UPDATE 02112019/503 Onze neo-liberale samenleving zit in een verdomhoekje

Activiteit Nederlandse industrie naar laagste niveau in zes jaar

Ook de Nederlandse industrie voelt de zwakte waar industriële bedrijven wereldwijd last van hebben. De Nevi PMI-index daalde in oktober naar het laagste niveau in zes jaar. De index kwam uit op 50,3 punten, wat een kleine daling van de industrie betekent. Een stand boven 50 duidt op groei van de industrie, een stand onder de 50 wijst op krimp. In september stond de index nog op 51,6 punten. Deze daling komt vooral op het conto van een dalende productieomvang in de Nederlandse industrie, de eerste daling sinds april 2013″, zegt Bart Vos, verbonden aan de Maastricht University. “De daling was overigens gering en werd door respondenten vooral toegeschreven aan moeilijke marktom-standigheden.” Het valt wel op dat Nederlandse producenten optimistisch blijven en dat ze verklaren dat er opnieuw in oktober meer nieuwe orders binnenkomen. Maar, nuanceert Vos, dit optimisme is wel gedaald naar het laagste niveau sinds augustus 2013. “Een nadere analyse van de PMI-cijfers leidt dus tot een gemengd beeld, met overall wel een neerwaartse trend. Een score van 50.3 duidt echter nog steeds op economische groei en dat is in Europa op zich al een heel positief resultaat.

Is de dollar definitief op zijn retour?

Over deze vraag schrijft Cor Wijtvliet in MarketUpdate. Het verhaal gaat dat een Amerikaanse minister van Financiën een collega uit Europa, die klaagde over de dollar, toevoegde: “it is our money, but it is your problem”. Met andere woorden, bekijk het maar. Het antwoord geeft ook de wel heel dominerende positie van de Amerikaanse dollar aan op de internationale (valuta) markten. En dat terwijl tekorten van de Amerikaanse overheid torenhoog zijn en het land een immense schuldenlast torst. In de eerste elf maanden van het op 1 oktober begonnen begrotingsjaar is het begrotingstekort van de VS gestegen naar <$1 biljoen: €1067 mrd. De schuld is nu ruim $22.000 mrd. De VS heeft het voordeel van de dollar, legt Wim Boonstra, speciaal adviseur en econoom bij Rabobank, uit. “De VS is het enige land dat moeiteloos geld kan lenen in de eigen munt”. De VS heeft het voordeel dat de dollar wereldwijd de belangrijkste munt is, mede omdat het eenvoudigweg in economische opzicht een belangrijk land is. De renminbi en de euro zijn geen alternatief. Het is dan ook niet vreemd dat criticasters al decennialang de teloorgang van de Amerikaanse munt voorspellen. Tevergeefs! Maar toch, niets is eeuwig en dat geldt ook voor de almachtige internationale positie van de dollar. Wie goed kijkt, ziet al de scheurtjes. Het IMF heeft onderzoek gedaan naar de opbouw van valutareserves door centrale banken en komt tot de conclusie dat de centrale bankiers voorzichtig gaan kijken naar andere valuta’s. Zo daalde in september het aandeel van de dollar in het totaal van reserves bij centrale banken lichtjes met 0,76% naar iets onder 62%. Het aandeel van de euro bedroeg 20%. De teruggang mag geen naam hebben maar het afgelopen kwartaal was de dollar verreweg de aantrekkelijkste valuta voor de belegger. Het zou dus logischer geweest zijn als het aandeel van de dollar was toegenomen in plaats van afgenomen. De cijfers wijzen hoe dan ook de andere kant op. Centrale bankiers vermeerderden hun dollartegoeden in 2019 met 3,5%, maar de tegoeden genoteerd in renminbi namen met 17% toe en zelfs het Brexitpond deed het 8% aanmerkelijk beter. Critici zien in deze ontwikkeling het bewijs dat centrale bankiers hiermee een statement maken tegen de bijzondere positie van de VS. Het zou beleidsmakers in dat land meer tot bezinning moeten brengen en niet de dollar steeds in de internationale, economische strijd werpen om hun zin door te drijven. Een man als Mark Carney, gouverneur van de Bank van Engeland, doet er nog een schepje bovenop. Hij wijst erop, dat in de internationale handel de dollar het betaalmiddel bij uitstek is. Dat geldt ook voor de wereld van de effecten en voor de internationale valutareserves. Dat betekent in zijn ogen, dat het binnenlands economisch beleid gevolgen heeft voor het monetaire beleid elders in de wereld. Vooral de opkomende landen blijken in de praktijk extreem gevoelig te zijn. Dat is een onwenselijke situatie, maar niet een die van de een op andere dag grondig veranderd kan worden. Carney pleit voor een multipolair systeem, waarin bijvoorbeeld een belangrijke rol is weg gelegd voor de Chinese renminbi. Maar het duurt nog wel even, voordat de Chinese munt echt kan concurreren met de dollar. Toch, zo zeggen ze bij Goldman Sachs, zijn de fundamenten voor de multipolaire wereld al wel geldig. De bankiers constateren dat dollarreserves in 2017 en 2018 met 4% afnamen, maar dat meer renminbi’s en Japanse ¥’s gekocht werden. Daar past weer wel een kanttekening bij. Vooral landen die een moeizame relatie met Washington hebben, zijn op zoek naar een alternatief voor de dollar. In 2018 waren het vooral de Russen die renminbi’s kochten. Dit jaar zijn het vooral Brazilië en Chili. Niet alleen centrale banken gaan voorzichtig in de tegenaanval, het gaat nu b.v. in de olie-industrie gebeuren. Nog steeds is de dollar het betaalmiddel bij uitstek, maar de euro is aan een voorzichtige opmars begonnen. Bij de Bank for International Settlement zijn ze er al van overtuigd dat de opmars van de euro de internationale slagkracht van de VS kan inperken. Een land als Rusland gebruikt de euro steeds vaker als alternatief in zijn contacten met Europa en China. Dat klinkt allemaal mooier dan het is. De euro noch de renminbi kunnen in de verste verte niet tippen aan de enorme liquiditeit van de dollarmarkt. Het zal zeker nog twee decennia duren voordat euro bij de dollar in de buurt komt. Dat het gaat gebeuren, lijkt onvermijdelijk. In de tussentijd kunnen ontevreden landen hun reserves aanvullen met goud in plaats van dollars. Volgens the World Gold Council kopen centrale banken steeds meer goud. Het gaat om hoeveelheden die doen denken aan de Bretton Woods jaren. In die periode waren wisselkoersen gekoppeld aan goud! Het zal overigens niemand verbazen, dat de grootste goudkopers Rusland en China zijn! Feit is dat de Amerikanen op de pof leven en uiteindelijk ooit hun schulden zullen moeten terugbetalen, tenzij de valutamarkten worden opgeblazen en de waarde van geld waardeloos wordt. Dat zou heel zuur zijn voor al die landen die zorgvuldig met hun schulden en de spaargelden van de burgers zijn omgegaan, maar anderzijds voeren de grote centrale banken een monetair beleid dat daarin eindigt. Een mondiale financi-eel/economische chaos zal het gevolg zijn met alle sociaal/maatschappelijke gevolgen van dien.

Christine Lagarde is vrijdag aan de slag gegaan als President van de ECB

In de media is daar veel aandacht aan gewijd. Ze komt niet niet in een opgemaakt bedje, Mario Draghi heeft het 25-koppige ECB-bestuur ruziënd achtergelaten waar een meerderheid van de 19 landen, uitgedrukt in financieel/economische omvang , een ander monetair beleid voorstaat dan dat waarmee Lagarde is opgescheept. De vraag is echter voor hoelang. Daarbij komt dat ze zich al eerder had uitgesproken voor een beleid dat een prioriteit zou geven aan de belangen van de armere Zuid-Europese landen. Zij zou van de rijkere Noordelijke landen verlangen dat zij hun rijkdom zouden delen met de armere landen en banken. Ze heeft zich deze week uitgesproken voor een gemeenschappelijke basis in het monetaire beleid, Om dat te bereiken zal ze zich een andere leiderschapsstijl moeten aanmeten dan haar voorganger. De vraag is hoe lang ze gebonden is aan het neo-liberale beleid van Draghi en de verwachtingen, die hij daarover in de loop van zijn 8-jarige ambtstermijn , heeft gedaan aan de financiële markten. Forwards guidance, heet dat, en het is de vraag of Lagarde nog enige speelruimte heeft om het beleid om te buigen zonder daarbij het bankwezen niet grote financiële problemen te brengen en geen onrust te veroorzaken op de financiële markten (koersdalingen als gevolg van rentestijgingen). Wat ik van haar wel verwacht is dat zij het monetaire beleid gaat doorlichten op de aannames die 6 jaar geleden zijn vastgelegd, zoals het streven van een inflatie in de eurozone van net onder de 2%. Ondanks het opgestarte opkoopprogramma van (staats)leningen, dat bijna €2,6 biljoen opleverde en de daardoor gedaalde rente, is de inflatie alleen maar verder gedaald. Ze heeft in ieder geval één belangrijke uitspraak gedaan n.l. dat de monetaire autoriteit alles, in mijn ogen veel te veel, heeft gedaan om de terugval in economische activiteiten in de eurozone te stimuleren en dat nu de politiek aan zet is. Met dat laatste ben ik het helemaal eens. Verder is het nu afwachten, vanaf deze maand herstart de ECB het opkoopprogramma met €20 mrd per maand.

Allerlei fin/eco nieuws

Een Britse stembusgang, gewenst door premier Boris Johnson, werd lang tegengehouden door oppositiepartij Labour, maar die laten hun bezwaren varen nu Johnson heeft beloofd om pas na de verkiezingen opnieuw een Brexit-wet in stemming te brengen. De verkiezingen betekenen dus dat de Britten nog langer in de EU blijven, en dat is in de ogen van valutahandelaren goed nieuws. Het £ steeg licht. Maandag werd duidelijk dat de regeringsleiders in Brussel de Brexit tot uiterlijk eind januari willen uitstellen. (bron: DFT) Dinsdagavond stemde het Lagerhuis in met verkiezingen op 12 december met 438 parle-mentariërs voor en 20 tegen. De rest van de 650 Lagerhuisleden onthield zich van stemming. Ik verwachtte al, nadat maandag nieuwe verkiezingen op 12 december a.s. had tegengehouden dat Labour tot de conclusie zou komen dat het blokkeren van nieuwe verkiezingen, om uit de impasse over de besluitvorming in het Lagerhuis te komen, slecht zou vallen bij zijn achterban en bij de andere oppositiepartijen. Het land moet wel geregeerd worden. Nu zal Labour de verkiezingen ingaan voor een no-Brexit. Ik verwacht dat we over 6 weken de uitslag kennen over de weg naar de toekomst die het VK zal inslaan. Uiteindelijk heeft Johnson de slag met het parlement gewonnen, nu gaat het volk bepalen hoe de toekomst van het Verenigd Koninkrijk eruit gaat zien.

Het verlies van Deutsche Bank in het derde kwartaal is hoger uitgevallen dan verwacht, meldt de bank woensdag. De bank leed in juli, augustus en september een verlies van €832 mln. Het grote verlies is volgens de bank te wijten aan kosten die bij de herstructurering van de bank komen kijken. Eerder dit jaar kondigde de bank een grote reorganisatie aan, waarbij achttienduizend banen verloren zouden gaan. Dit plan zou €7,2 mrd kosten, aldus Deutsche Bank. Vanwege de grote reorganisatie leed de bank in het tweede kwartaal een nog groter verlies: €3,2 mrd. In het derde kwartaal van vorig jaar was de bank nog winstgevend met een winst van €130 mln. Niet alleen op economisch gebied verkeert de bank in zwaar weer. Deutsche Bank is ook onderwerp van een groot witwasonderzoek. De bank wordt onderzocht vanwege betrokkenheid bij de witwaszaak rond Danske Bank. Het Duitse ministerie van Justitie onderzoekt of de grootste Duitse bank het witwassen van de Estse tak van Danske Bank faciliteerde door als een soort tussenpersoon te fungeren. Ook wordt gekeken of Deutsche Bank verdachte transacties niet te laat bij de autoriteiten heeft gemeld.

Eurostat meldde dat de economische groei in het derde kwartaal in de 19 landen van de eurozone stabiel is gebleven op 0,2% in vergelijking tot een kwartaal eerder. In de 28 EU-landen bedroeg de groei 0,3%. Dat betekent dat de 9 niet eurolanden, Denemarken, Zweden, het Verenigd Koninkrijk, Hongarije, Polen, Tsjechië, Bulgarije, Roemenië en Kroatië, het opnieuw beter hebben gedaan. De landencijfers komen komende week. De inflatie in de eurozone bedraagt 0,7%, dat is ver beneden het streefgetal van de ECB van net onder de 2%. Dit fenomeen zou kunnen worden toegeschreven aan lagere arbeidskosten als gevolg van de globalisering en remt de vergrijzing de economische dynamiek.

Hogere invoertarieven die de VS willen instellen op auto’s uit onder meer Europa en Japan, worden mogelijk niet doorgevoerd. De Amerikaanse minister van Handel Wilbur Ross zei dat er “goede gesprekken” zijn gevoerd met automakers en dat tariefverhogingen misschien niet nodig zijn. Ook zei Ross, die sprak tijdens zijn bezoek aan Bangkok, dat er zeer binnenkort licenties worden verstrekt aan bedrijven die componenten verkopen aan Huawei. Het Chinese techbedrijf staat in de VS op een zwarte lijst vanwege vermeende spionagepraktijken. Verder schatte de minister de kans groot in dat de VS en China nog deze maand hun handtekening zetten onder een eerste fase van een handelsakkoord. Ross noemde een aantal locaties waar president Trump en zijn Chinese collega Xi Jinping elkaar kunnen ontmoeten. Eerder werd verwacht dat tijdens een top in Chili de handtekeningen onder het akkoord zouden worden gezet, maar die bijeenkomst gaat niet door. Ross bestempelde de overeenkomst als bijzonder ingewikkeld. Volgens hem hebben de VS er voor gezorgd dat iedere partij straks weet waar die aan toe is. Hoewel de minister positief vooruit keek, hield hij wel een slag om de arm. Volgens hem is er altijd een kans dat het niet lukt. (bron: DFT)

Nederlandse bijdrage aan de EU stijgt fors naar €13 miljard per jaar https://www.nu.nl/economie/6007358/nederlandse-bijdrage-aan-de-eu-stijgt-fors-naar-13-miljard-euro-per-jaar.html De Nederlandse bijdrage aan de meerjarenbegroting van de Europese Unie dreigt de komende jaren flink omhoog te schieten, bevestigt het ministerie van Financiën na berichtgeving van Het Financieele Dagblad . De jaarlijkse brutoafdracht aan de EU-begroting zal de komende zeven jaar met 62,5% stijgen naar zo’n €13 mrd per jaar. De hogere afdracht zal gelden voor de nieuwe meerjarenbegroting van 2021 tot en met 2027 waar momenteel aan gesleuteld wordt. Het grootste deel van de stijging van de bijdrage komt voort uit de afschaffing van de korting voor nettobetalers. Nederland krijgt sinds 2007 een korting van ongeveer €1 mrd per jaar. Deze korting bestaat uit een vaste korting van zo’n €700 mln plus een lagere btw-afdracht. Dit scheelt nog eens enkele honderden miljoenen euro’s. In de huidige meerjarenbegroting betaalt Nederland bruto ongeveer €8 mrd per jaar. Ons land krijgt ongeveer €2,5 mrd hiervan terug via subsidies. De nettoafdracht komt momenteel dus neer op zo’n €5,5 mrd. Hoe groot de nettoafdracht zal zijn in de nieuwe meerjarenbegroting, is niet bekend. De stijging van 62,5% is volgens het kabinet onacceptabel. Nederland behoort tot de grootste nettobetalers. Per hoofd van de bevolking draagt ons land het meest bij aan de huidige meerjarenbegroting. Niet alleen Nederland ziet de afdracht stijgen. Ook Duitsland gaat flink meer betalen. Volgens de Financial Times zal de Duitse bijdrage aan de Europese meerjarenbegroting zelfs verdubbelen. Het Duitse ministerie van Financiën is niet blij met deze stijging. “Vanwege de Brexit en de plannen om de korting te schrappen, zal de economische last onevenredig stijgen ten opzichte van andere EU-landen”, laat het Duitse ministerie in een reactie aan FT weten. Wobke Hoekstra reageerde furieus op deze gelekte data, maar die bleken af te wijken van de definitieve voorstellen. Maar toch ons land gaat meer bijdragen en wij blijven een nettobetaler en dat is voor mij heel realistisch als een rijk land.

Kabinet wil hogere normen voor PFAS toestaan zodat de getroffen bedrijven weer aan de slag kunnen. Werkgeversclubs eisen oplossing PFAS-probleem, vrezen faillissementen aangesloten bedrijven

Als er niet onmiddellijk een oplossing wordt gevonden voor de problemen met PFAS, een verzamelterm van meer dan 6000 chemische stoffen, gaan er bedrijven failliet. Daarvoor waarschuwen werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland. Het RIVM moet zo snel mogelijk bepalen wat een veilige norm is voor het giftige PFAS in de bodem. Staatssecretaris Van Veldhoven wil uiterlijk 1 december duidelijkheid, zodat bouwprojecten weer kunnen doorgaan: staat te lezen op https://nos.nl/artikel/2308102-kabinet-wil-met-spoed-ruimere-normen-voor-pfas-in-de-grond.html De bedoeling is dat de huidige, strenge norm van maximaal 0,1 microgram PFAS per kilo grond verruimd wordt, zonder dat de gezondheid of het milieu in gevaar komt. Daarom heeft Van Veldhoven het RIVM gevraagd met spoed op basis van recente metingen een landelijke norm op te stellen. Ondernemersorganisatie VNO-NCW ziet het verzoek van Van Veldhoven als “een klein lichtpuntje”, maar benadrukt dat de deadline van 1 december te laat is. “Er moet met onmiddellijke ingang een oplossing komen om faillissementen te voorkomen”, aldus de organisatie. De grens van 0,1 microgram voor landbouw en natuur is afgelopen zomer door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat opgesteld uit voorzorg. Er is nog veel ondui-delijk over de gevaren van PFAS en daarom wilde het ministerie geen risico nemen. Van Veldhoven hierover: “Die 0,1 microgram geeft alleen aan dat er PFAS in de grond zit. Verder weet je nog niets van de omgeving. Dan zegt de wet: je mag niks.” Dat heeft veel projecten waarbij grond verplaatst wordt in de problemen gebracht. Veel van die grond voldoet niet aan de strenge normen. De grond moet worden getest en dat kost veel geld. Grondbanken en grondverzetbedrijven zijn terughoudend met het innemen van grond die niet getest is. Daardoor lopen projecten vertraging op of liggen stil. PFAS staat voor poly- en perflu-oralkylstoffen, een groep stoffen die op grote schaal gebruikt werden en nog altijd worden bij de productie van allerlei zaken. Zo zit er PFAS in anti-aanbakpannen, waterbestendige kleding en aan de binnenkant van pizzadozen. Bij de productie en via het afval zijn die stoffen ook in de bodem terechtgekomen en daar breken ze niet af. De laatste tijd is er meer duidelijk geworden over de schadelijke effecten van PFAS. Ook blijkt dat de stoffen op veel meer plaatsen in de grond zitten dan eerst gedacht. Bouwprojecten liggen nu onnodig stil, zegt de bewindsvrouw, want is er door nieuwe metingen van de grond meer bekend over het PFAS-risico. “Zodra het RIVM zegt: ik heb voldoende vertrouwen om meer ruimte te geven, dan wil ik die ruimte zo snel mogelijk bieden. We moeten zo snel mogelijk van de 0,1-grens af, binnen de veilige ruimte die er is.” Met de uitspraak van de bewindsvrouw dat ‘bouwprojecten nu onnodig stil liggen’ is in deze fase van het onderzoek te vroeg. Er staat veel op het spel: de gezondheid van mens en de flora en fauna aan de ene kant en de commerciële belangen van grondbanken en grondverzetbedrijven. Deze laatsten vragen de PFAS-norm een half miljoen keer te verhogen: van 0,1 microgram per kg naar 50.000 microgram. De vraag is hoe groot de schadelijke invloed kan zijn voor het milieu in de meest brede zin van het begrip. Dat probleem is er niet alleen met PFAS, maar ook met stikstof, ammoniak, fijnstof en CO2. Het kabinet zal keuzes moeten maken of we door kunnen gaan met economische groei de hoogste prioriteit te blijven toekennen. Van Veldhoven gelooft niet dat volgend jaar uiteindelijk zal blijken dat de situatie veel slechter is dan nu wordt aangenomen. “Het RIVM doet metingen in polder A en polder B. Dan kijken ze: hoe vuil is die grond in Nederland al op dit moment? De wet zegt: als je weet wat er in de grond zit, mag je ook grond van dezelfde kwaliteit gebruiken, uitgezonderd plekken die zeer vervuild zijn. Nu we meer daarover weten, kunnen we ook meer ruimte geven.” Staatssecretaris Van Veldhoven zei eerder al dat ze volgend jaar met nieuw beleid wil komen, op basis van nieuwe onderzoeken naar de risico’s van PFAS. Maar de nood is inmiddels zo hoog dat ze op korte termijn een oplossing wil en daarmee vooruitloopt op de vaststelling van een nieuwe PFAS-norm in 2020. Dat is onverstandig want uiteindelijk een stap terug moeten zetten wordt bij de gedupeerden als ‘negatief’ ervaren.

Bouwend Nederland en het CNV eisen dat Rutte de regie neemt over de stikstofcrisis. Die oproep aan Rutte en het kabinet Rutte III is zinloos. Noch Rutte zelf, noch zijn kabinet, zijn daartoe in staat. Als we kijken welke onbezonnen en ondoordachte besluiten ze hebben genomen met betrekking tot de dossiers uitstoot CO2, stikstof en ammoniak, fijnstof, biomassa en PFAS blijken die allemaal niet tot nauwelijks uitvoerbaar dan wel bereiken de doelstelling niet ofwel veroorzaken ze een tegengesteld doel. Je kunt nu eenmaal niet de kool en de geit sparen, maar dat wil Rutte en de coalitie partijen (VVD, CDA, D66 en CU) wel. Er moeten keuzes gemaakt worden voor de levensomstandigheden van komende generaties. Die samenleving gaat gebouwd worden op andere fundamenten dan de huidige. Wat de politiek doet is het beschermen van wat is opgebouwd met industriële processen op fossiele brandstoffen. Die moeten voor een groot deel worden omgebouwd naar CO2-vrije energie. Maar laten we niet doorslaan en alleen de overdosis aan CO2-uitstoot beperken want het deel dat bossen op aarde kunnen omzetten in zuurstof moeten wel beschermd worden. Er mag geen natuurlijk zuurstofprobleem ontstaan, zeker niet. De oplossingen voor de aanpak van de CO2-uitstoot, aangereikt door de 5 klimaattafels van het polder-model, kunnen grotendeels zo de prullenmand in. Door de belanghebbende partijen samen te brengen, krijg je voorstellen voor nieuw beleid aangereikt. Die zetten in op de bescher-ming van hun eigen belangen: bedrijf of sector. Nu komen we er al achter dat gas-conversie niet uitvoerbaar is op de wijze waarop het kabinet dat heeft gepresenteerd. Onlangs trok de Vereniging van Nederlandse Gemeenten daarvoor bij het kabinet aan de bel. Gemeenten missen daarvoor de deskundigheid en hebben ook het geld er niet voor om hun taken uit te voeren. Alle wetten die daar al in sneltreintempo voor door het Parlement zijn gejaagd inclusief de tijdsschema’s zijn niet uitvoerbaar. Om alle huizen gebouwd voor 2008 van het gas af te halen is een mission impossible. Daar is geen voldoende draagvlak voor in de samenleving omdat er geen heldere informatie beschikbaar is over de ombouw, de financiering ervan, de beschikbare mogelijkheden (warmtepompen, gemeentelijke verwar-mingsprojecten, infrarood systemen) waarvan er velen niet het comfort van verwarming door gas bereiken. Ook wat de gevolgen zijn voor de energierekening zijn vaag. Inzicht daarover op de middellange termijn is een absolute must, Het geknoei van het kabinet over de aanpak van de stikstofneerslag, fijnstof, PFAS, biomassa en elektrische auto’s geeft geen vertrouwen bij de getroffen boeren en bedrijven. Waar behoefte aan is een helder beleid, de tijd van een pragmatische aanpak (van de premier) is een gepasseerd station. Wat wij ons moeten realiseren is dat 2/3 deel van ons grondgebied een agrarische bestemming heeft en 2/3 daarvan is in gebruik van de veeteelt. Onze land is op drie na dichtstbevolkte land ter wereld en de grootste exporteur van landbouwproducten. Het aantal ‘landbouwhuisdieren’ in 2016 bedroeg 126 miljoen, waarvan 105 miljoen kippen, 12 miljoen varkens en 4 miljoen runderen. En toch bedroeg het aandeel van de veeteelt in het bbp slechts 13% waarvan slechts 0,6%. Voor de echte natuur resteert maar 13% waarvan de ½ uit grote binnenlandse wateren zoals de Waddenzee en het Ijsselmeer. (bron: Jozef Keulartz, hoogleraar) Uit een onderzoek van Adviesbureau DNV GL, in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, blijkt dat de uitstoot van stikstof, fijnstof en koolstof door energiecentrales 20% hoger is dan van kolencentrales en zelfs 50% van aardgascentrales. Biomassa moest het paradepaardje van de overheid worden voor het Klimaatbeleid. De subsidies die zijn gere-serveerd voor honderden biomassacentrales, ter grootte van €11 miljard, moeten op zijn minst worden heroverwogen door het kabinet. Daarbij komt dat de aanname dat biomassa energie-neutraal zou zijn doordat de gekapte bomen in bossen, voornamelijk in de Baltische Staten en Noord-Amerika, bij herplant zeker vele decennia, mogelijk zelfs 100 jaar, nodig hebben om dezelfde hoeveelheid CO2 op te kunnen nemen. Het kabinetsbeleid, gesteund door de Europese Unie, is volgens Milieudefensie slechts een schijnoplossing. Een ander problematisch dossier is PFAS, een verzamelnaam voor 6000 chemische verbin-dingen, gebruikt voor de maak van teflon, blusschuim en waterafstotende producten, die een bedreiging vormt voor de gezondheid van mens en dier. De norm die het RIVM nu hanteert als verantwoord voor grond en bagger, is het miljoenste deel van een gram per kilo. Dat lijkt heel weinig maar een mens heet al het 350.000 deel van een gram per liter in zijn lichaam. Dat ligt nog ver onder de norm die het RIVM aangeeft als schadelijk. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat deze stof nier- en teelbalkanker kan veroorzaken en mogelijk ook ons immuunsysteem. Het kabinet heeft vol ingezet op elektrische auto’s, waar sloten met subsidiegeld naartoe zijn gegaan, maar nu wordt duidelijker dat de belangstelling voor de elektrische wagens afneemt en dat er vraagtekens worden gezet over accu’s met grote vermogens waarvoor kobalt nodig is, dat onder mensonterende omstandigheden wordt gedolven. De vraag in dit segment verschuift naar hybride-wagens en misschien zelfs weer naar diesels, omdat de laatste generatie schonere motoren heeft en een kleinere voetafdruk CO2 dan elektrische. Een positief neveneffect is ook dat de nieuwe dieselmodellen in de grote steden fijnstof uit de lucht kunnen halen. Het onder-streept mijn mening dat de techniek en de wetenschap een deel van het klimaatprobleem simpel kunnen oplossen op de middellange termijn en dat daarbij veel politieke besluitvor-mingen oplossingen in de weg staan. Dit soort complexe problemen moeten niet meer door alfa bestuurders worden aangepakt, maar door beta’s. Ons hele maatschappij moet op de schop en daar zijn de alfa’s van dit kabinet niet mee bezig, integendeel. Op de eerste dag van november heeft het kabinet flink in de buidel getast met €460 mln voor het basis en voortgezet onderwijs en nog een een half miljard extra, naast de eerder al beloofde €100 mln aan de boeren, om de stikstofcrisis aan te pakken. De onderwijsbonden hadden oorspronkelijk afgesproken de aangekondigde staking af te blazen in afwachting van de uitwerkingen van minister Slob voor de besteding van het geld. Maar kwamen enkele onderwijsvakbonden op terug en dus gaat er een staking van onderwijspersoneel komende woensdag wel door. Minister Schouten komt komende week met de uitwerking van een nieuwe aanpak. Zo zou het terugbrengen van de max. snelheid in heel Nederland naar 100 km per uur de bouw van 70.000 woningen mogelijk maken. Minister Wiebes kondigde aan dat hij €60 mln subsidie beschikbaar gaat stellen aan particulieren en bedrijven voor de aanschaf van zonneboilers en warmtepompen. Dat is een volledige slag in de ruimte, Het is nog maar zeer de vraag of de warmtepomp als alternatief wordt geaccepteerd door de huishoudens met een koopwoning voor de zo vertrouwde comfortabele cv-ketel. Critici voor het klimaatbeleid spreken van ondoordachte paniekmaatregelen. De regie van deskundigen wordt node gemist, maar dat heb ik in alle mogelijke toonaarden al eerder geschreven.

Met geld, geluk en een rekentruc kan het kabinet (misschien) de klimaatdoelen nog halen

Bij de presentatie van het klimaatakkoord gold nog: niets moet, alles op zijn tijd. Nu moet het kabinet alle zeilen bijzetten om de klimaatdoelen te halen. Dat is niet zonder risico schrijft Niels Markus op https://www.topics.nl/met-geld-geluk-en-een-rekentruc-kan-het-kabinet-misschien-de-klimaatdoelen-nog-halen-a13577227trouw/?context=mijn-nieuws/ Minister Eric Wiebes van Economische Zaken en Klimaat (VVD) reageert op de doorrekening van het Planbureau voor de Leefomgeving op het klimaatbeleid van het kabinet. De minister zei het meermalen tegen journalisten, en misschien ook een beetje tegen zichzelf: “Ik blijf zoeken naar extra maatregelen”. Het kabinet dreigt geen van de klimaatdoelen te halen, zegt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), maar ze liggen nog niet helemaal buiten bereik. Om aan de doelstellingen te voldoen, zal het kabinet alle zeilen moeten bijzetten. Met geld, een rekentruc, en een beetje geluk. De minister van Economische Zaken en Klimaat noemde eerst maar het positieve uit de gepubliceerde doorrekening van het klimaatakkoord: de plannen besparen tot 2030 inderdaad 48,7 megaton CO2-uitstoot, zoals de bedoeling was. Alleen blijkt nu méér nodig, mede door de bloeiende economie. De tonnen tellen niet op tot de gewenste 49% CO2-reductie, maar tot 45%. Om het nog ingewikkelder te maken, heeft het kabinet met meer doelstellingen te maken. De rechter verplichtte de overheid in het Urgenda-vonnis om in 2020 een CO2-reductie van 25% te bereiken. En Europa verwacht dat volgend jaar 14% van de Nederlandse energie duurzaam wordt opgewekt. In 2023 moet dat 16% zijn. Over die Europese eisen: Nederland zit nu op 11,4% hernieuwbare energie, waardoor het doel voor 2020 definitief uit zicht is geraakt. Wiebes hoopt in 2023 alsnog 16% te halen. Hij wil snel meer zonne- en windparken bouwen, maar hij is ook bereid tot een boekhoudkundige truc. Sommige Europese landen hebben hun duurzame energiedoelen al gehaald. De Europese Commissie staat landen toe die overschotten op te kopen, en bij de eigen energieproductie te tellen. Het is de minst fraaie optie, erkent Wiebes, maar het is wel toegestaan. “Als we rechten opkopen, moet dat geld in die landen wel naar klimaatmaatregelen gaan.” Voor het halen van ‘Urgenda’ klinkt de minister voor het eerst zowaar wat optimistisch. Toen de 25% begin dit jaar buiten bereik leek, viel bij coalitiepartijen te horen dat de rechter het kabinet voor een ‘onmogelijke opgave’ had gesteld. Nu schrijft het PBL dat het kabinet waarschijnlijk op 23% komt. De onzekerheid hierover is groot: het kan terugvallen naar 19%, maar het kan ook 26% worden. Het PBL waarschuwt de minister zekerheidshalve van 19% uit te gaan. Wiebes rekent liever met de 23%. Voor Urgenda presenteert Wiebes nog wat maatregelen die snel effect hebben. Het kabinet gaat gebouwen van de (semi-) overheid van zonnecollectoren voorzien en er komt een extra subsidieronde voor verduurzaming van bedrijven. Daarnaast moet het kabinet volgend jaar domweg geluk hebben: de winter mag niet te streng zijn en de gasprijzen niet te hoog. Bij hoge gasprijzen gaan elektriciteitsproducenten meer kolen stoken, wat meer CO2-uitstoot veroorzaakt. De buurlanden steken het kabinet onopzettelijk al een handje toe: naar verwachting impor-teert Nederland in 2020 uitzonderlijk veel stroom uit het buitenland. Dat kan zomaar enkele procenten uitstoot in Nederland schelen. Toen het klimaatakkoord in juni gesloten werd, predikte het kabinet nog rust. Niemand hoefde morgen zijn huis te verbouwen, alles kwam op zijn tijd. De coalitie was geschrokken door de klimaatonvrede die mede geleid had tot de grote winst van Forum voor Democratie bij de Provinciale Statenverkiezingen. De onrust is terug. De discussies over stikstof en de chemische stoffengroep PFAS zetten óók het klimaatdebat weer op scherp. Wiebes zegt dat het kabinet geen dingen wil doen die leiden tot weerstand. De recente protesten van boeren en bouwers tonen aan dat het daarvoor op een dunne lijn moet balanceren.

Biomassa geeft hogere CO2-uitstoot dan kolen; zelfs twee keer vuiler vergeleken met gas

De ‘duurzame’ brandstof biomassa leidt zelfs tot meer uitstoot dan het vervuilende steenkool. Dat blijkt uit nieuw onderzoek in opdracht van het kabinet, staat te lezen op https://www.topics.nl/biomassa-geeft-hogere-co2-uitstoot-dan-kolen-a13563388ad/?context=playlist/a-geertruidenberg-plaats-e502b7/ Elektriciteit opwekken door hout te verbranden in een biomassacentrale levert 20% meer stikstof, fijnstof en broeikasgas op dan stroom uit een kolencentrale. De verschillen met aardgas zijn nog groter. Zo levert het opwekken van warmte met biomassa (in de praktijk: het verbranden van hout) ongeveer twee keer zoveel stikstof op als het verbranden van gas, becijferde adviesbureau DNV GL in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Omdat de zorgen toenemen over de effecten van biomassa op de luchtkwaliteit, de volksgezondheid en de natuur, pleitten het RIVM en de GGD eerder al voor meer onderzoek. Het vervangen van kolen door biomassa in de grote kolencentrales leidt tot ongeveer 5% meer uitstoot, blijkt uit het nog niet gepubliceerde onderzoek. De kolencentrales in Geertruidenberg en Eemshaven branden sinds kort deels op houtpellets. Uiteindelijk moeten ze voor 100% op biomassa gaan draaien. Daarnaast worden in Nederland komende jaren meer dan 600 kleinere biomassacentrales en -installaties gebouwd, bleek onlangs uit een inventarisatie van het AD. Het kabinet beschouwt biomassa als een belangrijke duurzame energiebron die nodig is om de klimaatdoelen te halen en de gaskraan in Groningen dicht te draaien. Daarvoor is maar liefst €11,4 mrd subsidie gereserveerd. De stikstofcommissie van Johan Remkes adviseerde het kabinet vorige maand om te stoppen met die subsidies voor het bijstoken van biomassa. Energiebedrijf RWE noemde dat advies ‘bizar en onjuist’ omdat biomassa niet voor meer stikstof zou zorgen. Daar valt echter wel wat op af te dingen, blijkt uit het nieuwe onderzoek. Het rendement van de centrales daalt, omdat hout geen efficiënte brandstof is. Daardoor komt er meer uitstoot vrij om dezelfde hoeveelheid elektriciteit op te wekken. (bron: AD)

De stikstofproblematiek verspreidt zich als een olievlek over de economie

De stikstofcrisis is niet alleen een probleem voor boeren en bouwers, maar waait over naar veel grotere delen van de economie. Sectoren als de industrie, transport, voedselproducten, maar ook bijvoorbeeld bouwmarkten krijgen ermee te maken, meldt DFT op haar site https://www.telegraaf.nl/financieel/696345058/economen-abn-veel-meer-sectoren-stikstofslachtoffer Dat blijkt uit onderzoek van ABN Amro naar de gevolgen van de stikstofcrisis waartegen de bouwsector deze week in Den Haag protesteerde. Tot nu toe is er vooral aandacht voor de boeren en de bouw, die niets meer kunnen als gevolg van de uitspraak van de Raad van State in mei. De gevolgen zijn echter veel groter, en treffen de economie in veel bredere zin. Een aantal grote sectoren krijgt hier last van. Distributiecentra, fabrieken of bijvoorbeeld hotels kunnen niet verder uitbreiden. Datacenters kunnen niet neergezet worden. De vracht van de binnenvaart is voor 40% voor de bouwsector”, zegt bouweconoom Madeline Buijs van ABN Amro in een toelichting over de gevolgen. Na de boeren en aannemers volgen transport en logistiek, industrie, energie en voedselproducenten. De transportsector werkt voor de bouw, maar ook voor de boeren. De bouwmaterialenindustrie, goed voor 23.000 banen, wordt getroffen. „Dit raakt alle Nederlanders, want het is een veelkoppig monster. We hebben iemand nodig die de regie moet nemen, namelijk premier Rutte. Dit is chef-sache, we hebben hem nauwelijks gezien”, zegt voorzitter Piet Fortuin van CNV. Het kabinet is nog bezig om concrete maatregelen uit te werken om de stikstofuitstoot te beperken. Een mogelijkheid is om de veestapel in te krimpen, in de buurt van natuurgebieden. „Een krimp van de veestapel heeft weer gevolgen voor voerproducenten, zuivelfabrikanten en slachthuizen. De boeren worden waarschijnlijk deels gecompenseerd, dat geldt echter niet voor de toeleveranciers. Dat heeft gevolgen voor hun verdienmodel”, zegt bouweconoom Buijs. Hoewel de industrie een relatief kleine bijdrage heeft aan de stikstofuitstoot, is de crisis daar ook te merken. Het gaat om een aantal fabrieken die zelf veel stikstofuitstoot hebben, maar bijvoorbeeld ook om de chemische industrie en fabricage van kunstmest. De energiesector heeft ook last, omdat er geen windmolens gebouwd kunnen worden. „Daarnaast zijn er een aantal kolen-centrales die op de nominatie staan om gesloten te worden. Maar ook de ontwikkeling van duurzame energie staat stil, zo mag er bijvoorbeeld geen zonnepark in Uddel worden aan-gelegd”, zegt Buijs. De onderzoekers van ABN verwachten faillissementen bij bouw- en vastgoedbedrijven. „De gevolgen voor de bouw zijn het meest in kaart gebracht, er liggen 18.000 projecten stil. Maar projectontwikkelaars kunnen ook niets, die zijn weer opdracht-gevers voor de bouwers”, zegt de bouweconoom. ABN heeft gekeken naar het risico van faillissementen, omzetdaling en beperking bij het uitbreiden van bedrijven. „Momenteel kun je als fabriek, die wil uitbreiden, dat helemaal niet doen, omdat je geen vergunning krijgt als je afhankelijk bent van de bouwsector de productie voor bijvoorbeeld staal en chemische producten. De maatregelen die nu zijn aangekondigd door minister Schouten bieden niet meteen soelaas, zegt Buijs. „Er kunnen nog vergunningen worden verleend. Maar dit vergt heel veel tijd.” Buijs: „Er zijn ook sectoren die profiteren, zoals de producent elektrisch bouwmaterieel, bedrijven die in de modulaire bouw zitten.” ABN becijferde eerder dat de stikstofcrisis 77.000 banen in de bouw kan kosten. De totale schade wordt geraamd op €14 mrd. Dat is laag ingeschat want als blijkt dat het biomassa-project moet worden stilgelegd dan wel beëindigd stijgen de verliezen extreem.

Het belang van F1-races zijn van ‘dwingend openbaar belang’

De werkzaamheden aan Circuit Zandvoort mogen van de rechter worden voortgezet. Hij oordeelde dat het maatschappelijk belang van de Grand Prix in Zandvoort zwaarder weegt dan de verstoring van het leefgebied van de beschermde rugstreeppad en de zandhagedis. Meerdere natuurorganisaties waren van mening dat er geen noodzaak voor de werkzaamheden was op grond van ‘dwingend openbaar belang’ en hadden daarom een zaak aangespannen tegen de ontheffing om voorbereidende werkzaamheden te treffen, die door de provincie Noord-Holland aan het circuit was verleend. Van dat belang is bijvoorbeeld sprake bij de aanleg van een haven of vliegveld, maar een Formule 1-race behoort niet tot die categorie, stelde de advocaat. Maar de rechter dacht daar anders over. (bron: nu.nl)

Nederlandse ontwikkelingsbank FMO, met een staatsbelang van 51%, trekt miljoenen uit voor advocaatkosten in plaats van schadevergoeding aan Lenka Indianen in Honduras

Op de site https://www.nu.nl/economie/6007274/fmo-weigert-schikking-in-rechtszaak-om-aansprakelijkheid-te-voorkomen.html is te lezen dat FMO, die met behulp van financiering van bedrijven de economie in ontwikkelingslanden stimuleert, miljoenen uittrekt om te voorkomen dat de bank een rechtszaak verliest van slachtoffers van een waterkrachtcentraleproject in Honduras, schrijft Trouw. FMO ziet af van een schikking, waar de bank veel minder geld aan kwijt zou zijn. De FMO wil volgens het dagblad geen precedent scheppen door aansprakelijkheid te erkennen en een schikking te treffen. Voor zover bekend is er al €2,6 mln uitgegeven aan advocaatkosten. Daar komt mogelijk nog €6 mln bovenop, rekent de krant voor op basis van een brief die de krant in handen heeft. In een reactie zegt de organisatie open te staan voor andere oplossingen. De FMO lichtte niet toe om wat voor oplossingen het zou gaan. De organisatie zegt de huidige situatie rond het project in Honduras te betreuren. Momenteel investeert de FMO in bijna achthonderd projecten die opgeteld een waarde van €9,6 mrd hebben. Trouw schreef al eerder dat de Nederlandse bank bedrijven financiert waar sprake is van ernstige misstanden. Die ondernemingen zouden verantwoordelijk zijn voor moord, doodslag, intimidatie, milieuschade en landroof. Dat zou bij zeker zeven projecten het geval zijn, omdat de organisatie “te weinig onderzoek doet”. De FMO heeft de aanleg van stuwdammen in Honduras gefinancierd, maar kon niet voorkomen dat tegenstanders van het project werden vermoord. Een onafhankelijke onderzoekscommissie nam op verzoek van de FMO de situatie onder de loep en concludeerde dat de bank was tekortgeschoten in de bescherming van de inheemse volken. Nabestaanden van de slachtoffers willen dat de financiering van de FMO als onrechtmatig wordt bestempeld. Daarna zou een nieuwe rechtszaak over een schadevergoeding volgen. (bron: nu.nl) Trouw meldt dat de begroting van het advocatenkantoor de Brauw, Blackstone, Westbroek een schatting maakt voor de eerste zaak van tussen de €4,1 en €6,2 mln. Beroepszaken zijn in dit bedrag niet inbegrepen. Als FMO met de 900 benadeelde Lenka Indianen zouden schikken zou dat aanzienlijk minder kosten dan de geoffreerde advocaatkosten, mogelijk ca €3 mln. De FMO zou met haar beleid de VN-verklaring over de Rechten van Inheemse Volken schenden. (bron: Trouw)

Irak wil de IS-strijders uit de EU niet berechten op basis van de opgelegde voorwaarden

Irak heeft geen geld , niet voldoende rechters en gevangenissen om Europese IS-strijders te berechten, schrijft het NRC op https://www.nrc.nl/nieuws/2019/10/29/irak-europa-moet-eigen-is-strijders-zelf-berechten-a3978406 De situatie voor Irak is in feite nog veel ernstiger wat er zitten ca 50.000 Irakese IS-strijders gevangen in kampen in Syrië. In totaal zitten daar, in drie gevangenkampen, 135.000 IS-strijders en hun familieleden gevangen. En de EU, onder aanvoering van onder andere onze minister van Buitenlandse Zaken, Stef Blok, dat wij onze onderdanen die daar nu gevangen zitten niet terug willen en ze niet willen berechten. Erger nog zij zijn hier niet meer welkom, ook als ze hun verdiende straf hebben uitgezeten. Met betrekking tot de vrouwen en kinderen van de Nederlandse IS-strijders lijkt heel langzaam wat beweging te komen deze terug te halen, alhoewel de kinderen wel maar de moeders – nog – niet. Irak ziet niets in het plan van Nederland om Europese IS-strijders in Irak te berechten. ‘Onze wet staat het niet toe’, zegt de Iraakse minister van Buitenlandse Zaken Alhakim. Alhakim was deze week twee dagen in Den Haag voor gesprekken met premier Mark Rutte (VVD), Stef Blok (VVD) en ook met minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel, D66) – over de relatie van Nederland met Irak. Volgens de Iraakse minister staat de wet in zijn land niet toe dat buitenlanders worden berecht voor misdaden die buiten Irak zijn gepleegd. Als Europese IS-strijders worden verdacht van misdaden in Irak zelf, of als ze anderen hebben aangezet tot misdaden in Irak, kunnen ze wel in Irak worden berecht. Maar of Irak ooit bereid zal zijn om de wet aan te passen die de doodstraf regelt? Voor Blok was dat een harde eis. Alhakim zegt: „Absoluut niet.” Afgelopen weekend zei VVD’er Jeanine Hennes,  die als speciale VN-vertegenwoordiger in Irak de regering in Bagdad adviseert, dat Irak berechting van buitenlandse IS-strijders er niet óók nog bij kan hebben. Zo is het precies”, zegt Alhakim. „We zijn al overladen met casussen van terroristen. En kijk alleen al naar het kamp Al-Hol in Syrië waar 70.000 IS-strijders vastzitten. We weten dat 30.000 van hen Irakees zijn. En dan zouden we die andere 40.000 erbij krijgen? Er zijn nog twee kleinere kampen met twaalf- tot vijftienduizend IS-strijders en een met 25.000 strijders van al-Nusra. Denk daar eens over na. Voor een land als Irak. We hebben niet genoeg budget, niet genoeg rechters. We moeten bewijs vinden en elke zaak zal twee tot drie jaar duren. Het is niet in een half uurtje klaar.” Alhakim zegt dat de Europese landen nog niet hebben voorgesteld om Irak te helpen met geld en ondersteuning. „Op dat punt zijn we niet aangekomen.” En als ze dat gaan doen? „We zullen zien. We hebben te weinig rechters. En te weinig gevangenissen, wij zitten er nu al mee waar we Iraakse IS-strijders moeten onderbrengen.” Maar belangrijker nog: „Onze rechtsmacht staat het niet toe.” Of er nog een andere mogelijkheid is dan berechting in de Europese landen zelf? „De Syrische regering heeft gezegd dat ze buitenlandse IS-strijders wil berechten, Turkije ook. Dus jullie moeten gaan onderhandelen met Damascus en Ankara.” Of hij dat ook tegen zijn collega Blok heeft gezegd, met wie hij in Den Haag een gesprek had? „Ja, in de avond. Aan het eind. Maar dat was geen advies. Ik informeerde hem alleen over de mogelijkheid.” De Iraakse weigering lijkt een forse tegenslag te zijn voor Blok, die al maanden werkt aan het idee van berechting van Europese IS’ers in Irak. Eerder al noemde de Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra, een diplomaat die regelmatig verstandige uitspraken doet, het terugnemen van de ‘eigen’ IS-strijders , de „enige realistische optie”. Dat Irak en de Europese landen over twee weken toch verder praten, is volgens minister Alhakim omdat de berechting „een wereldwijd probleem” is, dat vraagt om een „wereldwijde oplossing”. Een VN-hof ligt niet voor de hand, Rusland en de VS zijn daartegen. Maar wat voor oplossing dan wel? „Misschien een tribunaal in Den Haag?” zegt Alhakim. En hij glimlacht. „Dat zou toch kunnen? Laten we hen gewoon hier onderbrengen.” (tekst: Petra de Koning) De problematiek is veel groter dan hier aan de orde wordt gesteld. Ik zou het willen classificeren als ‘onoplosbaar’ om zulke grote hoeveelheden gevangen genomen IS-strijders te berechten. En al zeker niet in Irak. Daar zijn mega-tribunalen voor nodig ondersteund door vele honderden Officieren van Justitie en rechters. En waar haal je achteraf het bewijs van gepleegde misdaden nog vandaan? En waar stamp je zo snel de gevangenissen uit de grond om de veroordeelden in op te sluiten? Quantanamo Bay? Het voorstel van Blok om Irak op te schepen met onze terughoudendheid onze landgenoten hier te berechten is nu wel van tafel. Dom, nog dommer toen hij terugkwam uit Bagdad met de boodschap dat de Irakezen wel bereid zouden zijn onze IS-strijders over te willen nemen. Nu zegt Alhakim ‘er is over gediscussieerd, meer niet’ en uit de beleefdheid van de Arabische leiders, dacht Blok te kunnen concluderen dat zijn plan al bijna rond was. Hoeveel onschuldige vrouwen en kinderen worden nog, onder erbarmelijke omstandig-heden, in Syrië vastgehouden? Dat wordt een onoplosbaar probleem, vrees ik en een schending van de mensenrechten. De toenemende vraag aan het kabinet om Nederlandse moeders met hun kinderen terug te halen uit de gevangenkampen in Syrië, wordt afgewezen door de premier. Het Schengenverdrag zou dat niet toestaan. De Rechtbank in den Haag doet op 11 november aanstaande uitspraak in een zaak van 23 vrouwen en hun 56 kinderen teruggehaald te worden door de Nederlandse Staat. Het kabinet is daar faliekant op tegen: kennelijk zijn de problemen die dat met zich meebrengt te complex voor de Staat en enkele politieke partijen. Maar het is wel de Stand van de Staat waarin wij nu leven.

Energiecentrales claimen schade door klimaatmaatregelen

De terugtocht uit kolen is ook het einde van een tijdperk. De Rotterdamse en Amster-damse havens en hun stuwadoors verdienden tot een paar jaar geleden nog goed aan de overslag van steenkool, jaarlijks ruim 50 miljard kilo, waarvan een groot deel via de Betuwelijn en de Rijn richting Duitsland ging. De Eerste Kamer moet nog altijd groen licht geven voor de Wet verbod op kolen bij elektriciteitsproductie, is te lezen op https://www.telegraaf.nl/financieel/382414126/stoppen-met-kolen-kan-nederland-miljarden-kosten Na het sluiten van de Amsterdamse Centrale Hemweg op oudjaarsdag telt Nederland nog vier kolencentrales. Die moeten in uiterlijk 2030 stoppen met steenkool. De eigenaren dreigen nu met rechtszaken, die de schatkist tot 2,5 miljard euro kunnen kosten. Magnus Hall, de bestuursvoorzitter van Vattenfall (het voormalige Nuon), heeft ’vrede met het lot’ van de Centrale Hemweg, zei hij gisteren in De Telegraaf. De Amsterdamse centrale, eenheid nummer acht met zijn karakteristieke 175 meter hoge schoorsteen, ontsnapte in 2013 nog aan de sloophamer toen door vijf andere kolencentrales een streep ging in het energieakkoord van toenmalig SER-topman Wiebe Draijer. Maar afgelopen voorjaar werd de Hemweg opnieuw mikpunt van een campagne, vooral via D66-leider Rob Jetten, en besloot het kabinet tot vervroegde sluiting. Hall zegt het ’te respecteren’, maar rekent wel op compensatie. Zijn concurrenten zijn minder begripvol. De Duitse energiebedrijven Uniper en RWE hebben hun advocaten de messen al laten slijpen. Zij voelen zich gepiepeld, omdat hun kolencentrales in de Eemshaven en op de Tweede Maasvlakte nadrukkelijk op uitnodiging van het kabinet-Balkende II en juist uitgerekend een D66-minister (Brinkhorst) van Economische Zaken werden gebouwd en pas in 2015 geopend werden. Destijds lobbyde met name de zware industrie voor kolencentrales, omdat het duurdere gasgestookte elektriciteit Nederland als vestigingsland uit de markt prijsde. Ook een Amerikaanse investeerder, die eerder dit jaar de kolencentrale van het Franse Engie op de Maasvlakte kocht, zou schade kunnen claimen. Milieudefensie heeft de totale claim van dit trio in de afgelopen maand op mogelijk €2,5 mrd becijferd. Kort daarvoor kondigde Uniper in de Telegraaf al aan de Staat te gaan aanklagen. Een alternatief, het stoken van biomassa of houtresten, is controversieel en wordt door Uniper van de hand gewezen. Wereldwijd voorziet steenkool ongeveer in 30 % van de elektriciteitsbehoefte, in ons land was dat tot voor kort zo’n 10%. De uitstoot van CO2 door steenkool is tweemaal zo hoog als bij elektriciteitsproductie door aardgas. Eind 2015 werd een motie aangenomen in de Tweede Kamer gericht op het uitfaseren van alle kolencentrales. Onder druk van de linkervleugel van Rutte III werd in het regeerakkoord de sluiting van alle kolencentrales uiterlijk in 2030 opgenomen, ingegeven door de internationale klimaatafspraken van Parijs (2015). Nederland wil in de geest van Parijs de uitstoot van broeikasgassen in 2030 ten opzichte van 1990 met 49% reduceren. (bron: DFT)

Rapport realisatie Klimaatakkoord van het PBL

Het verlagen van 49% van de broeikasgassen in 2030 ten opzichte van 1990, een van de belangrijkste doelen uit het in juni gesloten Klimaatakkoord, wordt waarschijnlijk niet gehaald. De reductie blijft steken op 43 tot 48%, blijkt uit een gepubliceerd rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) over het Klimaatakkoord. Om de bovenkant van die bandbreedte te halen, dus 48% reductie, moeten maatregelen maximaal effect hebben en is “een stapeling van meevallers” als reactie op het beleid nodig. Daar wordt door het PBL dan ook niet op gerekend. De totale lasten van het Klimaatakkoord zijn min of meer gelijk gebleven vergeleken met een eerder gepubliceerde conceptakkoord. Er is wel een significante lastenverschuiving van gezinnen naar bedrijven van ongeveer €1 mrd. Dat komt vooral door een andere verschuiving van de energiebelasting die bedrijven nu voor een groot deel voor hun rekening nemen. In totaal komen de lasten van het klimaat- en energiebeleid in 2030 uit op €4,6 mrd, waarvan€300 mln afkomstig is van maatregelen uit het Klimaatakkoord. Bedrijven betalen in 2030 dus meer (in totaal €2,6 mrd) dan huishoudens (€1,8 mrd). Als gevolg van het niet halen van de doelen, neemt het kabinet extra klimaatmaatregelen, maakte minister Eric Wiebes (Economische Zaken) in een reactie op de doorrekeningen bekend. Hij denkt dat Nederland de opgave om de CO2-uitstoot te verminderen uiteindelijk kan “waarmaken”. Ook het doel voor 2020. Voor hernieuwbare energie zijn er dan wel extra maatregelen nodig, zegt hij. Er komt een nieuwe subsidieronde voor projecten die hernieuwbare energie produceren, zoals met wind, waterkracht, zon, aardwarmte, buitenluchtwarmte en biomassa. Burgers en bedrijven moeten met subsidies worden verleid te verduurzamen. Wiebes wijst ook op subsidies waar projecten in hernieuwbare energie mee kunnen worden gefinancierd, er wordt hier alleen geen extra geld voor uitgetrokken. Ten slotte moet de aanleg van zonnepanelen op gebouwen van de overheid, scholen en bij particulieren worden versneld. Het Klimaatakkoord is opgedeeld in de sectoren bouw, mobiliteit, industrie, elektriciteit en landbouw. Die hebben allemaal hun eigen klimaatdoel, gemeten in tonnen CO2. Gezamenlijk moet dat leiden tot 49% broeikasgasreductie in 2030 ten opzichte van ijkjaar 1990. Het doel uit het Klimaatakkoord staat weer los van de Urgenda-zaak waarover ook cijfers verschenen in de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) van het PBL. In zowel de Urgenda-zaak als het Klimaatakkoord gaat het om CO2-reductie, maar de doelen zijn anders. Er is in het geval van het Klimaatakkoord ook geen sprake van een rechterlijke uitspraak.

De resultaten van gas- en olieconcern Shell waren beter dan verwacht

De resultaten van Shell over het derde kwartaal waren beter dan verwacht. De omzet kwam uit op bijna $5,9 mrd (€5,3 mrd). De zogeheten ccs-winst, op basis van actuele geschatte voorraadkosten (ccs) en exclusief eenmalige posten, daalde met 15% tot $4,9 mrd. Shell had te lijden onder de zwakkere energieprijzen. Het concern waarschuwt namelijk dat het mogelijk minder snel aandelen zal inkopen en dat kan het dividend raken. Veel beleggers hebben Shell vanwege het dividend. Het Nederlands-Britse concern levert een fraai dividendrendement van meer dan 6% en dat is aanzienlijk meer dan de circa 0,01% die je op de bank krijgt voor spaargeld. Shell keert per jaar zo’n $16 mrd uit aan dividend en daarmee is het de grootste dividendbetaler ter wereld. Ceo Ben van Beurden van Shell stelt echter dat het onzeker is of de inkoop van eigen aandelen en de afbouw van schulden in hetzelfde tempo kunnen doorgaan. De koers daalde op de laatste beursdag van oktober met 3,36% op €26,04, een maand geleden was dat nog €26,78.

Air France-KLM draaide in het derde kwartaal slechter dan verwacht

en het denkt dat de brandstofkosten meer zullen toenemen dan eerder gedacht. Wederom doet KLM het stukken minder slecht dan Air France. De Frans-Nederlandse luchtvaartmaatschappij Air France-KLM heeft slecht nieuws voor beleggers. Het heeft last van hogere kosten voor personeel en brandstof, terwijl het verder €100 mln opzij zet voor het afscheid van de Airbus A380. Het bedrijf nam meer personeel aan om de capaciteitsuitbreiding te ondervangen. Ook stegen de lonen van medewerkers. Over geheel 2019 zullende de brandstofkosten met €600 mln toenemen in vergelijking met vorig jaar. Die toename is €50 mln meer dan waarvan het bedrijf eerder was uitgegaan. Het aantal passagiers steeg wel, met 2,1%, maar ze betaalden gemiddeld minder voor hun ticket. Bij vracht was de teruggang groter: een daling van het volume van ruim 5%, tegen ook nog eens lagere tarieven. In het vierde kwartaal zal de ticketprijs waarschijnlijk licht dalen, terwijl eerder was uitgegaan van een stabiele prijs. De totale omzet van Air France-KLM omzet steeg in de maanden juli tot en met september met 2% tot bijna €6,5 mrd. De operationele winst van Air France-KLM daalt van €1165 mln tot €900 mln. De nettowinst halveerde zelfs ruimschoots tot €360 mln. Daarbij spelen de bijzondere kosten voor de uitfasering van de A380 mee. Daarnaast schatte Air France-KLM de ontwikkeling van brandstofkosten verkeerd in. Dat kostte €50 mln, terwijl er in dezelfde periode van vorig jaar juist sprake was van een meevaller van €100 mln. Beleggers schrokken van de cijfers van Air France-KLM: maar aan het einde van de maand bedroeg het verlies nog maar 1,02% op €10,68. (bron: RTLZ)

Hoe denkt de Nederlander over de banken?

Ik kreeg van een financiële instelling een geruststellende brief dat de terugbetaling van mijn spaargeld werd gegarandeerd door het deposito-garantie-stelsel (DGS). De inhoud van de brief geeft een rooskleurig beeld over dit financiële product en straalt vertrouwen uit. Dat zou ik tussen aanhalingstekens willen zetten. Het product is niet monetair. De centrale bank staat niet garant voor de uitkeringen van max €100.000 per aangesloten bank, als een aangesloten bank niet langer aan haar terugbetalingsverplichtingen kan voldoen, zoals indertijd met de DSBbank en IceSave. DNB regelt alleen de werkzaamheden van terugbetaling. Het is een politiek product waarvoor de Overheid ook geen garantie verstrekt. De politiek heeft bedacht dat het bankwezen zelf garant moet staan als concurrenten niet meer kunnen presteren. De daarbij betrokken lasten worden dan ponds/pondsgewijs verdeeld. Daarbij is afgesproken dat systeembanken ‘too big to fail’ zijn en onder alle omstandigheden met belastinggeld overeind gehouden moeten worden. Eind 2017 maakten vijf grootbanken deel uit van de lijst van banken die “systeemrelevant” geacht worden voor Nederland. BNG (Bank der Nederlandse Gemeenten), ING Bank, Rabobank, ABN Amro en SNS Bank worden door De Nederlandsche Bank beschouwd als systeemrelevante banken. Deze banken zijn verplicht om een zogenaamde “leverage ratio” te hebben van slechts 3%, dit is de verhouding van het bankkapitaal en de totale balans van de instelling. In de recentelijk gepubliceerde McKinsey Global Banking Annual Review staat dat “meer dan de helft van alle banken in de wereld te zwak zijn om een volgende recessie te overleven. Alleen door nu ‘radicale’ beslissingen te nemen, hebben financiële instellingen in de toekomst nog bestaansrecht. Volgens het consultancybedrijf is een meerderheid van de banken economisch niet vatbaar, omdat het eigen vermogen achterblijft bij de kosten. Vooral Aziatische en Europese banken moeten het ontgelden.” Dat lijkt een serieuze waarschuwing van een gerenommeerd consultancy instituut. Alhoewel Mario Draghi zwakke overheden en banken in de 19 eurolanden tijdens zijn bewind van de afgelopen 8 jaar, de hand boven hun hoofden heeft gehouden, is de situatie in ons rijke land wellicht rooskleuriger dan hier wordt geschetst. Maar enkele Nederlandse systeemrelevante grootbanken zijn veel groter in omvang dan wenselijk zou zijn voor de mvang van ons toch betrekkelijk  kleine landje. DFT meldt op haar site https://www.telegraaf.nl/financieel/1354419763/helft-nederlanders-vertrouwt-banken-niet dat bijna de helft van de Nederlanders vindt dat banken, over het algemeen, niet betrouwbaar zijn. De meeste mensen hebben zelfs niet het gevoel dat banken betrouwbaarder zijn geworden sinds het vertrouwen in financiële instellingen een behoorlijke deuk kreeg door de crisis in 2008. Dat constateert de stichting Tuchtrecht Banken op basis van onderzoek onder bijna 2000 mensen. Van de ondervraagden vond 49% de banken onbetrouwbaar. 70% is het afgelopen decennium negatiever gaan denken over de sector en 57% merkt wat betreft betrouwbaarheid geen verbetering. Bijna de helft stelde daarnaast niet eens te merken dat banken hun werkwijze hebben aangepast sinds de crisis. Een meerderheid vindt ook dat banken niet betrouwbaarder zijn geworden in de afgelopen twee jaar. Volgens de stichting heeft de afname deels te maken met het verwachtingspatroon. Van de mensen die geen uitgesproken verwachtingen hadden van banken, is 56% negatiever gaan denken. Van de respondenten die sowieso lage verwachtingen hadden van banken, is 85% negatiever gaan denken over banken vanwege de crisis. Het tuchtrecht en de genoemde stichting zijn enkele jaren terug in het leven geroepen om het vertrouwen in de financiële sector te herstellen. Ook werd toen de bankierseed ingevoerd. Tienduizenden bankmedewerkers hebben de eed afgelegd, waarmee ze beloven integer en zorgvuldig te werken. Wie zich daar niet aan houdt, kan daarvoor bestraft worden door de stichting.

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 1 nov 2019; week 44: AEX 580,78; Bel20 3794,8; CAC40 5.761,89; DAX30 12.961,05; FTSE 100 7.302,42; SMI 10.251,98; RTS (Rusland) 1455,44; DJIA 27.347,36; NY-Nasdaq 100 8.161,17; Nikkei 22.850,77; Hang Seng 27.100,76; All Ords 6.779,1; SSEC 2.958,2; €/$1,116749; BTC/USD $9.191,00; 1 troy ounce goud $1514,1, dat is €43.558,36 per kilo; 3 maands Euribor -0,399%; 1 weeks -0,488%; 1 mnds -0,4431%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,264%; 10 jaar VS 1,7148%; 10 jaar Belgische Staat -0,089%; 10 jaar Duitse Staat -0,398%; Franse Staat -0,13%; VK 0,555%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,56%; 10 jaar Japan -0,1847%; Spanje -0,245%; 10 jaar Italië 0,957%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,614.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden stabiel tot licht hoger, de goudprijs noteerde hoger, de rente van 10-jarig was overwegend stabiel en 30-jarig papier noteerde redelijk stabiel maar voor Duits en Nederlands papier geen negatieve rentes meer, 5-jarig papier met een negatieve rente stabiel . De bitcoin had ups en downs, maar noteerde lager. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven wederom: Zwitserland -0,18%; Duitsland 0,102%; Nederland 0,139%; Japan 0,3413%; Frankrijk 0,738%; GB 1,147%; Spanje 1,138%; Canada 1,609%; Italië 2,043%; VS 2,2091%; 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,66%; Duitsland -0,628%; Denemarken -0,594%; Nederland -0,578%; Frankrijk -0,426%; België -0,433%; Japan -0,3119%; Spanje -0,205%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.