaakte woningen toonden en genoegen nemen met een basistemperatuur van 18 graden in de huiskamer. Die aanname is niet realistisch voor de gemiddelde Nederlandse huishouding. Misschien wel voor tweeverdieners zonder kinderen die vroeg naar bed gaan en zich douchen met koud water, maar niet voor de gemiddelde Nederlander. Een warmtepomp levert maar een basiswarmte, die niet het comfort levert van een gasgestookte cv-ketel, die de huiskamertemperatuur binnen 20 minuten naar de gewenste temperatuur brengt. Daarvoor moeten andere alternatieven ontwikkeld worden, die ook nog qua aanschaf en maandlasten betaalbaar blijven. Oei stelt daarover dat we met de huidige plannen naar een woonlastenstijging gaan van 17%. De vraag is, nu het kabinet energie als een basis-be-hoefte heeft gelabeld, wat er gaat gebeuren met de levering van gas, stroom en water, als huishoudens hun energierekeningen niet meer kunnen betalen. Over de penibele situatie waarin dit kabinet en ook de Europese Unie zich bevindt door hun koppeling met een neo-liberaal (=kapitalistisch) beleid, met de vrije markt, het ter discussie staande monetaire beleid en de dalende economische groei, groeien de twijfels. Elders in dit blog staat een column van de economen Vermeend en van der Ploeg voor de trieste vooruitzichten voor de EU en de 27/28 lidstaten, maar beleggers blijven, gesteund door de enorme geldbergen van zo goed als gratis geld, optimistisch over de toekomst. Over dat laatste moeten we ons zorgen maken: het zijn luchtballonnen die op enig moment leeg zullen lopen.

Industriële activiteit in de eurozone krimpt nog steeds

Voor de dertiende maand op rij, blijkt uit cijfers van marktonderzoeksbureau IHS Markit. De inkoopmanagersindex (PMI) steeg wel iets in vergelijking met vorige maand, maar er is nog steeds sprake van krimp. In oktober kwam de PMI uit op 45,9 punten. Als dit cijfer onder de vijftig punten zit, is er sprake van krimp. In oktober ligt de PMI wel 0,2 punten hoger dan in september. Toen was er met 45,7 punten sprake van het laagste niveau sinds 2012. “De maakindustrie van de eurozone zit nog steeds in de grootste daling sinds zeven jaar”, schrijft Chris Williamson, econoom bij IHS Markit. “Dit houdt in dat de maakindustrie de bbp-groei in het vierde kwartaal omlaag zal halen”, aldus Williamson. De econoom zegt dat de industriële krimp te wijten is aan geopolitieke onzekerheden, van de Brexit tot het Amerikaanse handelsbeleid. Deze onzekerheid drukt zowel de binnenlandse, als de internationale vraag, aldus de IHS Markit-econoom. Vooral de Duitse industrie heeft hieronder te lijden. De industrie van de grootste economie van Europa kromp in oktober voor de dertiende maand op rij. Met 42,1 punten steeg de PMI iets ten opzichte van september, maar was het nog steeds het op een na laagste puntenaantal sinds juni 2009. De Duitse economie kromp in het tweede kwartaal met 0,1% en ook in het derde kwartaal verwachten sommige economen opnieuw een krimp. (bron: nu.nl)

Erdogan hakt moeilijke knopen voor Europese regeringsleiders door en stelt de EU voor een fait accompli

Turkije gaat gevangen IS-strijders vanaf maandag naar hun thuisland terugsturen, zegt de Turkse minister Süleyman Soylu van Binnenlandse Zaken tegen Turkse staatsmedia. Volgens de minister komen alle gevangenen uit Europa. Het is nog niet duidelijk om hoeveel personen het gaat. Soylu maakte zijn plannen eerder deze maand bekend, maar vertelde toen niet wanneer de repatriëring zou beginnen. Het maakt volgens de minister niet uit of een land de nationaliteit van een Syriëganger heeft ingetrokken: ook zij worden teruggestuurd. Europese landen doen volgens Soylu niet genoeg om IS-strijders terug te halen. “Landen zeggen dat IS-strijders moeten worden berecht in het land waar zij vastzitten”, zei hij afgelopen weekend. “We kunnen dit niet accepteren.” Meerdere EU-lidstaten, waaronder Nederland, hebben meermaals verklaard geen Syriëgangers te willen terughalen. Of er onder de gevangenen ook Nederlanders zijn, is op dit moment niet bekend. “We staan in nauw contact met Turkije”, zegt minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken in een reactie op de Turkse aankondiging. Hij wijst erop dat in het verleden al IS-strijders zijn teruggekeerd en dat er procedures zijn. De Turkse autoriteiten vinden dat de EU-landen Turkije onvoldoende steunen. Donderdag leverde de Turkse president Recep Tayyip Erdogan opnieuw kritiek op de Europese Unie. Turkije wil in het noordoosten van Syrië een zogeheten “veilige zone” creëren, zodat twee miljoen Syrische vluchtelingen in Turkije kunnen terugkeren naar hun thuisland. Turkije huisvest op dit moment meer dan 3,5 miljoen Syrische vluchtelingen. “Of we de steun ontvangen of niet, we blijven hulp verlenen aan de gasten in ons land. Maar als dit niet werkt, zullen we de deuren naar Europa openen”, zei Erdogan donderdag. Hij dreigde hier vorige maand ook mee, nadat de Turkse troepen het noordoosten van Syrië waren binnengevallen. Veel landen reageerden kritisch op Erdogans besluit om in Syrië het gevecht aan te gaan met de Koerdische YPG, een militie die door de Turken wordt gezien als onderdeel van de PKK. Bij de gevechten tussen de twee partijen vielen honderden doden. (bron: nu.nl)

Brussel ziet economische groei nog niet op stoom komen in 2021

De economische groei in de eurozone blijft de komende twee jaar naar verwachting laag, staat in een verschenen raming van de Europese Commissie. Voor 2021 wordt een economische groei van 1,2% verwacht. Voor Nederland verwacht de Europese Commissie voor dit jaar 1,7% groei. De groei zal afnemen naar 1,3% in zowel 2020 als 2021, denkt de Europese Commissie. Deze verwachte groeipercentages zijn lager dan de eerder verschenen ramingen van De Nederlandsche Bank (DNB). De centrale bank ging deze zomer nog uit van 1,5 en 1,4% groei in respectievelijk 2020 en 2021. De oorzaak lijkt vooral buiten Europa te liggen. Europese ondernemingen hebben last van de handelsspanningen en een afnemende vraag vanuit de rest van de wereld. Zo heeft de Amerikaanse economie last van cyclische factoren. De VS hebben jaren van flinke economische groei achter de rug gehad die nu ten einde lijkt te komen. Verder heeft China last van structurele factoren, legt Eurocommissaris Pierre Moscovici uit. De Chinese economie lijdt onder vergrijzing en een hoge schuldenlast. De malaise in Europese industrie is vooral te merken in de industrie. Zo neemt de activiteit binnen de Duitse industrie al ruim een jaar af en is dit doorgesijpeld naar sommige andere EU-lidstaten. De Nederlandse industrie kan de druk vanuit de rest van Europa nog doorstaan. In oktober kwamen de activiteiten in de Nederlandse industrie weliswaar uit op het laagste niveau in zes jaar tijd, maar was er nog steeds sprake van groei.

Ook ons land deelt in de malaise. De mooie tijden van 2%-3% groei lijken definitief voorbij, ook al omdat Nederland economisch sterk afhankelijk is van het wel en wee binnen de EU. Over dat laatste is de Europese Commissie niet optimistisch, schrijven de beide economen van socialistische huize Willem Vermeend en Rick van der Ploeg op DFT https://www.telegraaf.nl/financieel/941937326/column-torenhoge-lastendruk-en-een-lege-schatkist De EU stevent de komende jaren af op een lage groei en er zijn geen signalen die wijzen op een opleving van de Europese economie. Bij deze verwachting spelen niet alleen internationale handelsconflicten en Brexit een rol, maar ook een gebrek aan Europese industriële hervormingen. Europa wordt onder de voet gelopen door de technologische innovaties van China en de Verenigde Staten. Die landen zetten hun opmars versneld voort op terreinen van digitalisering, kunstmatige intelligentie, robottechnologie, halfgeleiders, nano- en kwantumtechnologie en 5G. Binnen de EU ontbreken de noodzakelijke ontwikkelingen, zoals lidstaten die goed samenwerken, om gezamenlijk een vuist te maken. De EU-landen kiezen vooral voor een eigen ineffectief nationaal tech-beleid. Het is opvallend dat in politiek Den Haag deze dreigende donderwolken nog niet zijn opgevallen. Den Haag is vooral bezig met de zogenoemde stikstofcrisis en vervuilde grond (PFAS) en de talloze acties die veel geld uit de schatkist kloppen. De roep om hogere overheidsuitgaven neemt nog steeds toe, zoals extra uitgaven voor het onderwijs, onderzoek, de zorg, veiligheid, sociale advocatuur, het klimaat, het mkb. Als je alle eisen optelt kom je structureel al snel in de buurt van een extra uitgavenpost van €10 miljard. We verbazen ons erover dat we tot op heden nog weinig horen over het feit dat dit geld eerst verdiend moet worden voordat we het kunnen uitgeven. Eerder schreven we al dat ons ’oude’ succesvolle economische beleid met mooie groeicijfers is uitgewerkt. En tot op heden hebben we nog onvoldoende nieuw beleid ontwikkeld om met een voldoende economische groei onze welvaart straks te kunnen betalen. Daarvoor is in ieder geval innovatievermogen nodig, en juist daar lopen we internationaal achter. We investeren slechts circa 2% procent van ons nationaal inkomen in research & development. Landen waarmee Nederland moet concurreren, geven veelal bijna 3% uit en zijn bovendien hard bezig de bedrijfsinvesteringen aan te jagen en buitenlandse bedrijven naar hun land te lokken door ze het beste investeringsklimaat te bieden. Deze week ging het bij de verschillende Kamerdebatten niet om de vraag hoe we eerst geld gaan verdienen, zodat we over middelen beschikken voor extra overheids-uitgaven. Nee, met name bij de linkse oppositie stond het uitgeven centraal. Deze partijen maakte het zich wel erg gemakkelijk door de oplossing vooral te zoeken bij hogere belas-tingen voor hogere inkomens en lastenverzwaringen voor bedrijven en te betogen dat ons land een overvolle schatkist heeft. Tot voor kort klopte dit laatste betoog. Maar ook die mooie tijd is voorbij. Als het gaat om extra structurele overheidsuitgaven, zitten we de komende jaren al met een ’lege’ schatkist. Dat komt niet alleen door de miljarden aan extra uitgaven die Rutte III nu in de publieke sector pompt, maar ook door de gigantische extra overheidskosten die de vergrijzing met zich meebrengt. Deze kosten moeten hoe dan ook gefinancierd worden en veel smaken zijn er niet: betalen uit een hogere economische groei, bezuinigingen op andere overheidsgaven en/of hogere belastingen voor burgers en bedrijven. Nederland behoort in de EU tot de landen met de hoogste lastendruk; vooral op burgers. Die heeft vooral te maken met de omvang van onze collectieve uitgaven, zoals de rijksuitgaven voor zorg, sociale zekerheid, onderwijs, veiligheid, defensie en het ambtenarenapparaat. In het politieke Haagse jargon wordt dit weergeven in de vorm van de zogenoemde collectieve lastendruk: het totaal dat we aan premies en belastingen aan de overheid afdragen als percentage van het bbp. Onderzoek wijst uit dat een nog hogere lastendruk negatieve gevolgen zal hebben voor onze economische groei en werkge-legenheid. Deze lastendruk wordt duidelijk in het volgende voorbeeld. Door de huidige hoge belasting- en premiedruk levert een bruto loonsverhoging van bijvoorbeeld €100 voor veel werknemers netto niet meer dan rond de €40 op. Voor de werkgever gaat het daarbij om een extra loonkostenpost van circa €130. Dit is de beruchte Nederlandse wig (€130 aan loonkosten levert een werknemer netto slechts €40 op). Wie deze uitkomst ziet, zal vraagtekens plaatsen bij het pleidooi voor loonsverhogingen. We kunnen beter de wig aanpakken. Deze week meende de linkse oppositie dat we extra collectieve uitgaven vooral moeten gaan financieren met hogere belastingen en premies voor het bedrijfsleven. Maar dit levert veel te weinig op voor alle wensen. Bovendien moet bij deze vluchtweg wel eerlijk worden verteld dat Nederland daardoor economische groei, geld voor de schatkist en banen zal verliezen, vooral in het mkb. Daarnaast zullen we zien dat bedrijven Nederland verlaten en tevens dat ondernemers ons land niet meer als vestigingsplaats gaan kiezen. Deze ontwikkeling wordt extra bevorderd doordat in veel landen bedrijven in de watten worden gelegd met onder meer lage belastingen, soepele regels en investeringssubsidies. Daarmee bevorderen ze hun economische groei en scheppen ze banen. Voor alle politieke partijen, ongeacht de politieke kleur, is de belangrijkste uitdaging voor de toekomst hoe wij in Nederland met het beste beleid ons geld kunnen verdienen. Het klinkt wellicht ouderwets: eerst zorgen voor een duurzame economische groei die werk en ook geld voor de schatkist oplevert en dan pas is de vraag aan de orde hoe deze partijen met het beste beleid extra geld kunnen uitgeven. Het betoog van de beide heren spreekt mij wel aan. We zitten momenteel op een doodlopende weg, zowel in ons land als in Europa. Daar vraag ik al >1 jaar aandacht voor. Maar ik plaats het in een bredere context. Ik zie geen andere weg dan die van een grondige verbouwing van de Europese samenleving. Het is niet nieuw waarvoor ik aandacht vraag maar ik zie nog nergens initiatieven voor in herinrichting van onze samenleving voor de komende generaties, die geconfronteerd zullen worden met een nieuw arbeidsethos, onderwijs, machtsverhoudingen, wonen, zorg, veiligheid, zekerheid en privacy waarin burgers kunnen leven en werken met algoritmen (KI), robotisering, de macht van de mega-techbedrijven, internet of things, onze democratie en veranderingen als gevolg van revolutionaire technische en digitale ontwikkelingen, als op het gebied van halfgeleiders, nano- en kwantumtechnologie en 5G. Een aspect waar onvoldoende aandacht voor is is de achterstand die wij hebben voor de opleiding van beta-deskundigen, waarnaar vanuit werkgeverszijde grote vraag bestaat. Alleen die landen die in die behoefte kunnen voorzien hebben de grootste kansen. Vooralsnog heeft Nederland daar vijf jaar, misschien wel tien, achterstand in.

Het kapitalisme, zoals we dat nu kennen, werkt niet meer stelt de Amerikaanse durfinvesteerder en miljardair Ray Dalio

Hij is een van de 80 rijkste mensen op aarde. Hij schuwt grote woorden niet in een essay op LinkedIn, getiteld ‘De wereld is gek geworden en het systeem is kapot‘. Dalio is de baas van investeringsfonds Bridgewater Associates en verdiende zijn fortuin met beleggingen en investeringen. Volgens de Bloomberg Billionaires Index is hij de 74ste rijkste mens op aarde, met een geschat vermogen van bijna €15 mrd ($16,6 mrd).

Europese Commissie van Juncker loopt op haar laatste benen Terugkijkend op de prestaties die door deze EC zijn geleverd voor Europa en haar lidstaten kan ik niet anders dan teleurgesteld zijn. In feite zijn de successen op een hand te tellen en dat is bedroevend weinig voor 5 jaar beleid. De economische groei daalt en daalt nog verder, de waarde van de euro is spotgoedkoop geworden met zo goed als gratis geld op de kapitaalmarkten (particulieren met schuldproblemen profiteren daar nauwelijks van: de max rente is daar 13%), het migratievraagstuk is niet opgelost, een politieke unier die nog heel ver weg is, het beleid in Brussel laat grove steken vallen onder meer op het terrein van de controle op de jaarlijkse landbouwsubsidies van €58 mrd aan de 28 lidstaten en de corruptie daarover in Oost-Europese landen en dan de oplopende achterstand op het terrein van tech-onderwijs, de robotisering, de KI op de VS en China en mogelijk zelfs ook op India. Het Avondland is verder weggezakt. En dan de Franse president Macron die deze week de NATO ‘hersendood verklaarde en de EU die verder wegzakt.

Klimaatmaatregelen

Het kabinet moet onder grote druk waarschijnlijk verdergaande maatregelen nemen om de stikstofcrisis te bestrijden dan de coalitie aanvankelijk van plan was. De Europese Commissie en de provinciebesturen nemen alleen genoegen met ‘solide oplossingen’, waarbij de overheid de stikstofuitstoot aantoonbaar weet terug te dringen. Bij de zoektocht naar een uitweg uit de stikstofimpasse staat het kabinet onder druk van de Europese Commissie, zo bevestigen meerdere bronnen. Brussel eist dat het kabinet overtuigende maatregelen neemt, die de Nederlandse natuur ontzien en de biodiversiteit herstellen. De Commissie heeft dat medegedeeld aan een ambtelijke delegatie van de ministeries van Landbouw, Infrastructuur, Binnenlandse Zaken en het provinciale samenwerkingsverband IPO, die in oktober op bezoek was in Brussel. Nederland heeft bij de Commissie wrevel gewekt door de afgelopen vijf jaar veel maatregelen tegen stikstofvervuiling aan te kondigen, maar die niet of nauwelijks uit te voeren. Tegelijkertijd hebben de provincies vooruitlopend op die nooit gerealiseerde natuurwinst alvast honderden vergunningen afgegeven voor bouwprojecten bij Natura2000-gebieden. De Raad van State veegde dit inconsequente overheidsbeleid afgelopen mei van tafel. Met het oog op die voorgeschiedenis is de Europese Commissie weinig geneigd coulance te betrachten, ook omdat Nederland zelf voortdurend andere landen terechtwijst met het mantra ‘regels zijn regels’. Nederland heeft formeel geen toestemming nodig van Brussel voor zijn natuur-beleid, maar de coalitie wil vermijden dat de relaties verder verzuren. Op de achtergrond sluimert een conflict tussen het kabinet en acht van de twaalf provincies. Deze acht, waar-onder alle Randstadprovincies, willen hardere maatregelen nemen om de stikstofuitstoot te verminderen dan het kabinet. De provincies vrezen dat Den Haag te optimistisch is bij het maken van beleid, zoals ook het geval was bij de programmatische aanpak stikstof (Pas) die dit voorjaar sneuvelde bij de Raad van State. De acht opstandige provincies willen er zeker van zijn dat hun woningbouw- en infrastructuurprojecten straks niet opnieuw sneuvelen bij de rechter.

Wobke Hoekstra zal wel even met Berlijn hebben gebeld

De Duitse minister van Financiën Olaf Scholz zegt de plannen voor een Europese bankenunie en een Europees depositogarantiestelsel te steunen, terwijl dat eerder juist een twistpunt was. Dit liet Scholz weten in een gepubliceerd opiniestuk in de Financial Times. “De noodzaak om de Europese bankenunie af te maken en te verdiepen is niet te ontkennen. Na jaren van discussie moet de impasse doorbroken worden”, aldus de minister. Duitsland was, met Nederland, juist altijd kritisch op het idee van de ECB en de EU over een Europese bankenunie. In dit plan staan alle banken in de eurozone garant voor elkaars spaargeld. Nu is dat op nationaal niveau geregeld. Eurolanden met een relatief sterke bankensector vrezen dat hun banken met zo’n Europese bankenunie opdraaien voor de problemen bij landen met een zwakke sector. Zo kampen sommige Italiaanse banken bijvoorbeeld nog altijd met financiële problemen. Volgens de FT is het nog maar de vraag of de Duitse regering helemaal om is. Eerder werden soortgelijke voorstellen in Duitsland afgeschoten door de oppositie binnen de regeringspartij CDU. (bron: nu.nl) Mario Draghi is altijd een groot voorstander geweest van de Europese Bankenunie. Het had zijn monetair beleid beter kunnen sturen als de 19 eurolanden redelijk gelijkvormig zouden zijn geweest op financieel gebied. Nu zijn er nog altijd rijke en arme landen, gezonde en armlastige banken en landen met handelsoverschotten en -tekorten. Ik betwijfel of Merkel dat standpunt van haar minister van Financiën Olaf Scholz, van de coalitiepartij SPD, gaat steunen. Scholz heeft wel wat eisen gesteld waaraan moet worden gedaan door lidstaten om ervan te kunnen profiteren.

Hoe lang kan de premier zich nog beroepen op zijn selectief geheugen?

Premier Rutte kan zich niet herinneren dat hij in 2015 al op de hoogte is gesteld van het feit dat er burgerslachtoffers waren gevallen bij een aanval met Nederlandse F-16’s in Irak. “Er staat mij niets van bij”, zegt Rutte nadat in de Tweede Kamer een motie van wantrouwen was ingediend tegen minister Bijleveld van Defensie, omdat haar voorganger Hennis-Plasschaert (VVD) tot twee keer in de laatste jaren aan toe de Kamer onjuist informeerde. Hennis hield vol dat Nederland niet betrokken was bij de dood van burgers in Irak, terwijl toen al duidelijk was dat dat niet klopte. Er vielen 70 burgerdoden. In het debat beklemtoonde Bijleveld meerdere keren dat ook andere ministeries kennis hadden van de burgerdoden. Ze werden kort na de aanval op de hoogte gebracht dat het zeer aannemelijk was dat er een groot aantal onschuldige slachtoffers was gevallen bij het bombardement op een bommenfabriek van IS. Bijleveld noemde daarbij de ministeries van Algemene Zaken, Buitenlandse Zaken en Veiligheid en Justitie. Maar Rutte zegt nu dus dat hij zich niet herinnert dat hij persoonlijk op de hoogte is gesteld. Het is volgens hem wel mogelijk dat ambtenaren van zijn ministerie zouden zijn bijgepraat over de kwestie.

Het kabinet erkent verantwoordelijkheid voor de luchtaanval op 3 juni 2015 2015 op een bommenfabriek in Irak waarbij zeventig burgerslachtoffers vielen, schrijft mevrouw A. Th. B. Bijleveld-Schouten, minister van Defensie in een brief aan de 2e Kamer, die staat op  https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2019Z21066&did=2019D43914 . Het ministerie was in 2015 al op de hoogte van het aantal burgerdoden, maar daar is de Kamer destijds niet juist over ingelicht. (bron: nu.nl) In de brief schrijft Bijleveld dat er bij de bommenfabriek veel meer explosief materiaal lag opgeslagen dan Nederland kon weten, waardoor er een onvoorzien aantal doden zijn gevallen. Ook was niet duidelijk dat er burgers rondom de fabriek verbleven. De informatie waarop de aanval was gebaseerd was dus onvolledig, aldus Bijleveld. De minister betreurt de burgerslachtoffers. “Dit is extra wrang wanneer ons handelen erop gericht was om zoveel mogelijk nevenschade, en bij uitstek burgerslachtoffers, te voorkomen. Het betrof hier echter een oorlogssituatie waarbij deze risico’s nooit volledig kunnen worden uitgesloten.” Uit onderzoek van de NOS en NRC bleek drie weken geleden dat bij de luchtaanval gericht op de Iraakse stad Hawija een wijk volledig werd verwoest. Het zou een van de bloedigste aanvallen zijn geweest van de internationale coalitie tegen Islamitische Staat (IS). Oud-minister van Defensie Jeanine Hennis (VVD) meldde daarnaast volgens Bijleveld ten onrechte in de zomer van 2015 aan de Tweede Kamer dat er voor zover bekend geen burgerslachtoffers waren gevallen bij de aanval. Uit de brief van Bijleveld blijkt dat haar voorganger destijds al beschikte over een intern verslag en een Amerikaanse rapportage van de aanval. Uit beide documenten bleek al dat er waarschijnlijk burgers om het leven waren gekomen. Bijleveld schrijft verder in haar brief dat Nederland ook betrokken was bij een tweede aanval in Irak, waarbij vier mensen om het leven kwamen. De aanval was gericht op een vermoedelijk hoofdkwartier van IS in de stad Mosoel. Achteraf bleek het om een woning te gaan. NOS en NRC schrijven dat het voor het eerst is dat Nederland openheid van zaken geeft over door Nederland uitgevoerde luchtaanvallen. Volgens Bijleveld is dit nu mogelijk omdat Nederland tegenwoordig niet meer deelneemt aan dergelijke luchtmissies. Hierdoor brengt het melden van deze gegevens “niet langer risico’s met zich mee voor de operationele en personele veiligheid”. De minister stelt daarnaast dat nabestaanden van de aanvallen geen aanspraak kunnen maken op een schadevergoeding van de Nederlandse Staat. Het Openbaar Ministerie (OM) onderzocht de aanvallen en concludeerde in april 2018 al dat de aanvallen rechtmatig waren. Volgens Bijleveld is Irak verantwoordelijkheid voor de afhandeling van individuele schadevergoedingen. Wel wil het kabinet “een gebaar van goede wil” maken, zegt Bijleveld. De minister gaat onderzoeken of het mogelijk is om een fonds beschikbaar te stellen voor bijvoorbeeld de wederopbouw van Hawija. Hoe heeft dit zo allemaal kunnen gebeuren. Een VVD-premier met een selectief geheugen, een VVD-minister van Defensie die – bewust, tot twee keer toe – de Kamer niet de juiste informatie verstrekt. En dan nu een minister van Defensie haar excuses aanbiedt aan de bevolking van het totaal verwoeste Iraakse dorp Huawei en vervolgens stelt dat Nederland niet aansprakelijk is voor de gevolgen van deze luchtaanval. De aanvallen waren rechtmatig, volgens het OM, maar de aanval werd uitgevoerd in Irak en daar zullen ze weinig waardering hebben voor het oordeel van Justitie dat oordeelt naar Westers recht. Een slager die zijn eigen vlees keurt! Ik ken zo langzamerhand wel wat er terecht komt van financiële toezeggingen van Rutte III bij rampen en als gevolg van natuurgeweld. Kijk naar de Groningers die wonen in het aardbevingsgebied en jarenlang ongehoord aan de bel hebben getrokken. De nabestaanden van de 70 gedode burgers in Huawei, de slachtoffers (gewonden) hebben recht op een redelijke vergoeding (geen fooi) en de herbouw van hun dorp. Ik wil dit maar duidelijk gezegd hebben. Maar er is nog een ander aspect aan de orde. De huidige minister van Defensie stelt dat haar ministerie, toen geleid door de VVD’er Janine Hennis-Plasschaert, na de luchtaanval van 3 juni 2015, in ieder geval na 15 juni, de datum dat wij werden verwittigd door de Amerikanen dat er burgerslachtoffers waren gevallen, de ministeries van Algemene Zaken, geleid door de VVD’er Mark Rutte, van Veiligheid en Justitie, geleid door de VVD’er Stef Blok en zijn staatssecretaris de VVD’er Klaas Dijkhoff en van Buitenlandse Zaken de PvdA’er Bert Koenders en de staatssecretaris Lilianne Ploumen hierover heeft geïnformeerd.

Irakezen eisen massaal het ontslag van Jeanine Hennis (VVD), de hoogste VN-gezant in het land dat al weken in de greep is van bloedige protesten. Hennis ligt onder vuur na uit-latingen op Twitter, waarin zij volgens de demonstranten het belang van olie laat prevaleren boven dat van de gewone bevolking. In de bewuste tweet schrijft Hennis: „Bedreigingen/sluitingen van wegen naar olie-installaties en havens veroorzaken miljardenverliezen. Dat is schadelijk voor de economie van Irak en ondermijnt de inwilliging van de legitieme eisen van de demonstranten.” De Irakezen zijn nu online een petitie gestart waarin zij het vertrek eisen van Hennis, wier beeltenis op het platform is doorgehaald met een groot rood kruis. Zij wordt weggezet als een lakei van de Iraakse autoriteiten, westerse olieproducenten en zelfs van het Iraanse regime, dat via lokale milities verantwoordelijk is voor een groot deel van de dodelijke slachtoffers. Ook wijzen Irakezen via sociale media op haar verleden als minister van Defensie. In die rol ontkende zij in 2015 dat er bij een Nederlandse aanval op Irak burgerdoden waren gevallen, al was zij daar eerder al wel over geïnformeerd. Hennis verkeert nu in een onmogelijke positie: zij roept in Irak op tot een nationale dialoog tussen de regering en de demonstranten, maar kan daarin zelf als ’onpartijdige bemiddelaar’ moeilijk meer een rol spelen. Zij wordt niet langer geaccepteerd door de woedende betogers, die dagelijks met gevaar voor eigen leven de straat op gaan om onder meer het vertrek van de regering te eisen. Tot dusver zijn er meer dan 250 doden gevallen. Daarmee toont Hennis volgens de woedende Irakezen het ware gezicht van de ’corrupte’ Verenigde Naties: het gaat de organisatie volgens hen niet om de mensen, maar het geld. De timing is ook ongelukkig: de Verenigde Staten verklaarden de afgelopen weken alleen nog in buurland Syrië te blijven om de oliebronnen daar veilig te stellen. Zo wordt het beeld verscherpt dat het Westen alleen maar uit is op het zwarte goud en geen zier geeft om de creperende bevolking. Hennis heeft het over miljardenverliezen als gevolg van blokkades (volgens de regering gaat het om €6 mrd), maar de betogers wijzen erop dat die winsten doorgaans verdwijnen in de zakken van corrupte politici. De bevolking van een van de belangrijkste olieproducten ter wereld – murw geslagen door een opeenvolging van oorlogen – profiteert er nauwelijks van. Hennis probeerde later nog de schade te beperken met een nieuwe tweet, waarin zij zich verdedigde tegen de ’beschuldigingen van vooringenomenheid’. Volgens haar zijn de Verenigde Naties de ’partner van iedere Irakees die naar verandering streeft’. Maar het kwaad was al geschied. Irakezen omschrijven haar als een ’verrader’ die zich ’moet schamen’ omdat zij de ’slaaf is van olie, geld en bloed’. Ook wordt ze weggezet als een ’blondje in designerkleding’ dat wel even komt vertellen hoe het allemaal moet. Een dame bezweert dat zij wanneer zij Hennis ziet een schoen naar haar hoofd zal gooien, de ultieme belediging in de islamitische wereld. Naar George W. Bush gooide ooit een Iraakse journalist beide schoenen tijdens een persconferentie. Hennis wordt ook verweten te close te zijn met Iran, dat een kwalijke rol speelt in het neerslaan van de protesten. De betogers eisen een totale verandering van het politieke systeem, waardoor Iran zijn invloed in gevaar ziet komen. Hennis is sinds vorig jaar de hoogste VN-gezant in Irak. Een lastige functie in een verdeeld land dat nog altijd probeert te herstellen van de oorlog tegen Islamitische Staat. Zij bezocht vorige week nog de demonstranten op het Tahrirplein in Bagdad, waar zij hun ’legitieme eisen’ erkende. Ook veroordeelde Hennis het geweld, al zou zij zich volgens velen in het land veel harder moeten uitspreken over de verschillende bloedbaden. Door de aanhoudende chaos in het land zou premier Mahdi inmiddels bereid zijn op te stappen, maar zijn vertrek wordt door Iran tegengehouden.

JPMorgan zorgt voor een schok onder vermogensbeheerders

Deze Amerikaanse zakenbank steekt voor $130 mrd aan cashreserves in obligaties. Het gaat om investeringen in specifiek langlopend schuldpapier. Tegelijkertijd bouwt de grootste Amerikaanse bank, gemeten naar beheerder vermogen, zijn leningen, zoals gebundelde hypotheekbeleggingen, aan de markt af. De schaal waarmee JPMorgan dit doet is verbijsterend”, zo reageerde een bestuurder van een andere vermogensbeheerder op Wall Street tegen de Financial Times. „Overstappen van cash naar obligaties terwijl de rente zo laag is” is voor de bestuurder een ongelooflijke stap. De stap die topman Jamie Dimon bij JPMorgan heeft ingezet is fors. De portefeuille van de op vijf na grootste bank ter wereld is nu voor de helft gevuld met obligaties, deels als buffer om risico’s in andere beleggingen op te vangen. In februari gaf financieel bestuurder Marianne Lake van JPMorgan al aan dat de bank na jaren van sterke groei een stabiel lage inkomstenreeks als standaard moet gebruiken. JPMorgan schroefde dit jaar zijn leningenportefeuille met 4% terug, zo’n $40 mrd in omvang. Voor komend jaar koopt het voor $32 mrd aan eigen aandelen in en keert het dividend uit. (bron: DFT) Ik kan dit beleid niet helemaal plaatsen. Een maand geleden was er een bericht dat grote rijke Amerikaanse beleggers hun beleggingen verkochten en de opbrengsten naar Zwitserse banken overboekten op deposito’s. Zij accepteerden daarbij de relatief hoge kosten en de negatieve renten die daar in rekening worden gebracht voor cash gelden. Nu dit bericht dat deze ‘big player’ cash, mogelijk ook afkomstig uit aandelenverkopen, overzet naar obligatiebeleggingen. Kennelijk verwachten de beleggingsdeskundigen waarvan een betere bescherming als er onrust op de markten gaat ontstaan, dan zien ze koerswinsten op bonds bij een verdere dalende dollarrente. Het zou zo maar kunnen.

Je moet het ijzer smeden als het vuur heet is!

Eerst trokken de boeren, op niet mis te verstane wijze, aan de alarmbellen over het stikstofbeleid. Toen volgden de bouwers ook over de gevolgen van het stikstofbeleid. Vervolgens de grondverslepers vanwege PFAS. Toen kondigden de onderwijzers in het basis en voortgezet onderwijs te gaan staken voor meer geld en nu komen de vakbonden melden dat 90% van ziekenhuizen plat gaat als er geen overeenstemming komt over salarisverhoging. Er is onrust in de tent, het volk eist meer dan de overheid en de werkgevers kunnen en willen leveren. Daarover gaat ook het openingsartikel van dit blog.

Het overgrote deel (90%) van de ziekenhuizen en revalidatiecentra doet mee aan de landelijke staking later deze maand. De organiserende vakbonden spreken van “een overweldigend aantal”. De staking van 20 november van medewerkers van niet-academische ziekenhuizen en revalidatiecentra leggen het werk neer in niet- spoedeisende zaken. wordt georganiseerd om een betere cao af te dwingen. Onder meer operatiekamers, laboratoria en verpleegafdelingen zijn 24 uur dicht. Onder de cao vallen 83 ziekenhuizen en 30 revalidatiecentra, met in totaal 200.000 medewerkers. Een voorlopige lijst van de deelnemende ziekenhuizen is te lezen op de website van de vakorganisatie FNV  staat op https://www.fnv.nl/nieuwsbericht/sectornieuws/zorg-welzijn/2019/11/welke-ziekenhuizen-doen-mee-met-de-actie. De bonden willen onder meer een structurele loonsverhoging van 5% en een extra toeslag als medewerkers op het laatste moment worden opgeroepen. Ook eisen ze nieuwe afspraken over arbeids- en rusttijden. De cao-onderhandelingen met de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen liepen in juni stuk. Sindsdien is in verschillende afzonderlijke ziekenhuizen al actiegevoerd.

Het grootste deel van de scholen is woensdag dicht gebleven. Meer dan 80% van de schoolleiders zegde vooraf mee te zullen doen aan de landelijke staking. Dat kwam na het laatste weekend toch geheel onverwacht omdat op 1 november een convenant werd gepresenteerd dat minister Slob had gesloten met de werknemers en vakbonden in het onderwijs. Toen bleek dat veel leraren de afspraken onvoldoende vonden, maakten de bonden maandag bekend dat de staking alsnog zou doorgaan. Uit een peiling van de AVS, Algemene Vereniging van Schoolleiders, blijkt dat schoolleiders weliswaar tevreden zijn over veel afspraken om onder meer de werkdruk te verlagen, maar dat de onvrede niet weg is. Behalve het toegezegde noodpakket van €460 mln volgens de schoolleiders meer struc-tureel geld nodig. Om de politiek daarvan te doordringen, wordt de staking doorgezet. “We gaan staken voor de lange termijn”, zegt AVS-voorzitter Van Haren. De Algemene Onderwijsbond, vakbond voor leraren, schatte dat >4000 scholen zouden meedoen.

Eerste handelsdeal China/VS in de maak

De VS overweegt sommige extra tarieven voor Chinese goederen te verlagen, zo melden verschillende internationale media op basis van bronnen bij de Amerikaanse overheid. Zelfs Trump is optimistisch gestemd. Naar verluidt zijn de partijen het bijna eens over het eerste deel van een eventueel handelsakkoord. De Chinese overheid zou in deze fase meer Amerikaanse landbouwgoederen kopen. Er zouden ook regels worden ingevoerd om sommige Chinese sectoren open te stellen voor Amerikaanse bedrijven en intellectueel eigendom te beschermen. Volgens de Britse zakenkrant Financial Times overweegt de regering-Trump het tarief van 15% op zo’n $112 mrd aan Chinese goederen te schrappen. Vooral winkeliers hadden kritiek op deze tarieven. (bron: DFT) Het grootste probleem voor tweede, derde en vierde deal gaan worden de afbouw van het invoerheffingen over en weer en de opgelegde sancties aan Chinese tech-giganten.

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 8 nov 2019; week 45: AEX 596,5; Bel20 3876,94; CAC40 5.889,7; DAX30 13.228,56; FTSE 100 7.359,38; SMI 10.309,29; RTS (Rusland) 1468,17; DJIA 27.681,24; NY-Nasdaq 100 8.255,89; Nikkei 23.391,87; Hang Seng 27.651,14; All Ords 6.833,2; SSEC 2.964,18; €/$1,101894; BTC/USD $8.854,68; 1 troy ounce goud $1458,60, dat is €42.534,97 per kilo; 3 maands Euribor -0,395%; 1 weeks -0,477%; 1 mnds -0,463 1%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,132%; 10 jaar VS 1,9093%; 10 jaar Belgische Staat -0,034%; 10 jaar Duitse Staat -0,259%; Franse Staat 0,04%; VK 0,699%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,41%; 10 jaar Japan -0,0651%; Spanje 0,379%; 10 jaar Italië 1,203%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,614.

De rente stijgt fors door zonder dat daar aanwijsbare redenen voor zijn

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden hoger, de goudprijs noteerde fors lager, de rente van 10-jarig steeg, 30-jarig papier noteerde hoger, 5-jarig papier met een negatieve rente daalde (rente steeg) . De bitcoin had ups en downs, maar noteerde lager. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven, soms fors: Zwitserland -0,2%; Duitsland 0,241%; Nederland 0,274%; Japan 0,4449%; Frankrijk 0,827%; GB 1,303%; Spanje 1,254%; Canada 1,7164%; Italië 2,293%; VS 2,3904%; 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,55%; Duitsland -0,525%; Denemarken -0,487%; Nederland -0,479%; Frankrijk -0,339%; België -0,344%; Japan -0,1864%; Spanje -0,134%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.