UPDATE 7/8-11 2020/555b Trump is er niet in geslaagd zijn rivaal Joe Biden buitenspel te zetten

Blog 555 heb ik zondagavond gepost, maar maandagmorgen heb ik dit blog weer geopend voor een toelichting over de verkiezingsfraude, waarover Trump al weken heeft gesproken. Hij doelt daarmee op het feit dat met poststemmen en vervroegd stemmen mensen, die zijn overleden tussen de datum waarop is bepaald welke inwoners stemgerechtigd waren (en dus een stemoproep hebben ontvangen) en de datum van de verkiezingen, 3 november een stem hebben kunnen uitbrengen. Eenzelfde mogelijkheid gaat zich in Nederland volgend jaar maart voordoen. Trump heeft gelijk als hij stelt dat er overledenen een stem op Biden hebben kunnen uitbrengen die als legaal is behandeld. Hij is van oordeel dat dat illegale stemmen zijn, die uit de tellingen moeten worden verwijderd. Het zou dan misschien gaan om 5.000 of 10.000 stemmen en stel dat 1/3 daarvan op Trump heeft gestemd, waar praten we dan over. Dat er uiteindelijk hele nieuwe verkiezingen gaan worden gehouden, wat Trump al een keer op tafel heeft gelegd, acht ik niet realistisch. Maar Trump kennende zal hij achterhoede gevechten blijven voeren, want hij is van oordeel dat hij de verkiezingen met vlag en wimpel heeft gewonnen.

Zaterdagmorgen om 11:26 uur ET, bij ons 17:26 uur, maakte CNN bekend dat Joe Biden de winnaar van de verkiezingen was toen hij in de staat Pennsylvania meer dan 0,5% stemmen (> 34.000 stemmen) had dan Trump, waardoor er daar geen hertelling meer kon komen. Fox News en andere media volgden snel daarna. Daarmee heeft hij ruim het aantal van 270 benodigde kiesmannen bereikt. Ook de staten Wisconsin en Michigan gaan naar Biden. Mijn gelukwensen gaan naar de ‘gekozen’ 46e Amerikaanse president Joseph R. Biden en zijn vice-president Kamala Harris. Ik denk dat de strijd gestreden is ondanks dat president Trump volhoudt dat bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen is gefraudeerd. Op Twitter schrijft hij vandaag in hoofdletters dat hij ruimschoots gewonnen heeft. Volgens hem zijn waarnemers bij stemlokalen geweigerd en hebben miljoenen Amerikanen ongevraagd een stembiljet toegestuurd gekregen. Of hij daarmee suggereert dat kiezers twee keer hun stem hebben kunnen uitbrengen is onduidelijk. Wel roept hij dat met de poststemmen, van voornamelijk democraten, is gefraudeerd. Het lijkt er wel op dat juist die stemmers in de 5 swingstaten Trump’s kansen hebben doen keren. Jared Kushner, schoonzoon en adviseur van president Trump, heeft zijn schoonvader benaderd over het erkennen van de verkiezingsnederlaag. Dat meldt CNN op basis van twee anonieme bronnen. Het is niet duidelijk wat Kushner tegen Trump zou hebben gezegd en of er iets is afgesproken. Vooralsnog is de Amerikaanse president niet van zins zich bij zijn verlies neer te leggen, want blijft hij volhouden dat er massaal gefraudeerd is en hij de winnaar is. Alleen is zijn campagneteam er tot dusverre niet in geslaagd harde bewijzen voor grootschalige fraude op tafel te krijgen. Toch heeft Trump aangekondigd allerlei rechtszaken te gaan voeren. Het team van president Trump spant nog voor het eind van deze week vier of vijf rechtszaken aan in swing states vanwege stembusfraude. Dat heeft Rudy Giuliani, oud burgemeester van New York en persoonlijk advocaat van Trump, gezegd bij Fox News. Er is tot nu toe geen bewijs voor fraude bij de verkiezingen. Mogelijk volgen nog meer rechtszaken, met een maximum van tien. Anonieme medewerkers van Trump hebben tegen ABC News gezegd dat vermoeidheid en teleurstelling nu overheersen in het campagneteam. Donderdag schakelden een aantal TV-zenders, waaronder CNN, weg bij een toespraak van president Trump , toen hij opnieuw sprak over verkiezingsfraude, waarvoor hij geen bewijzen kon aandragen. Dat was nooit eerder voorgekomen. Veel prominente Republikeinen houden zich nog stil of zeggen, net als Trump, dat de strijd doorgaat. Zo schrijft senator Steve Scalise dat er pas een uitslag is als alle legale stemmen zijn geteld. Slechts enkele Republikeinen, onder wie Mitt Romney en Jeb Bush, hebben Biden met zijn overwinning gefeliciteerd. Joe Biden zei in een eerste reactie dat hij “vereerd en nederig” is en roept het land op zich weer te verenigen. Hij en zijn vice-president hielden beiden een krachtige toespraak, waarmee zij beiden een streep trokken onder de zwarte periode Trump. Hij wil, zoals hij al eerder heeft gezegd, “president voor alle Amerikanen” zijn. In meerdere Amerikaanse steden zijn mensen de straat op gegaan om de verkiezingsoverwinning van Joe Biden te vieren. In onder meer New York, Atlanta, Philadelphia en Washington wordt de overwinning van Biden gevierd, meldt CNN. Automobilisten toeteren en er wordt gedanst. In de buurt van het Witte Huis in Washington D.C. heeft zich een menigte verzameld. Nadat Amerikaanse media de overwinning van Biden hadden uitgeroepen, werd er vuurwerk afgestoken in Atlanta, Georgia. In die staat waren de verkiezingen ongemeen spannend. Er is daar nog altijd geen winnaar uitgeroepen. In Louisville, Kentucky, kwamen Biden-aanhangers bijeen om te toosten met champagne. In Manhattan in New York zijn spontane straatfeesten uitgebroken. In de staat New York won Biden ruim van Trump (die afkomstig is uit New York City). Veel staatshoofden en regeringsleiders hebben Joe Biden en Kamala Harris gisteren al gefeliciteerd met hun verkiezingsoverwinning, maar er zijn ook enkele grote landen die dat nog niet hebben gedaan. Zo zijn er, bij het sluiten van dit blog, nog geen officiële felicitaties uit Rusland, Turkije en China gekomen. Ook de Braziliaanse president Bolsonaro, een groot bondgenoot van Trump, heeft nog niet gereageerd. Hetzelfde geldt voor Saudi-Arabië. President Lopez Obrador van Amerika’s zuiderbuur Mexico wil wachten “tot alle zaken zijn opgelost”, verwijzend naar de rechtszaken die Trump heeft aangekondigd. “We willen niet roekeloos zijn. We wachten tot het verkiezingsproces is afgerond”, zei hij. De Israëlische premier Netanyahu heeft Joe Biden en Kamala Harris al wel gefeliciteerd met hun verkiezingsoverwinning. Netanyahu schrijft op Twitter dat hij Biden al bijna veertig jaar kent en weet dat hij een groot vriend van Israël is. Hij bedankte ook Trump voor zijn support in de afgelopen jaren. De vraag is nu hoe Trump er mentaal voorstaat. Het was tijdens de verkiezingscampagne al duidelijk dat hij een slechte verliezers zou zijn. Hij kondigde op voorhand al aan dat de stemmen die per post zouden worden uitgebracht niet zouden mogen meegeteld, dat hij niet vrijwillig uit het Witte Huis zou vertrekken en dat hij de uitslag tot aan het Hoog Gerechtshof zou aanvechten als Biden hem zou verslaan. Maar het volk heeft gesproken en zijn achterstand op Biden kan wellicht wel 80 kiesmannen zijn. Dan rijst de vraag of en hoe hij zijn verlies kan dragen. Hij zal, om zijn positie tegenover zijn volgers, te verdedigen met een voorstelling van zaken komen waardoor het niet de verliezer is, maar anderen b.v. zijn adviseurs, zijn Administration, het Witte Huis, de Republikeinse partij. Hij kan ook besluiten dat hij het verlies niet kan dragen en uit het leven stapt, als martelaar aan het kruis genageld. Maar hij kan ook besluiten een tweede macht in de VS te gaan aanvoeren met een deel van zijn achterban, om het beleid van de Biden Administration onderuit te halen. Ook kan hij ‘zijn’ volk aan zetten tot het plegen van burgerlijke onlusten en misschien wel tot een burgeroorlog. Je weet met Trump nooit wat je van hem te verwachten heb. Misschien laat hij zich wel opnemen in een psychiatrische instelling. In ieder geval heeft de helft van de bevolking het gevoel de vijand verslagen te hebben. De komende tijd zal duidelijk worden wat de wereld van de VS te verwachten hebben. Een loyale wereldleider of een land in chaos. Het onzekere is dat Trump daarvoor de sleutel in handen heeft met zijn 70 miljoen volgers op sociale media.

President Trump is voor zijn zakelijke activiteiten in vastgoed al jaren vaste klant van Deutsche Bank, die hem miljarden leende. Maar de Duitse zakenbank probeert, volgens Reuters, van The Trump Organisation af te komen. Deutsche Bank heeft voor $340 mln geleend aan The Trump Organisation, waar twee van zijn zoons over de zakelijke activiteiten van de president gaan. Het gaat om drie leningen die ondernemer Trump gebruikt voor zijn vastgoedactiviteiten, gebundeld in The Trump Holding. Die leningen moeten binnen de komende twee jaar afgelost worden. Intern zijn volgens 3 bronnen bij de Duitse bankenreus tegen Reuters meerdere zakenbankiers verwoed bezig met scenario’s om een uitweg te zoeken en afscheid te nemen van Trump. De bank leende de vastgoedman vanaf eind jaren negentig rond $2 miljard, aldus Reuters. Een optie die de bankiers zien is om de leningen te verkopen aan andere zakenbanken, aldus de bronnen bij de gesprekken. Maar er bleek niet direct animo bij collega-banken om de leningen voor Trump over te nemen. Alternatieve scenario’s leverden tot nu toe evenmin iets op. Tijdens vergaderingen afgelopen maanden heeft het managementcomité van Deutsche Bank, dat ook toezicht houdt op zijn reputatierisico, volgens Reuters veelvuldig gesproken over hoe de bank zonder kleerscheuren afscheid kan nemen van de laatste overblijfselen van de relatie met Trump. Het Witte Huis gaf tegen Reuters geen commentaar op de kwestie. Deutsche Bank is zelf middelpunt van Amerikaans onderzoek naar de financiën van de vastgoedmagnaat Trump en vermeende transacties met Russische zakenlieden met banden met Moskou en president Poetin. Dat onderzoek zet Deutsche Bank doorlopend in de schijnwerpers. Volgens een hoge bankier tegen Reuters levert dit “ernstige bijkomende schade” voor de bank. Deutsche Bank kende jaren van grote schandalen, waaronder pijnlijke witwasaffaires. Het werd gekapitteld voor zijn lakse houding bij verplichte controles van miljardair-investeerder Jeffrey Epstein, terwijl signalen van grootschalige misbruik door de Amerikaan van vrouwen de bank bekend waren. De nieuwe topman Christian Sewing probeert een grote schoonmaak te houden bij Deutsche Bank, en heeft daarin de steun van zijn aandeelhouders. De Amerikaanse Democraat Elizabeth Warren, lid van de bankcommissie van de Senaat, voert campagne voor nader onderzoek naar Deutsche Bank en vermeende witwaspraktijken en de relatie van de familie Trump met Deutsche Bank daarin. Ook als Trump niet herkozen wordt, zal Warren dat onderzoek naar Trump doorzetten, stelde zij tegenover Reuters. Als de Republikeinse president verliest en de Senaat-onderzoeken doorzetten, wil Deutsche Bank volgens Reuters de relatie met Trump snel beëindigen. (bron: DFT)

Twee dagen voor de uitslag van de verkiezingsstrijd tussen Trump en Biden steeg de Dow Jones-index al met 540 punten tot 2% winst, de technologiezware Nasdaq koerste 2,6% hoger. De S&P 500 won 2% bij de slotbel. Als reden werd genoemd: dat met een verdeeld Congres, waarin het Huis van Afgevaardigden en de Senaat naar respectievelijk Democraten en Republikeinen gaan, de volgende president geen grote belastingverhogingen noch het splitsen van Big Tech-bedrijven als Amazon, Facebook en Apple zal kunnen doorvoeren. Maar de uitslag van de verkiezingen voor Senaatszetels ligt stil en de verhouding kan nog altijd 50:50 worden. (bron: DFT)

De Amerikaanse economie heeft een nieuw steunpakket vanuit de overheid nodig. Dat was de nauwelijks verhulde boodschap van de voorzitter van de Federal Reserve, het stelsel van Amerikaanse centrale banken, na afloop van de rentevergadering. Powell zei dat hij voorlopig blijft doen wat hij kan. In het geval van de FED is dat schuldpapier blijven kopen en de rente op het huidige niveau van 0 tot 0,25% houden. Want ook al herstelde de Amerikaanse economie de afgelopen maanden, de werkgelegenheid en economische activiteit bleven onder het niveau van begin dit jaar. Meer steun is echt nodig”, zei Powell. Het eerdere steunpakket was volgens hem essentieel voor het economisch herstel van de afgelopen maanden. Sindsdien kunnen de Republikeinen en de Democraten het maar niet eens worden over nieuwe maatregelen. Volgens Powell was het herstel na de eerste golf sterker dan verwacht, omdat de verschillende overheidsinstellingen samenwerkten. „De gezondheidszorg kan maatregelen nemen om de verspreiding tegen te gaan. Overheidssteun vervangt het inkomen van mensen die buiten hun schuld om hun baan zijn kwijtgeraakt. En wij als centrale bank kunnen voor financiële stabiliteit zorgen en de vraag naar leningen in stand te houden door de rente te verlagen.” Tegelijkertijd kan de economie in een dubbele dip terechtkomen als er een tweede golf losbarst. De Denktank Economic Policy Institute waarschuwde in de zomer al dat 5,3 miljoen Amerikanen volgend jaar werkloos is als er geen nieuw steunpakket vanuit de overheid komt. De vraag is hoeveel de FED nog kan doen. De rente, die nu op een bandbreedte van 0% tot 0,25% ligt, kan niet verder omlaag aangezien de centrale bank geen voorstander is van negatieve rente. Powell herhaalde, nog voor de uitslag van de verkiezingen bekend was, nog maar eens dat de FED alleen geld kan uitlenen, en dat het Congres als enige geld kan uitdelen. Powell: „Wij bieden goedkope leningen aan. Maar een lening die iemand niet kan terugbetalen, is niet de oplossing. Daarom is er ook ruim begrotingsbeleid nodig.” Hoeveel steun er komt, hangt ook af van de verkiezingsuitkomst. Wordt Joe Biden president, dan treft hij een Republikeins Senaat, die al te grote overheidsuitgaven zal proberen te blokkeren. (bron: DFT)

Corona berichten

In België lagen voor het eerst in de corona-crisis meer dan 7000 patiënten met het corona-virus in het ziekenhuis. Ook liggen er momenteel meer Belgen dan ooit met COVID-19 op de intensive care: 1302. Ter vergelijking: in Nederland waren er op 7 november 2295 corona-patiënten opgenomen en liggen er 598 mensen op de IC. Gemiddeld testen er in België nu 15.000 mensen per dag positief op het virus. In Nederland werden er 7 november 5703 nieuwe besmettingen geregistreerd. De VRT schrijft wel dat het aantal nieuwe gevallen iets minder snel stijgt dan in de afgelopen 2 weken. Vorige week scherpte België de coronaregels aan. Ook in Nederland dalen de aantallen besmettingen en ziekenhuisopnamen. Wij zijn op de goede weg, dank zij de aangescherpte maatregelen? (bron: NOS)

Het aantal coronatests bij de GGD is in week 44 gedaald. Het waren er ruim 295.000, tegen 321.000 tests een week eerder. Volgens de GGD is niet duidelijk waarom het aantal afgenomen tests nu lager ligt. Mogelijk heeft het iets te maken met de opkomst van commerciële teststraten. Zij geven alleen positieve uitslagen door aan de GGD. (bron: NOS)

Meerdere ziekenhuizen hebben vanwege de toestroom van coronapatiënten moeten besluiten operaties uit te stellen. Zo sluit het ziekenhuis in Zevenaar voor zeker 2 weken de operatiekamers. Op die manier kan personeel bijspringen in Rijnstate Arnhem, dat veel patiënten met het corona-virus telt en waar door hoog ziekteverzuim problemen zijn om de roosters te vullen. Ook ziekenhuizen in Harderwijk en Leiderdorp stellen operaties uit, meldt persbureau ANP. “Dit is onvermijdelijk om de urgente zorg te kunnen laten doorgaan”, zegt het bestuur van het Harderwijkse ziekenhuis. (bron: NOS)

Financieel/economische berichten

Air France-KLM leed tot nu toe een verlies van ruim €6 mrd dit jaar en verwacht dat het vierde, nu lopende kwartaal ook beroerd zal zijn. En dus moet Air France-KLM op zoek naar geld, ondanks de €10,4 mrd aan noodsteun van de Franse en Nederlandse staat. Air France-KLM heeft in het derde kwartaal een verlies geleden van bijna €1,7 mrd. In dezelfde periode vorig jaar werd nog een winst van €363 mln gemaakt. De omzet lag 67% lager dan vorig jaar. Als gevolg van de coronacrisis werd er immers veel minder gevlogen. Het aantal beschikbare stoelen dat Air France-KLM inzette lag op 40% van een jaar geleden en die stoelen waren ook nog eens veel minder goed bezet: gemiddeld nog geen 43%. Dat komt door de coronacrisis. Het verlies komt ook door een bijzondere last van €565 mln voor een reorganisatie. Zoals al jaren gebruikelijk draait KLM aanzienlijk minder slecht dan Air France. KLM leed een operationeel verlies van €234 mln, terwijl Air France €807 verloor. De omzet van Air France wel 30% hoger dan die van KLM. Voor het vierde kwartaal ziet het er slecht uit. Het bestuur van Air France-KLM verwacht een ‘uitdagend’ vierde kwartaal, met een resultaat vóór aftrek van rente, belastingen, afschrijvingen en afschrijving goodwill (ebitda) dat ‘substantieel’ lager zal uitvallen dan dat in het derde kwartaal. “Dit zal voorlopig niet verbeteren, er moet er een oplossing voor het coronavirus zijn voordat mensen weer in het vliegtuig stappen”, aldus Corné van Zeijl, analist bij Actiam. Air France-KLM zelf denkt dat het nog een aantal jaren zal duren voordat het vliegverkeer terug zal zijn op het niveau van voor de uitbraak van het coronavirus. Het bedrijf heeft daarom nog eens €10 mrd aan extra leningen nodig, berekende de de Vereniging van Effectenbezitters (VEB). “Met COVID-19 is het ook in 2021 nog niet afgelopen en dus heb je waarschijnlijk aanvullende middelen nodig om in de lucht te kunnen blijven. Het bedrijf had eind september al een negatief eigen vermogen van 4,6 miljard en dat zal het komende half jaar oplopen tot 7 miljard, verwacht de directeur van de VEB Paul Koster. “Reken daar nog €3 mrd buffer bij om niet meteen opnieuw geld op te hoeven halen, en je zit aan €10 mrd”, rekent hij voor. De komende maanden zijn dus cruciaal, alleen niemand weet hoe die zullen verlopen. “Zolang landen in lockdown zijn, is er nauwelijks inkomen. En dus is het onmogelijk om in te schatten hoeveel geld je nodig hebt”, zegt Mark Manduca, luchtvaartspecialist van de Britse zakenbank Citigroup. “Ze zien door de bomen het bos niet.” Het grootse probleem: de meest lucratieve bestemming voor maatschappijen zoals Lufthansa en AF-KLM is Noord-Amerika en daar wordt nu nauwelijks op gevlogen. Wanneer dit wel kan, is onzeker. “Het wordt een lange zware winter voor ze”, verwacht Manduca. Om die door te komen, is nieuw kapitaal waarschijnlijk onvermijdelijk. De schuldenberg wordt op een gegeven moment te hoog, en dan moeten maatschappijen ‘terug naar de bron’, zoals Manduca dat zegt. “Financiering.” Daar zijn meerdere opties voor. “Verkopen van onderdelen, toestellen of schuld omzetten naar aandelen”. Nieuwe aandelen uitgeven is geen reële optie volgens hem. “Ze hebben een te hoge schuld om geld op te halen van de markt”, legt hij uit. Met de huidige onzekerheid over de luchtvaart is er geen enkele institutionele belegger, zoals pensioenfondsen, dat zal investeren in deze sector. Het wordt een hele complexe operatie, denkt ook Koster. “Stel dat je €10 mrd wil ophalen, dat is tien keer de huidige marktwaarde van het bedrijf. Dat is bij beleggers niet op te halen.” En dus zal de overheid verder moeten bijspringen. De meest voor de hand liggende optie is, volgens de door RTL Z geraadpleegde analisten, dat de staatsleningen van in totaal €4 mrd uit het noodsteunpakket worden omgezet naar aandelen. Dat verlaagt de schuld, die eind september €9,308 mrd bedroeg. Een consequentie is alleen dat de Nederlandse en Franse staat dan een groter risicodragend belang krijgen in het bedrijf. (bronnen: RTLZ/DFT) FNV en VNV gaan akkoord met de loonmatiging voor KLM-personeel in de komende 5 jaar, in ruil voor de staatssteun van 3,4 mrd aan leningen en garanties. Het FNV zegt akkoord te gaan op voorwaarde dat al het personeel in die periode salaris inlevert. Verder kan de bond over 2 jaar weer met KLM in gesprek over de invulling van het corona-noodpakket, zegt FNV. KLM moet voor de steun 5 jaar in plaats van de afgesproken 2 jaar bezuinigen. De steun werd afgelopen weekend in de wacht gezet omdat pilotenbond VNV en FNV toen nog niet akkoord gingen met de eisen. (bron: NOS) Moeilijk dossier. Wat is de prijs die belastingbetalers (=de overheid) gaan betalen om onze 100-jarige nationale luchtvaart in de lucht te houden en deze ongekend zware crisis te overleven? De schulden waarmee wij KLM opzadelen is vele malen groter dan de marktwaarde die het bedrijf nu heeft. Wat ik mis in de argumentatie voor de noodhulp die wij verstrekken is een visie op de luchtvaart, stel op 5 jaar en 10 jaar, en de positie van Air France-KLM daarin. Het opzadelen van het bedrijf met schulden die later niet terugbetaald kunnen worden is een zinloze handeling en geldvernietiging. De opgelegde bezuinigingen zijn terecht, maar mogelijk niet voldoende om te overleven. Ik hou er rekening mee dat de integratie van de 2 luchtvaartmaatschappijen nog veel ingrijpender vorm moeten krijgen. Misschien moet de samenwerking met grotere entiteiten als b.v. de Lufthansa Groep worden geëntameerd. Corné van Zeijl, beursanalist, stelt dat de penibele situatie waarin KLM verkeert een ramp tot gevolg kan hebben voor onze economie als onze nationale trots de slag niet zou overleven.

ING heeft de stroppenpot opnieuw moeten vullen. Deze keer maar met €469 mln, waarmee er in 9 maanden €2.400 mln in zit voor onverwachte tegenvallers. Het aantal klanten die tijdelijk uitstel hebben gekregen van betaling van rente en aflossing op leningen en kredieten, dat wordt een payment holiday genoemd, is in het 3e kwartaal gestegen met 2.500 tot 205.000 met een financieel belang van bijna €20.000 mln. Het resultaat in het derde kwartaal viel niet tegen: €788 mln, fors hoger dan de €299 mln in het tweede kwartaal, toen er €1.300 mln naar de stroppenpot ging. ING gaf in het derde kwartaal €111 mln uit aan de ruim 4000 personeelsleden die zich bezighouden met de controle van criminele geldtransfers. Ook ING gaat zijn zakenbank strippen. Er verdwijnen 1000 banen van de 55.000 mensen die bij ING werken, waarvan momenteel 75% vanuit huis (corona-crisis) (bron: ING/Trouw)

Winkels trekken aan de bel, want het hebben het moeilijk in corona-tijd en het feit dat consumenten meer bij webwinkels shoppen en de banken moeilijker doen over meer kredieten. De bank kijkt meer naar de sector waarvoor krediet wordt gevraagd dan naar het bedrijf. Sportwinkels geven signalen dat de bank moeilijk doet over seizoenskredieten om de ingekochte goederen voor de wintersport te financieren. Dat lijkt verklaarbaar met de uitspraak van de premier dat wintersport komende tijd taboe is. De mode-, sport- en schoenenwinkels in de winkelcentra hebben het moeilijk. De omzet van de damesmodewinkels loopt in de eerste 9 maanden van dit jaar 22% achter bij die van vorig jaar. De gemiddelde omzetdaling van 35% sinds maart bij mode- en schoenenzaken is verontrustend. Want zijn de gevolgen van die ontwikkeling zullen de banken zich afvragen? (bron: DFT)

Frontberichten

De Europese Centrale Bank (ECB) komt in december vrijwel zeker met extra steun om de eurozone door de coronacrisis te loodsen. Volgens ECB-president Christine Lagarde zijn de beleidsbepalers het erover eens dat ingrijpen noodzakelijk is. Voor de precieze uitwerking wil de centrale bank evenwel nog even de tijd nemen. Met het economisch herstel van de eurozone gaat het duidelijk niet de goede kant op, aldus Lagarde. De oplopende besmettingsaantallen en lockdownmaatregelen om de pandemie in te dammen hebben geleid tot een “duidelijke verslechtering” van de economische vooruitzichten voor de eurozone op korte termijn. Maar wat de ECB precies kan doen om de economie extra te helpen, is volgens Lagarde niet zo simpel. De centrale bank wil graag naar alle mogelijke instrumenten kijken, dus niet alleen naar het bestaande corona-opkoopprogramma PEPP. Achter de schermen zou nu al gezocht worden naar de beste cocktail om de eurozone een oppepper te geven. Een ‘recalibration exercise’, zo noemt Lagarde dit. Daarbij speelt ook mee hoe het virus zich komende tijd blijft verspreiden, aldus de ECB-president. Bij de volgende beleidsvergadering in december zullen er ook nieuwe ramingen zijn waaruit de invloed van de tweede coronagolf op de economie beter duidelijk wordt. Wat dan ook helder zal zijn geworden, is hoeveel steun er vanuit de verschillende overheden in de economie wordt gepompt tijdens de tweede golf. De ECB vindt het nu nog te vroeg om zijn programma’s voor het opkopen van staatsleningen en bedrijfsobligaties te verruimen. Het centralebankhoofd benadrukte dat alle beleidsbepalers het hier unaniem over eens waren. De bestaande miljardenaankopen van schuldpapier gaan vooralsnog onveranderd door. Ook de rente wordt ongemoeid gelaten, op het laagste niveau ooit. Mensen hoeven volgens Lagarde niet ongerust te zijn dat de ECB hen in de steek laat. “De ECB was er voor de eerste coronagolf en de ECB zal er ook zijn voor de tweede golf”, zo benadrukte ze. Ook is ze van plan opnieuw gratis geld beschikbaar te gaan stellen aan de banken. Op het eerste oog ziet de boodschap er vertrouwenwekkend uit. De Knappe Koppen (KK’s) gaan nadenken. Het bedrijfsleven meldt echter dat de Tweede coronagolf het herstel in de industrie smoort. Maar niet alleen de corona-pandemie is daaraan schuldig, ook de wereldhandel dreigt verder terug te vallen. Weliswaar draait China weer goed, maar kan in z’n eentje niet voldoende tegenwicht bieden. Wij moeten er rekening mee houden dat de interne markt, door de economische terugval, als gevolg van de huidige geheel of gedeeltelijke lockdowns in de andere 18 eurolanden, de export negatief zal beïnvloeden. De economische schade van eerder dit jaar begint door te werken in de cijfers: uitstel van bedrijfsinvesteringen, toename van faillissementen, inkomensonzekerheid en toenemende werkloosheid zijn al waarneembaar en voorspelbaar. Het 4e kwartaal zal een krimp geven van 1,3%, verwacht ABN Amro. Dat is niet dramatisch, maar de vraag is hoe de economie zich volgend jaar gaat ontwikkelen, zeker niet in de lijn van de prognoses van het Centraal Planbureau, die door het kabinet zijn overgenomen. De EC verwacht dat de economie pas in 2023 terug zal zijn op het ‘oude’ niveau. Hoe groot is de (on)macht van de monetaire autoriteiten en de politiek, om zonder onherstelbare schade aan te richten, de regie in handen te houden. De ECB kan alleen maar liquiditeiten in de markt pompen, maar geen solvabiliteit. Die moet komen van de aandeelhouders en beleggers die bereid zijn risicodragend vermogen te leveren. En ook dat geeft geen 100% zekerheid. Want wat is geld nog waard als het op de kapitaalmarkten ‘gratis’ beschikbaar is en in grote hoeveelheden. Het uitgangsprincipe dat geld een ‘schaars’ product is dat waarde vertegenwoordigt ligt achter ons. Voor mij is het maar de vraag in hoeverre er een moment ontstaat dat de centrale banken kunnen terugkeren naar een monetair beleid dat weer vertrouwen geniet van ‘volk en vaderland’. Wat ik waarneem is het tegengestelde. Trekken we niet aan een dood paard?

Nieuwe ramingen van de Europese Commissie geven aan dat herstel van de economie langer gaat duren dan gedacht. De krimp van dit jaar is weliswaar naar beneden bijgesteld, maar het herstel in 2021 en 2022 is kleiner. Voor dit jaar rekent de Commissie op een krimp van 7,4% en daarna op een groei van ruim 4% in 2021 en 3% in 2022. Voor Nederland zijn de cijfers een krimp van 5,3% en een groei van 2,2% en 1,9%. Het duurt twee jaar voor Europa weer in de buurt komt van cijfers voor corona. De ramingen zijn wel erg onzeker, omdat hier inmiddels een tweede coronagolf is. (bron: NOS) Waarop zijn die ramingen gebaseerd? Op welk moment zijn de verliezen van de economische krimp, als gevolg van de dalende wereldhandel en de corona-pandemie, en de ontslaggolf die de wereld treft, weggewerkt. Daarbij komt dat de president van de VS hardere eisen zal gaan stellen aan Europa, voor wat betreft onze eigen veiligheid. Verder dalen de buffers van burgers en kleinere bedrijven als gevolg van de crisis. Maar ook grote bedrijven luiden de bel: neem KLM en BAM waar nog veel geld ingepompt moet gaan worden. Neem het toerisme, luchtvaart, recreatie, kunst en cultuur, transport, horeca. Hoeveel biljoenen moeten er gestopt worden in de economieën waarmee wij handelen in de interne markt zoals de arme Zuid-Europese landen (en die hopelijk ook in staat zijn hun rekeningen te betalen) en die buiten Europa. Nog daargelaten dat de VS ons gaan verbieden nog handel te drijven met, wat zij zien als hun ‘vijanden’, Aziatische landen. Daarbij moeten we erop rekenen dat er veel geld moet worden geïnvesteerd in de samenleving van morgen. Denk dan aan het klimaat, de lasten van het milieu (o.a. stikstof), onderwijs en de omwentelingen die na de corona-pandemie gaan optreden. En dan de vraag hoelang dit monetaire systeem van overtollige liquiditeiten en negatieve tot extreem lage rentetarieven nog stand houdt. Ik hoop dat de ramingen van de EU kunnen worden waargemaakt, maar ikzelf reken erop dat er een veel langere periode voor nodig zal zijn voordat er een nieuwe lange economische golf van start gaat. Ik reken met 10 tot maximaal 15 jaar. Ik onderbouw dat met mijn waarneming dat bedrijven die zwaar getroffen worden door de crisis meer kredieten hebben moeten opnemen en hun financiële verplichtingen naar de toekomst hebben moeten verschuiven, met medewerking van de fiscus, lagere overheden en de banken, hun prijzen zullen moeten gaan verhogen. Daardoor gaat de inflatie stijgen en als de lonen en pensioenen daarvoor niet worden gecompenseerd, waar ik niet vanuit ga, daalt de koopkracht. Daardoor zullen de economische activiteiten worden afgeremd, hetgeen de gewenste opbouw verder zal vertragen. Dat proces kan tijdelijk worden ‘opgelost’ door meer gratis geld in de markt te pompen, maar daardoor nemen de schulden toe en de financieel/monetaire onevenwichtigheden. We verkeren in moeilijke tijden en het is de vraag of de autoriteiten de problemen aanpakken op een wijze die later weer niet terugslaat?

8% van de Nederlanders is te arm om zijn energiekosten op te hoesten, schrijft Barbara Vollebregt in Trouw. Stel je voor dat je niet genoeg geld hebt om je woning te verwarmen, te verlichten of om er te koken. Voor 650.000 huishoudens in ons land is daar geen inbeeldingsvermogen voor nodig, zij wonen nu al in het donker of kunnen het zich niet veroorloven de verwarming aan te zetten. “Ik heb in ijskoude woonkamers gestaan en met mensen gesproken die de hele dag buiten aan het werk zijn en dan aan het einde van de dag niet durven douchen uit angst dat ze hun energierekening niet kunnen betalen. Stookangst noemen ze dat in Engeland”, zegt onderzoeker Koen Straver van TNO. Samen met andere onderzoekers publiceerde hij deze week een witboek met oplossingen om deze armoede – ook wel energiearmoede genoemd – tegen te gaan. “Officieel ben je energiearm als je meer dan 10% van het inkomen uitgeeft aan energie”, zegt hij. Niet alleen in Nederland komt dat regelmatig voor, tussen de 50 en 125 miljoen Europeanen hebben hiermee te maken. Eerder riep de Europese Commissie alle lidstaten al op om dit actief te bestrijden. In veel landen als Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk gebeurt dit ook al jaren. In Nederland niet. En dat moet veranderen, vindt TNO. Allereerst moet energiearmoede beter meetbaar worden. “Die definitie van ‘10% van het inkomen’ is vrij subjectief”, aldus Straver. “Energiearmoede kent vele gedaanten. Daarom zouden er – naast het aandeel van het inkomen dat naar de energiekosten gaat – ook andere indicatoren moeten worden vastgesteld om erachter te komen of iemand energiearm leeft.” Hij noemt achterstallige betalingen van de energierekening, maar ook hoeveel ruimtes in een woning worden verwarmd. “Als je erachter komt dat slechts een kleine ruimte in de woning wordt verwarmd, kan dat ook duiden op energiearmoede”, legt Straver uit. Door bovenstaande frequent te meten kun je inzichtelijk maken waar de meest kwetsbare huishoudens zitten, zegt Straver. Met die kennis kunnen gemeenten en woningcorporaties een meer gericht beleid voeren. Volgens de onderzoeker zijn er nu al een twintigtal gemeenten, van de 355, die experimenteren met specifiek beleid om deze vorm van armoede tegen te gaan. Hij noemt dat goed, maar tegelijkertijd ook zonde. “Waarom moet iedere gemeente opnieuw het wiel uitvinden?” TNO pleit dan ook voor landelijke richtlijnen. “Nu valt energiearmoede onder het algemene armoedebeleid. Een maatregel vanuit de overheid om een te hoge energierekening tegen te gaan, is een korting op de energiebelasting van zo’n €340 per jaar. Maar die is voor alle huishoudens, niet specifiek voor energiearmoede-huishoudens. Volgens Straver is dat niet de oplossing. Al was het maar omdat niet alle huishoudens het bespaarde bedrag in verduurzaming van hun woning zullen steken. Volgens hem helpt zo’n korting ook niet om mensen iets te leren over hoe ze geld kunnen besparen door betere isolatie, het gebruik van ledlampen of een waterbesparende douchekop. Ook biedt het geen oplossing voor de gezondheidsproblemen die kunnen ontstaan door het wonen in de kou of de daardoor veroorzaakte schimmel of vocht in een huis. TNO stelt dat er een nationale taskforce moet komen die het probleem van alle kanten bekijkt. “Energiearmoede valt nu eigenlijk onder meerdere ministeries. Zo heeft het te maken met gezondheid, het milieu, wonen en sociale zaken. Een oplossing zit dus ook in beleid dat door alle betrokken ministeries samen moet worden gemaakt”, zegt Straver. Ook woningcorporaties, energieleveranciers en gemeenten horen volgens hem in de taskforce thuis. Als dit lukt ziet TNO mooie kansen voor een boost in de energietransitie. Straver: “Als je weet op welke plekken mensen in de kou zitten, kunnen gemeenten en woningcorporaties die plekken prioriteit geven bij duurzame renovaties, zoals het beter isoleren van de muren of het plaatsen van dubbelglas. Dat is beter voor het milieu en kan tegelijkertijd stookkosten voor de armste huishoudens besparen.” Goed werk, maar pas uitvoerbaar door het volgende kabinet. Mijn vraag is alleen of de kosten die ermee gepaard gaan ook voor iedereen betaalbaar zijn? En als dat niet zo is, wat dan?

Centraal bankiers en ministers van financiën van de grootste economieën komen aanstaande vrijdag bijeen om schuldverlichting voor de armste landen te bespreken. Het gaat om een extra bijeenkomst, voorafgaand aan het reguliere topoverleg binnen de G-20 dat op 21 en 22 november zal plaatsvinden in Saoedi-Arabië. Deze extra bijeenkomst kan een nieuwe fase inluiden in de kwijtschelding van schulden van de allerarmste landen. In oktober bereikten de grootste economieën al overeenstemming over de noodzaak tot schuldverlichting, omdat veel zwakkere economieën door de coronacrisis in de problemen zijn gekomen.

Westerse landen proberen China te overtuigen van de noodzaak tot kwijtschelding van schulden. Ook China heeft de laatste jaren veel geld uitgeleend aan handelspartners, maar wil deze schulden niet zonder meer kwijtschelden. Eerder stemde ze al in met een voorstel van de G-20 om arme landen uitstel van betaling te verlenen. Westerse landen willen nog een stap verder gaan door schulden weg te strepen, maar dat ziet China nog niet zitten. In ruil voor schuldverlichting wil China ook eisen kunnen stellen. Westerse landen zouden daar minder voor voelen. De coronacrisis treft vooral de armste landen, omdat zij minder mogelijkheden hebben voor fiscale of monetaire stimulering. Ontwikkelde economieën kunnen veel makkelijker lenen op de kapitaalmarkt, omdat ze een betere kredietstatus hebben. Daardoor is er meer vraag naar staatsobligaties van deze landen. Daar komt bij dat centrale banken als de Federal Reserve en de ECB veel meer mogelijkheden hebben om staatsobligaties op te kopen. Voor kleine ontwikkelingslanden is die ruimte beperkt, omdat beleggers dan snel het vertrouwen in de betreffende valuta verliezen. Analisten van kredietbeoordelaar S&P Global waarschuwden onlangs al voor grootschalige afwaarderingen van landen. Door het coronavirus hebben verschillende landen fiscale stimuleringsmaatregelen genomen. Daardoor zijn de begrotingstekorten en staatsschulden wereldwijd sterk toegenomen. Een afwaardering kan soms grote gevolgen hebben, omdat het bijvoorbeeld kan betekenen dat institutionele beleggers er niet meer in mogen beleggen. In dat geval loopt de rente verder op en stijgen de financieringslasten. In combinatie met een daling van de belastinginkomsten kunnen de armste landen daardoor in een schuldenval terechtkomen. (bron: Geotrendlines)

Overwegingen

Ik voel mij aangesproken door een artikel in de Verdieping/Trouw over Qanon, de populairste complottheorie van Nederland. Daar lees ik datDe wereld zoals we die kennen stort in voor onze ogen en het gros van de wereldbevolking heeft het niet door. Machtsstructuren die al duizenden jaren standhouden worden op dit moment onderuitgehaald. Al snel zullen we het bewijs zien van een elitair plan, zo duivels, zo alomvattend, dat mensen tot in hun kern geschokt zullen zijn.” Aan het woord is Jannet Ossebaard, die een filmpje heeft gemaakt ‘De val van de Cabal WWGIWGA’ om ons te helpen met wat er gaat komen. Maar dan moeten we wel eerst de realiteit onder ogen zien en daar heeft de kijker nog geen flauw idee van. Ze geeft een opsomming van ‘verdachte’ gebeurtenissen die haar aan het denken hebben gezet. In razend tempo navigeert ze van kinderen die worden gevaccineerd met kwik, via de vliegtuigstrepen in de lucht, naar orgaanroof, de satansliefde van het Vaticaan met paus Franciscus en de hoax van 9/11. Wie zijn de werkelijke heersers van de wereld, voorbij politieke leiders, koningen en koninginnen? Wat voor rol spelen de banken? Het Vaticaan? Brussel? Rutte en consorten? Wat wordt hun ondergang? Wat is de rol van het volk? Hoe kunnen wij de enorme transformatie waar we nu en-masse doorheen gaan, bij vol bewustzijn meemaken? Ik schrijf al geruime tijd over de panelen die verschuiven, over het komende einde van het fossiele tijdperk, over de onbekwame politiek en de KK’s (beleidsmakers, rekenmeesters en autoriteiten), over de sociaal/maatschappelijke gevolgen van het neoliberalisme (het kapitalisme), over de instabiliteit van het financieel/monetaire systeem en de gevolgen die dat kan veroorzaken. Ik zuig dat niet uit mijn duim, maar probeer mijn stellingen steeds weer te beargumenteren. Geert Mak ziet in zijn Epiloog, waaruit ik in het vorige blog citeerde, een gitzwarte horizon, en die komt iedere dag dichterbij. Naast alle angst, pijn, dood en verdriet komt er een economisch noodweer van ongekende omvang op ons afzeilen. Hij bevestigt met deze uitspraak waarvoor ik vrees. De suggestie van de monetaire autoriteiten en onze politieke leiders dat wij alle onheil kunnen voorkomen door geld in de markt te blijven pompen. Waarschijnlijk tot in het oneindige, ik geloof daar niet in, voor mij is dat een fata morgana (illusie). We zitten niet in een eenvoudige economische krimp. We staan voor drie uitdagingen. Corona-pandemie, dalende wereldhandel en de bouw en inrichting van een nieuwe maatschappij, die grote veranderingen zullen teweegbrengen. Dat laatste zal zeker aan de orde komen vanuit de VS, waar de president zichzelf zal willen profileren in de strijd om de wereldmacht en Europa voor de keuze zal worden gesteld te kiezen voor de VS dan wel China. Ik heb al eerder eens geopperd dat Europese Unie zal kunnen integreren in een groot Noord-Atlantische alliantie met de Verenigde Staten van Noord-Amerika. In ieder geval zullen we zelf moeten gaan betalen voor onze bescherming, hetgeen grotere financiële lasten met zich zal meebrengen. Maar even terug naar monetaire zaken. Wat ik nu schrijf is zeker geen complottheorie. Dat de centrale banken een beleid voeren waardoor de waarde van ons geld daalt, is niet verzonnen (geen complottheorie): het is realiteit en dat weten de monetaire autoriteiten zelf ook. Daarom kondigde mevrouw Lagarde onlangs aan dat ze gaan nadenken voor een oplossing. In feite staat ze nog één optie beschikbaar. Een devaluatie van de waarde van de valuta (dollar, euro, pond) door verhoging van de goudprijs. Per eind september 2020 bezaten de VS 8133 ton (=1000 kg) goud in de kluizen, die op basis van de marktprijs van $1900 per troy ounce (31,1 gram), $426.982 miljoen waard was. Duitsland, Frankrijk, Italië en Nederland bezaten 8861 ton en de ECB 505 ton met een gezamenlijke waarde van $491.663 miljoen. Als de FED de waarde, die zij aan goud toekennen, met 30% zouden verhogen, naar $2500 per troy ounce dan zou de waarde van het Amerikaanse goud met $135.000 miljoen toenemen en voor de 4 eurolanden + de ECB met $155.200 miljoen. Daarmee zouden de centrale banken even uit de schijnwerpers zijn. Als dat werkt is die truc nogmaals uitvoerbaar naar $3.000. In 1933 heeft de Amerikaanse president Franklin D. Rooseveld dat ook al eens gedaan door een verhoging van het goud van $20,67 naar $35. Dat werkte toen prima, maar de VS bevond zich, door de crisis van de Dertiger Jaaren, met een werkloosheid van 25%, een daling van het BNP met 30% en een crash van de Dow Jones (1929-1932) van 89% in een deflatoire toestand met te weinig liquiditeiten in de markt. Tijdens de grote depressie van de jaren ‘30 was namelijk duidelijk geworden dat de wereld de schulden niet meer kon terugbetalen. Ter indicatie hier het verloop van de goudprijs, per troy ounce in $, over 1833-2010 op http://wiki.gzu-online.com/wiki/NL/historische-goudprijs/page603 Maar de problemen van nu zijn van een andere aard.

In het volgende blog zal ik aandacht besteden over het VVD-partijprogramma voor de komende verkiezingen. Maar hier enkele in het oog vallende uitspraken. ‘De rafelranden’ van het kapitalisme moeten worden bijgeschaafd. Mensen met een modaal inkomen kunnen amper een huis huren, flexwerkers hebben te weinig beschermingen werknemers zijn er de laatste jaren te weinig op vooruit gegaan ten opzichte van de top van de bedrijven. Dit alles gebeurde met de VVD als de grootste coalitiepartij. Er worden een aantal voornemens geformuleerd maar het zijn geen harde toezeggingen. Na 17 maart 2021 zien we wel verder. De vraag is dan wat kiezers die op de VVD stemmen dan wel mogen verwachten?

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 6 nov 2020; week 45: AEX 572,90; Bel20 3.191,33; CAC40 4.960,88; DAX30 12.480,02; FTSE 100 5.910,02; SMI 10.322,57; RTS (Rusland) 1.158,28; SXXP (Stoxx Europe 600) 366,40; DJIA 28.323,40; NY-Nasdaq 100 12.091,35; Nikkei 24.325,23; Hang Seng 25.712,97; All Ords 6.395,00; SSEC 3.312,16; €/$1.187; BTC/USD $15.565,50; 1 troy ounce goud $1.951,54, dat is €52.859,67 per kilo; 3 maands Euribor -0,513%; 1 weeks -0,538%; 1 mnds -0,533%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,514%; 10 jaar VS 0,8278%; 10 jaar Belgische Staat -0,392%; 10 jaar Duitse Staat -0,614%; 10 jaar Franse Staat -0,349%; 10 jaar VK 0,272%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,537%; 10 jaar Japan 0,0166%; Spanje 0,097%; 10 jaar Italië 0,655%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,52.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden gemiddeld 7% hoger op de verwachting dat Joe Biden de 46e president van de VS zou worden, het corona-virus is nog altijd niet onder controle maar de besmettingen nemen af, de dollar daalde en de bitcoin steeg flink. Slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden en werkloosheid en de financieel/economische gevolgen van het voortdurende krimp-scenario, mede als gevolg van corona, bepalen de sfeer. De goudprijs in $$ steeg weer. De rentetarieven noteerden flat. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,331%; Duitsland -0,197%; Nederland -0,11%; Frankrijk 0,351%; Japan 0,6242%; VK 0,854%; Spanje 0,908%; Canada 1,2437%; Italië 1,501%; VS 1,6069% . 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,794%; Zwitserland -0,708%; Nederland -0,741%; Frankrijk -0,69%; België -0,693%; Denemarken -0,65%; Spanje -0,357%; Japan -0,1202%; VK -0,038%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 7/8-11 2020/555b Trump is er niet in geslaagd zijn rivaal Joe Biden buitenspel te zetten

UPDATE 31-10 1-11 2020/554 Geert Mak schreef de Epiloog voor zijn Grote Verwachtingen

Grote Verwachtingen, een boek van Geert Mak uit 2019, waarin hij schrijft vanuit het verleden, het heden en de toekomst. In mei 2020 vervolgt hij die correspondentie in zijn boek Epiloog op Grote Verwachtingen, maar nu bekeken door Mak nu en een ‘vriend’ die in 2069 leeft, ook hijzelf. Nog voor het laatste boek verkrijgbaar is heb ik al kennis genomen van de inhoud (de E-paper kost maar €4,99). Hij schetst een somber beeld van falende politici, een verwend volk en een onzekere toekomst. Hij stelt de vraag hoe maakbaar onze samenleving nog is. Hoe knap zijn onze Knappe Koppen (KK’s) in werkelijkheid? Om te beginnen eerst uit ieder boek de begin pagina’s, om een indruk te geven van de tekst van de 588 pagina’s van zijn eerste boek en dan de 88 van zijn Epiloog. Een epiloog gebruikte Plato al als de narede van een treurspel.

Het kan niet op 1999. Het begon zo grandioos. Net als bij de aanvang van de 20ste eeuw was de start van de 21ste eeuw één groot triomffeest. De Koude Oorlog was voorbij, de beurzen dansten, de champagne ging niet per fles maar per doos over de toonbank, het volksdagblad De Telegraaf toeterde het rond, die vrijdag de 31ste december, vanaf elke kiosk: ‘Het kan niet op!’ De economische groei zette onverminderd door, het werkloosheidspercentage was ongekend laag, voor het eerst sinds een kwart eeuw kende de schatkist geen tekorten. De krant: ‘Nooit eerder ging het de burgers, in elk geval in de westerse wereld, zo goed als nu.’ De viering zelf was luxueuzer dan ooit, er was alleen al in Nederland een recordaantal van drie miljoen flessen ‘bubbels’ verkocht. ‘Zowel voor thuis als op een feest geldt: chic en excentriek,’ aldus een kledingexpert. ‘Zo is de boa (een slinger van vogelveren, bont of zachte stof) bijvoorbeeld weer helemaal in, en voor de vrouwen geldt: veel bloot.’ Opnieuw stapte Europa vrolijk en welgemoed over de drempel van een nieuwe eeuw, vol vertrouwen en optimisme. Die laatste dagen van het jaar 1999, ze staan me nog scherp voor de geest. Ik was journalist, historicus, al decennialang, ik had dat hele jaar door Europa getrokken. Ik schreef elke dag een klein stukje op de voorpagina van mijn krant, NRC Handelsblad, naderhand groeide dat allemaal uit tot een boek. Het was bedoeld als een soort inspectietocht: hoe lag Europa erbij, aan het eind van het millennium? Maar tegelijk was het een reis door de tijd: hoe hadden de mensen, overal in Europa, de jaren dertig meegemaakt, en de jaren vijftig en zestig, en al die oorlogen, vervolgingen en andere rampen, hoe hadden ze die doorstaan? Ik volgde dat volle jaar de eeuw, maand na maand. Ik zag gewonde landen en steden vol littekens, ik zag ook wonderbaarlijk herstel, en ik luisterde, dat vooral. 24 grote verwachtingen In Leningrad interviewde ik bijvoorbeeld de actrice Aleksandra Vasiljeva, 102 jaar oud, over de Russische Revolutie van 1917. Ze was fragiel als een pluisje, maar haar ogen schitterden: ‘Het was zo opwindend! Heel gevaarlijk! Gelukkig werkte mijn man bij de film, een filmster, dat vonden al die soldaten en bandieten prachtig, die schoten ze niet dood.’ Met de bejaarde politicus Nigel Nicolson probeerde ik, op zijn buitengoed in Kent, een nieuwe vinding uit: we maakten thee in een magnetron. Later las hij een brief voor van zijn vader, de diplomaat Harold Nicolson, uit 1919: ‘Hier zit ik dus, een kind in al deze zaken, drie oude mannen te adviseren: Lloyd George, Clemenceau en president Wilson. En die drie zijn bezig Europa op te delen alsof het een taart is.’ De Amsterdamse Truusje Roegholt had nog altijd een licht Duits accent. Ze vertelde over haar jeugd in Keulen, 1933: ‘Iedereen marcheerde opeens in mooie nieuwe uniformen. Het had een verpletterend effect. Al die arme mensen waren opeens iemand. Ze zongen de grootste onzin, maar ze hadden nieuwe schoenen!’ In Hotel Astoria, Boedapest, beschreef de schrijver György Konrád de Hongaarse opstand van 1956: ‘We leefden dat laatste weekend in een prachtige illusie. Vanuit het platteland kwamen geruchten over Russische tankbewegingen, maar dat was enkel een misverstand, dachten we.’ Ik ging op bezoek bij de voormalige bondspresident, Richard von Weizsäcker; hij vertelde over de val van de Berlijnse Muur op 9 november 1989: ‘Ik was de volgende dag niet te houden, ik ben totaal alleen de vlakte van de Potsdamer Platz overgestoken. Ik wandelde naar de barakken van de ddr-grenspost en daar stapte een luitenant van de Volkspolizei naar buiten, hij herkende mij, salueerde, en zei toen kalm: “Mijnheer de president, ik deel u mee dat er geen bijzonderheden te melden zijn.”’ In de Brusselse volkswijk Molenbeek dwaalde ik met mijn vriend Pierre Platteau langs de lege etalages en de grijze winkelruiten, op zoek naar de restanten van de ‘droombioscopen’ van zijn jeugd. ‘Die prachtige Kinox, kijk eens wat ervan is geworden: een enorme Turkse stoffenzaak vol koopjesbakken waarin gesluierde vrouwen staan te graaien.’ Eind december 1999 was het voorbij, de eeuw en de reis. De Joegoslavische oorlogen waren achter de rug, met moeite had ik me kunnen losmaken uit een dichtgesneeuwd Sarajevo. Op Oudjaarsdag was ik thuis. ‘In het verre oosten is de nieuwe eeuw al begonnen,’ zeiden ze ’s middags op de televisie. ‘De zogenaamde millenniumbug lijkt zich rustig te houden.’ Dat vreemde fenomeen was geen verzinsel: de diepste kern van alle grote computersystemen dateerde vaak nog uit de jaren zestig, de jaartallen werden daarbinnen gemakshalve aangeduid met twee cijfers, bij de overgang van 1999 naar 2000 zou ‘99’ weer ‘00’ worden, en dan kon zo’n computer wel eens denken dat we terug waren in het jaar 1900. Op 31 december 1999, klokke twaalf, zouden computers over de hele wereld wellicht de kluts kwijtraken, de stroom zou uitvallen, bankrekeningen zouden wegsmelten, vliegtuigen zouden stuurloos rondzwalken, het kon een apocalyptische puinhoop worden, dat begin van de nieuwe eeuw. Niemand wist wat er zou gebeuren in de kelders van, bijvoorbeeld, de banken en andere complexe organisaties. Voor de eerste keer ontstond onder het publiek een diepe zorg over een moderne techniek die niet meer te hanteren leek en die totaal uit de hand zou kunnen lopen: in banken, ministeries, ambassades, overal zaten die nacht crisisteams klaar, je wist het maar nooit. Uiteindelijk gebeurde er niets. De mensen liepen de straat op, staken vuurwerk af, lieten de kurken knallen. Zelf bracht ik die gedenkwaardige avond door in een Amsterdams grachtenhuis met andere vrienden, in het zicht van de oudste kerktoren, al zo’n zeven eeuwen waakt die over de stad. Het was een traditie: altijd met dezelfde groep mensen wachtten we, jaar na jaar, op de twaalf slagen en daarna stonden we op het balkon te kijken naar het vuurwerk. Een vriend had zich verschanst in een andere toren, om twaalf uur luidde hij eigenhandig met een paar metgezellen de klokken, zo strooide hij ieder jaar zijn zegeningen uit over de stad. Het geknal overstemde dat jaar alles en iedereen. De economie liep als een trein en dat gold helemaal voor de coffeeshops en de drugshandelaars aan de overkant van de gracht. Ze hadden dat jaar gigantisch uitgepakt, tienduizenden guldens aan drugsgeld werden opgestookt aan duizendklappers, raketten en nabranders. Voordat we het beseften hadden de dealers alle kerktorens laten verdwijnen in een stinkende mist van kruitdampen. Ook dat was een Amsterdamse traditie. Ach, iedereen had zijn eigen herinneringen aan die nacht. José Martí Font, een journalist in Barcelona, vertelde me over een groot huis, stampvol vrienden: ‘We waren zonder uitzondering dronken. We gooiden de glazen gewoon uit het raam, terwijl de zon langzaam opkwam. We waren door het dolle heen. Alles ging beter worden, de euro kwam eraan, het geld zou als manna op ons neerdalen!’ Aydin Soei, de zeventienjarige zoon van Iraanse vluchtelingen vierde de komst van de nieuwe eeuw in een kale garage, ergens achter in Kopenhagen. ‘Ik was met klasgenoten van het gymnasium, we kwamen daar vaker, sliepen er ook wel. Ik herinner me die avond nog goed, ik had in de uitverkoop sokken gekocht met “2000” erop geprint. En iedereen vroeg zich af of al die computers straks werkelijk zouden uitvallen. We hadden feestkleding aan, ik zie de foto’s nog voor me, de meisjes in avondjurk, de jongens in smoking. Het ziet er eigenlijk heel gek uit, kinderen die een smoking dragen. Ik had natuurlijk wel een heel ander verhaal dan al die anderen, daarvan hadden ze geen idee.’ Gábor Demszky was op dat moment burgemeester van Boedapest, hij was de grote opponent van Viktor Orbán. ‘We waren op skivakantie in Oostenrijk. Ik had een nieuwe vriendin, ik had twee kinderen en zij ook. Mijn ex en ook de hare, iedereen was mee, een groots familiegebeuren. Orbán was op dat moment premier en hij probeerde alle geld en alle macht van de steden in handen te krijgen. Ik was voor zijn clan de grootsteedse-intellectuele-liberale Jood. In werkelijkheid was ik geen Jood, maar wel een lastige liberaal. Het was een politieke oorlog, permanent. In die tijd had ik geld genoeg om iedereen te trakteren. Nu zou ik dat niet meer kunnen.’ Umayya Abu-Hanna, de Finse tv-omroepster van Palestijnse origine die ik tijdens deze Europa-reis had ontmoet, toostte op de nieuwe eeuw in een prachtig 18de-eeuws huis, midden in Helsinki. ‘Voedsel was opeens erg in de mode, iedereen in Finland wilde urban zijn, en international. Vooral via eten. Mijn vrienden hielden het rustig, er was heerlijke Franse champagne, we keken naar een speciaal tv-programma over de Finse geschiedenis, het beste van dit en het mooiste van dat, we waren met vier koppels en een paar kinderen, niemand verwachtte iets, ten goede of ten kwade, het kabbelde maar door, alsof we in een kano zaten.’ In het Servische Novi Sad was er weinig te vieren. Nog zo’n metgezel van toen, de filmer Želimir Žilnik, keek die avond terug op een krankzinnig decennium. In het begin van de jaren negentig bloeide zijn stad, het welvarende Joegoslavië gold als een gouden kandidaat voor de EU. Maar in 1999 waren de prachtige Donaubruggen kapotgebombardeerd, Op de markt verkochten oude dames hun bontjas, de prijs van een pakje sigaretten steeg met het uur, de criminelen die ooit voor de communistische geheime dienst werkten, waren nu de helden van de nationalisten. ‘Het was één grote, langdurige plunderpartij. Graaien, graaien. Daar kwamen al die etnische zuiveringen op neer.’ Zijn vriend, de schrijver Aleksandar Tišma, toen: ‘Iedere arme man is een dwaas, weet je. Zijn kleren zijn vuil, zijn haar is niet geknipt. Zo zijn wij ook dwazen. Wij zijn de dorpsidioten van de wereld.’ In het Noorse Kirkenes werd de jaarwisseling ingetogen en in huiselijke kring gevierd, het was nooit anders geweest. De EU was rond de eeuwwisseling het grootste handelsblok ter wereld, met de grootste consumentenmarkt, de grootste economie en het grootste reservoir aan niet-militaire kennis en technologie. Vrede en veiligheid waren solide verankerd, het bondgenootschap met Amerika was vanzelfsprekend, Rusland was geen gevaar meer – sinds de perestrojka van Michail Gorbatsjov was er een nieuwe ‘Europese ruimte’ in de maak, zelfs een toekomstig Russisch lidmaatschap van de NAVO hoorde tot de mogelijkheden. Londen en Frankfurt golden als de belangrijkste financiële centra ter wereld, Berlijn was herboren, Warschau moderniseerde razendsnel, Amsterdam begon een nieuwe groeispurt. Reykjavik was een heel speciaal geval, die nuchtere IJslanders leken een zevende zintuig te hebben voor speculeren en geld verdienen. In 2007 bezaten ze vijftig keer meer buitenlandse aandelen dan aan het begin van de eeuw, sommige kabeljauwvissers hadden opeens huizen in Londen en Kopenhagen en hielden verjaarspartijtjes waar Elton John voor een miljoen pond twee liedjes zong. Het was voorspoed die werd aangejaagd door een extreme mate van globalisering. We hadden in 1999 nog maar nauwelijks internet, we betaalden nog met Duitse marken, Franse francs en Nederlandse guldens, Google en Amazon waren iets voor een kleine groep liefhebbers. Een grotendeels papierloze werk- en leefwereld lag nog ver buiten ons bevattingsvermogen. De mobiele telefoon was op de markt gekomen, een Nederlandse filmer had de mensen op straat erover geïnterviewd, bijna niemand zag er het nut van in: ‘Onnodig, ik heb al een antwoordapparaat.’ ‘Lijkt me vreselijk om altijd bereikbaar te zijn.’ Toch waren veel bedrijven de nationale grenzen allang ontstegen. Een Renault of een Volvo werd al niet meer in één fabriek in Frankrijk of Zweden gemaakt, nee, de onderdelen van beide auto’s kwamen uit de hele wereld: het kan niet op en pas op het laatst werden ze samengevoegd tot een auto – en dat kon net zo goed in Duitsland als in Tsjechië gebeuren. Datzelfde gold voor voedsel en allerlei andere producten. Ik herinner me het beeld, in het grauwe Oost-Duitse Görlitz, van een vrachtauto met felgele bananen, en de opwinding daarover. Dat was vlak na de val van de Muur. Amper tien jaar later konden ook de voormalige Oost-Duitsers alles uit de hele wereld kopen, van wijn en elektronica tot het meest exotische fruit, vaak voor opvallend lage prijzen. Een Chinees radiootje kostte nauwelijks meer dan het kerstnummer van The Economist. De hele wereld profiteerde. Overal steeg de kwaliteit van leven – al bleven er enorme ongelijkheden bestaan. De Indiase auteur Pankaj Mishra beschreef het ontstaan van een ‘gigantische, homogene wereldmarkt waarin mensen worden geprogrammeerd om hun eigenbelang te maximaliseren en dezelfde dingen te willen, ongeacht hun culturele achtergrond of persoonlijk temperament’. Het was een bevestiging van wat de filosoof Hannah Arendt al in 1968 voorspelde: dat alle volkeren op aarde voor het eerst in de geschiedenis in een ‘gedeeld heden’ zouden leven. Er begon een totaal nieuwe tijd, en die laatste dagen van de 20ste eeuw hadden daarvan zo nu en dan al iets laten zien, als luikjes die openklapten voor een blik op de toekomst. In mei 2020 schrijft de historicus aan een ‘vriend’, hijzelf, die in 2069 leeft: Waarde vriend, Wie had dat ooit kunnen bedenken, dat ons rondtollende bestaan zo plotseling in het luchtledige zou belanden. Zo’n drie maanden geleden dacht ik dat we klaar waren met deze periode, dat jij en ik elkaar de hand konden drukken en dat we elk ons weegs konden gaan, ik naar mijn eigen tijd, jij een halve eeuw verder. Op mijn slapeloze momenten bekroop me, eerlijk gezegd, soms wel het zorgelijke gevoel dat dit hele boek eigenlijk alleen maar een voorspel beschreef – al had ik geen idee waarvan dit dan het voorspel was. Inmiddels weten we iets meer. Dit nagekomen verslag heb je dus nog van me tegoed. Als een donderslag bij heldere hemel waren wij aan de beurt. Wij, de zondoorstoofde generaties van deze decennia, werden in het voorjaar van 2020 uit onze roes wakker geschopt en proefden voorzichtig het vergeten woord ‘noodlot’ op onze tong. We waren toch onsterfelijk? We hadden toch een afspraak, in dit zelfbewuste deel van de wereld, dat iedereen veilig was, en dat alles kon worden geregeld? Een vrouw in Sarajevo vertelde me ooit hoe zij in 1992 als jong meisje het begin van de Bosnische Burgeroorlog had beleefd: ‘Ach,’ zei ze, ‘mijn ouders, mijn grootouders, iedere generatie had wel een oorlog meegemaakt. Wij dachten simpelweg: oké, nu is het onze beurt.’ Zelf moet ik denken aan mijn ouders, toen die in het voorjaar van 1942 het onheil zagen oprukken. Op een stille vrijdagochtend in maart reed opeens een bataljon Japanse wielrijders hun stad Medan binnen en bezette het politiebureau: in één klap was het voorbij met hun comfortabele Indische bestaan en begonnen de vernederingen, de honger en het prikkeldraad. Niemand wist hoelang het zou duren en of je dit sowieso zou overleven. En ik denk aan mijn grootouders, op die warme zomermiddag eind juli 1914, toen in hun Schiedam alle klokken gingen luiden en de vrouwen met de punt van hun schort hun tranen afveegden en de mannen riepen: ‘Oorlog, joh!’ In één klap was het voorbij met de Europese wereld van zekerheden. Vier jaar later overleefde mijn vader, als jonge student, ternauwernood de Spaanse griep van 1918 en 1919 – over de hele wereld stierven tussen de 20 en 40 miljoen mensen, 400.000 in Engeland, 300.000 in België, 60.000 in Nederland. En nu bungelen we zelf. Ik ben tegenwoordig een van de klokkenluiders van mijn dorp. Iedere woensdagavond sta ik een kwartier lang in het donkere hok onder aan de toren aan het klokkentouw te trekken, naast de lijkbaar en wat andere oude dorpsrommel, ik geef een paar flinke rukken en dan begint het ergens ver boven mijn hoofd te beieren, samen met honderden andere klokken, over het hele land. De gezamenlijke kerken hebben dit bedacht, als moment van ‘hoop en troost’, maar zelf denk ik eerder aan ‘brand’ en ‘groot alarm’. En dat is het natuurlijk ook. Het is alsof een engel uit het boek Openbaringen plotseling is neergedaald en met zijn adem dood en rampspoed over deze aarde blaast: een nieuw virus is opgestaan, het verspreidt zich ongemerkt en razendsnel en het kan met name voor oudere en kwetsbare mensen dodelijk zijn. Het heeft van de wetenschappers direct een fraaie naam gekregen, sars-CoV-2, ofwel severe acute respiratory syndrome coronavirus 2, ofwel COVID-19, maar ze kennen hem nog niet goed, hij is grillig, vaak onzichtbaar, en dan weer fel en dodelijk. Het is een mysterieuze tegenstander die scherp op leeftijd selecteert: de jeugd heeft er weinig last van, sommige dertigers en veertigers worden doodziek en wie de zestig is gepasseerd kan zomaar opeens de dood in de ogen kijken. Dokters doen wat ze kunnen, maar staan, vooralsnog, met lege handen: geneesmiddelen zijn er niet, een vaccin moet nog worden ontwikkeld. In Spanje en Italië stapelen de doden zich op in kerken en koelcellen – er is geen ruimte en tijd om ze zo snel te begraven. Van Madrid tot New York zien de ziekenhuizen eruit als veldhospitalen. Ondertussen vindt overal ook nog eens een groot en eenzaam sterven plaats, vooral in de verzorgings- en verpleeghuizen. Boccaccio had het er al over toen hij de Florentijnse pestepidemie van 1348 beschreef: iedere burger meed zijn medeburgers, verwanten zochten elkaar ‘zelden of nooit’ meer op, of zagen elkaar ‘slechts vanuit de verte’. Ook nu is afstand houden de nieuwe deugd. Als niet iedereen thuisblijft kan immers, volgens de huidige scenario’s, 20% tot 60% van de bevolking worden aangetast, daarvan kan 10% tot 15% zeer ernstig ziek worden, maar liefst 5% van de patiënten zal soms weken aan de beademing moeten – geen enkel land kan opeens zo’n veelvoud aan intensivecarebedden regelen. De komende maanden zullen er, alleen al in Europa, naar schatting vele tienduizenden doden vallen. Zonder lockdown, in allerlei vormen, kunnen er net als bij de Spaanse griep weer miljoenen doden vallen. Dit is voor onze generaties nieuw en onbekend terrein. Geen regering heeft enig idee, de experts hebben nu de touwtjes in handen, we leven plotseling onder een medisch regime. Iedereen is bang en bezorgd. Mensen die we kennen zullen sterven, misschien wel geliefden, misschien wel wijzelf. We zitten boven op het nieuws, wat we meemaken is onwezenlijk: bijna alle Europese landen zijn op slot gegaan, aanvoerlijnen zijn onderbroken, een vijfde van de wereldbevolking zit thuis in isolatie, scholen zijn dicht, bijeenkomsten zijn verboden, theaters, cafés en restaurants zijn gesloten, op de straten zie je geen mens. In de Amsterdamse binnenstad loop je door de foto’s van een verstilde 19de eeuw, in ons dorp is het afgelopen met de kaartavondjes en de toneelrepetities. We zien reclames op de tv, vrolijke feestjes, mensen die elkaar de hand schudden, en het zijn al beelden uit een andere tijd. Iedere avond worden op het scorebord van het televisienieuws de laatste doden bijgeschreven, een zaterdagkrant, eind maart, telt opeens negen pagina’s overlijdensadvertenties, waaronder die van twee bejaarde echtparen die er gezamenlijk zijn uit gestapt. We staan met open mond te kijken naar die abrupte stilstand van onze wereld, beklemd en vooral verbijsterd. Deze crisis betekent een economische en sociale ordeverstoring op een niet eerder vertoonde schaal. De beurzen lijken wel behekst. Alles stortte die eerste weken tegelijk ineen: én de aandelen, én de obligatiemarkt, én het goud, alle koersen raakten in een vrije val. De olieprijzen vielen terug naar het laagste niveau sinds de eeuwwisseling – nu zijn ze zelfs negatief: per vat olie krijgen de kopers €40 toe omdat er geen plek meer is om al die onverkochte olie op te slaan. Sommigen verkondigen het einde van dit verbluffende en ontwrichtende tijdperk van globalisering en neoliberalisme, zo nu en dan valt zelfs al de term ‘paradigmawisseling’. (paradigma=samenhangend stelsel van modellen en theorieën ) Wat daarvan klopt, jij kunt dat in 2069 beter beoordelen dan ik. ‘De toekomst is niet te voorspellen,’ schrijft mijn favoriete columnist. ‘En van het weinige wat wel valt te voorspellen wil je de helft niet weten.’ Zo is het op dit moment met ons gesteld. Misschien vind je, achteraf, dat we overdrijven. Oorlog is erger, en dat geldt ook voor duizend andere gruwelijkheden uit het verleden. Maar ik zie wel een gitzwarte horizon, en die komt iedere dag dichterbij. Naast alle angst, pijn, dood en verdriet komt er een economisch noodweer van ongekende omvang op ons afzeilen. De Europese Commissie voorspelt voor dit jaar een krimp van 7,5% voor de hele eurozone – ter vergelijking: in 2009, op het diepste punt van de bankencrisis, kromp de Europese economie met 4,5%. Voor Italië, Spanje, Kroatië en Griekenland wordt het vermoedelijk een krimp van rond de 9%, voor Frankrijk 8%, voor Nederland en Duitsland ruim 6%. De percentages uit de rekencentra van het IMF komen op hetzelfde neer. Die verschillen zullen de eurozone verder uiteendrijven. De wereldeconomie zal met 3% krimpen – maar dat is het gunstigste scenario. Het wordt een crisis die veel verder en dieper zal reiken dan de bankencrisis van 2008 en die nu al wordt vergeleken met de Grote Depressie van de Dertiger Jaaren. Bankier Steven Seijmonsbergen, die als balansbeheerder van de Fortisbank de bankencrisis van binnenuit meemaakte, vertelde me dat hem die septemberweken van 2008 regelmatig het zweet in de handen stond: het hele financiële systeem kon van het ene moment op het andere vastlopen, er kon opeens geen euro meer uit de geldautomaten komen. Hij keek uit het raam naar het leven op straat en dacht: beseffen jullie wel dat dit in één klap tot stilstand kan komen? Wat toen ternauwernood werd voorkomen, is dit voorjaar alsnog werkelijkheid geworden. Alleen draaien de geldautomaten nu door, maar komen, over de hele wereld, de mensen niet meer uit hun huizen. En dat maakt dat deze crisis van 2020, anders dan in 1929 en 2008, de economie, vooral de kleine en middelgrote bedrijven, in het hart raakt, onmiddellijk en direct. Het is een catastrofe die, zoals altijd, vooral de allerarmsten zwaar zal treffen: de sloppenbewoners in Azië en Zuid-Amerika die toch al nauwelijks beschikken over medische voorzieningen, de dagloners in Afrika – de helft van de werkende bevolking – die hun kansen op werk en eten zien verdampen, de miljoenen vluchtelingen en ontheemden, maar ook de talloze ‘benedenmodale’ huishoudens in Europa en de Verenigde Staten. Voor ontwikkelingslanden kan de coronacrisis uitlopen op de grootste ramp van deze decennia. De grote verbeteringen in de mondiale levensstandaard van de afgelopen dertig jaar zullen, deels, weer worden tenietgedaan. De VN waarschuwde voor ‘hongersnoden van Bijbelse proporties’ die zeker 265 miljoen mensen zullen raken, met alle volksverhuizingen en massasterfte die dat met zich mee zal brengen. Meer dan een derde van alle Afrikaanse banen en huishoudinkomens loopt gevaar. Het continent kent welgeteld twee laboratoria die corona-testen kunnen verwerken. Sommige landen tellen meer ministers dan ic-bedden. Uniek is de abruptheid van deze crisis: van het ene moment op het andere staan – ook goedlopende – bedrijven aan de rand van de afgrond. Alle Europese landen zoeken nu naar een eigen balans tussen vrijheid en verantwoordelijkheid, en je ziet ze, wat dit betreft, terugvallen op hun oude tradities. Zweden, een individualistische vertrouwenssamenleving, legt de verantwoordelijkheid grotendeels bij de burgers zelf. Cafés, restaurants en scholen blijven open, alleen sportevenementen en bijeenkomsten met meer dan vijftig personen zijn verboden. Nederland, vanouds een burgerrepubliek, is weliswaar op slot, maar ook hier wordt veel aan de bevolking zelf overgelaten. Dat voelt goed, eerlijk gezegd, en dat heeft ook te maken met de houding van de huidige minister-president: hij toont zijn zorgen en zijn ‘duivelse dilemma’s’, hij geeft vertrouwen en daardoor krijgt hij, ondanks de onvermijdelijke missers, veel vertrouwen terug. In Frankrijk is, net als in België en Spanje, het tegendeel het geval: president Macron heeft, als een absolute monarch, het land compleet dichtgetimmerd. Niemand mag zonder vergunning zijn huis uit, de politie controleert alles en iedereen – ook op zaken die niets met het virus te maken hebben –, de straffen zijn zwaar, de greep van de overheid is totaal. Het land ligt er verlaten bij, meer dan één op de drie werknemers is door de sluitingen getroffen, zevenhonderdduizend bedrijven hebben voor acht miljoen mensen arbeidstijdverkorting aangevraagd. Ook Italië – eind april meer dan dertigduizend doden – ligt helemaal stil. Honderd- tot honderdvijftigduizend bedrijven dreigen de komende maanden failliet te gaan, de werkgelegenheid van twee tot drie miljoen Italianen. Voor Zuid-Italië kan het wel eens, zo wordt gevreesd, uitlopen op de grootste economische slachting sinds de Tweede Wereldoorlog. In de arme buurten van Napels gebruikt de camorra het uitdelen van voedselpakketten al als dekmantel om drugs te distribueren en de greep op de bevolking te versterken. Op het Griekse eiland Samos is, volgens de laatste berichten, het vluchtelingenkamp veranderd in een menselijke mestvaalt waar meer dan zesduizend mannen, vrouwen en kinderen bivakkeren, broeiend en stinkend, dag en nacht. Nog steeds is er nergens stromend water, de ratten rennen vrij rond, het aantal artsen in het toch al uitgeklede ziekenhuis is, na alle eerdere bezuinigingen, zo ongeveer gehalveerd. De levensader van het eiland, het toerisme, is vrijwel stilgevallen. In Engeland is nu zo weinig beschermende kledij dat het ziekenhuispersoneel hier en daar rondloopt in vuilniszakken, met snorkels voor hun mond en lasbrillen voor de ogen. Een Britse expert tegenover The Sunday Times: ‘Als je de afgelopen twee jaar de oudere managers van de National Health Service meemaakte, dan wist je dat een pandemie hun grootste angst was, hun ergste nachtmerrie, omdat ze er niet op waren voorbereid.’ In Duitsland pleegde een deelstaatminister, uit wanhoop over de coronacrisis, zelfmoord. Ook in Nederland worden tienduizenden huishoudens en bedrijven in een afgrond geduwd. Eén op de drie ondernemers in het midden- en kleinbedrijf heeft te maken met een omzetdaling van meer dan driekwart. De concertzalen, theaters en musea, stil en potdicht, zullen in drie maanden tijd een miljard aan omzet verliezen – een klap die het grootste deel van de toch al zwaargehavende culturele sector in dit zuinige land onmogelijk kan overleven. Een derde van de boekhandels, met name in de grote steden, dreigt om te vallen. In de ziekenhuizen liggen ic-afdelingen propvol, uitgeputte artsen en verpleegkundigen zwoegen, gekleed als marsmannetjes, zwetend en wanhopig door: ‘Je ziet de angst in de ogen van de patiënten, en je weet dat je weinig of niets kunt doen.’ Om de schaarse hulpmiddelen wordt gevochten. De keuzes zijn hartverscheurend. In het Joodse verzorgingshuis Beth Shalom in Amsterdam zijn inmiddels van de honderdtwintig bewoners meer dan twintig overleden – sommigen hadden nog Auschwitz overleefd. Op de televisie vertelt een Brabantse huisarts dat hij vroeger ongeveer één sterfgeval per week had, nu twee tot drie per dag. De plaatselijke begrafenisondernemer: vroeger één aanmelding per dag, nu drie. Veel van die coronadoden blijven onder de radar, omdat er geen test is gedaan. (tekst: Geert Mak) De situatieschets die de auteur beschrijft is van eind mei 2020, aan het einde van de Eerste corona-golf. Inmiddels zijn we 5 maanden verder en verkeren we midden in de Tweede corona-golf. Of er volgend voorjaar nog een Derde volgt, niemand weet dat. Zijn beschrijving van de grote sociaal/maatschappelijke crisis spreekt mij aan, maar in hoeverre die representatief is voor onze samenleving kan ik niet beoordelen. In zijn boek “Epiloog” geeft hij stap voor stap aan hoe COVID-19 zich heeft kunnen verspreiden, in betrekkelijk korte tijd, tot een, tot nu toe, onbeheersbare pandemie. Mak schroomt niet ‘man en paard’ te noemen die de bestrijding verkloot hebben: ontkennen, negeren, minimaliseren. Op de laatste dag van oktober 2020 meldt het RIVM: aantal geregistreerde besmettingen deze week ca 70.000, op 31 oktober 8740 een daling van 9819 met de voorgaande dag. Er liggen 2493 corona-patiënten in ziekenhuizen, waarvan 5839 op IC’s. Het aantal ziekenhuis- en IC-opnames zit nog steeds op de lijn van het slechtste scenario. Dat zegt voorzitter Kuipers van het Landelijk Netwerk Acute Zorg. Volgens Kuipers moeten we hopen dat het besmettingsgetal R onder de 1 zit, dan is de piek al bijna bereikt. Als de R ondanks de maatregelen boven de 1 ligt, is de piek van de tweede golf op zijn vroegst pas in de week van 17 november. Als de maatregelen geen effect hebben, liggen er op 1 december 6000 mensen in het ziekenhuis, veel meer dan in maart. In de hele wereld zijn 46 miljoen besmettingen geregistreerd en 1,2 miljoen doden, waarvan in de VS 9,3 miljoen en 235.000 doden, in India 8 miljoen en 121.000, in Brazilië 5,6 miljoen en 160.000 en in Frankrijk, Spanje, het VK en Italië tesamen 4,3 miljoen en 157.000 doden. De historicus meldt enkele makro-economische ontwikkelen. Die cijfers zijn correct maar voor dit moment is de vraag welke economisch/financiële gevolgen de tweede lockdown zal teweegbrengen. Lang niet overal binnen de EU zullen die ‘draagbaar’ zijn. Ik heb grote twijfels over de gevolgen van het monetaire beleid dat door grote en kleinere centrale banken wordt gevoerd. Geld in de markt blijven pompen is op enig moment eindig omdat daarmee het geld waardeloos wordt, hetgeen onherroepelijk leidt tot een hyperinflatie dan wel een ineenstorting van het financiële stelsel. Het verkrappen van de geldmarkten is weliswaar een papieren optie, maar in de praktijk veroorzaakt dat chaos. Mak schetst die situatie ook als hij schrijft dat hij “een gitzwarte horizon ziet, en die komt iedere dag dichterbij. Naast alle angst, pijn, dood en verdriet komt er een economisch noodweer van ongekende omvang op ons afzeilen. Het ruimgeldbeleid met lage en negatieve rentes blaast de koersen op de effectenbeurzen op en als die ballon weer leegloopt zijn de gevolgen niet beheersbaar. Politici en monetaire autoriteiten pompen geld in de markt om de sociaal maatschappelijke gevolgen van de economische krimp als gevolg van onder meer de corona-pandemie te beperken. Dat is korte termijnbeleid, want daarmee voorkomen ze niet een massale ontslaggolf en dat er een groot aantal faillissementen zal plaatsvinden. De krachten die momenteel rondwaren zijn sterker dan waarmee KK’s met geldinjecties de gevolgen trachten te minimaliseren. Uiteindelijk betaalt de samenleving (de belastingbetaler, waaronder de spaarders en de deelnemers die 40 jaar premie hebben betaald voor hun pensioen) daarvoor de prijs.

Financieel/ecomische berichten

Het kabinet is niet bereid KLM van verdere staatssteun te voorzien, omdat het de luchtvaartmaatschappij niet is gelukt het eens te worden met de vakbonden over toekomstige bezuinigingen. Minister Hoekstra heeft staatssteun toegezegd van €3,4 mrd, met bezuinigingen tot 2025. Pilotenvakbond VNV wil nog geen handtekening zetten. Het het moment van sluiten van dit blog was KLM wel in overleg met het FNV. Er wordt door Wobke Hoekstra (CDA) hoog spel gespeeld want KLM kan het zonder steun uiterlijk nog een paar maanden volhouden. Hoekstra noemt de opstelling van de piloten “risicovol”. Financiën heeft ondertussen al wel een deel van de steun uitgekeerd. (bron: NOS) KLM moet 6,25% rente betalen op lening van de staat van €1 mrd en voor de banken die gezamenlijk $2,4 mrd leveren 1,35% boven euribor. De belastingbetaler draagt daarvoor 93% van het risico, de elf banken in het consortium gezamenlijk 7%. Voor KLM dat samen met zusterbedrijf Air France slechts 1,7 mrd waard is en in totaal ruim 10 mrd aan hulpleningen nodig heeft, een risicovolle steunmaatregel voor de Nederlandse belastingbetaler.

Ook niet rijke landen hebben uitgevonden hoe je geld kunt scheppen om de economie draaiende te houden zoals De FED, de ECB, de BoJ an de BoE doen door schuldtitels op te kopen en daarmee de liquiditeiten op de geldmarkten te verruimen en de koersvorming op de effectenbeurzen te ondersteunen in ‘magere jaren’. Het IMF waarschuwde daar deze week voor. Of dat een exclusief recht zou zijn van elite-landen. De realiteit is ook dat de Wereldbank en het IMF onvoldoende financiële steun verlenen aan armlastige landen. Trouw laat in een grafiek zien van het IMF om welke landen het gaat. Het getal achter het land geeft aan om welk percentage van het bbp het gaat: Chili (3%), Indonesië 3,8%), Philippijnen (4,2%), Polen (4,6%), Kroatië (4,9%), Ontwikkelde landen, waaronder de eurozone (5,9%), Japan (9%), VS (11,8%) en het VK (12%). De grootte van de inkoopkoopprogramma’s van Roemenië, Maleisië, Zuid-Afrika, India, Thailand, Columbia, Ghana, Hongarije en Turkije liggen onder de 2%. Het IMF stelt dat de stress op de financiële markten voor deze landen erdoor is afgenomen. Maar wat is de keerzijde van de medaille op de langere termijn? Met dit alom bejubelde monetaire beleid wordt in feite de waarde van een land overgedragen aan de financiële markten. Hetzelfde geld wordt door deze truc twee keer beleend. Eerst leent de overheid het geld middels staatsobligaties en geeft dat geld uit en vervolgens koopt de centrale bank die obligaties weer op en pompt de opbrengst weer terug in de markt als zogenaamd gratis geld.

Hans Nauta schreef deze week in Trouw: Nu landen zoals Duitsland en Frankrijk de teugels aantrekken en strengere maatregelen nemen tegen het coronavirus, betrekken de vooruitzichten voor de Europese economie. Vooral november wordt een slechte maand, voorspelt Christine Lagarde. Er zijn veel signalen die erop wijzen dat het economische herstel van de eurozone sneller dan verwacht momentum verliest. “De stijging van het aantal Covid-19-besmettingen en de intensivering van de beperkende maatregelen drukken op de activiteiten. Dat leidt tot een duidelijke verslechtering op de korte termijn.” Al sinds september verliest de Europese economie vaart, zegt Lagarde. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het dalende consumentenvertrouwen en de moeilijkheden van de dienstensector. ING waarschuwt in een analyse voor een ‘dubbele dip’, waarbij de economie in het vierde kwartaal krimpt. “Of dat gebeurt, weten we niet”, zei Lagarde. Dat hangt namelijk af van het effect van de corona-maatregelen. Tot die tijd loopt het bestaande programma door. Zoals het opkoopprogramma PEPP, het pandemic emergency purchase programme. Dat heeft een waarde van 1350 mrd en wordt tot juli 2021 voortgezet. Het opkopen van schuldpapieren brengt rust op de financiële markten en maakt lenen goedkoper. Zo stroomt er meer geld in de economie en dat dempt de crisis, luidt de gedachte. Naar eigen zeggen hebben de crisismaatregelen van de ECB 1 miljoen banen gered. Verder is het essentieel dat overheden hun financiële vangnetten, zoals de steunpakketten voor bedrijven en werknemers, niet te snel weghalen, zei Lagarde eerder al. ING noemt het scenario waarmee de centrale bank werkt ‘gedateerd’. “Hernieuwde onzekerheid, lockdownvermoeidheid, banenverlies en faillissementsvrees kunnen deuken slaan in het vertrouwen, de uitgaven en de investeringen”, is de waarschuwing. Ondertussen speelt ECB met het idee om een ‘bad bank’ op te richten, waar Europese banken hun slechte leningen kunnen onderbrengen als de gevreesde faillissementsgolf er daadwerkelijk komt, en de banken met kredieten blijven zitten die nooit meer worden afgelost. Dat het opkopen van schuldpapier tot tevredenheid op de financiële markten leidt is herkenbaar maar of de negatieve bijwerkingen ervan niet tot grote problemen leidt sluit ik ook niet uit. De ECB, het IMF en de Wereldbank stimuleren een beleid van steeds meer geld in de markt pompen maar tegelijkertijd wordt de waarde aan het geld ontnomen. En de verliezen die dat veroorzaakt kunnen groter worden dan de kortstondige winsten van het vooruitschuiven van werklozen en faillissementen. Op den duur ontstaat, vanuit links of rechts, een chaos, want geld staat dan niet meer voor waarde. Daarbij komt dat het bankwezen erdoor in steeds moeilijker posities worden gemanoeuvreerd als geld waardeloos wordt.

De vier grootste tabaksbedrijven ter wereld sluizen jaarlijks miljarden door Nederland om belasting te ontwijken. Dat is de conclusie van journalistencollectief The Investigative Desk, waar NRC over schrijft. De bedrijven waar het om gaat zijn British American Tobacco, Philip Morris, Japan Tobacco en Imperial Brands. De journalisten keken naar financiële transacties in de periode 2010-2019. De tabaksfabrikanten zouden Nederlandse brievenbusfirma’s gebruiken als doorvoerhaven voor een deel van hun buitenlandse inkomsten. Jaarlijks gaat het volgens de onderzoeksjournalisten om zeker €7,5 mrd aan dividend, rente en royalty’s. (bron: NOS)

De Amerikaanse vliegtuigbouwer Boeing gaat waarschijnlijk nog eens 7.000 arbeidsplaatsen extra schrappen als gevolg van de moeilijke marktomstandigheden in de luchtvaartsector. In een verklaring aan het personeel zei Boeing-topman David Calhoun dat de crisis het bedrijf dwingt tot maatregelen. Dit voorjaar kondigde het bedrijf al aan 16.000 banen te laten verdwijnen, hoofdzakelijk in de VS. Dat kwam neer op ongeveer 10% van het wereldwijde personeelsbestand. Boeing zag de omzet in het derde kwartaal weer hard dalen; op jaarbasis met 29% tot $14,1 mrd. Er werd een nettoverlies geleden van $466 mln tegen een winst van $1,2 mrd een jaar eerder. De tak voor commerciële vliegtuigen zag een omzetdaling van 56%. (bron: DFT)
Luchtvaartmaatschappijen gaan volgend jaar massaal failliet zonder financiële steun van de overheid, zegt Alexandre de Juniac, topman van de internationale brancheorganisatie IATA. Volgens hem hebben maatschappijen geld om het nog zo’n negen maanden vol te houden. “Ze kunnen niet snel genoeg op de kosten besparen om de gekrompen inkomsten te kunnen compenseren”, aldus De Juniac. De totale omzet van de industrie wordt in 2021 naar verwachting gehalveerd ten opzichte van vorig jaar. IATA denkt dat het vliegverkeer in heel 2020 met 66% daalt ten opzichte van vorig jaar. “Het vierde kwartaal wordt buitengewoon moeilijk en er zijn weinig aanwijzingen dat de eerste helft van 2021 significant beter zal zijn, zolang de grenzen gesloten blijven en aankomstquarantaines blijven bestaan”, zegt De Juniac. (bron: DFT)

Bij bierbrouwer Heineken verdwijnen honderden banen door de coronacrisis. Er wordt gesneden in de personeelskosten op het hoofdkantoor in Amsterdam en bij regionale kantoren. Heineken wil nog geen concrete aantallen banen noemen. Heineken heeft de cijfers bekendgemaakt over het derde kwartaal, waarin over de hele wereld de coronacrisis heerste. De bierverkoop daalde door de crisis, onder meer doordat belangrijke markten als Zuid-Afrika en Mexico alcohol verboden. De nettowinst in de eerste negen maanden was zo’n €400 mln. Vorig jaar maakte Heineken nog €1.700 mln winst in dezelfde periode. (bron: NOS)

Nederlandse banken hebben sinds het begin van de coronacrisis in maart €28 mrd aan steun verleend. De NVB, de Nederlandse Vereniging van Banken, meldt dat ruim 166.000 ondernemers en bijna 36.000 particulieren er gebruik van maakten. Ze hoefden onder meer tijdelijk geen aflossingen te doen.

Corona berichten

Het Outbreak Management Team vindt dat er in de kerstvakantie een negatief reisadvies moet gelden voor vakanties in het buitenland. In het laatste advies aan het kabinet staat dat er risico’s zijn bij wintersportvakanties, onder meer door skiliften en groepsvervoer. Volgens de experts zijn buitenlandse reizen een risico voor de verspreiding van het coronavirus. Daarbij verwijzen ze naar de zomer, toen mensen het virus meebrachten uit het buitenland. Ook zeggen de experts dat ¾ van de reizigers uit ‘oranje’ gebied toen niet in quarantaine ging, zoals wel de bedoeling was. (bron: NOS)

De musical Soldaat van Oranje wordt voor onbepaalde tijd stilgelegd. “Het telkens opstarten en weer stilleggen van de productie is noch voor onze medewerkers noch voor ons publiek een situatie die vol te houden is”, schrijft de langstlopende voorstelling ooit in Nederland. Mensen die al kaartjes hadden gekocht, krijgen bericht. (bron: NOS) En wat staat er in die brief? Krijgen ze hun geld terug of krijgen ze een voucher voor een latere datum?

Doorwerken in de zorg terwijl je recent positief bent getest op het coronavirus: dat gebeurt ook in Nederland. Volgens de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) komt de continuïteit van zorg op steeds meer plekken onder druk te staan en raken oplossingen om toch aan (vervangend) personeel te komen uitgeput. De inspectie ontvangt signalen dat zorgaanbieders steeds vaker genoodzaakt zijn zorgverleners met milde klachten toch in te zetten. Argos Zorggroep, met elf locaties voor ouderenzorg, is zo’n instelling waar personeel na een positieve test mag doorwerken. Argos heeft veel last van uitval en wijzigde daarom een aantal dagen geleden het interne beleid, zegt manager communicatie Karin Hersbach. Medewerkers met een positieve test mogen werken op Covid-afdelingen, waar cliënten wonen die ook besmet zijn. Een besmette collega werkt zoveel mogelijk individueel, eet alleen en kleedt zich alleen om. Hersbach noemt het een noodgreep. “We doen dit liever niet, maar de continuïteit van de zorg komt in het geding en dan staat het protocol van het RIVM dit toe.” Ze zegt dat werken na een positieve test vrijwillig is. “Niemand wordt verplicht om te werken, maar we stellen het wel op prijs.” Cliënten zijn niet betrokken bij dit besluit, de bedrijfsartsen en de GGD wel, aldus Argos. De richtlijn van het RIVM biedt volgens de inspectie inderdaad ruimte om bij uitzondering besmet personeel met milde klachten te laten doorwerken. Voor alle andere Nederlanders geldt na een positieve test tien dagen quarantaine. Eerder deze maand berispte de inspectie een verpleeghuislokatie van Present in Leerdam, waar besmet personeel in overleg met de GGD bleef werken. In het verpleeghuis constateerde de inspectie enkele risico’s. Zo lunchten positief en negatief geteste medewerkers in dezelfde ruimte en maakten ze gebruik van hetzelfde toilet. De locatie heeft tot 12 november om verbeteringen aan te brengen en mag tot dan geen nieuwe cliënten aannemen. Het is volgens de IGJ ondoenlijk om te controleren of ieder verpleeghuis, ziekenhuis of ggz-instelling de protocollen van het RIVM naleeft. De inspectie adviseert zorgorganisaties om in overleg met de bedrijfsarts of GGD schriftelijk vast te leggen hoe er wordt gewerkt ten tijde van quarantaine. (bron: Trouw) FNV Zorg en Welzijn uit hun zorgen over besmet zorgpersoneel dat toch doorwerkt. De vakbond plaatste een nieuw bericht over het onderwerp op sociale media. “Daar kwamen veel felle reacties op”, zegt bestuurder Elise Merlijn. “Meer leden zeggen dat het gewoon gebeurt, dat je moet komen werken ondanks een positieve test. Gelukkig zijn er ook zorginstellingen die er alles aan doen om te voorkomen dat besmet personeel aan het werk gaat.” Merlijn wil geen namen noemen van zorgbedrijven. De FNV-bestuurder noemt de uitzondering in het RIVM-protocol onaanvaardbaar. “In heel Nederland moet je in quarantaine na een positieve test, maar als je met de kwetsbaarste mensen van het land werkt, dan kun je de regels wel wat minder nauw nemen. Ingepakt in beschermende kleding of niet, het risico is hartstikke groot dat er ergens iets misgaat.”

Frontberichten

“Het is te vroeg om harder op de rem te trappen”, zei premier Rutte tijdens een persmoment maandag. Hij verwacht dat deze week de effecten van de gedeeltelijke lockdown duidelijk worden. De groei van het aantal besmettingen vlakt af, maar de cijfers zijn te hoog, zei Rutte. Hij gaat ervan uit dat er komende dinsdag weer een nieuwe persconferentie zal plaatsvinden met mogelijk aangepaste richtlijnen. Rutte herhaalde dat alle scenario’s op tafel liggen, inclusief een volledige (gestripte) lockdown. Hij riep iedereen op zich aan de voorschriften te houden. De groei van het aantal besmettingen vlakt af, maar de cijfers zijn te hoog, zei Rutte. Hij riep iedereen op zich aan de voorschriften te houden. (bron: NOS)

De belangenvereniging van de horeca zegt “moedeloos” te worden van de boodschap van minister De Jonge dat de corona-maatregelen tot in december van kracht blijven. De horeca moet al die tijd dicht blijven. De club pleit voor meer financiële steun, want “de schulden stapelen zich op”. Sportkoepel NOC*NSF reageert gelaten op de verlenging van de maatregelen. Het seizoen is net opgestart, de situatie is vervelender dan in het voorjaar, zegt een woordvoerder. De belangenbehartiger van orkesten is teleurgesteld en zegt hard gewerkt te hebben om zalen coronaproof te maken. Het ledental van sportscholen is de afgelopen maanden gestegen naar 80% tot 90% ten opzichte van het begin van de coronacrisis. Rond de heropening in juli was dat nog zo’n 70%, zegt brancheorganisatie NL Actie. Toch draaien de meeste sportscholen nog met verlies. Door de hoge vaste kosten is juist die laatste 10 à 20% nodig om winst te maken. Een echte lockdown zouden veel centra niet overleven, denkt de organisatie. De leden die nog wegblijven zijn vooral ouderen, omdat ze zich meer zorgen maken over het risico op coronabesmettingen in de sportscholen. (bron: NOS)

Bondskanselier Merkel heeft in het parlement gewaarschuwd dat de Duitse intensivecare-afdelingen binnen enkele weken overbelast dreigen te raken. Ze zei dat haar land zich moet opmaken voor vier lange, zware wintermaanden. Maandag gaan nieuwe maatregelen in. Zo moeten cafés en restaurants dicht, is publiek in de Bundesliga verboden en mogen Duitse toeristen niet meer ergens overnachten. Dat beperkt de vrijheid en schaadt bedrijven, erkende ze. Maar het is een dramatische situatie, zei ze. Populisten die beweren dat het virus ongevaarlijk is, noemde Merkel “gevaarlijk en onverantwoordelijk”. (bron: NOS)

Amsterdam: Mensen schieten in de stress door al hun schuldeisers en openen hun post niet meer. In 2019 werden op 5.000 bijstandsuitkeringen beslag gelegd. Hoe kun je op een bijstandsuitkering beslag leggen? Ruim 14.000 Amsterdammers hebben in 2019 een boete gekregen voor het niet tijdig betalen van hun zorgpremie. 25.000 inwoners van de hoofdstad hebben betalingsachterstanden. In 2019 werd €50.000.000 aan schulden gesaneerd via de gemeentelijke Kredietbank. Om te voorkomen dat de schulden van Amsterdammers te hoog oplopen stopt de gemeente met incasso’s en aanmaningen tot er een oplossing is gevonden voor de schulden.

Het Rode Kruis meldt dat in de komende tijd steeds meer mensen in ons land steeds minder te eten hebben door de wereldwijde corona-pandemie. Zij hebben besloten dagelijks 3000 mensen een maaltijd aan te bieden.

Het kabinet weet nog niet of ze vuurwerk tijdens de jaarwisseling moeten verbieden of gelimiteerd moeten toestaan. Gemeenten, waaronder Rotterdam en Nijmegen hebben het al verboden. Advies: helemaal niet toestaan om de zorg niet extra te belasten.

Voedsel, onderdak en sociale ondersteuning zijn burgerrechten voor de bevolking!

De Europese Commissie gaat een ‘minimumloon’ in de hele EU opstarten. Maar zo mag dat niet heten, het gaat een ‘behoorlijk’ loon heten, want het ‘minimumloon’ is van de EU-lidstaten. De EC beweegt zich hiermee op drijfzand.

De eurozone toont het sterkste economische herstel ooit in het 3e kwartaal met een groei van 13% t.o.v. het kwartaal ervoor, maar bereikte niet de stand van het 1ste kwartaal. Door de Tweede corona-crisis wordt een veel slechter 4e kwartaal verwacht.

De klimaatdoelen komen nog niet in beeld, ondanks een diepe dip van de CO2-uitstoot dit jaar. Het tempo van het terugdringen van de CO2 van de bedrijven moet verdubbelen, schrijft het Planbureau voor de Leefomgeving om de broeikassen-uitstoot over 10 jaar met 49% terug te kunnen brengen. Op basis van de huidige stand komt die uit op 34% lager.

Overwegingen

Hoe maakbaar is onze maatschappij nog, in hoeveel zaken zijn wij afhankelijk van derden en wie bepaalt in feite ons beleid? Knappe koppen (KK’s) denken dat zij, en zij alleen, de wijsheid in pacht hebben. Dat zij in staat zijn samenlevingen ‘maakbaar’ te maken en te houden. Niets is minder waar, zij denken dat wel en verkondigen dat in den brede en laten dat beeld ondersteunen vanuit de wetenschappelijke en politieke hoek om de zwakke onderdelen buiten schot te houden. Ik doel dan niet aan al het gelieg en bedrieg dat Trump dagelijks rondtwittert, want dat is doorzichtig. Ik waarschuw al enkele maanden voor de stabiliteit van het monetaire beleid en de onzekerheden die rond het bankwezen zwermen. Onze banken hebben ‘voldoende vlees op de botten om de gevolgen van de eerste corona-golf te overleven’, zei Klaas Knot. Maar over de financiële verliezen die bedrijven en consumenten bedreigen als de tweede corona-golf doorzet is hij veel minder positief: banken kunnen in de problemen komen. Geert Mak schetst een beeld vanuit een historisch perspectief, dat weinig goeds geeft: falende politici en experimenterende monetaire autoriteiten, een verwend volk dat niet gewend is om met noodlot om te gaan en onzekere toekomst.

Nederland moet radicaal anders na gaan denken over zijn corona-aanpak, stellen Prof. dr. Rudi Westendorp (61) is internist en Prof. dr. Marli Huijer (65), hoogleraar publieksfilosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Van 2015 tot 2017 bekleedde zij de rol van Denker des Vaderlands. Ze pleiten, in het Parool, voor een nationaal corona-akkoord, waarin het redden van levens niet het enige belangrijke is. Westendorp stelt dat corona kan nog jaren bij ons blijven en als het niet corona is, dan wacht ons op termijn wel weer een andere pandemie. “Het is onvermijdelijk. Er zijn steeds meer mensen, die steeds meer reizen. Die wisselen virussen en bacteriën uit met een snelheid die niet meer verenigbaar is met de biologie van ons lijf.” Hij waarschuwt dat we van een vaccin geen wonderen moeten verwachten. “Als het al snel komt, maar naar een hiv-vaccin zoeken we al sinds de jaren tachtig, er is veel scepsis, niet iedereen zal een vaccinatie willen en een vaccin zal bovendien niet iedereen beschermen.” Nog los van de bijwerkingen die zich zeker zullen voordoen. ”Nu worden vooral mensen op hoge leeftijd of met een zwakke gezondheid dodelijk getroffen. Elke overledene aan corona overlijdt gemiddeld enkele jaren te vroeg. Je wil niet dat dat jezelf overkomt, en ik zou ook niet willen dat mijn moeder aan corona overlijdt. Maar verantwoordt wat we nu doen de enorme schade die wordt toegebracht aan onze economie, de horeca, culturele sector, zoveel andere medische zorg die wordt uitgesteld? Nee.” Huijer: “De bevolking groeit en mensen worden steeds ouder. Door hun verminderde weerstand kan een virus onder ouderen heel hard toeslaan. Als oudere moet je beseffen dat het niet in het gemeenschappelijke belang is om alles uit de kast te halen om jou als individu te redden, tegen maximale kosten. We zijn niet meer gewend om met zo’n acute vorm van sterven om te gaan. Dat legt verplichtingen op aan eenieder die deel uitmaakt van de samenleving. Maar dan moeten lagen in de bevolking daarvan wel worden overtuigd, dat is de opdracht aan Rutte c.s.
De EU is niet gebouwd op visies, maar op doormodderen, stelt Adriaan Schout, van het Instituut Clingendael. De vraag is echter waar Europa momenteel staat in de strijd om een nieuwe wereldleider en welke positie Europa, als de kaarten geschud zijn, voor zichzelf heeft bevochten? Op het eerste niveau, op het tweede of slechts op de derde rij.

De regeringsleiders, onder meer Mitterrand, Kohl en Lubbers, die de EU, in het Verdrag van Maastricht 1991, hebben vormgegeven met de opdracht ‘bouw een ever closing union’ voor de 740 miljoen inwoners, is tot dusverre niets terecht gekomen. De politieke leiders van twintig jaar geleden waren grotere staatsmannen (met visie) dan de uitvoerders die daarna het geschetste Europese bouwwerk moesten bouwen en inrichten. Nog altijd zijn er geen architecten aan het werk, niet in de 27 EU-lidstaten, noch in Brussel. Onze politieke leiders modderen door met als doel nationale belangen te beschermen. Dat wordt gerealiseerd doordat alle grote kleine en piepkleine staten het vetorecht hebben. Het resultaat daarvan is dat onze jongeren en volgende generaties worden opgezadeld met het Avondland Europa.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 30 okt 2020; week 44: AEX 533,88; Bel20 3.043,36; CAC40 4.594.24; DAX30 11.556,48; FTSE 100 5.577,27; SMI 9.587,15; RTS (Rusland) 1.066,60; SXXP (Stoxx Europe 600) 342,36; DJIA 26.501,60; NY-Nasdaq 100 11.052,95; Nikkei 22.977,13; Hang Seng 24.107,42; All Ords 6.133,20; SSEC 3.224,53; €/$1.165; BTC/USD $13.567,25; 1 troy ounce goud $1.878,60, dat is €51.858,05 per kilo; 3 maands Euribor -0,523%; 1 weeks -0,541%; 1 mnds -0,548%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,511%; 10 jaar VS 0,8569%; 10 jaar Belgische Staat -0,385%; 10 jaar Duitse Staat -0,625%; 10 jaar Franse Staat -0,338%; 10 jaar VK 0,262%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,545%; 10 jaar Japan 0,035%; Spanje 0,136%; 10 jaar Italië 0,719%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,541.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden lager, het corona-virus is nog altijd niet onder controle en de dollar en de bitcoin stegen. Slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden en werkloosheid en de financieel/economische gevolgen van het voortdurende krimp-scenario, mede als gevolg van corona, bepalen de sfeer. De goudprijs in $$ daalde, in €€ stabiel. De rentetarieven daalden. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,337%; Duitsland -0,22%; Nederland -0,123%; Frankrijk 0,354%; Japan 0,6406%; VK 0,817%; Spanje 0,937%; Canada 1,2306%; Italië 1,585%; VS 1,6298% . 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,819%; Zwitserland -0,724%; Nederland -0,744%; Frankrijk -0,692%; België -0,698%; Denemarken -0,657%; Spanje -0,33%; Japan -0,1004%; VK -0,038%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 31-10 1-11 2020/554 Geert Mak schreef de Epiloog voor zijn Grote Verwachtingen

UPDATE 24/25 10 2020/553 Een ‘Stille Revolutie in de monetaire wereld’

Ons spaargeld en de opgebouwde pensioenreserves moeten worden opgeofferd voor een groter neoliberaal belang. Een greep naar ons geld, monetaire autoriteiten onder druk van de markten, het neoliberalisme slaat genadeloos toe. “bezuinigen is uit, investeren en schulden maken is in”.

Het artikel dat ik zes weken geleden heb geschreven en nog altijd op de plank ligt heb ik deze week een update gegeven, waardoor een breder inzicht wordt gegeven over de gevaren die ons bedreigen vanuit het monetaire beleid dat wordt gevoerd. Ik kom daar in volgende blogs op terug.

Column van Willem Vermeend op DFT

Op https://www.telegraaf.nl/financieel/1290762820/column-nederland-moet-volledig-in-lockdown schrijft Prof. Dr. W.A.F.G. (Willem) Vermeend zijn wekelijkse column, dit keer over onderwerpen waaraan ik in mijn blog ook aandacht besteed. Hij zet daar nadrukkelijk punten op de i’s. Het kabinet moet zo snel mogelijk een totale lockdown aankondigen die 4 tot 6 weken duurt. Daarmee wordt niet alleen het virus effectief bestreden, maar kan ook de economie daarna snel herstellen. De zogenoemde BIK-regeling voor bedrijven moet worden ingetrokken. Het daarmee gemoeide overheidsbudget van €4 mrd moet worden besteed aan effectieve investeringsregelingen voor het mkb, de motor van de Nederlandse economie. Steeds meer Europese landen krijgen te maken met een oplopende werkloosheid en strengere lockdowns vanwege de corona-crisis. Ook in Nederland is dit het geval en neemt de twijfel toe over de effectiviteit van de gedeeltelijke lockdown van het kabinet. Een strenge lockdown van 4-6 weken is volgens het IMF economisch gezien de beste oplossing met de minste economische schade. Voor een snel economisch herstel zijn korte strenge lockdowns effectiever dan langere milde lockdowns. Het risico is groot dat de gedeeltelijke lockdown van het kabinet onvoldoende effectief is. Daarom zou het kabinet nu al moeten besluiten tot een totale lockdown, zoals ook door het zogenoemde Red Team en andere experts wordt geadviseerd. Daardoor moeten ook de laatste prognoses van economische denktanks worden bijgesteld. Voor de wereldeconomie werd voor 2020 een krimp verwacht van rond de 5% en een licht herstel in 2021. Op basis van de laatste gegevens is de kans groot dat veel EU-landen ook begin 2021 nog te maken krijgen met een krimp en stijgende werkloosheid. Voor Nederland moeten we rekening gaan houden met het slechtste scenario dat het Centraal Plan Bureau (CPB) eind augustus 2020 heeft gepresenteerd. Daarin loopt de werkloosheid in 2021 op van 6% naar 10% (circa 900.000 werklozen). Deze oploop zal zich snel gaan voltrekken.

Het kabinet is nog steeds niet bezig met de toekomst van de Nederlandse economie. Bij alle overheidsmaatregelen om de corona-crisis te bestrijden, gaat het om financiële steun voor bestaande bedrijven, instellingen en zzp’ers waarmee voorkomen moet worden dat er banen verloren gaan. Voor deze aanpak bestaat zowel binnen als buiten de politiek een breed draagvlak. Werkgevers en vakbonden dringen zelfs aan deze steun voorlopig niet te versoberen om zo te voorkomen dat daardoor een kettingreactie op gang wordt gebracht van ontslagrondes. Dat risico bestaat, maar tegelijkertijd wordt het hoog tijd dat het kabinet en onze sociale partners zich ook gaan bezig houden met de toekomst van onze economie en het toekomstige verdienvermogen. Volgens een Duitse studie blijkt dat een ruime meerderheid van de gepolste economen daar vreest dat Duitsland door de financiële steunpakketten voor het bedrijfsleven wordt opgescheept met een toename van zogenaamde zombiebedrijven. Dit zijn kansloze ondernemingen die alleen overleven vanwege de overheidshulp. Ook in Nederland krijgen we daarmee te maken en moet worden nagedacht over een verstandige afbouw van de financiële overheidssteun. In verschillende Europese landen worden al maatregelen getroffen om de economie aan te jagen en deze met het oog op de toekomst te versterken. Daarbij gaat het om overheids- en bedrijfsinvesteringen in de fysieke en digitale infrastructuur, investeringen in het klimaat en nieuwe technologieën, zoals kunstmatige intelligentie en belastingverlagingen en investeringssubsidies voor bedrijven om bedrijfsinvesteringen aan te moedigen. Tot op heden heeft politiek Den Haag nog geen slim investeringspakket voor de toekomst en versterking van de Nederlandse economie gelanceerd. Alle pogingen daartoe zijn voorlopig gesneuveld, waardoor ons land een serieus risico loopt in de Europese achterhoede te belanden. Het paradepaardje van het kabinet Rutte dat bedoeld is voor onze economische toekomst, het zogenoemde Wopke-Wiebesfonds, is zowel in de Tweede Kamer als door experts buiten de politiek afgeserveerd; een amateuristisch en slecht investeringsplan. Deze week ‘sneuvelde’ ook de investeringssubsidie voor bedrijven, de zogenoemde BIK. Met deze tijdelijke subsidie is een totaal overheidsbudget gemoeid van €4 mrd. Het kabinet verwachtte dat daarmee vele duizenden extra banen gecreëerd zouden worden. Binnen de Tweede Kamer maar ook door veel economen wordt daaraan getwijfeld. Het Centraal Planbureau (CPB) werd vervolgens als scheidsrechter geraadpleegd en concludeert dat de BIK nauwelijks tot extra banen zal leiden. Daarmee is de kans groot dat de oppositie deze regeling niet zal steunen. Vooral binnen de vakbeweging wordt veel verwacht van omscholingsprogramma’s waarbij werknemers die het risico lopen hun baan te verliezen, worden omgeschoold naar een functie met een beter perspectief. Daarbij gaat het om een scholingstraject van werk naar werk. Op zich een fantastisch idee waar eigenlijk niemand tegen kan zijn. Doen dus? Helaas wijst de praktijk, niet alleen in Nederland, maar ook in andere landen uit dat het hier vooral gaat om wensdenken. Voor verreweg de meeste werknemers biedt dit traject geen oplossing omdat hun oorspronkelijke functie/opleiding veelal niet in de buurt komt van eisen die gesteld worden aan de kansrijke banen. Die zijn er vooral in de zorg, bij technische functies en in het onderwijs. De praktijk wijst ook uit dat met deze trajecten een geweldige overheidsbureaucratie is gemoeid en dat talloze instellingen en commerciële bedrijfjes hier geld aan willen verdienen. Bij een maatregelenpakket van de overheid moet de nadruk liggen op ons midden- en kleinbedrijf. Dit is de motor en banenmachine van de Nederlandse economie. Onderzoek wijst uit dat relatief de meeste banen worden gecreëerd door bedrijven met minder dan 50 werknemers. Daarnaast zien we ook dat start-ups en scale-ups bij de banencreatie tot de koplopers behoren. Het voordeel van deze bedrijfjes is ook dat ze een belangrijke rol spelen bij innovaties en het gebruik van de nieuwste technologieën, met name in de zogenoemde smart industry. Bedrijfsinvesteringen en werkgelegenheid in het mkb worden het best bevorderd met eenvoudige regelingen zonder overheidsbureaucratie. Voorbeelden zijn lagere werkgeverslasten, 100% vervroegde fiscale afschrijving en verruimingen van de mkb-subsidieregelingen voor het stimuleren van nieuwe technologie en klimaatinvesteringen. De BIK-pot van €4 miljard moet daarom besteed worden aan onze banenmotor. (bron: DFT) Ik lees deze column als een roep om aandacht. Als een aanklacht tegen dit kabinet en vorige, tegen het lakse politieke beleid van ons parlement, en de veel te weinige kritische adviezen van de raadgevende instellingen. Regeren is vooruitzien maar deze regering kijkt achterom en wil vooral behouden wat is opgebouwd zonder naar de jongeren en volgende generaties te kijken. Zoals ik het formuleer zal dat wel hard overkomen en dat moet ook, want onze politiek moet wakker worden geschud. We zitten 4½ maand voor de volgende verkiezingen en dan heeft het volk de gelegenheid welke richting ze uit willen. Achter Rutte aan blijven lopen of een nieuwe weg inslaan? De mogelijkheid van terug naar vóór corona is geen optie meer. Corona moet onder controle komen, door discipline van de overheid en het volk, de enorme schade die corona toebrengt aan de samenleving moet beheersbaar worden en dan moeten we snel van start gaan met de bouw en inrichting van de samenleving van de toekomst op sociaal/maatschappelijke fundamenten. Het handelen van Rutte III getuigt van een laag intelligentieniveau. Ze doen maar wat en vragen zich niet af wat ze ermee veroorzaken. De schade kan wel eens veel groter worden dan de beperkte lucht die ze met de steun die ze aan het bedrijfsleven verstrekken. Ze blijven geld in de markt pompen, waardoor het geld steeds minder waard wordt. Als we daardoor in een inflatiespiraal terechtkomen zijn de gevolgen desastreus. Rutte c.s. moeten niet naar gisteren en vandaag kijken maar naar morgen en overmorgen!

Financieel/economische berichten

Philips heeft zijn omzet het voorbije kwartaal met 10% zien stijgen naar bijna €5 mrd. De nettowinst nam in vergelijking met hetzelfde kwartaal vorig jaar toe van €208 naar €304 mln. De maanden ervoor daalde de winst nog. Het bedrijf deed goede zaken met apparatuur voor de behandeling van corona-patiënten, zoals monitors en beademingsapparaten. Philips werd wel geraakt door het schrappen van een Amerikaanse order. Er werden 30.000 minder apparaten voor de beademing van patiënten afgenomen dan gepland. (bron: NOS) Maar het cancelen van een deel van de Amerikaanse order heeft het bedrijf geen pijn gedaan want nog altijd staan landen in de rij om ze af te nemen. Zo zien we dat er ook bedrijven zijn die profiteren van de corona-pandemie.

In het gerechtelijk onderzoek naar gesjoemel bij de FNG Group (Fred&Ginger), bekend van Miss Etam, Claudia Sträter, Expresso en Steps, onderzoekt het Openbaar Ministerie hoe €110 mln is weggesluisd bij de failliete modegroep. De revisor die de boekhouding heeft doorgelicht, ontdekte dat de voorbije jaren tientallen miljoenen euro’s wegvloeiden via de rekening-courant van FNG Benelux Holding, dat eigenaar was van FNG Group. Een ex-medewerker van FNG getuigde dat de transacties gebeurden op vraag van oprichter Dieter Penninckx en dat er nooit een onderbouwing of documenten aan te pas kwamen om de transacties te verantwoorden. Uit het verslag van de revisor is ook al gebleken dat het geld wegstroomde naar een Nederlands bedrijf, FIPH. Dat was een investeringsvehikel van de voormalige FNG-aandeelhouder Rens Van de Schoor. In april 2018 zou nog een overeenkomst zijn gesloten dat via de rekening-courant van FNG Benelux Holding maximaal €19 mln mocht stromen naar het Nederlandse bedrijf. Ook moest FIPH informeren waarvoor het de middelen gebruikte. Dat maximumbedrag zou al gauw zijn overschreden en het geld zou ook voor andere doelen zijn gebruikt. In 2019 en 2020 zou via verschillende stortingen nog €49 mln zijn overgeschreven naar het Nederlandse bedrijf. Volgens de revisor zou sinds eind 2016 in totaal €110 mln aan financiële middelen ter beschikking zijn gesteld aan FIPH. Voorlopig heeft de Mechelse onderzoeksrechter Theo Byl nog geen acties uitgevoerd in Nederland. Maar de woordvoerder van het Antwerpse parket, Kristof Aerts, benadrukt dat het gerechtelijk onderzoek ‘volop aan de gang is’ en zich vooral richt op drie grote thema’s: ‘het afwenden van middelen uit de respectievelijke ondernemingen, het opzetten van bepaalde frauduleuze constructies en het witwassen van gelden’. ‘In het belang van het onderzoek kan er op dit moment niet dieper op worden ingegaan.’ Dinsdag besloot de Antwerpse kamer van inbeschuldigingstelling om Penninckx na meer dan een maand onder voorwaarden vrij te laten uit de gevangenis. Bij het Nederlandse bedrijf FIPH nam niemand de telefoon op. Ook Van de Schoor reageerde niet. (bron: de Tijd)

Verfproducent AkzoNobel heeft in het afgelopen kwartaal een duidelijk hogere winst behaald, ondanks een lagere omzet. Daarbij profiteerde het bedrijf vooral van kostenbesparingen. AkzoNobel zegt een sterk derde kwartaal te hebben gedraaid. Het concern gaat voor €300 mln aan eigen aandelen inkopen en een interim-dividend uitkeren. De nettowinst steeg met 36% tot €220 mln in vergelijking met vorig jaar. Het aangepast bedrijfsresultaat klom met 18% tot €353 mln. De omzet daalde met 5% tot bijna €2,3 mrd, maar dat kwam door negatieve wisselkoerseffecten. De verkoop van decoratieve verven nam toe, maar was bij zogeheten Performance Coatings een lager verkoopvolume te zien. (bron: DFT) We wisten al dat de laatste maanden de omzetten in doe-het-zelf-zaken fors was toegenomen en daar heeft het bedrijf van geprofiteerd.

De Randstad-topman, Jacques van den Broek, verwacht niet dat het oude ‘normaal’ niet meer terugkomt. Randstad heeft het omzetverlies in het derde kwartaal terug weten te brengen. De uitzendreus laat herstel zien, maar het bedrijf vreest de hernieuwde lockdown-maatregelen in veel landen en aanhoudende onzekerheid in de economie. De omstandigheden herstelden zich geleidelijk tijdens het derde kwartaal in de meeste van onze regio’s en dat hield aan in de eerste weken van oktober”, zegt de topman. „Tegelijkertijd blijft de zichtbaarheid beperkt met aanhoudende macro-economische onzekerheid en recente tekenen van wederom gedeeltelijke lockdown.” De omzet van Randstad daalde in de derde kwartaal naar €5,2 mrd, een daling van 13%. Daarmee is het omzetverlies flink teruggebracht, in het vorige kwartaal verloor het ruim een 25% en werd er een nettoverlies van €57 mln gelden. (bron: DFT)

De Belgische overheidsschuld is in het tweede kwartaal met €32 mrd gestegen naar €524 mrd, blijkt uit cijfers van de Nationale Bank. De schuldgraad klimt naar zowat 115% van het bruto binnenlands product (bbp), het hoogste peil sinds 20 jaar. (bron: de Tijd)

Net op het moment dat Belgische regering de begroting 2021 moet indienen, haalt de tweede coronagolf de economische basis waarop ze is geschreven weer onderuit. De regering-De Croo houdt echter vast aan een minieme inspanning volgend jaar. (bron: de Tijd) Ex-premier en huidig vicepremier Sophie Wilmès is opgenomen op de afdeling intensive care van het ziekenhuis. Enkele dagen geleden werd al bekend dat ze besmet was met corona. Het aantal besmettingen in België is flink gestegen. De afgelopen week kwamen er per dag gemiddeld bijna 10.000 besmettingen bij. Dat is een stijging van 75%. (bron: NOS)

De Nederlandse consument is in oktober iets pessimistischer geworden, onder meer door de economische vooruitzichten voor het komende jaar. meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op basis van zijn maandelijkse meting. Ook zijn consumenten pessimistisch over de toekomstige werkloosheid. Het consumentenvertrouwen daalde naar een stand van min 30, van min 28 in september. Dat is maar net boven het dieptepunt van min 31 dat dit jaar in mei werd bereikt. Verder maakte het CBS bekend dat consumenten in augustus 5,8% minder uitgaven dan een jaar eerder. Dat is de kleinste afname die dit jaar gemeten werd, waarbij het dieptepunt in april lag. Er werd onder andere minder uitgegeven aan zaken als bezoek aan restaurants, theaters en sportwedstrijden, maar ook aan het openbaar vervoer en de sportschool. Meer geld ging er juist naar telefoon- en internetabonnementen, maar ook aan duurzame goederen zoals meubels en elektrische apparatuur. (bron: CBS/DFT)

Er staan zeker 60.000 banen op de tocht op en rond Schiphol, schrijft De Telegraaf na een rondgang langs verschillende sectoren en bedrijven. De cijfers worden bevestigd door SEO Economisch Onderzoek dat verschillende scenario’s in verband met corona bekeek. “Er zijn dit jaar tot 60.000 minder voltijdsbanen nodig in de luchtvaartsector en bij toeleveranciers van de sector”, zegt luchtvaarteconoom Rogier Lieshout van SEO. Dankzij overheidssteun zijn nog niet alle banen al verdwenen. Tot nu toe gaat het met name om werknemers met flexibele arbeidscontracten. Daar gaat wel verandering in komen, denkt Joost van Doesburg van de FNV. “Het aantal banen dat verloren gaat, zal dramatisch worden. Niemand weet waar dit gaat eindigen.” Hij verwacht dat er de komende tijd reorganisaties blijven komen. Door alle reisbeperkingen en het toenemend aantal besmettingen in Europa is het aantal vliegpassagiers van en naar Nederland dit jaar flink gedaald in vergelijking met 2019. Voor 2021 zijn de vooruitzichten somber. Een volledig herstel wordt niet voor 2024 of 2025 verwacht. (bron: NOS/DFT)

De Japanse luchtvaartmaatschappij All Nippon Airways gaat de komende tijd circa 3500 banen schrappen vanwege de malaise in de luchtvaartindustrie door de coronacrisis. ANA Holdings zou volgens Japanse media voor dit lopende gebroken boekjaar dat in maart eindigt, rekenen op een recordverlies van bijna 4,3 mrd. Door banen te schrappen en een vacaturestop in te voeren wil het luchtvaartbedrijf de vaste kosten scherp verlagen. Ook heeft ANA plannen om circa dertig grotere vliegtuigen te gaan verkopen die minder brandstofzuinig zijn en hogere onderhoudskosten hebben, aldus de krant Yomiuri. Eind vorig jaar telde de grootste luchtvaartmaatschappij van Japan meer dan 43.000 werknemers. (bron: DFT) Dat bij een reorganisatie minder dan 10% van het personeelsbestand wordt ontslagen bij een recordverlies van omgerekend €4300 mln valt mee. Maar bij toeleveranciers zullen ook wel ontslagen gaan vallen. Het lijkt allemaal onontkoombaar als gevolg van de corona-pandemie. Maar na regen komt ook, voor de bedrijven die het slagveld overleven, weer zonneschijn.

ABN Amro verwacht dat veel zelfstandigen in de bijstand gaan belanden. Er komen er 20.000 bij waardoor het aantal bijstandsgerechtigden stijgt naar 450.000. De Bank verwacht dat het aantal, na de flexwerkers van dit jaar, doorstijgt door de zelfstandigen en daarna de werknemers met nu nog een vast contract. Zij stromen zodra in de komende tijd de WW-uitkeringen aflopen.

Corona berichten

Het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS) meldt dat bij het RIVM de laatste 48 uur tot zondag 25 oktober 10.00 uur 18.875 nieuwe bevestigde corona-besmettingen zijn gemeld. Er liggen nu 2147 covid-patiënten in de ziekenhuizen, van wie 490 op de IC. Daarmede nemen de besmettingen af.

Duitsland meldt meer dan 14.000 nieuwe corona-besmettingen per dag. Volgens het Robert Koch Instituut zijn nu In totaal in Duitsland nu 417.000 mensen positief getest. Er zijn daar 10.000 mensen aan de gevolgen van covid-19 overleden. (bron: NOS)

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) wil dat er op commerciële testlocaties een bevoegd arts met een BIG-registratie betrokken is. “Door de enorme groei aan niet-GGD-testlocaties bestaat het risico dat er nu ook sneltesten worden gebruikt die niet betrouwbaar zijn”, zegt de inspectie. Om die reden vindt ze een arts die medisch-verantwoordelijk is, belangrijk. De inspectie raadt mensen die zich bij commerciële testlocaties melden aan om te controleren of er een arts betrokken is en of de testen een CE-markering hebben, wat duidt op goede kwaliteit en betrouwbaarheid. Door capaciteitstekorten bij de GGD’s moeten mensen soms dagen wachten voordat ze getest kunnen worden en de uitslag krijgen. Op commerciële locaties kan het sneller gaan. (bron: NOS)

Brussel scherpt de coronamaatregelen verder aan. Zo wordt de al bestaande avondklok uitgebreid en geldt deze van 22.00 uur tot 06.00 uur. Verder moet in de hele stad een mondkapje op en moeten winkels om 20.00 uur sluiten. Ook gaan alle sportfaciliteiten, bioscopen en musea dicht. De strengere maatregelen gaan maandag in. (bron: NOS)

De Spaanse premier Pedro Sánchez heeft een nieuwe noodtoestand afgekondigd in een poging de stijgende corona-virusinfecties te beteugelen. Sánchez zei het parlement te vragen in te stemmen met verlenging van de ingevoerde noodtoestand gedurende zes maanden. Hij zei dat reizen tussen de regio’s zal worden verboden onder de nieuwe regels. De noodtoestand geeft regio’s, die over hun eigen gezondheidsaangelegenheden beslissen, de bevoegdheid om strengere bewegingsbeperkingen op te leggen, waaronder een avondklok. Ze kunnen ook bedrijven aan banden leggen en andere activiteiten beperken, zoals het samenkomen in groepen binnen en buiten het huis. Een groeiend aantal regio’s deed een beroep op de regering om de maatregel uit te voeren om hen in staat te stellen uitgaansverboden op te leggen. Spanje legde in het begin van de pandemie een van de zwaarste lockdowns op en versoepelde vervolgens de maatregelen tijdens de zomer. Maar net als veel andere Europese landen is het de afgelopen weken in een tweede golf geraakt en heeft het nu een van de hoogste aantallen besmettingen in West-Europa. Het totale aantal gevallen is gestegen tot 1.046.132, terwijl het dodental de 35.000 nadert. (bron: Telegraaf)

Het noodlijdende circus Barani heeft afgelopen dagen veel voedsel en ruim €12.000 gedoneerd gekregen. Barani wilde in Bergen op Zoom voorstellingen geven, maar dat kon niet doorgaan. De directeur zei bij Omroep Brabant dat hij ten einde raad was. Een actie van een inwoner leidde tot massale giften. (bron: NOS) Bergen op Zoom op zijn best!!

Ierland gaat de komende zes weken in lockdown om de verspreiding van het coronavirus tegen te gaan. Dat heeft premier Michael Martin bekendgemaakt op een persconferentie. Alle niet-noodzakelijke winkels en de horeca gaan dicht. Mensen mogen niet verder dan 5 kilometer van huis reizen. Verder mogen er maximaal 10 mensen bij een begrafenis aanwezig zijn. De scholen blijven wel open. Er werden daar maandag 1031 nieuwe besmettingen gemeld, terwijl in dat er in ons land 8182 waren. .De maatregelen zijn 22 oktober ingegaan. De lockdown eerder dit jaar in Ierland was een van de langste van Europa. (bron: NOS)

Huisartsenpraktijken hebben te kampen met personeelsuitval waardoor de dokter minder goed bereikbaar is. Dat meldt de Landelijke Huisartsenvereniging (LHV) na een enquête onder zijn leden. In 60% van de praktijken zijn mensen ziek of in afwachting van de uitslag van een coronatest. De LHV zegt dat dat tot nu toe nog niet tot grote problemen heeft geleid, maar vreest dat met de winter op komst de huisartsenzorg niet op peil blijft. De LHV pleit voor sneltesten. Huisartsen en personeel kunnen dan getest worden in hun praktijk en weten dan snel of ze weer inzetbaar zijn. (bron: NOS) Moet ik zo een bericht serieus nemen. De dienstverlening van mijn huisarts verloopt al maanden grotendeels middels ‘vraag en antwoord’ via mijnhuisarts. Dat er in deze corona-tijd een groter beroep wordt gedaan op de huisarts is verklaarbaar, maar mijn ervaring is dat de huisarts niet veel meer informatie kan geven dan al bekend is van het RIVM en de media. Eens in de hoeveel tijd laten de huisarts en de assistentes zich testen op corona? Wekelijks en moet er dan vier dagen gewacht worden op de uitslag? Ja, dan begrijp ik het, maar daar ga ik niet vanuit, want ik zie in het medisch centrum, dat mij bekend is, niemand lopen met een mondkapje. Als sneltesten betrouwbaar zijn (en betaalbaar) moeten we dat doen. In ‘mijn’ praktijk ging een van de twee assistentes gewoon drie weken met vakantie.

Als vliegtuigen aan de grond moeten blijven, congressen worden afgelast en vergaderingen via videoverbindingen worden gehouden, valt er voor een bedrijf dat zich bezighoudt met het regelen van zakenreizen weinig meer te verdienen. BCD, de van oorsprong Nederlandse gigant op dit terrein, gaat daarom wereldwijd 3000 banen schrappen, ongeveer 20% van het totaal. Dat kondigde topman John Fentener van Vlissingen aan in een interview met Het Financieele Dagblad. De meeste ontslagen vallen waarschijnlijk in de Verenigde Staten, waar BCD het grootste deel van zijn omzet haalt. In Nederland heeft het bedrijf 400 à 500 mensen in dienst. BCD is het op twee na grootste zakenreisconcern ter wereld – na GBT van American Express (18.000 werknemers) en CWT (16.000) – met vorig jaar een omzet van $27 mrd. Toen de corona-pandemie uitbrak, verdampte die omzet bijna volledig. Inmiddels trekken de zaken weer wat aan, maar Fentener van Vlissingen verwacht dit jaar uiteindelijk op niet meer dan driekwart van de omzet van vorig jaar uit te komen. Dat lot deelt BCD met andere Nederlandse reisorganisaties. Volgens de ‘boekingsmonitor’ van branchevereniging ANVR (waarvan BCD ook lid is) zakte het aantal boekingen in april terug tot 22% van het aantal van 2019, trok dat in de zomer aan tot bijna 60%, maar zat de reisbranche in september weer onder de 40%, toen moest de nieuwe ‘gedeeltelijke’ lockdown nog beginnen. De reisbranche kan alleen overleven met overheidssteun, stelt de ANVR. (bron: Trouw)

Frontberichten

Het tweede en laatste debat tussen Trump en Biden heeft geen spectaculair verloop gehad. Over wie het beste scoorde waren de Amerikaanse media verdeeld. Volgens CNN was Biden beter uit de strijd gekomen. Een snelle enquête liet zien dat in de peilingen Biden nu op 56% zou staan en Trump op 42%. Pas na 3 november weten we wie de nieuwe president wordt. Voor mij beargumenteerde Biden zijn stellingen overtuigender dan zijn rivaal die veelal met stemverheffing zijn gelijk verkondigde. Ook nu weer strooide Trump met leugens, waarvan hij zich tijdens zijn bewind al 30.000 keer had bewind. Voorbeelden: ‘ik heb gehoord dat ik de hoogste afstudeercijfers van mijn jaar had’, toen hij na aandringen van zijn vader, naar de Wharton Scool of Finance, afstudeerrichting onroerend goed, liet hij ‘een derde’ namens hem de toelatingstest doen, ‘in 2015 zou het vermogen van Donald Trump >$10 mrd hebben bedragen’, maar hij gaf ook toe dat een dakloze in de VS waarschijnlijk meer bezat dan hij, in 2016 verzekerde hij de Republikeinse conventie dat ‘hij de VS uit de misère zou halen’. De man is een fantast, een leugenaar en heeft de mentaliteit van een straatvechter.

Dirk Waterval schrijft in Trouw dat ‘beleggers in de rij staan om corona-obligaties van de EU te kopen en dat veel geïnteresseerden teleurgesteld moeten worden omdat de vraag kleiner is dan het aanbod’. Daar moeten we ons zorgen over maken, want als beleggers bereid zijn hun geld voor tien jaar uit te lenen en daar rente voor willen toebetalen, negatieve rente, moet er stront aan de knikker zijn. Een belegger streeft ernaar een positief rendement te maken met zijn geld, maar nu handelt hij tegengesteld. Hij staat te trappelen van ongeduld om alsjeblieft maar geld te mogen investeren dat een negatief rendement oplevert (tenzij er een deflatoire prijsspiraal zou ontstaan over langere tijd). Op zich is het pure armoede wat zich voltrekt op de kapitaalmarkten. Het is het resultaat van het monetaire beleid van de centrale markten die de kapitaalmarkten overstromen met gratis geld, waarvoor geen bestemming te vinden is. Daardoor stijgen de aandelenkoersen, ondanks een daling van de economische activiteiten en aankondigingen van massaontslagen. Daarnaast zien we dat koophuizen niet tot nauwelijks in waarde dalen. Kennelijk vinden burgers ‘stenen’ een veiliger belegging dan ‘spaargeld dat geen rente meer geeft’.

Nog nooit keken beleggers en investeerders zo verlekkerd naar de nieuwe leningen die de Europese Commissie hen nu voorhoudt. De Commissie gaat lidstaten in de coronacrisis te hulp schieten met genereuze steunpakketten van honderden miljarden euro’s, en dat geld wil ze grotendeels gaan lenen op de markt. Nu de eerste €17 mrd aan schuldpapier is verkocht, blijkt hoe ongelooflijk gewild deze zogeheten corona-obligaties zijn. Professionele beleggers wapperden in totaal met €223 mrd, zodat verreweg het gros van hen teleurgesteld moest afdruipen. Ik vind de benaming ‘corona-obligaties’, niet juist. Weliswaar gaat een deel ervan als giften naar arme Zuid-Europese landen, maar wel met de conditie die onze premier heeft afgedwongen dat ermee geïnvesteerd moet worden in structurele projecten. Het mag niet mogen worden aangewend om, zoals de Nederlandse regering doet, met de steunprogramma’s 1, 2 en 3, het bedrijfsleven ondersteunen voor de ondergang. Gelukkig voor de beleggers volgen er nog veel nieuwe rondes. De komende jaren wil de EU €850 mrd uitdelen aan de lidstaten, in de vorm van goedkope leningen en subsidies. Daarmee kunnen die lidstaten dan weer loonsubsidies en andere steunpakketten betalen. Het lijkt erop dat de Commissie vanaf nu ongeveer elke twee weken een nieuwe bulk schuldpapier gaat aanbieden om zo stapsgewijs genoeg geld op te halen. Beleggers buitelen dus over elkaar heen om maar wat geld te mogen lenen aan Europa. Dat komt onder meer omdat het een hele veilige investering is: als heel Europa garant staat voor het terugbetalen van de lening, dan krijg je je geld ook gegarandeerd wel terug. Van oudsher vervullen Nederland en Duitsland die rol als veilige landen om geld aan uit te lenen, die staan immers ook te boek als economisch stabiel. Nu kunnen investeerders ook uitwijken naar de hele EU. Voordeel daarvan is dat ze er iets meer rente op vangen dan ze nu krijgen op Nederlandse of Duitse staatsobligaties. Al is dat allemaal wel relatief, want op een tienjaarslening aan heel Europa moeten beleggers alsnog een beetje inleggen: de rente is met zo’n 0,20% een beetje negatief. De Commissie krijgt dus geld toe bij elke lening die ze voor tien jaar afsluit. Ik interrumpeer hier even want de negatieve rente die de EU heeft betaald van 0,2% voor 10-jarig geld is helemaal niet zo goedkoop is. Dat tarief is voor de Italianen wel interessant want dat scheelt 1,004% en 0,21% voor de Spanjaarden, maar de Fransen (0,098%), Belgen (0,134%). Denen (0,2165), Nederlanders (0,272%) en Duitsers (0,379%) halen geld goedkoper uit de markt dan de EU voor de 27 lidstaten inkoopt. Dat klinkt raar, waarom zouden beleggers hun geld dan niet gewoon op de bank laten staan? Maar in een wereld waarin spaarrentes voor de rijken nog veel negatiever zijn, is dit hun enige kans hun geld nog ergens uit te lenen. Bovendien zijn veel professionele beleggers – denk aan pensioenfondsen, banken en verzekeraars – wettelijk verplicht een deel van hun beleggingsportefeuille risicovrij te investeren. In die zin hebben ze weinig keus. Mede door die ongekende belangstelling betaalt de EU straks zo’n €5 mln per jaar minder aan rentekosten dan zijzelf beprijsd had, rekent ABN Amro-econoom Jolien van den Ende desgevraagd uit. Volgens haar speelt ook mee dat de obligaties een sociaal keurmerk meekrijgen vanuit Brussel. “Dat betekent dat de investeerder de garantie krijgt dat het opgehaalde geld wordt besteed aan sociale projecten. In dit geval wordt het gebruikt voor behoud van werkgelegenheid.” Dat kunnen die investeerders dan weer laten zien aan de toezichthouders met wie zij te maken hebben, die wereldwijd steeds meer eisen stellen aan verantwoord beleggen. (bron: Trouw)

Voedselbanken zien het aanbod de afgelopen weken teruglopen, wat betekent dat klanten met veel minder uitgebreide pakketten geholpen kunnen worden. Het gaat vooral om producten uit de schijf van vijf, zoals kaas, vlees en groenten. De problemen zijn ontstaan doordat supermarkten verspilling tegengaan en producten met korting verkopen als de houdbaarheidsdatum nadert. Ook lokale leveranciers en restaurants vallen vanwege corona-maatregelen vaak weg. In Groningen is de aanvoer teruggelopen met 2/3. Eind juni maakten 38.000 huishoudens gebruik van de voedselbank. Door corona stijgt dat aantal. (bron: NOS)

Alle woningen in Nederland krijgen vanaf juli 2021 een funderingslabel. Dat meldt het tv-programma De Monitor op basis van het Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek (KCAF). Volgens het kenniscentrum dreigen in Nederland een miljoen woningen te verzakken. Bij 250.000 huizen is de situatie ‘urgent’. Oorzaak is de extreme droogte en de lage waterstanden van de afgelopen jaren. Kopers moeten volgens KCAF gewaarschuwd worden als een koopwoning in de risicogroep valt. Het herstel kan in de tonnen lopen. Het nieuwe label is te vergelijken met het energielabel. (bron: NOS)

De korting die bedrijven krijgen als ze flink gaan investeren, leidt maar in beperkte mate tot meer investeringen, concludeert het Centraal Planbureau. De BIK. De baangerelateerde investeringsregeling, is bedoeld om bedrijven die vanwege de coronacrisis investeringen op de lange baan schuiven te motiveren toch nu te investeren. Vooral voor kleine bedrijven zijn er veel onzekerheden. Toch kan de regeling beter werken dan maatregelen als verlaging van de winstbelasting of de verhuurderheffing, omdat dit een stimuleringsmaatregel is, zegt het CPB in een analyse van de regeling. (bron: NOS) De conclusie van de uitgevoerde analyse vraagt om een toelichting. Op de eerste plaats zijn er bij kleinere bedrijven net zoveel twijfels als bij grotere ondernemingen, multinationals uitgezonderd. Die hebben eigen research afdelingen en maken eigen afwegingen. Waarom zou een stimuleringsmaatregel beter scoren dan fiscale tegemoetkomingen als de toets is dat er te weinig informatie is over de economische en financieel/monetaire ontwikkelingen in de komende jaren. Dan zou ik als ondernemer eerder kiezen voor kortingen nu in plaats van investeren met een onzeker rendement.

Sushi en burgers bestellen via Thuisbezorgd, taxi-ritten via Uber, overnachtingen boeken via Airbnb en werk vergaren via platforms als Werkspot en Clickworker. Op dit moment telt ons land 125 van dat soort platforms die vraag en aanbod van werk bij elkaar brengen. Het aantal platformwerkers beslaat in totaal 1% van de beroepsbevolking, zo blijkt uit een nieuwe verkenning van de Sociaal-Economische Raad. Dat is minder dan voorheen werd voorspeld, maar toch zorgelijk vinden de vakbonden. “Vooral op het gebied van inkomen en werkomstandigheden schiet een deel van de platforms te kort”, laat vakbond FNV weten. Volgens de SER biedt de platformeconomie – waarover vaak in doemscenario’s wordt gesproken – juist kansen voor een inclusievere arbeidsmarkt. “Mensen die maar een beperkt aantal uren beschikbaar zijn, een arbeidshandicap hebben of moeilijker werk vinden vanwege hun migratieachtergrond komen via dit soort platforms wel aan het werk”, aldus SER-woordvoerder Astrid van Kleef. Nadelen zijn er wel. Schoonmakers, chauffeurs en maaltijdbezorgers die via een platform werken hebben vaak weinig zekerheden, lage verdiensten en geen recht op sociale zekerheid zoals WW, bij ziekte en pensioen. Voor onlineplatformwerk zijn de vergoedingen vaak nog lager, door het grotere aanbod aan werk en de concurrentie van platformwerkers uit lagelonenlanden. “Met name mensen die via platforms lager gekwalificeerd werk doen en daar hun volledige inkomen uithalen, hebben vaak niet de macht om over hun tarieven te onderhandelen of hun eigen uren te bepalen. Zo komt het voor dat zij minder verdienen dan het wettelijk minimumloon”, aldus Van Kleef. “De verkenning legt de vinger op de zere plek”, zegt Zakaria Boufangacha, arbeidsvoorwaardencoördinator bij vakbond FNV. “De volgende logische stap is nu dat er op korte termijn acties worden ondernomen door de landelijke politiek.”

De SER kaart aan dat de politiek ook duidelijkheid moet geven over wanneer een platformwerker een werknemer of een zelfstandig ondernemer is. Veel platformbedrijven zetten mensen nu in als zzp’ers. Daarmee liggen er meer risico’s bij de werkenden, en wordt afstand gedaan van de werknemersrechten. De vraag is of dit terecht is. De SER adviseert de Belastingdienst en de Inspectie SZW ook het toezicht hierop te verscherpen. Verder zouden platformbedrijven zich volgens de SER aan dezelfde regels moeten houden als andere bedrijven, zoals fiscale regels, of regels over de inzet van data. Als voor iedereen dezelfde regels gelden, voorkom je dat platformbedrijven de arbeidsmarkt verstoren, staat in de verkenning. Volgens de adviesraad is het belangrijk dat er juist nu de platformeconomie nog relatief klein is haast wordt gemaakt met politieke keuzes. “We moeten antwoord hebben op grote buitenlandse partijen die de Nederlandse markt op komen. Die doen namelijk vaak alsof ze niet weten wat een cao is”, aldus de woordvoerder. (bron: Trouw)

Om de financiële gevolgen van de corona-crisis te compenseren. Schraapt en sprokkelt de hoofdstad geld bij elkaar. De stad profiteerde jarenlang van de gigantische inkomsten uit de bezoekerseconomie, maar dit jaar komt er maar €50 mln. binnen in plaats van de geprognosticeerde €200 mln. De lagere parkeerinkomsten worden voor 2020 geschat op bijna €200 mln. Er moet volgend jaar €50 mln bezuinigd worden, onder meer op armoederegelingen en de Openbare Bibliotheek, de ozb en de afvalstoffenheffing gaan omhoog. Het linkse college verwacht dat de bezoekers volgend jaar weer gaan terugkeren, In inkomsten uit de toeristenbelasting worden geschat op €120 mln. (bron: Parool)

Overwegingen

Ik heb mij de laatste tijd meerdere malen afgevraagd of het kabinet Rutte III bekwaam genoeg is de problemen van vandaag, die van morgen en overmorgen in beleid te pakken en te investeren in de ontwikkelingen van de toekomst. Steeds vaker moet ik constateren dat dit kabinet daarin tekortschiet. Was er een plan B voor de economische krimp als gevolg van de afnemende wereldhandel, als gevolg van de handelsoorlogen die Trump vanaf februari 2018 al met China voert, de staaloorlog, de dalende economische activiteiten wereldwijd? Nee! Ik laat buiten beschouwing de komst van corona in februari 2020. Niet dat er vanuit de wetenschap geen signalen waren dat een virus-pandemie zou kunnen uitbreken, 100 jaar na de Spaanse griep, maar toch het overviel ons. Maar als het medio maart duidelijk wordt dat er een krachtig beleid gevoerd moet worden en dat de bestrijding veel geld gaat kosten, blijkt dat de regering in paniek verkeert. Dan had het beleid niet moeten zijn ‘we gaan vrijwel alles en iedereen van de ondergang redden’, maar ‘we gaan alleen redden die bedrijven die deze kaalslag gaan overleven’. Het was toen een prima moment om de conversie van eco 3.0 naar eco 4.0 te gaan uitvoeren. Dat is harde taal van mij, maar zachte heelmeesters laten stinkende wonden achter. Dit spreekwoord is een waarschuwing dat je soms meteen stevig moet ingrijpen om een probleem op te lossen. Ga je te ‘zacht’ te werk, en neem je bijvoorbeeld halve maatregelen omdat je bang bent dat dat slecht valt bij je achterban, dan kan dat ertoe leiden dat de situatie alleen maar erger wordt. Het probleem ‘ettert’ dan – in het begin misschien ongemerkt – door, totdat blijkt dat het er alleen maar erger op is geworden. Het Woordenboek der Nederlandsche Taal vermeldt ‘Een meedelijdende Chyrurgijn [= ‘heelmeester’], maeckt stinckende wonden’ als oudste variant van het spreekwoord (uit een spreekwoordenboek uit 1550). Jacob Cats: zei al “Het is van ouden tijt bevonden [= ‘het is al heel lang bekend’] / Van sachte meesters vuyle wonden.” Er is in het begin een beleid gevoerd dat we de toestand van voor corona intact moesten houden. Dat is terugkijkend regeren. Maar regeren is juist regeren met een blik naar voren. Afscheid moeten nemen van de zekerheden, van het vertrouwde, van al datgene waaraan je je leven had aangepast, doet pijn en veroorzaakt onzekerheden, ook al als de politieke leiders dat toekomstbeeld niet kunnen schetsen en al helemaal niet in staat zijn hoe de weg loopt daar te komen. Ik realiseer mij heel goed dat dat visie vraagt van onze leiders en slechts enkelen zijn daartoe in staat.

Een voorbeeld: er komen werklozen op de markt, die uit een sector komen waar geen vraag meer naar is. Die moeten worden omgeschoold. Maar over de wijze waarop de overheid en de politiek dat aanpakken heb ik al eerder aan de bel getrokken. Mijn stelling is dat de overheid c.q. bedrijven personen die alfa georiënteerd zijn niet moet omscholen naar beta-georiënteerde banen waar wel vraag naar is. Dat is in veel gevallen weggegooid geld. Natuurlijk zijn er commerciële instituten die het tegendeel beweren, want dat genegeert omzet en inkomen. Begrijpelijk. In de Telegraaf zegt Drs Gerard Karelse, bedrijfs- en gezondheidspsycholoog, dat omscholing vooral wensdenken en geldverspilling is. “Onze polder” ziet omscholing als de oplossing nu de arbeidsmarkt uit zijn evenwicht is geraakt. Karelse benoemt dat echter als ideeën van Kamergeleerden. De omscholing van een stewardess tot een verpleegkundige en van een acteur die nu voor de klas staat spreekt iedereen aan, maar het zijn uitzonderingen. Een horeca-werknemer omscholen naar een installateur van luchtbehandelingsinstallaties is een uitzondering. Omscholingen naar totaal andere disciplines is voor weinig mensen weggelegd.

Het was wel even schrikken dat er op Schiphol 60.000 banen verdwijnen als gevolg van de economische krimp mede als gevolg van de corona-pandemie.

Het kabinet wil dat de coronasteunmaatregel, die is bedoeld voor het dekken van de vaste lasten, beschikbaar komt voor meer sectoren. Sommige sectoren vallen nu buiten de boot. Met de uitbreiding wil het kabinet gaten dichten in het derde steunpakket. Dat derde pakket van het kabinet voor ondernemers die in financiële problemen verkeren geldt sinds 1 oktober. Er is rond de €11 mrd mee gemoeid. De kern van dat derde pakket was dat de meeste regelingen uit de eerste twee steunpakketten bleven bestaan, maar ook dat ze werden versoberd en in stappen afgebouwd. Sinds de horeca en andere voorzieningen vorige week weer dicht moesten, is er een roep om extra steun vanuit het bedrijfsleven. Het kabinet doet daar nu onderzoek naar. Duidelijk is dat wensen zoals een ‘uitkoopregeling’ niet mogelijk zijn. Volgens het kabinet is het derde steunpakket er nu juist voor gemaakt om de gevolgen van een nieuwe lockdown op te vangen. Het derde pakket dat tot 1 juli volgend jaar loopt, veert mee, zo is de bedoeling. Hoe hoger het verlies dat een bedrijf heeft door de coronacrisis, hoe hoger het steunbedrag. Wel wil het kabinet bedrijven helpen die tussen wal en schip valt. Zo wordt de zogenoemde Tegemoetkoming Vaste Lasten (TVL) verder uitgebreid. Al langer is te horen dat bijvoorbeeld specifieke transportbedrijven, toeleveranciers aan de evenementensector, ballonvaarders en binnenvaartschippers niet in aanmerking komen voor steun. Het kabinet zou daar maatregelen voor willen nemen, zeggen ingewijden. Er wordt ook gekeken naar bedrijven die seizoensgebonden werk doen. Dat zijn sectoren die niet het hele jaar een gelijkmatige omzet draaien en daardoor buiten de boot vallen. Het kabinet overlegt met werkgevers en werknemers over meer steun en praat ook met de oppositie. GroenLinks-Kamerlid Smeulders pleit voor een “crisisinkomen” voor iedereen die door de coronacrisis zijn inkomen verliest. Hij zei dat bijvoorbeeld flexwerkers, jongeren en oproepkrachten nu buiten de boot vallen en dat daarom het sociale vangnet steviger moet worden: “Laten we ervoor zorgen dat mensen niet eerst arm worden, maar dat we iedereen gaan helpen.” De PvdA wil dat het kabinet er meer aan doet om mensen die door de crisis worden getroffen aan ander werk te helpen. “Als op Schiphol tienduizenden mensen hun baan dreigen kwijt te raken, help ze dan aan ander werk, bijvoorbeeld in de veiligsheidssector of de verpleeghuizen “, zei PvdA-Kamerlid Van Dijk op de radio. Volgens hem worden daarmee niet alleen de betrokken mensen geholpen, maar ook sectoren die belangrijk zijn voor de samenleving, waar nu een gebrek is aan personeel is.

Minister Wiebes, die met de sociale partners sprak, zei dat hij “druk aan het zoeken is naar dingen die uitvoerbaar zijn”. Hij noemde de uitvoerbaarheid “een serieuze bottleneck”. Zijn collega Hoekstra voegde eraan toe dat de al bestaande regelingen voor “vrijwel alle bedrijven openstaan”. (bron: NOS) De vraag is hoe ver de regering moet gaan, alleen met bedrijven die levensvatbaar blijven, in welke bedrijfstakken en met welke bedragen? Wij hadden wel een spaarpot maar die is binnen drie maanden leeg en daarna op de pof gaan ondersteunen en volgende generaties met de schulden opzadelen? Wij verkeren in een periode waarin geld uitgeven in het geheel niet problematisch meer is. Iedereen doet het, dus doen wij mee, want we moeten wel overleven van de gevolgen van de corona-pandemie en de economische terugval. Dus kijkt niemand naar te teller en het volgende kabinet moet de problemen maar oplossen.

Wij zitten momenteel niet in een positie dat politici zich kunnen onttrekken van de opbouw en inrichting van de maatschappij voor volgende generaties. Als zij nu niet de hand aan de ploeg slaan zal de markt, de ondernemers, die maatschappij gaan inrichten op een wijze waarmee zij het hoogste rendement kunnen bereiken van hun inspanningen. Daarbij zullen de sociale en maatschappelijke inrichting worden geminimaliseerd. Er zijn vele aspecten aan te wijzen die nationaal, Europees dan wel wereldwijd moeten worden afgestemd. Neem de robotisering en de mate waarin die ingezet gaat worden in het automatiseringsproces. De schatting, uit het “Future of jobs report 2020” van het World Economic Forum is dat er wereldwijd 85 miljoen banen gaan verdwijnen door automatisering. Waar gaan de grenzen worden gelegd voor de mate van intelligentie van computers en in welke positie komt de werknemer in dat proces te staan. Hoe groot wordt de macht van de big-data bedrijven en welke invloed kunnen die zich toe eigenen? Blijven wij afhankelijk van de eisen die het neoliberalisme stelt? Op welke wijze worden democratische processen gewaarborgd. Hoe wordt de nieuwe arbeidsethos ingevuld. Als ik naar ons eigen land kijk, wat is de positie van de werknemer met betrekking tot een vast (voor onbepaalde tijd, dat eenzijdig kan worden opgezegd met toestemming van het UWV) contract, een tijdelijk en flex, uitzendkracht, payroller, zzp’ers en mensen die op platforms werkzaam zijn, uurcontracten, oproepkrachten, Welke (on)zekerheden, sociale uitkeringen en pensioenopbouw. Ik er wel eens nagedacht of onze staatsinrichting van koninkrijken en republieken nog houdbaar blijft en gaan dictators, neem politici als Trump, de continenten niet regeren. Kunnen we nog voorkomen dat de mens van de toekomst niet de slaaf wordt van het systeem? Tegen deze achtergrond is het van het grootste belang dat wij nu aan de slag gaan met slaan van de peilers van de samenleving van de toekomst, die er heel anders zal gaan uitzien dan onze huidige, die op zijn laatste benen loopt. Maar ……… een waarschuwing de macht van de gevestigde orde is groot en de instituten, zoals ook universiteiten en daaraan verbonden wetenschappers, die voor hen werken zullen alles doen de opgebouwde waarden te beschermen. De lakeien van het neoliberalisme zitten overal in de samenleving en die worden voor hun diensten royaal betaald. Denk daarbij ook aan de lobbyisten in Brussel.

Een miljoen huizen gaan volgend jaar gelabeld worden met de waarschuwing dat het huis dreigt te verzakken en dat herstel in de tonnen gaat lopen. Daarvan is de situatie van 250.000 woningen ‘urgent’. In feite zijn dat dan ‘onbewoonbaar verklaarde woningen’, want die zijn dan onverkoopbaar voor de WOZ-waarde. De oorzaak is de waterhuishouding, veroorzaakt door de droogte maar ook door de lage waterstanden, die worden gereguleerd om akkers optimaal te kunnen bebouwen. Dat kan dus een enorm maatschappelijk en sociaal probleem worden met grote financiële verliezen voor de eigenaren en daardoor ook voor de (hypotheek)banken. Op termijn kan dat een schade veroorzaken van €100 mrd (een kwart van onze totale staatsschuld).

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 23 okt 2020; week 43: AEX 554,34; Bel20 3.246,45; CAC40 4.909,64; DAX30 12.645,75; FTSE 100 5.860,28; SMI 10.023,90; RTS (Rusland) 1.164,06; SXXP (Stoxx Europe 600) 362,50; DJIA 28.335,57; NY-Nasdaq 100 11.692,57; Nikkei 23.516,59; Hang Seng 24.918,78; All Ords 6.373,70; SSEC 3.278,00; €/$1.1861; BTC/USD $12.915,72; 1 troy ounce goud $1.901,30, dat is €51.494,40 per kilo; 3 maands Euribor -0,512%; 1 weeks -0,533%; 1 mnds -0,539%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,467%; 10 jaar VS 0,8472%; 10 jaar Belgische Staat -0,336%; 10 jaar Duitse Staat -0,571%; 10 jaar Franse Staat -0,295%; 10 jaar VK 0,285%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,532%; 10 jaar Japan 0,0344%; Spanje 0,199%; 10 jaar Italië 0,769%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,527.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden licht lager, het corona-virus is nog altijd niet onder controle en de dollar daalde weer wat. Slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden en werkloosheid en de financieel/economische gevolgen van het voortdurende krimp-scenario, mede als gevolg van corona. De goudprijs hielt stand en de bitcoin steeg doordat PayPal Bitcoin gaat administreren. De rentetarieven daalden fors. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,311%; Duitsland -0,152%; Nederland -0,065%; Frankrijk 0,391%; Japan 0,6409%; VK 0,855%; Spanje 1,007%; Canada 1,2443%; Italië 1,681%; VS 1,6673% . 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,774%; Zwitserland -0,729%; Nederland -0,705%; Frankrijk -0,655%; België -0,686%; Denemarken -0,629%; Spanje -0,279%; Japan -0,1008%; VK -0,032%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 24/25 10 2020/553 Een ‘Stille Revolutie in de monetaire wereld’

Ons spaargeld en de opgebouwde pensioenreserves moeten worden opgeofferd voor een groter neoliberaal belang. Een greep naar ons geld, monetaire autoriteiten onder druk van de markten, het neoliberalisme slaat genadeloos toe. “bezuinigen is uit, investeren en schulden maken is in”.

Dit is opening van een beschouwing over actuele ontwikkelingen op financieel/monetair gebied. Ik heb opnieuw dit artikel moeten verschuiven naar het volgende ‘internet dagboek’: Financieel/economisch blog UPDATE 553. Ik ben nu bezig de tekst te actualiseren met de allerlaatste ontwikkelingen, waardoor meer vragen en grotere onzekerheden zijn ontstaan. De tekst van 15 september 2020 is te lezen op https://www.nkestein.nl/De%20wereld%20op%20drift/MMT.html

Financieel/Economische berichten

De horeca vreest een nieuwe sluiting en heeft meer perspectief nodig in de coronacrisis. Dat zegt Dirk Beljaarts, directeur van brancheorganisatie Koninklijke Horeca Nederland. De afgekondigde sluiting kan volgens Beljaarts voor sommige ondernemers “het laatste zetje” zijn.” Velen proberen met veerkracht en positivisme deze tijd door te komen. Maar op een gegeven moment zijn de middelen op”, zegt hij. Hij pleit voor “slimmere” maatregelen zodat bedrijven weten waar ze aan toe zijn. (bron: NOS)

De wereldwijde vraag naar energie is door de corona-pandemie en daardoor ontstane economische crisis ingestort met 5%. Het Internationaal Energie Agentschap (IEA) zag voor het laatst zo’n sterke daling in de crisis tussen de twee wereldoorlogen. Voor de pandemie zette het IEA nog in op een stijging van de vraag van zo’n 12% in de komende 10 jaar. Dat is nu bijgesteld naar 9% tot 4%. Het agentschap ziet met name minder vraag naar kolen. Verder is de uitstoot van CO2 dit jaar gedaald met 7%. Dat is nog niet genoeg om de klimaatdoelen van Parijs te halen, benadrukt het IEA. (bron: NOS)

De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) schrapt de komende maanden honderden banen. De oorzaak ligt volgens de NAM bij de dalende gasprijs. In totaal verdwijnen er van de huidige 2100 banen ongeveer 600. Iets meer dan de helft daarvan wordt gevormd door ingehuurde krachten, ongeveer 250 mensen werken vast in dienst. Het gaat om banen die door een vrijwillige vertrekregeling verdwijnen. Door de dalende gasprijs zat een reorganisatie er al langer in, aldus de woordvoerder. Volgend jaar staat een volgende reorganisatie op stapel. Hoeveel mensen er dan uit moeten, kon het bedrijf nog niet zeggen. „Dat is afhankelijk van het besluit van de minister over de sluiting van het Groninger gasveld.” Die sluiting is in 2022 voorzien. (bron: DFT)

Het herstel van de Duitse economie vertraagt. Dat voorzien 5 economische instituten die in opdracht van de regering een prognose hebben gegeven van de economische groei. Voor 2020 wordt het krimpcijfer van 4,2% verder verlaagd naar 5,4%. Ook ondernemers worden terughoudener in het plegen van nieuwe investeringen. (bron: Trouw)

Corona berichten

In de ziekenhuizen liggen nu 1652 patiënten met het coronavirus, van wie 364 op de IC. Dat is een stijging van 15 patiënten, meldt het LCPS. Tot 10.00 uur zondagmorgen 1-10-2020 zijn er 8184 bevestigde corona-besmettingen gemeld bij het RIVM. Een dag eerder waren dat er nog 8139. De afgelopen 7 dagen registreerde het RIVM dagelijks gemiddeld 7661 besmettingen; een week eerder 5537. Als we uitgaan van een verdubbeling van het aantal besmettingen iedere 11 dagen betekent dat er nu sprake is van een afnemende trend, mogelijke als gevolg van de ingevoerde corona-maatregelen. In België,met 11,4 miljoen inwoners zijn de besmettingen al gestegen tot >10.000 per dag, bij ons, met 17,4 miljoen inwoners, zitten we nu >8.000. (bron: RIVM)

De eerste versie van de routekaart voor beheersing van de corona-besmettingen staat op https://www.ad.nl/redactie/pdf/routekaart_coronamaatregelen_1310.pdf 

Weer zorgt de kracht waarmee het corona-virus toeslaat voor paniek. Het is de grote paradox van een virus dat zich exponentieel verspreidt. Wiskundig gezien is het uiterst voorspelbaar, toch tarten de gevolgen ons voorstellingsvermogen. ‘De harde realiteit is dat deze golf de gedaante van een tsunami heeft aangenomen.’ Ook in de tweede golf leert het corona-virus miljoenen Nederlanders wat exponentiële groei ook alweer is, en wederom is het geen fijne les. In de week tot 9 september waren er gemiddeld 850 besmettingen per dag, in de week tot 20 september 1684, in de week tot 18 oktober 7661. Verdubbeling op verdubbeling op verdubbeling, telkens met een tussenpoos van elf dagen. Hetzelfde patroon is − helaas − zichtbaar in de ziekenhuizen, de plek waar deze exponentiële ontwikkeling écht pijn doet. Bovengenoemd rijtje nog eens. Op 9 september lagen er in de ziekenhuizen 153 mensen met corona. Op 20 september 344. Op 1 oktober 691. En op 12 oktober 1298. Verdubbeling op verdubbeling op verdubbeling, telkens met een tussenpoos van elf dagen. In de ziekenhuizen maken ze dezelfde berekeningen, en ook daar hebben ze uitgerekend hoe het ervoor staat als we weer elf dagen verder zijn, op 23 oktober. Mogelijk hebben de twee weken geleden aangekondigde maatregelen wel enig effect gehad. Dan zal het aantal misschien wel veel lager uitvallen, onder de 10.000?. Maar dat we veel hoger uitkomen dan op 12 oktober, is een vaststaand gegeven. Uit gegevens van het CDC, het Amerikaanse RIVM, blijkt dat er gemiddeld vijf dagen zit tussen de eerste symptomen en een opname. De tijdspanne tussen een besmetting en de eerste symptomen is ongeveer zes dagen. Bij elkaar zitten er dus elf dagen tussen een gebeurtenis die een besmetting oplevert, en een bezet ziekenhuisbed. Dat betekent dat ons gedrag van vandaag bepalend is voor de situatie in het ziekenhuis over elf dagen. Dat is slecht nieuws: het nog steeds toenemende aantal besmettingen, de drukte op de weg en op straat en alle berichten over illegale feestjes doen vermoeden dat we niet genoeg doen om de trend te breken. (bron: Parool) Tot dusverre stijgen het aantal besmettingen, het aantal patiënten in ziekenhuizen en het aantal op IC’s. Ik vertrouw erop dat die aantallen eerlang (= binnenkort) weer gaan afnemen. Maar dat betekent m.i. nog niet dat we dra van het virus verlost zullen zijn.

We gaan in een “gedeeltelijke lockdown”, zei premier Rutte op 13 oktober aan het begin van de persconferentie met nieuwe corona-maatregelen. Het gaat vooral om maatregelen die het sociale verkeer beperken. Ze gaan “pijn doen”, zei de premier. Maar het moet: op 1 juli bedroeg het aantal geregistreerde besmettingen 62, op 1 augustus 431, op 1 september 462, op 1 oktober 3294 en op 18 oktober 8184. In het huidige tempo verdubbelen de besmettingen iedere 11 (6+5) dagen. Dat betekent dat we einde van deze maand op 30.000 besmettingen per dag zouden zitten als de huidige en aangekondigde geen positief effect genereren. Maar daar ga ik wel van uit. Mogelijk komen we dan op 12.000 uit. Als we de de eerste met de tweede golf corona-besmettingen vergelijken zien we dat het aantal besmettingen en de opnames in ziekenhuizen sterk afwijken. In de periode 1 maart tot 31 mei werd half april een top bereikt van 1054 per dag, nu zitten we al boven de 8100. De ziekenhuisopnamen tonen een tegengesteld beeld: in de eerste golf was de top boven de 600 per dag, nu zitten we onder de 100.

Horeca en coffeeshops gaan dicht. Afhalen mag wel. Hotels mogen openblijven. ‘s Avonds mag na 20:00 uur geen alcohol meer worden gekocht of worden gedronken in de openbare ruimte. Wel afhalen bij restaurants en coffeeshops. Binnen en buiten mogen maximaal vier mensen bijeen zijn, dus geen groepen bootcampers meer in een park. Huishoudens mogen op één dag drie mensen ontvangen. De groepsgrootte voor binnenruimtes wordt 30 personen. In publieke binnenruimtes worden op korte termijn niet-medische mondkapjes verplicht voor iedereen boven de 13 jaar. Nu geldt nog een dringend advies, maar als het juridisch dichtgetimmerd is, wordt het een verplichting. De mondkapjesplicht gaat gelden voor alle onderwijsinstellingen vanaf de middelbare school. Een plicht draagt bij aan de duidelijkheid, zei Rutte. Er was te veel discussie over het advies. Omdat winkels, waarvoor mondkapjes nu nog worden geadviseerd, vaak nog veel te druk zijn, gaat het kabinet praten met de sector over een betere bescherming. Er gaat een streep door de koopavonden en om 20:00 uur moeten de winkels dicht. De gedeeltelijke lockdown gaat zeker vier weken duren, maakte minister De Jonge bekend. Als de besmettingen in weerwil van de maatregelen blijven oplopen, komt er een algehele lockdown. “Als we nu niets doen, dan verdubbelen de cijfers de komende weken zich nogmaals, zei De Jonge. “We kunnen de zorg niet vragen te dweilen als wij de kranen open laten staan.” Zorginstellingen hoeven niet dicht, “de mensen daar hebben onze liefde nodig”. Premier Rutte wees op het risico van uitgestelde zorg, als de ziekenhuizen door corona-patiënten worden overspoeld. “We willen dit niet nog een keer.” Mondkapjes moeten vanaf half november a.s. (bron: NOS)

Voor teamsporten tot 18 jaar geldt dat trainen en wedstrijden met teams van de eigen club zijn toegestaan, maar kleedkamers en douches blijven dicht. Boven de 18 is sporten met meer dan 4 personen verboden. Dus wel een single partijtje tennissen, maar gee dubbel. In het profvoetbal gaan Eredivisie en eerste divisie door, maar zonder publiek. Voor monumenten, musea en bibliotheken moet een tijdvak worden gereserveerd. Voor pretparken verandert de discipline niet. Evenementen zijn verboden, maar de weekmarkt, bioscopen en theaters blijven open. Geen kermissen, buurtbarbecues en theaterfestivals. Betogingen blijven toegestaan. Winkels in de detailhandel gaan na 20.00 uur dicht. Levensmiddelenzaken mogen langer openblijven, maar ze mogen na 20.00 uur geen alcohol verkopen. Gebruik alleen het openbaar vervoer als dat dringend is. Werk thuis en doe dat op lokatie alleen als dar niet anders kan. Ga in de herfstvakantie niet naar gebieden met een oranje of rood advies. Als bij terugkomst een quarantaine is voorgeschreven doe dat dan ook. De max. grootte voor een samenkomst in een binnenruimte, zoals in schouwburgen, theaters en concertzalen wordt 30 personen. (bron: NOS) Café’s en restaurants dicht en ‘s avonds na 20:00 uur geen alcohol verkopen. Daar hebben creatieve hoteleigenaren met een eigen keuken een oplossing voor gekozen. Je boekt een hotelovernachting, in de Fletcher-hotels voor €25, en dan kun je in het restaurant eten en drinken. De informatie gaat niet zover dat je ook de nacht in het hotel door moet brengen.

De rappe toename van het aantal coronapatiënten heeft ziekenhuizen in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag recent gedwongen de spoedeisende hulp (SEH) te sluiten. Alle bedden waren bezet. Het ging daarbij om sluitingen van één tot meerdere uren. Ambulances konden hun patiënten niet kwijt en moesten daardoor uitwijken naar andere, minder drukke regio’s. In sommige steden zijn meerdere SEH’s tegelijk dicht geweest. In het gunstigste scenario, waarbij de aangescherpte maatregelen het gehoopte effect hebben, zal alsnog 40% van de reguliere zorg stopgezet moeten worden. Dat zei Ernst Kuipers van het Landelijk Netwerk Acute Zorg in een briefing voor Kamerleden. (bron: NOS) Eind volgende maand liggen er 3000 covid-patiënten in het ziekenhuis. In het slechtste scenario zijn dat er 5700 en blijft alleen de acute zorg overeind. Verder wordt het ziekteverzuim in de ziekenhuizen een probleem. Kuipers’ eigen Erasmus MC telt elke dag tussen de 30 en 50 besmettingen. Dat zou ook gevolgen voor de reguliere zorg kunnen hebben. (bron: NOS)

Wat de premier na de persconferentie van 13 oktober aan de pers niet toegaf deed hij een dag later in de Tweede Kamer wel. Onze ‘sorry-premier’ erkende in het Kamerdebat over de verscherpte corona-maatregelen dat niet alles goed is gegaan de laatste maanden. Hij wil daar lering uit trekken. Zo noemt hij de aanpak met 6 veiligheidsregio’s die als eerste de status ‘zorgelijk’ kregen “niet stevig genoeg”. Ook vindt hij dat hij te veel de nadruk heeft gelegd op de eigen verantwoordelijkheid van mensen. Er had effectiever gecommuniceerd moeten worden over maatregelen. De effecten ervan, op de samenleving en op elkaar, hadden beter doordacht moeten worden, denkt Rutte nu. (bron: NOS) De realiteit: 21% van de positief geteste personen blijft niet binnen en bij een besmette huisgenoot gaat 40% ‘gewoon’ naar buiten.

De Italiaanse premier Conte heeft de coronamaatregelen aangescherpt. Volgens media in Italië gelden de regels de komende 30 dagen. Met name feesten worden aan banden gelegd. Zo mogen bij huwelijken nog maximaal 30 gasten aanwezig zijn. Dat waren er 200. Ook moet de horeca om middernacht dicht.

In Polen wordt het mondmasker verplicht in de openbare ruimtes, ook buiten.

In Tsjechië gingen alle bioscopen dicht.

In het Verenigd Koninkrijk werden de maatregelen aangescherpt.

In Duitsland werd een avondklok ingesteld Berlijn, Keulen en Frankfurt. In heel Duitsland moet in winkels en in het openbaar vervoer een mondkapje worden gedragen. Een recordaantal nieuwe coronabesmettingen is vastgesteld.

De café’s en restaurants in Parijs, Marseille en Aix-en-Provence waren al dicht, nu komen ook die in Lyon, Grenoble, St-Etienne, Montpellier, Toulouse, Rouen en Lille bij. Frankrijk heeft de noodtoestand, met een avondklok van 21:00 tot 06:00 uur, voor de volksgezondheid afgekondigd. De Franse autoriteiten kunnen daardoor allerlei strenge maatregelen nemen.

In Spanje wordt een regionaal beleid gevoerd. In Spanje komen strengere maatregelen tegen het corona-virus. In Spanje zijn in 24 uur bijna 12.000 nieuwe besmettingen geregistreerd. In totaal zijn er nu ruim 900.000. Vanwege die cijfers gaan in Catalonië bars en restaurants 15 dagen dicht. Er mag nog wel eten en drinken worden afgehaald. Ook mogen er minder mensen tegelijk in een winkel en gelden beperkingen voor amateursporters.

In Portugal is de noodtoestand afgekondigd.

In Italië moet er buitenshuis een masker worden gedragen.

Frontberichten

Banken moeten alert zijn op betalingsproblemen bij consumenten, waarschuwt de Autoriteit Financiële Markten (AFM), op grond van het gegeven dat dat de corona-crisis nog niet voorbij is. Er zijn nu al aan ruim 30.000 klanten betaalpauzes toegestaan, dat aantal kan verder toenemen.

DNB-president Knot waarschuwt: schuldenlast door corona ondraaglijk. Ook consumenten met weinig spaargeld steken zich in de coronacrisis dieper in de schulden, ondanks de onzekerheid rond baan en inkomen. Een bankencrisis ligt op de loer. Dat DNB zich daarover verbaasd verbaast mij. Als het inkomen van huishoudens lager is dan de uitgaven voor basis zaken, als voedsel, energie, zorg en sociale contacten (internet en TV) dan lenen ze geld bij de bank. Corona-tijf of niet. Op het eerste gezicht lijkt er niets aan de hand: we lenen met zijn allen minder geld en gebruiken de creditcard ook minder; in de eerste helft van 2020 13% minder dan een jaar geleden. Maar het aantal huishoudens dat gezien hun financiële situatie maximaal leent, neemt juist toe, meldde De Nederlandsche Bank (DNB) deze week. Bovendien nam in het 2e kwartaal het aantal hypotheekaanvragen 40% toe ten opzichte van een jaar eerder. Dat betreft vooral mensen die hun bestaande hypotheek vanwege de lage rente oversluiten of een 2e hypotheek nemen, maar ook het aantal hypotheken voor een nieuwe woning is 15% gegroeid. Net voor de zomer stond voor €534 mrd aan hypotheken uit, een toename van €6 mrd. Dat is al opvallend in crisistijd, laat staan in een kwartaal waarin corona woekerde, het consumentenvertrouwen tot een dieptepunt daalde en de eerste massaontslagen en faillissementen werden aangekondigd. “We waarschuwen al langer tegen overmatig leengedrag,” aldus DNB-president Klaas Knot. “Na de laatste crisis zijn de normen voor leningen en hypotheken aangescherpt. Vanuit de politiek zijn er nu oproepen die weer aan te passen, maar zulke maatregelen moeten juist nu niet worden versoepeld.” DNB denkt als een bankier en heeft onvoldoende aandacht voor de sociale gevolgen van de corona-pandemie. Als mensen zonder geld zitten proberen ze aan geld te komen, hoe hoog de prijs daarvoor ook is. In een supermarkt kun je je aankopen niet op de lat laten schrijven. Dat de prijs voor woningen blijft stijgen, zeker in de grote en universiteitssteden, is verklaarbaar uit het feit dat banken geen dan wel extreem lage rente op spaargeld (€5 voor €100.000 per jaar) betalen. Dan daalt het vertrouwen in het monetaire beleid en de waarde van hun (spaar)geld en dan kopen ze liever stenen.

De geldzucht brengt volgens DNB in crisistijd meer mensen in de problemen, zzp’ers voorop. Die komen als eerste in de knel als ze getroffen worden door dalende inkomsten, werkloosheid of moeten verhuizen, terwijl hun woning minder waard is dan wat ze hebben geleend. (!!??) Inmiddels zitten 100.000 huishoudens in de situatie dat ze bij een inkomensval binnen een halfjaar in de problemen komen, 73.000 daarvan al binnen drie maanden. Op dit moment hebben 30.000 huishoudens uitstel van hypotheekaflossing, omdat ze die niet meer kunnen betalen. DNB maakt zich zorgen, niet alleen over de mensen in geldproblemen, maar ook over de banken die geld aan hen hebben geleend. De banken kampen al met veel grotere risico’s, omdat meer en meer bedrijven vanwege de corona-crisis hun kredieten en leningen niet meer kunnen (terug)betalen. Die groep zal verder groeien nu de overheidssteun aan bedrijven wordt afgebouwd en het aantal faillissementen zal toenemen. Banken hebben inmiddels 5,5 keer zoveel geld opzijgezet om oninbare leningen op te vangen, in vergelijking met wat ze daar de laatste drie jaar voor hadden gereserveerd. Volgens de centrale bank is het risico op een financiële crisis sinds dit voorjaar toegenomen. Banken hebben nog genoeg vet op de botten om een zware corona-crisis het hoofd te bieden, maar bij verzekeraars en pensioenfondsen ligt dat anders. Door de lage rente hebben die het nu al moeilijk, levensverzekeraars voorop. De gemiddelde dekkingsgraad bij alle pensioenfondsen (die toont hoeveel geld er in huis is om aan de verplichtingen te voldoen) zakte in een halfjaar gemiddeld van 104 naar 95% door de lage rente, tijdelijk dalende koersen en langdurig afnemende vastgoedwaarde. Die 95% is optimistisch omdat een aantal grote pensioenfondsen al onder de 90% zit. In de zwartste scenario’s, bij nieuwe lockdowns en continue corona-uitbraken, komt volgens DNB de hele financiële sector onder druk, inclusief de banken. Volgens Knot moet het kabinet dan ook doorgaan met overheidssteun aan bedrijven. “De kosten van te vroeg stoppen zijn groter dan de kosten van te lang doorgaan.” (bron: Parool) Bij de waarschuwingen van DNB over de onderhuidse gevaren die ons de komende tijd kunnen gaan bedreigen, past een kritische kanttekening: De ECB blijft, in het kader van QE, de markten maar overstromen met steeds meer goedkoop geld, Ook deze week weer daalt de rente weer verder en de vraag is hoelang de ECB daarmee doorgaat. Ik vrees dat hiermee het hele monetaire stelsel wordt opgeblazen, omdat er geen weg terug meer is. We bevinden ons in een overgangsperiode van het einde van een lange economische golf (1950-2008) naar het begin van een volgende (2035-2090/2100). Deze transitie, die historisch gezien, steeds weer optreedt wordt gekenmerkt door het vernietigen, van de in de 60 jaar daaraan voorafgaande waarden en vermogens, die niet meer nodig zijn voor de opbouw van de economie van volgende generaties. De laatste transitie-periode van 20 jaar (1929-1950) is op te delen in twee tijdvakken: de Dertiger Jaaren met de grote beurscrash van 1929-1932 waarbij de DJIA 90% van zijn waarde verloor, banken die omvielen, de economische activiteiten die inzakten met als gevolg een hoge werkloosheid en veel armoede als gevolg van het ontbreken van een sociaal vangnet en het onvermogen van de monetaire en politieke leiders met stimulerende maatregelen in te grijpen en de 2e periode die begon op 1 september 1939 met de Duitse inval in Polen, waarmee de 2e Wereldoorlog een feit was (1939-1945). We hadden 5 jaar nodig om de puinhopen op te ruimen. Met een Amerikaans financieel hulpprogramma, het Marshall-plan, kon de wederopbouw van start gaan en daarmee een nieuwe economische lange golf. Met ups en downs bouwden we de samenleving op, waarvan wij nu op de laatste benen lopen. Het is een harde realiteit, maar generaties voor ons hebben het allemaal al eens meegemaakt en het overleefd. Soms gepaard gaand met een oorlog, nu wellicht met een pandemie. De toekomst gloort maar we moeten eerst nog wel door een diep dal.

Boris Johnson riep vrijdag het volk op zich voor te bereiden op een harde Brexit. Ruim 70 Britse brancheorganisaties roepen politici op om een handelsdeal te sluiten met de Europese Unie. De onderhandelingen verlopen stroef en de bedrijven vrezen dat duizenden banen verloren gaan bij een no-deal-brexit. De oproep is ondertekend door onder meer vertegenwoordigers van boeren, de retailsector en de auto-industrie, meldt de Financial Times. Ze zijn ook bang dat het zonder akkoord moeilijker wordt om goederen naar de EU te exporteren. De Britten hebben tot 1 januari de tijd voor een handelsovereenkomst. (bron: NOS) Het EU-topoverleg op regeringsleiders niveau heeft besloten geen toenadering te zoeken tot de Britten om toch nog tot een deal te komen voor de condities van de uittreding, ook al zal de schade en de verliezen ook bij EU-lidstaten groot zijn. Dom, dom, dom. Hetzelfde beleid en gedrag waarmee eerder Theresa Mary Brasier May werd vernederd en dat nu Alexander Boris de Pfeffel Johnson treft. Hier spelen twee benaderingen een rol: de trots van het Engelse volk, hun standvastigheid en hun eer en aan de andere kant de commerciële belangen. De EU gokt erop dat de commerciële belangen uiteindelijk de doorslag zullen geven. Who knows?

Overwegingen

De premier moest deze week toezeggen dat de corona-maatregelen van het kabinet niet het gewenste doel hebben bereikt. Een deel van de burgers heeft de grenzen van de maatregelen opgezocht en overschreden. Tevens een beroep doen op eigen verantwoordelijkheid is hier en daar anders geïnterpreteerd dan de premier had gehoopt. In de media wordt momenteel gediscussieerd over de noodzaak gedragswetenschapper in het OMT, het adviesorgaan voor het kabinet inzake corona (hoofdzakelijk bemand door virologen, medische specialisten en artsen), uit te breiden met gedragswetenschappers, met als doel de boodschappen van de overheid ook bereikbaar te maken voor een groep relschoppers, activisten die zich verzetten tegen de de beperkte intelligente lockdown van Rutte c.s. Maar is dat voldoende? Waarom trappen mensen heibel, willen zij de aandacht van de politiek vragen voor een maatschappelijke achterstelling, die zij ervaren? Behartigt dit kabinet wel de belangen van de hele bevolking of zijn zij er alleen voor diegenen die geslaagd zijn. Wat doet dit kabinet voor de loozers en achtergestelden? Voor de inwoners met een foute postcode, huidskleur, andere cultuur, te lage opleiding, verslaafden, daklozen, mensen die geen baan krijgen en zij die zijn aangewezen zijn op de Voedselbank om in leven te blijven, mensen met een medische achterstand, ZZP’ers die voelen dat ze in de steek worden gelaten en werklozen die hun zorgpremie, hypotheeklasten en belastingen niet meer op tijd kunnen betalen. Komen uit deze groepen de burgerlijke ongehoorzamers? Dan is het probleem veel breder en dieper dan gewenst in een democratie. Maar laat ik wel duidelijk zijn waarover ik spreek: niet over mensen die wetenschappers, politici en activisten met de dood bedreigen, over een radicale onderstroom met extremistische gedragingen zoals het intimideren van journalisten en media en het publiceren van privacy-gegevens op sociale media. Daar hou ik mij verre van.

In Tilburg en Eindhoven komend jaar geen carnaval.

Geluiden worden steeds luider dat het door Rutte c.s. gevoerde corona-beleid niet het beoogde doel heet geleid. Dat moeten we erkennen en het beleid ombuigen. Op dit moment is ons land in Europa een van de landen met het hoogste aantal besmettingen, relatief gezien. Duitsland doet het bijvoorbeeld beter dan Frankrijk en Nederland. De scoop staat nu gericht op het kabinet Rutte III.

Jesse Klaver pleit voor een speciale corona-minister en wil de zorgpremie terugbrengen voor iedereen naar €10 per maand. De belastingen moeten dan wel omhoog. Groenten en fruit moeten goedkoper worden door de BTW van 9% daarop te schrappen. GL wil van de zorgtoeslag af, de kinderopvangtoeslag en de kindgebonden toeslag. De hypotheekrenteaftrek wordt versneld afgebouwd, er komt een ceo-heffing op salarissen en bonussen van >€500.000. Daarnaast wil GL inkomen uit arbeid, vermogen of eigen bedrijf even hoog belasten. Huren in de vrije sector worden beperkt en de overheid gaat voor 90% van de woningen de maximale huur bepalen. Een andere verandering die GL in haar verkiezingsplannen aankondigt is dat in 2025 alleen nog maar vlees mag worden verkocht met één ster van het Beter Leven keurmerk. De kinderopvang wordt 4 dagen in de week gratis en de buitenschoolse opvang op alle dagen. Het is revolutionair wat Groen Links wil gaan realiseren. ]

De Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb is besmet met het corona-virus. De economie is in het 2e kwartaal met 9,4% gekrompen, in België was die krimp 14,5%.

Trump doet nog van alles om zijn herverkiezing over 16 dagen veilig te stellen, maar zijn achterstand op Joe Biden neemt toe. In de peilingen scoort Biden 53% en Trump 42%. Trump kennende hou ik er rekening mee dat hij, op het moment dat hij verwacht niet te worden herkozen, de handdoek in de ring gooit met als reden dat hij medisch onvoldoende hersteld is van zijn corona-besmetting. Bespaart hij zichzelf een voor hem smadelijke afgang. Kan hij als een martelaar het politieke slagveld verlaten.

De reguliere zorg komt steeds verder in de knel vanwege de toestroom van corona-patiënten op de verpleegafdelingen en de ic’s. De vraag is nu of corona-besmette personen een hogere prioriteit krijgen voor behandeling dan mensen met een levensbedreigende vorm van kanker of hart- en bloedvaten? Wat is het standpunt van virologen en andere specialisten in dit ethische aspect. Kiezen we voor leeftijd, vitaliteit, levensverwachting, sociale status?

Niet-westerse corona-patiënten op ic’s zijn oververtegenwoordigd. Het is de vraag of dat het gevolg kan zijn van de vorm en taal waarin de voorlichting over corona door de overheid wordt gegeven.

Na 122 jaar ging Schreuder BV, gespecialiseerd in het leveren van vloerbedekking aan beurzen, festivals en evenementen, failliet door corona. Het bedrijf was hofleverancier bij het legendarische tentoonstellingsgebouw het Paleis van Volksvlijt, dat in 1929 in vlammen opging. Ook de RAI was een goede klant. Maar het is nu allemaal voorbij, ondanks dat de toekomst er vóór corona positief uitzag, vooral door de bloei van evenementen in de audiovisuele wereld.

Het corona-virus krijgt veen minder grip op het continent Afrika, als elders op de wereld. Van de 38 miljoen geregistreerde besmettingen in de wereld zijn dat er in Afrika maar 1½ miljoen en van de 1.100.000 geregistreerde corona-doden vielen er in Afrika maar 38.000, dat is 3%.

Het Centraal Plan Bureau en het Sociaal en Cultureel Planbureau pleiten voor meer financiële prikkels voor de culturele sector. Op zich goed te verdedigen, maar de vraag is hoe diep de zakken zijn van de overheid om alle vraag naar steun te kunnen verlenen? We moeten ons realiseren dat de overheid geen Sinterklaas is, geen Goedheilig man. Ondanks dat we voor corona een rijk land waren, dat zijn we nog altijd in relatie met andere Europese landen, maar we moeten ons wel realiseren dat er grenzen zijn, die worden bepaald door de schuldoverdracht naar volgende generaties. Er moeten veel peilers worden geschoond, maar daarvoor moet veel geld voor beschikbaar komen en als we teveel geld steken in het behoud van waarden in een economie, die verleden tijd is (eco 3.0) in plaats van te investeren in eco 4.0. Ik realiseer mij heel goed dat het moeilijk is afscheid te moeten nemen van een tijdperk met zijn vertrouwde omgeving met hun rechten (en plichten) en waarden. Maar dat is verleden, dat moeten we accepteren, maar hoe de toekomst is heel onzeker. Ik zal dat zeker niet ontkennen, daarvoor hebben we een nieuwe leider nodig die het volk daarin gaat begeleiden. De uitdagingen zijn groot, maar het verleden leert ons dat als wij onze schouders eronder zetten (zoals tijdens de wederopbouw na de 2e Wereldoorlog) we ver kunnen komen.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 16 okt 2020; week 42: AEX 553,12; Bel20 3.264,60; CAC40 4.824,88; DAX30 12.908,99; FTSE 100 5.919,58; SMI 10.207,13; RTS (Rusland) 1.132,80; SXXP (Stoxx Europe 600) 367,48; DJIA 28.606,31; NY-Nasdaq 100 11.852,17; Nikkei 23.410,63; Hang Seng 24.386,79; All Ords 6.385,00; SSEC 3.336,36; €/$1.172; BTC/USD $11.339,53; 1 troy ounce goud $1.899,70, dat is €52.074,05 per kilo; 3 maands Euribor -0,509%; 1 weeks -0,521%; 1 mnds -0,534%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,522%; 10 jaar VS 0,739%; 10 jaar Belgische Staat -0,394%; 10 jaar Duitse Staat -0,628%; 10 jaar Franse Staat -0,355%; 10 jaar VK 0,175%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,576%; 10 jaar Japan 0,0184%; Spanje 0,113%; 10 jaar Italië 0,642%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,544.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden licht lager, het corona-virus is nog altijd niet onder controle en de dollar daalde wat. Verder stemmen de data over de ontwikkeling in het 2e kwartaal tot nadenken, de stijgende werkloosheid en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden en werkloosheid en de financieel/economische gevolgen van het voortdurende krimp-scenario, mede als gevolg van corona. De goudprijs en de bitcoin stegen. De rentetarieven daalden fors. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,348%; Duitsland -0,217%; Nederland -0,129%; Frankrijk 0,323%; Japan 0,6173%; VK 0,844%; Spanje 0,899%; Canada 1,2006%; Italië 1,5%; VS 1,5308% . 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Duitsland -0,807%; Zwitserland -0,756%; Nederland -0,74%; Frankrijk -0,692%; België -0,686%; Denemarken -0,665%; Spanje -0,399%; Japan -0,1167%; VK -0,081%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor

UPDATE 10/11 10 2020/551 Hoe lang houdt de euro nog stand?

Ik heb opnieuw het artikel over een ‘Stille revolutie in de monetaire wereld’ een week moeten doorschuiven. Het artikel zou zaterdag in een landelijk, regionaal georiënteerd, dagblad zijn verschenen, maar op het allerlaatste moment kreeg ik te horen andere keuzes waren gemaakt en dat het nog niet bekend was of en wanneer het artikel zou worden geplaatst.

De komst van de Digital Euro is aangekondigd

Een nieuwe publieke digitale munt moet een vangnet vormen voor het geval de private banken hun betaalfunctie beëindigen, het cash-geld helemaal verdwijnt en om een nieuw instrument te hebben voor betrouwbare monetaire politiek, stelt ECB-woordvoerster Alexandrine Bouilhet. De introductie van een eigen ECB-digitale euro kan zorgen voor een simpele universeel geaccepteerde, risicoloze en vertrouwde betalingsmethode, laat de ECB weten. De publieke consultatie over de “Digital Euro” begint volgende week. Deze digitale munt van de ECB zou de leemte over moeten nemen in extremere tijden als gewone betalingssystemen niet meer functioneren. Over een eigen digitale munt wordt binnen de ECB al langer nagedacht, maar met welke intentie was tot dusverre niet bekend. Een tipje van de sluier wordt nu opgelicht: “als private banken omvallen” en de huidige betalingssystemen niet meer werken. Als dat zou gebeuren verkeren we dus in een totale ineenstorting van de financiële en monetaire systemen. Dat gaat dan een gigantische kapitaalvernietiging tot gevolg hebben. De ECB komt nu met een Plan B: naast de euro wordt een digitale versie gecreëerd, die geen gebruik maakt van de bestaande betalingssystemen, waar banken gebruik van maken, maar waarschijnlijk van blockchain-technologie of de bestaande TARGET-clearing van de ECB. Blockchain is al operationeel bij transfers van cryptomunten als b.v, de Bitcoin en XRP. Het grote probleem, behalve dat het systeem veilig moet zijn, is dat wel er voor 430 miljoen inwoners in de eurozone een rekening moet worden geopend bij een van de 19 nationale centrale banken van de eurozone. Deze introductie van de Digital Euro gaat ervan uit dat er een kans is dat het bestaande monetaire en bancaire stelsel in zijn huidige vorm op hun laatste benen lopen, maar dat moet tussen de regels door worden gelezen. Of de situatie in het bankwezen daartoe aanleiding geeft, blijft vaag. Dat de ECB een plan B achter de hand heeft, voor het geval zich financieel/monetaire ontwikkeling voordoen die onbeheersbaar worden, is prima. Maar daar werk je aan achter gesloten deuren en daar loop je zeker niet mee te koop. Dat doet Lagarde wel en ze draait er niet omheen: voor het geval dat de betaalsystemen uitvallen (pinnen en internetbankieren werkt niet meer) dan hebben we een nieuw systeem met de Digital Euro, achter de hand die via blockchain (dan wel TARGET 2, het draaiende clearing systeem van de 19 centrale banken van de eurolanden en de ECB) operationeel is voor het transfereren van transacties voor de 430 inwoners van de eurozone. Of de Digital Euro (DE) gaat functioneren naast de euro is onduidelijk. Het is niet uitgesloten dat burgers hun euro’s gaan overzetten naar de crypto-euro. Maar een bankrun moet onder alle omstandigheden worden voorkomen omdat dat slecht kan zijn voor zwakkere banken. Alleen degenen die hun euro’s hebben omgezet in Digital Euro’s zijn dan koopman. Er zijn nog veel vragen, die ook de ECB niet kan beantwoorden. Neem alleen maar dat voor iedere te openen rekening de veiligheid moet worden getoetst en moet worden vastgesteld of de burger of het bedrijf geen criminele transacties verricht. Dat is een vele-jaren-project. Op RTLZ las ik een artikel op https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/life/artikel/5189311/digitale-euro-betalen-centrale-bank-contant-geld-bitcoin-libra-cash waaruit ik enkele citaten neem:

Vergeet contant geld of betalen met de pinpas of app van je eigen bank. Achter de schermen wordt hard gewerkt aan de ‘digitale euro’ als wettig betaalmiddel. Al verandert er voor jou als rekeninghouder in de praktijk misschien minder dan je zou verwachten. Er zijn al zoveel betaalmiddelen, waar is deze dan nog voor nodig? Een interessant argument is contant geld: dat verdwijnt in ons land in rap tempo – en veel sneller dan in andere landen. Minder cash is een serieus probleem voor de centrale banken. Zij hebben van oudsher zelf munten en papiergeld in omloop gebracht en hun rol, ook als toezichthouder, wordt dus steeds kleiner. Helemaal nu techbedrijven zelf met vergevorderde plannen komen voor een eigen digitale munt komen, zoals Facebook met de libra dat wil, en de Chinese centrale bank die met een eigen crypomunt aan het testen is. Voor de burger dreigt een probleem: is er straks nog wel een veilig en niet-commercieel alternatief voor sparen en betalen? Bedenk daarbij dat je geld op de bank veel minder ‘hard’ is dan het geld in je zak. Contant geld is in zekere zin een vordering op de centrale bank. En dus veel zekerder. Een bank kan immers omvallen. Een centrale bank niet. Dat laatste zal de toekomst uitwijzen. Hoe ziet die digitale euro er in de praktijk eigenlijk uit? Het idee van zowel de Europese Centrale Bank (ECB) als De Nederlandsche Bank (DNB) is dat mensen een eigen digitale rekening kunnen krijgen bij een centrale bank. Zij noemen dit ‘digitaal centralebankgeld’ of cbdc: central bank digital currency waarmee je dus rechtstreeks toegang krijgt tot publiek digitaal geld. Maar hoe dit er precies uit komt te zien (een DNB-pinpas? Een ECB-app?) dat is nog toekomstmuziek. Rens van Tilburg, directeur van denktank Sustainable Finance Lab en groot voorstander van digitaal centralebankgeld, verwacht dat mensen er qua betalen en sparen niet veel van merken. “Je bankrekening is wel bij de centrale bank, maar die kan voor hun dienstverlening kiezen voor gewone banken of andere partijen, zoals ook techbedrijven, die het integreren in hun al bestaande apps, om mee te betalen of sparen. Zowel DNB als ECB sorteert daarop voor in hun rapporten. Zij willen die rol van dienstverlener niet.” Voorstanders van zo’n digitale euro wijzen op monetaire stabiliteit. Dat klinkt ingewikkeld, maar het heeft vooral te maken met de risico’s die banken nemen. Ruim tien jaar na de financiële crisis drijft onze economie nog altijd op private schulden bij een beperkt aantal banken, concludeerde de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WWR) begin 2019. Dat maakt onze economie kwetsbaar voor economische schokken. Het alternatief van een publieke, digitale euro zou volgens de WWR niet alleen de ‘dominantie’ van de commerciële banken verkleinen, maar ook zorgen dat zij straks waarschijnlijk minder risico’s nemen, omdat het dan minder noodzakelijk wordt om ze te redden als het misgaat. Tegenstanders wijzen echter ook op die stabiliteit. Mensen zouden tijdens een financiële crisis namelijk al hun tegoeden bij commerciële banken kunnen omzetten in digitale euro’s: een bankrun dus. Van Tilburg: “Hiervoor moeten regels bedacht worden, zoals een harde limiet voor de hoeveelheid geld die je op een rekening hebt staan. Alleen dan kan dit systeem echt als achtervang fungeren.” De zaak is door initiatieven zoals bitcoin, XRP en de libra – die voor grijze haren zorgen bij centrale banken – wel in een stroomversnelling gekomen. Zo was DNB dit voorjaar voor het eerst positief over cbde. De ECB samen met een paar belangrijke andere centrale banken zetten nu de volgende stap. Zij zijn het eens over gezamenlijke basisregels voor nationale digitale munten – mochten die er komen. Deze munten moeten, naast contant en giraal geld (dat op je bankrekening staat), een veilig en betrouwbaar alternatief betaalmiddel worden, vinden de centrale banken van Zweden (dat vooroploopt met hun e-krona), Engeland, Zwitserland, Zweden, Canada, Japan en ook de Amerikaanse Federal Reserve. Al is dat geen grote verrassing, zegt Gijs Boudewijn, adjunct-directeur van Betaalvereniging Nederland. “Dit is een studiegroep die al veel langer bestaat. Belangrijker is het ECB-rapport waarin staat dat de digitale euro geen cryptocoin of stablecoin wordt, maar een door de centrale bank uitgegeven digitale euro als alternatief voor de huidige euro.”

Volgens hem is er technisch van alles mogelijk. “Als bankbiljetten verdwijnen, moet er een alternatief zijn. Maar wanneer dat precies nodig is, dat is nog de grote vraag. Het zal denk ik zeker niet het hele betalingsverkeer overnemen van commerciële banken of partijen als Adyen.” Mijn eerste reactie was ik in een doolhof verbleef, waar alleen maar vage uitspraken worden gedaan door de ECB, die ook niet weten of zo een project te realiseren is, het draagvlak in de samenleving krijgt, ook voor ouderen, met minder kennis van zaken over digitale zaken, in begrijpelijke taal kan worden gepresenteerd en hoe veilig je geld in zo een systeem is (internet criminelen) en door Toezichthouders kan worden gecontroleerd. Dan de uitspraak dat de ‘digitale euro monetaire stabiliteit’ heeft. Zijn daar al voorbeelden van of is dit een losse uitspraak. Als ik kijk naar het koersverloop van de bitcoin kijk, kan daar geen monetaire stabiliteit uit worden geconcludeerd. Dan de uitspraak dat de ECB en de 19 nationale centrale banken geen dienstverlenende taken op zich gaan nemen. Dan de vraag of de koers van de euro en de digitale euro één notering krijgt? Wordt de digitale euro een alternatief voor de euro in zijn huidige vorm? Recent heeft DNB nog laten weten dat de centrale bank de uitgifte van chartaal geld niet zal beëindigen. De positie van de burger in dit proces is onduidelijk. Dat centrale banken bevoogdend gaan optreden in hoeverre burgers en bedrijven saldi kunnen gaan aanhouden in de digitale munt is geen monetaire maar politieke zaak. Ik sluit een bankrun niet uit als de DE wordt gepresenteerd. Banken zullen minder risico’s gaan nemen in hun kredietverlening, omdat het dan minder noodzakelijk wordt om ze te redden als het misgaat. Die logica ontgaat mij volledig. Banken kunnen ook grotere risico’s gaan nemen.

Al eerder zijn er vragen gesteld aan de ECB over de schadelijke bijwerkingen van het huidige monetaire beleid voor spaarders en de pensioenfondsen, zoals een nulrente op spaargeld, waarvan de waarde afneemt en een dalende dekkingsgraad op onze opgebouwde pensioenreserves. Daarop reageerde Christine Lagarde, voorzitter van de Europese Centrale Bank, op 19 maart j.l. met de mededeling dat zij daar niets aan kon doen. Onze regering legde zich daarbij neer.

De ECB wil een bitcoin-achtige digitale euro, schrijft De Telegraaf. De digitale euro moet contant aanvullen, niet vervangen. Een digitale versie van de euro is volgens de centrale bank nodig wanneer mensen niet meer met cash willen betalen, maar ook in extremere tijden als gewone betalingssystemen niet meer functioneren. Dat laatste zou kunnen voorkomen bij rampen of een pandemie. De ECB licht weer een tipje op over de geheimzinnigheid rond een digitale euro, maar nog altijd blijft het vaag. Een concrete vraag is welke veiligheidsgaranties die digitale versie van onze munteenheid krijgt. En komt op de geldmarkten voor de euro en de digitale euro dezelfde notering tot stand? Is dit een plan B voor het geval het financiële systeem instort? Over de stabiliteit van het monetaire systeem incl dat van het bankwezen heb ik al langere tijd mijn twijfels, maar dat de ECB rekening houdt dat de ‘gewone betalingssystemen’ op enig moment zouden uitvallen, beangstigt mij.

Uit Amerikaans onderzoek zou blijken dat economen van centrale banken zich veel positiever uiten over de gevolgen van het massale opkoopbeleid van vastrentende waarden, zoals (staats)obligaties, dan meer academisch ingestelde economen. Centrale banken zouden hun economen daarvoor belonen met betere carrièreresultaten. Logisch, want wiens brood men eet, diens woord men spreekt. Dat is verontrustend. Op die wijze kopen centrale banken als het ware het succes van hun monetaire beleid, waar best vraagtekens bij gesteld mogen worden. Het onderzoek werd gepubliceerd door het Amerikaanse National Bureau of Economic Research (NBER) en de Universiteit van Chicago. Er werden 54 studies van 116 auteurs, die allen handelden over het opkoopbeleid van de FED, de BoE en de ECB, vergeleken hetgeen erin resulteerde dat ‘centrale bankiers effectiever oordeelden over de kwantitatieve verruiming (QE) dan meer onafhankelijke academici”. QE is een geliefd instrument van monetaire autoriteiten om een economische krimp te voorkomen dan wel te bestrijden en een deflatoire prijsspiraal te voorkomen. Daar kan kritisch naar gekeken worden en er kunnen vraagtekens worden geplaatst bij de negatieve bijwerkingen. De ECB heeft sinds Mari Draghi op 26 juli 2012 op een lezing in Londen gaf en daar toezegde dat de ECB bereid was om “alles te doen” om de euro in stand te houden: Dat resulteerde begin 2015 in de start van een opkoopprogramma waarmee €2,8 biljoen aan obligaties uit de markt werd gehaald en een nieuw programma van €1,35 biljoen. Lezers van dit blog kennen mijn twijfels over de houdbaarheid van het thans gevoerde monetaire beleid en de vraag of terugkeer naar een gematigder beleid nog wel realiseerbaar is zonder een enorme financiële chaos te veroorzaken.

Paus Franciscus schuwt de confrontatie niet. In zijn nieuwe encycliek spreekt de paus zich uit voor een ruimhartig migratiebeleid en tegen populisme, kapitalisme en het idee van een rechtvaardige oorlog. Lodewijk Dros stelt in Trouw de vraag Hoe moet de wereld er na de coronacrisis uitzien? “De paus laat het realisme varen en schrijft zijn eigen ‘I Have a Dream'”, zegt Paul van Geest, hoogleraar kerkgeschiedenis in Rotterdam en Tilburg. Hij verwijst naar de beroemde rede van Martin Luther King. In de sobere basiliek bij het graf van de 13de-eeuwse Sint Franciscus van Assisi, droeg de paus op 3 oktober 2020 de mis op en tekende zijn derde encycliek, ‘Fratelli Tutti’ (‘allemaal broeders’). De titel is ontleend aan de heilige Franciscus, met wie de paus zich verwant voelt; hij noemde zich naar hem en koos ook voor zijn vorige, ‘groene’ encycliek een Franciscus-citaat als opschrift. Deze encycliek is een brief van de paus niet alleen aan de katholieke gemeenschap van hoogwaardigheidsbekleders, priesters en gelovigen in de wereld, maar is ook gericht aan de wereld- en regeringsleiders en aan de bevolking waar ook ter wereld. De franciscaan Roland Putman uit Den Bosch zegt dat hij als franciscaan best trots is dat de paus Assisi uitgekozen heeft om zijn encycliek wereldkundig te maken. Putman bespeurt er de franciscaanse inspiratie in: met een nadruk op dialoog en gevoel voor de kwetsbaarheid van de mens. De paus vreest, schrijft hij, ‘donkere wolken’ na de coronapandemie, een terugval in ‘consumentisme en zelfzucht’. Daartegenover schetst hij een vergezicht dat als zijn politieke testament kan worden gezien. Waarnemers noemen het een ‘democratisch socialistisch manifest’. Confronterend is het zeker, beaamt Van Geest, sinds kort lid van de Pauselijke Theologische Academie. “Nooit eerder is de katholieke sociale leer zo radicaal verwoord. Maar als je er het etiket ‘links’ op plakt, dan negeer je de oproep om iedereen als familie te zien. En dat is een oerchristelijke gedachte.” Deze encycliek is dik, maar opvallend toegankelijk geschreven. Niet alleen voor katholieken, maar voor iedereen leesbaar. De schrijvers ervan, aldus Van Geest, zijn dan ook geen diplomatieke curiekardinalen met meel in de mond, maar mensen die met vluchtelingen hebben gewerkt. In ‘Fratelli Tutti’ bekritiseert de paus het vrijemarktkapitalisme en populisme. Iedereen, benadrukt hij, heeft het recht om zijn geluk elders te zoeken, want rechten hebben geen grenzen. Van een ‘cultuur van muren’ moet hij niets weten, migranten dienen verwelkomd te worden en uitzicht te hebben op het burgerschap van hun nieuwe land. Daarvoor wil de paus een wereldomspannend beleid met een forse rol voor de VN. Van Geest: “Deze paus heeft weinig op met natiestaten. En hij redeneert niet vanuit de haves, de rijken, maar vanuit de have-nots. Omdat ze samen wereldwijd één gezin vormen, allemaal kinderen van God, hebben ze voor elkaar te zorgen. Broederschap is rechtvaardigheid. Politici zijn er niet om de belangen van hun land te dienen en grenzen te bewaken, maar voor de charitas, de zorg voor wie het slecht getroffen heeft.” Dat heeft vergaande politieke implicaties, erkent Van Geest: “Wie de slogan ‘eigen land eerst’ huldigt, raakt daardoor vast geïrriteerd.” De paus breekt met de overtuiging dat een oorlog rechtvaardig kan zijn, een idee dat sinds de 14de eeuw gemeengoed was. “Dat is een keerpunt in de kerkgeschiedenis”, zegt Van Geest. In de geest van Franciscus van Assisi hamert de paus bij conflicten op de kracht van het woord, op arbitrage, mediatie, overleg. Naar de wapens grijpen is uit den boze. In deze encycliek is het onmogelijk nog een legitimering voor oorlog te vinden. CDA-Kamerlid Martijn van Helvert vindt het ‘heel goed’ dat de paus zich uitspreekt. De richting waarin hij het zoekt, noemt hij “een ideaal, en ik heb niet de behoefte dat af te vallen”. Maar de vraag is nu hoe christelijk het nieuwe partijprogramma van het CDA eruit gaat zien? Fratelli Tutti is een geweldige uitdaging ook voor ons in dit beschermde landje aan de Noordzee.

Financieel/Economische berichten

Het grootste deel van de Boeings van El Al staat al maanden aan de grond als gevolg van corona. Het grootste deel van de ruim 6000 personeelsleden is sinds maart met onbetaald verlof thuis. De Israëlische regering heeft El Al noodsteun toegezegd van ¾ van €213 mln onder voorwaarden: El Al (Every landing always late) zal aandelen uitgeven die €128 mln moeten opleveren en er moeten kostenbesparingen worden doorgevoerd, mede door grootschalig ontslag van personeel. Belangstelling voor overname van deze ze goed als ter ziele zijnde vliegtuigmaatschappij was er niet tot half september een jonge student Eli Rosenberg, zonder enige ervaring in de luchtvaart en het leiden van een groot bedrijf, zich aandiende. Het geld kwam van zijn vader, Kenny Rosenberg, een orthodox-joodse multimiljonair die in New York woont en de Israëlische nationaliteit niet heeft. Het management verwacht dat hij El Al zal gaan reorganiseren en besturen. Daar is verzet tegen gekomen, zeker in de onzekere tijden voor de luchtvaart.

De Amerikaanse president stopt de onderhandelingen over een stimuleringspakket voor het bedrijfsleven, luttele uren nadat centraal bankier Jerome Powell Washington waarschuwde voor ‘tragische gevolgen’ bij het uitblijven van zo’n stimulus. Op Wall Street botste de beursrally dinsdagavond plots op een wegversperring. De Amerikaanse president Donald Trump zet de gesprekken over een vers stimuluspakket voor de economie per direct stop. ‘Ik heb mijn onderhandelaars opdracht gegeven te stoppen tot na de verkiezingen. Onmiddellijk nadat ik win zullen we een groot stimuleringsplan doorvoeren dat gefocust is op hardwerkende Amerikanen en kleine bedrijven’, luidde het. Zoals wel vaker tijdens deze crisis liet Powell het klassieke omfloerste taalgebruik van centraal bankiers achterwege. Hij waarschuwt onomwonden voor ‘tragische’ gevolgen als de politiek niet in actie schiet. ‘Eén van de risico’s is dat een opstoot van besmettingen de economische activiteit fors inperkt, met tragische gevolgen voor velen. Een extra risico is dat de zwakke groei zelfvoedend wordt. Zo’n lange periode met onnodig trage groei zou de bestaande ongelijkheden in onze economie nog versterken. Dat zou tragisch zijn’, zei hij. Powell onderstreept dat beleidsmakers op dit ogenblik beter te veel dan te weinig op het gaspedaal kunnen duwen. ‘Te weinig steun zou leiden tot een zwak herstel, waardoor er onnodig lijden is voor gezinnen en bedrijven. Op termijn leiden meer faillissementen bij bedrijven tot een lagere productiviteit en belemmeren ze de loongroei. Aan de andere kant is het risico op te veel stimulus voorlopig een stuk kleiner. Zelfs als de beleidsmaatregelen groter blijken te zijn dan nodig.’

‘Het herstel zal sterker zijn als het begrotingsbeleid en het monetair beleid in dezelfde richting werken om de economie te steunen totdat die uit de gevarenzone is’, besloot Powell. Het contrast met half maart, bij de start van de pandemie, is frappant. Toen vormde een noodkreet en drastische actie van de FED voor politiek Washington het signaal om zelf ook met forse stimulus te komen, wat meteen ook het startschot van een spectaculaire beursrally en economisch herstel was. Dat herstel is in gevaar, nu een belangrijk deel van de noodsteun deze zomer verstreken is en het aantal besmettingen weer toeneemt. (bron: De Tijd) Toch past deze reactie op de smeekbede van de FED in het handelen van Trump. Al zijn energie steekt hij in zijn herverkiezing op 3 november, Hij staakt de onderhandelingen met de Democraten over het stimuleringsprogramma omdat hij verwacht zijn tegenstanders straks daarmee aan de haal gaan. Daarom de komende 3 weken de onderhandelingen stilleggen en pas daarna, als hij is herverkozen, zijn stimuleringsprogramma, de Republikeinse versie voor de versterking van de economie, die ver afwijkt van de Democratische wensen, waar alle delen van de VS van kunnen profiteren,zijn achterban te presenteren. Trump is nu overgeschakeld op ‘alles of niets’ een meedogenloze eenacter van een zieke president.

Nederlandse huishoudens betaalden in september gemiddeld 1,1% meer voor goederen en diensten dan een jaar eerder. Daarmee trok de inflatie aan ten opzichte van de voorgaande maand, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In augustus was de inflatie nog 0,7% op jaarbasis, het laagste niveau sinds november 2016. Dat de consumentenprijzen nu weer aantrekken, heeft volgens het statistiekbureau vooral te maken duurdere kleren. In augustus was kleding nog veel goedkoper door een langer dan normaal durende zomeruitverkoop. In september introduceerden veel modezaken hun najaarscollecties, die nog voor de volle prijs worden verkocht. Naast de consumentenprijsindex (CPI) berekent het CBS ook de Europees geharmoniseerde consumentenprijsindex (HICP). Die wijst op een stijging van de consumentenprijzen van 1% ten opzichte van een jaar eerder. De inflatie in de eurozone als geheel is volgens voorlopige cijfers nog altijd negatief. Prijzen daalden in de eurolanden in september gemiddeld 0,3%, tegenover een daling van 0,2% in augustus. (bron: DFT) De rekenmodellen die de ECB hanteert wijken sterk af van die ons land en de EU hanteren, zo lijkt het tenminste. Een verschil van 1,4% tussen Nederland en die van het gemiddelde van de 19 eurolanden betekent dat het deflatoire cijfer van de overige eurolanden nog lager ligt. Of er een relatie bestaat tussen de doelstelling van de ECB om deflatie te bestrijden en het monetaire beleid van te ruime liquiditeiten en een 0% rentebeleid, zal nog moeten blijken, maar verontrustend is het, op het eerste oog, wel. Het is wel een voorlopig cijfer van de ECB, maar meestal wijkt het definitieve cijfer daar slechts weinig van af.

Eerder dit jaar rekende het economisch bureau van ABN Amro voor volgend jaar nog op een prijsdaling van 2% op de woningmarkt. Die verwachting is nu positief bijgesteld, naar 0%. Onlangs pasten ook al de economen van Rabobank hun verwachting voor 2021 naar boven aan, van -2,9% naar -0,8%. Als reden voor de aanhoudend positieve stemming onder kopers verwijst ABN Amro-econoom Philip Bokeloh naar het enorme tekort aan woningen, de aanhoudend grote vraag en de lage hypotheekrente. De gekte zou getemperd kunnen worden door een stijgende hypotheekrente en een ontslaggolf door de corona-crisis. Waar het laatste nog onzeker is, daar meent Bokeloh dat de hypotheekrente in 2021 nog ’iets verder’ omlaag kan als het rustig op de financiële markten blijft. De vraag naar koophuizen ontstijgt de logica, schrijft De Telegraaf. (bron: DFT) De vraag is of de aannames van ABN Amro en de RABO voor volgend jaar ook zo worden gerealiseerd. Het is duidelijk geworden voor het voornamelijke jongere volk dat je beter in stenen kunt beleggen dan in spaargeld. Steeds duidelijker wordt het dat het monetaire beleid van de ECB in Frankfurt leidt tot een geldontwaarding van ons (spaar)geld. De een kiest ervoor geld te stoppen in vastgoed, anderen, voornamelijk ouderen, kiezen voor goud en jongeren kiezen in nieuwe financiële producten als cryptomunten. Terecht wordt de vraag gesteld hoe zich in 2021 de hypotheekrente gaat ontwikkelen, Een lage rente blijft aantrekkelijk, ook als de fiscale aftrek gaat worden beperkt. De kosten van het energievriendelijk maken van woningen, die wel 10% tot 15% van de koopsom kunnen oplopen, wordt op de koop toe worden genomen. We verkeren in een onzekere financiële situatie met de enorme geldhoeveelheden die door de ECB, de EU en de nationale overheden van de 27 EU-lidstaten en waartoe dat gaat leiden?? Het is ook de vraag in hoeverre institutionele beleggers bereid blijven hun geld uit te lenen voor extreem lage rentetarieven dan wel rente toe moeten betalen zoals in Duitsland, Nederland, Luxemburg en Denemarken, ook voor 30-jarige leningen. Als de inflatie zoals nu in Nederland 1,1% en rente 0,4% (10-jarig papier) is, maken die een negatief rendement van 1½% excl een vermogensheffing. Verder is er nog een grote onzekerheid, die niet wordt benoemd, en dat is de uitslag van de Tweede Kamer verkiezingen volgend jaar maart. Dan komt er een nieuw kabinet met nieuw beleid. Rutte III bepaalt nog 9 maanden het steunbeleid voor de bedrijven. Daarin is het toegestaan aan bedrijven die financiële steun krijgen dat zij, om te overleven, reorganisaties gaan doorvoeren en daarbij ook werknemers met een vast contract mogen gaan ontslaan. Weliswaar is daarbij een vage afspraak gemaakt dat zij werknemers die het bedrijf gaan verlaten moeten gaan begeleiden naar nieuw werk, maar dat is, bij een stijgende werkloosheid, maar de vraag of dat de oogde resultaten gaat opleveren.

Nederlandse handelshuizen die voor eigen rekening beleggen, zijn blij dat Euronext het handelssysteem Optiq aanpast. De beurzenexploitant lijkt daarmee tegemoet te komen aan kritiek op de informatievoorsprong die flitshandelaren al twee jaar blijken te hebben op andere beleggers. De flitshandelaren beschikken sinds de invoering van het handelssysteem van Euronext over een voorsprong van tientallen microseconden. Met hun razendsnelle automatische handelsprogramma’s kunnen zij daarvan profiteren. Directeur Matthijs Pars van APT, de Nederlandse vereniging van handelshuizen voor eigen rekening, is tevreden met de ingreep van Euronext. „De aanpassing van Euronext moet erop gericht zijn Optiq voor alle deelnemers simpeler en transparanter te maken. (bron: DFT) In blog 279 en 541 schreef ik al dat de effectentransacties op de Amsterdamse beurs van professionele beleggers nog maar 5% uitmaakten van de totale omzet en dat de resterende 95% werd uitgevoerd met kortetermijn transacties van daghandelaren en software van zogenaamde flitscomputers. Overigens vindt dat tegenwoordig overal op beurzen plaats. Speculanten bepalen de koersvorming, waardoor die geen realistisch beeld geven van economische ontwikkelingen op de middellange en langere termijn. Er wordt nu gehandeld om winst te maken in nanoseconden. Als Trump zegt dat hij de onderhandelingen over een Amerikaans herstelplan stillegt, reageert de handel daar direct op en slaat de markt om, maar als bekend wordt dat het herstelplan van Biden een veel grotere positieve impact heeft, verwerkt de markt dat ook in nanoseconden. Door dat korte termijn handelen geven de beurzen niet een beeld van rendementen van nu en van het komende jaar. Het lijkt erop dat bedrijfsresultaten niet meer de basis vormen van de koersnoteringen, maar dat een mededeling dat centrale banken bereid zijn om verliezen te blijven financieren met nieuw geld, wel. Dat dat een geldontwaarding tot gevolg heeft, realiseert geen speculant zich. Hij focust zich op de winsten die hij nu en het volgende uur kan maken. Daar houdt zijn denken op. Ik heb aandelenbeurzen wel eens vergeleken met casino’s maar dat stuitte op verzet. Ik snapte het niet, ik was daarvoor te oud en dacht in modellen van vroeger.

Corona of niet, thuiswerken wordt vaker de norm. Wat betekent dat voor bedrijven en voor de kantorenmarkt, vraagt Joost van Velzen zich af in Trouw. Hoe het ook afloopt met de corona-pandemie, het virus heeft de wereld op zijn plek gezet. Ook op zijn werkplek. De vanzelfsprekendheid van het kantoor heeft plaatsgemaakt voor de mogelijkheden van thuiswerken. Op de website van Ahrend, groot in kantoorinrichting, is het nieuwe werken al omarmd. ‘De werkomgeving verandert blijvend’, staat er groot te lezen. En: ‘Thuiswerken? Wij regelen het voor je’. Voor de zekerheid claimt Ahrend ook oplossingen te bieden om ‘samen op verantwoorde wijze weer aan de slag te gaan in onze vertrouwde werkomgeving’. Het zal ook wel beide worden, denkt Madeline Buijs, sectoreconoom bouw en vastgoed bij ABN Amro. “Enerzijds gaat er meer thuis gewerkt worden, waardoor minder vloeroppervlak nodig is. Anderzijds hebben de mensen die wel op kantoor werken meer ruimte nodig. Ik heb geen idee waarop deze uitspraak is gebaseerd. Hoe dan ook heeft deze nieuwe situatie een negatief effect op de kantorenmarkt.” ABN Amro berekende onlangs dat de waarde van het Nederlandse vastgoed eerst nog met 1,5% stijgt. Volgend jaar daarentegen verwacht de bank een daling van de waarde van kantoorpanden van 6%. Buijs: “Dat heeft te maken met de verwachte toename van de werkloosheid. Het effect daarvan duurt altijd even, loopt als het ware achter de ontwikkeling van de economie aan.” Dat de toekomst van al die gebouwen langs de ringwegen en op industrieterreinen op losse schroeven staat wordt bijna per dag duidelijker. Een recent onderzoek van het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) wijst uit dat 40% tot 60% van werkend Nederland verwacht vaker te blijven thuiswerken, ook als de crisis voorbij is. Volgens het KiM is die verwachting gedurende de coronacrisis gestegen. De voorkeur van de meeste ondervraagden in het onderzoek gaat uit naar 1 tot 3 dagen per week thuiswerken. Sven Bertens , vastgoedadviseur bij JLL, moet nog maar zien of het in de praktijk zo uitpakt. “De nadruk komt al snel te liggen op de negatieve structurele effecten van de crisis, maar het is genuanceerder. Er zijn ook onderzoeken die uitwijzen dat mensen juist graag weer terug naar kantoor willen.” Bovendien denkt Bertens dat de aard van het werk hierbij een grote rol speelt: “Een advocaat zal niet snel met zijn dossiers thuis gaan zitten. Op termijn denk ik dat de vraag naar kantoorruimte gewoon weer stijgt.” JLL is een tussenpartij die bedrijven adviseert op het gebied van huisvesting, bijvoorbeeld over het benodigde aantal vierkante meters. Bertens merkt dat veel klanten vooral kampen met onzekerheid: “Ze hebben behoefte aan scenario’s. Wat als? Sommige bedrijven gaan over op een andere strategie. Een kleiner hoofdkantoor, bijvoorbeeld. Anderen zetten hun kantoor juist ruimer op. Dit is een periode van puzzelen.” Bij financiële dienstverlener KPMG zijn ze druk met die puzzel bezig. Het bedrijf heeft een reusachtig kantoorpand in Amstelveen langs de A9 en daarnaast nog elf kantoren voor in totaal 3500 voltijdsbanen. “Natuurlijk heeft de nieuwe realiteit van hybride werken een groot gevolg voor de balans in waar wij en onze klanten werken: bij de klant, op kantoor of thuis”, zegt woordvoerder Willem Bonekamp van KPMG. De gedachte van het bedrijf luidt nu: werk is een activiteit, geen plaats. “De rol van het kantoor gaat hierdoor veranderen. Het wordt veel meer dan nu een clubhuis waar je komt voor de sociale interactie en de creatieve samenwerking.” “Dat dit gevolgen kan hebben voor het aantal vierkante meters dat we huren en over hoe we dat inrichten wordt nog nagedacht, maar het is nog te vroeg om conclusies te trekken over onze kantoorlocaties of de manieren waarop wij kantoorruimte huren. Wij blijven het namelijk ook belangrijk vinden dat we in buurt van onze klanten werken. Onze markten zijn immers óók regionaal”, besluit hij. Sven Bertens van vastgoedadviseur JLL ziet deze crisis ook als kans om kantoren die volledig leeg komen te staan om te bouwen naar woningen. “Huizen, kamers voor studenten; de behoefte aan huisvesting is groot. Toch denk ik dat deze crisis voornamelijk zal worden aangewend om de kwaliteit van kantoren te verhogen naar duurzamere en veiligere gebouwen om in te werken.” Kortom, de markt is in beweging en gaat ingrijpend veranderen, al was het maar dat het allemaal efficiënter en duurzamer moet gaan worden.

Door de nieuwe coronamaatregelen zijn consumenten opnieuw minder gaan betalen met hun pinpas, zegt ING. Maandag werd er 7% minder gepind dan normaal en de week ervoor was dat 4%. Cafés en restaurants zagen hun pinomzet kelderen. Half september lag die juist hoger dan normaal, deels door het warme weer. Nu ligt de pinomzet een kwart onder het normale bedrag. Pretparken, vakantieparken en sportclubs melden een derde minder pinomzet. Kledingwinkels zagen dat bedrag met een tiende dalen. (bron: NOS)

De Nederlandse industrie produceerde in augustus gemiddeld – slechts – 4% minder dan in dezelfde maand vorig jaar. Daarmee is de daling, veroorzaakt door de coronacrisis, minder groot dan in de voorgaande vier maanden, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Net als in juli kromp binnen de industrie de bedrijfstak voor de reparatie en installatie van machines het hardst. Alleen de bedrijfsklasse voor chemische producten voerde in augustus de productie op jaarbasis op, met een stijging van de productie met 2,5. Ten opzichte van juli steeg de industriële productie met 0,7%. Onder industriële ondernemers is het sentiment nog altijd overwegend negatief, maar het vertrouwen neemt wel toe. (bron: DFT)

De Nederlandse ING Bank wil het personeel drie jaar lang geen loonsverhoging geven. De vakbonden zijn woedend. Dat schrijft Het FD. Tot 2024 wil ING Bank de salarissen bevriezen. Medewerkers zouden er dus niets bij krijgen, terwijl de prijzen in de winkel wél stijgen. Reden voor ING om de salarissen niet te willen verhogen zijn de onvoorziene gevolgen van de coronacrisis en sterke toename van toezichtskosten om witwassen tegen te gaan, schrijft het FD. Volgens deze krant schreef ING aan de vakbonden dat de wereldwijde gevolgen van de coronacrisis waarschijnlijk groter zijn dan ‘we nu al denken’ en dat deze een ‘niet te overzien effect’ zou hebben op de economie en daarmee op de financiële sector. De vakbonden zijn met eigen voorstellen gekomen richting ING. FNV houdt daarbij vast aan een looneis van 5%. De partijen liggen dus behoorlijk uit elkaar. De onderhandelingen starten binnenkort. De winst van ING Bank daalde in het 2e kwartaal met 79% tot €299 mln. De reden voor de enorme daling is dat de bank veel meer geld opzij moest zetten vanwege leningen aan bedrijven en instellingen waarvan ze niet zeker weet of die ooit terugbetaald worden. (bron: RTLZ) De verwachtingen die ING schetst komen mij niet onrealistisch voor. Ook beleggers hebben dit jaar al een verlies voor hun kiezen gekregen van 40% op de aandelen ING.

Corona berichten

Diederik Gommers is klaar met ‘halfzachte’ maatregelen: ‘Snelle lockdown is nodig’ Die oproep wordt breed gedragen in de samenleving. Nu het aantal coronabesmettingen vrijwel dagelijks toeneemt, is het onvermijdelijk dat er strengere maatregelen komen, zegt viroloog Menno de Jong van Amsterdam UMC en het Outbreak Management Team. Hij ziet een terugval naar de situatie van maart en april. De Jong is niet optimistisch over het effect van de extra maatregelen die sinds vorige week gelden. Dat zou in de komende dagen te zien moeten zijn, maar hij verwacht niet opeens een daling. Hij denkt dat het onvermijdelijk is om de groepsgrootte terug te brengen en de mobiliteit te verminderen en vermoedt dat dat de komende dagen door de premier wordt bekendgemaakt. (bron: NOS) Dinsdagavond om half 8 weten we meer.

In Frankrijk zijn vrijdag nog eens 26.896 mensen positief getest op het coronavirus, opnieuw een record op één dag. Een dag eerder lag het aantal nieuwe besmettingen nog op ruim 20.000. In steden als Parijs, Marseille, Lyon en Lille geldt het hoogste risiconiveau. (bron: NOS)

In acht veiligheidsregio’s in Nederland is het aantal coronabesmettingen zo hoog opgelopen dat het risiconiveau naar boven is bijgesteld. In vier regio’s is het van ‘zorgelijk’ naar ‘ernstig’ gegaan: in Zaanstreek-Waterland, Hollands-Midden, Utrecht en Zuid-Holland-Zuid. Die staan daarmee op het hoogste niveau net als de regio’s rond Amsterdam, Den Haag en Rotterdam. Hard ingrijpen is nodig om escalatie te voorkomen, staat op het coronadashboard van de overheid. (bron: NOS)

Tot 11 oktober 10.00 uur zijn er 6378 nieuwe besmettingen gemeld bij het RIVM. De dag ervoor waren dat er nog 6504. In de ziekenhuizen liggen nu 1233 coronapatiënten, 43 meer dan gisteren, meldt het LCPS. Van hen liggen er 247 op de intensive care, een stijging van 12 personen. Het aantal doden bedroeg 17. Het kabinet houdt de ontwikkelingen scherp in de gaten met het oog op eventuele extra maatregelen. Als de stijgende trend doorzet, ontkomt het land niet aan nieuwe maatregelen, zeggen premier Rutte en minister De Jonge.

De Amerikaanse president Trump heeft maandag om 18.30 uur 00.30 uur in Nederland) het Walter Reed-ziekenhuis, na 3½ dag verblijf, verlaten. “Ik voel me erg goed”, schreef Trump. In zijn tweet spoort hij Amerikanen aan om niet bang te zijn voor het virus. “Laat het niet je leven beheersen”, aldus de president. “Ik voel me beter dan twintig jaar geleden.” Zaterdag heeft hij President Trump heeft zijn eerste openbare bijeenkomst gehouden sinds hij een positieve uitslag kreeg op een coronatest. Op een grasveld bij het Witte Huis kwamen honderden mensen  samen, de meesten met mondkapje, om naar een toespraak van Trump, ook zonder mondkapje, te luisteren. Daarmee overtrad hij de Amerikaanse wet met betrekking tot het aantal dagen, die een persoon die besmet is met het corona-virus, in quarantaine moet blijven. Vanaf een balkon, op grote afstand van zijn aanhang, zei Trump dat hij zich geweldig voelt. Volgens de behandelend arts in het Witte Huis is hij inmiddels niet meer besmettelijk. Trump zei ook dat hij “het Chinavirus” zal overwinnen. Verder viel hij zijn politieke rivaal Joe Biden aan. Hij heeft geweigerd aan het tweede presidentsdebat met zijn democratische tegenstander deel te nemen. (bron: NOS) Hoe betrouwbaar is deze informatie: “ik voel me geweldig”. De behandelende artsen lieten weten dat zij een te optimistisch beeld hadden gegeven van de medische toestand van de president. Ook was hij nog niet helemaal hersteld van de corona-besmetting toen hij het militair hospitaal verliet, ondanks de talrijke experimentele die hij slikt. Vanuit het Witte Huis bleef hij twitteren dat hij zich sterk voelt en dat zijn volk COVID-19 moeten trotseren. De arts die hem behandeld in het Witte Huis zei echter op vragen van journalisten dat hij ‘geen extra zuurstof krijgt toegediend sinds hij maandagmiddag was teruggekeerd in het Witte Huis’. Trump krijgt dus nog steeds zuurstof toegediend, alleen niet meer dan hij in het ziekenhuis kreeg’. Dat stemt wel overeen met observaties die medewerkers doen die hem in het Witte Huis spreken: hij is kortademig. Hij zal alles in het werk stellen om zijn herverkiezing te verwezenlijken, zolang zijn gezondheid daar geen einde aan maakt. Ook als de Republikeinen in de Senaat hun meerderheid verliezen bij tussentijdse verkiezingen voor enkele senatoren, wordt doorregeren moeilijk voor hen. De enige die hem tot de orde kan roepen is het bestuur van de Republikeinse partij.

In Madrid geldt de komende 15 dagen de noodtoestand. Die is door de regering afgekondigd vanwege het snel opgelopen aantal coronabesmettingen. Alleen voor werk, onderwijs of een ziekenhuisbezoek mogen mensen de stad uit. De regering wil onder meer voorkomen dat mensen op een nationale feestdag, massaal de stad verlaten.

Frontberichten

Het Zorginstituut Nederland gaat bij de advisering over opname van nieuwe behandelingen in de basisverzekering strenger selecteren. Bovendien gaat het nadrukkelijker kijken welke zorg die al onder de basisverzekering valt daar weer uit moet worden gehaald omdat die te weinig effectief is. Om duidelijk te maken dat het menens is met deze strakkere aanpak komt het Zorginstituut met drie adviezen over dure medicijnen en een standpunt over een dure behandeling. Voor zover de middelen in aanmerking komen voor vergoeding, gelden daarvoor strikte voorwaarden. Deze nieuwe werkwijze moet de oplopende zorguitgaven in toom houden. Die stijgen door de vergrijzing en door het beschikbaar komen van nieuwe, vaak dure, behandelingen en medicijnen. Ook de inflatie en de loonstijging van medisch personeel dragen bij aan het oplopen van de zorguitgaven. Twee van de drie adviezen aan minister Van Ark voor Medische Zorg gaan over kankermedicijnen. Een dure combinatietherapie komt als het Zorginstituut zijn zin krijgt niet in het verzekerde pakket. Er is niet genoeg wetenschappelijk bewijs dat de combinatie van deze beide middelen leidt tot algehele overlevingswinst. De Nederlandse Vereniging voor Medische Oncologie kan leven met het advies van het Zorginstituut. “Onze beroepsgroep keurt deze combinatietherapie wel goed”, zegt NVMO-voorzitter Haiko Bloemendal, zelf werkzaam in het Radboud umc in Nijmegen, “maar we hebben inderdaad nog geen gegevens over algehele overlevingswinst.” Voor de oncologen is het belangrijk dat er een vergelijkbaar combinatiemiddel wel in het verzekerde pakket zit. “Door dit middel in de wacht te zetten onthouden we de patiënten dus niet echt iets. Maar je kunt je voorstellen dat als je het wel toelaat, er concurrentiestrijd ontstaat tussen beide dure geneesmiddelen. Dat zou gunstig kunnen uitpakken.” Bloemendal is ook tevreden over het advies om een andere combinatietherapie voor behandeling van hormoongevoelige borstkanker (HER2-positieve borstkanker) wel in de basisverzekering op te nemen. “Dit is een goede behandeling volgens de huidige stand van wetenschap en praktijk”, zegt Bloemendal. “Dat we vervolgens in een ingewikkeld spel van prijsonderhandelingen belanden, het zij zo. Wij gaan niet over de financiën, maar laten we wel wezen: als het spul een euro zou kosten was het makkelijk.” Het Zorginstituut adviseert de minister om de therapie in de basisverzekering op te nemen, maar pas nadat de gemiddelde prijs van ruim €64.000 per patiënt verlaagd is. Opname ervan in de basisverzekering leidt jaarlijks volgens het Zorginstituut tot ruim €16 mln aan extra uitgaven. Elk jaar komen ruim vierhonderd vrouwen en enkele mannen in aanmerking voor de behandeling. Het Zorginstituut adviseert verder om de neusspray esketamine voor patiënten die lijden aan ernstige depressies en bij wie andere behandelingen niet helpen, ook in het basispakket op te nemen. Het middel moet dan gebruikt worden – en daarin volgt het Zorginstituut de psychiaters – als eventuele vierde stap in een behandeling. Bovendien wil het Zorginstituut dat de minister ook voor dit middel – dat meer dan €10.000 per patiënt per jaar kost – prijsonderhandelingen begint. Als de neusspray in de basisverzekering komt leidt dat jaarlijks tot bijna €16 mln aan extra uitgaven. Het inbrengen van een kunsthartklep via de lies wordt vanaf nu vergoed voor patiënten die een hoog risico op ernstige complicaties of overlijden lopen bij een openhartoperatie. Die zogeheten TAVI-operatie was al verzekerd voor patiënten die geen openhartoperatie kunnen ondergaan. Voor patiënten met een laag of gemiddeld risico bij een openhartoperatie wordt de ingreep niet vergoed. Eerst moet blijken of TAVI-kunstkleppen ook op langere termijn blijven voldoen. Verder moet duidelijk worden waarom meer patiënten een pacemaker nodig hebben na een TAVI-ingreep dan na een openhartoperatie waarbij een kunstklep is geplaatst. Omdat de TAVI-operatie €15.000 duurder is dan een openhartoperatie hebben de verenigingen van cardiologen en thoraxchirurgen samen met het Zorginstituut een document opgesteld om makkelijker te kunnen vaststellen welke patiënten in de hoogrisicogroep thuis horen. Dat de zorguitgaven onder de loep worden genomen, had al veel eerder moeten worden gedaan. Maar de vraag is wie daarvan het kind van de rekening wordt.

De Raad van State is kritisch op de vertrekboete die is bedoeld om grote bedrijven in Nederland te houden. In de eerste versie van de spoedwet daarover van GroenLinks zouden alleen Unilever en Shell in aanmerking komen. Dat voldoet volgens de Raad van State niet aan de Europese belastingregels. De initiatiefnemer, GroenLinks-Kamerlid Snels, bestrijdt dat. Het is volgens hem een belasting voor aandeelhouders en niet een belasting voor het bedrijf Unilever. Ook is het voorstel aangepast na opmerkingen van de Raad van State. Ondanks de kritiek steunen de meeste partijen in de Kamer het wetsvoorstel. (bron: NOS) Het is een vreemde spoedwet die GL heeft ingediend waarbij de Nederlandse overheid aan bedrijven (toevallig twee Nederlands/Engelse) die hun hoofdkantoor verplaatsen naar Engeland. Ik neem aan op grond van commerciële overwegingen en daarvoor legt Nederland hen een vertrekboete op. Daarbij kan Brussel deze wet als onrechtmatig aanmerken. Ons hoogste adviesorgaan van de regering adviseert negatief. Maar het schijnt dat er een meerderheid voor is in de Tweede Kamer.

Met de miljarden voor de bestrijding van corona moet het kabinet ook urgente problemen als klimaatverandering en de groeiende sociale kloof aanpakken. Dat zeggen de directeuren van planbureaus CPB, SCP en PBL in een NRC-interview.

“Nu het weer spannend is met het aantal besmettingen, zal het kabinet veel meer moeten meewegen dat de rek eruit gaat voor groepen mensen”, zegt Kim Putters (SCP). Een eventuele nieuwe lockdown leidt volgens hem tot eenzaamheid en achterstanden bij kwetsbare kinderen. Mommaas (PBL) mist op klimaatgebied “slimheid”, in het plan waarmee Den Haag zich uit de crisis wil investeren. (bron: NOS) Uitspraken van wijze adviseurs, waar naar geluisterd moet worden en in beleid moet worden uitgewerkt.

Politie, justitie en burgemeesters willen €600 mln van een nieuw kabinet voor de politie. De oproep is met het oog op de verkiezingen gericht aan alle politieke partijen. Er zijn snel 1000 extra agenten nodig voor opsporing in de wijken, zeggen de drie organisaties. Van buiten de politie moeten nog eens zo’n 600 zijinstromers worden ingezet. Ook is extra geld nodig voor ict en innovatie. Verder moeten er meer middelen naar het opsporen van fraude, vinden de indieners van het plan. Volgens hen dreigen mensen het vertrouwen in de politie kwijt te raken als het extra geld er niet komt. (bron: NOS) Het gaat niet om geld geld ,maar om de daadkracht van het politieapparaat op velerlei terreinen. Neem de oplichting van burgers die vrijwel ongestraft door criminelen op internet wordt uitgevoerd. En wat gebeurt er met de aangifte ervan door het politieapparaat? Niets want ze hebben de kennis niet in huis daartegen op te treden en op te lossen. Dat tast het vertrouwen van de burger in de overheid aan.

Overwegingen

De rekenmeesters van de overheid, het Centraal Planbureau, dat dat het plan van de regering om met een Baangerelateerde Investeringskorting van 3% bedrijven te weinig zal aanzetten tot investeringen die ze anders niet zouden hebben gedaan. Zij denken wel dat ondernemingen investeringen naar voren kunnen gaan halen om de 3% belastingkorting voor deze projecten binnen te halen.

De IATA roept overheden wereldwijd op luchtvaartbedrijven financieel te blijven ondersteunen als steun afloopt om te voorkomen dat de gevolgen verschrikkelijk zullen zijn.

Zieke Trump blijft corona-virus bagatelliseren. Zijn boodschap is: ik heb al die tijd gelijk gehad over corona, het gevaar wordt overdreven en met mij aan het roer komt de economie weer op gang’, ondanks de 216.889 doden en 7,8 miljoen besmettingen. Volgens Trump sterven er in de VS in sommige jaren>100.000 mensen aan griep. We kennen Trump als een leugenaar, een fantast en iemand die niet de moeite heeft data te manipuleren, ook nu: volgens de Amerikaanse gezondheidsdienst CDC zijn er de laatste tien jaar 359.000 aan griep overleden (getallen tussen de 12.000 en 61.000 per jaar).

Miljardairs zijn spekkoper tijdens de corona-crisis: de waarde van 2189 rijksten steeg in de periode april-juli 2020 met 27% naar $10.200 mrd.

Juist de kleinere ondernemers die door de economische krimp en de corona-crisis in financiële problemen verkeren, krijgen volgend jaar, van Rutte III, met hogere belastingtarieven te maken. De overheid heeft dit jaar ruimhartig steun gegeven, maar gaat volgend jaar de kleine ondernemingen zwaarder belasten. Snapt U het nog?

Het amateurvoetbal trekt aan de bel. Ze hebben tot eind 2020 nog €25 mln tot €30 mln nodig om ‘overeind’ te blijven. Wekelijks valt er, door de corona-beperkingen, €4 mln inkomsten uit kantineverkoop weg.

Greenpeace maakt haar eis hard: het kabinet moet KLM dwingen tot meer duurzaamheid op het klimaatbeleid, als voorwaarde voor de financiële ondersteuning van €3.400 mrd. Ze stappen naar de rechter.

Ze groeiden in enkele decennia van een ‘slordig’ zooitje sympathieke start-ups uit tot monopolisten die niet alleen de vrije markt bedreigen, maar ook de democratie. De usual suspects uit de techindustrie – Google, Facebook, Amazon en Apple – krijgen er ongenadig van langs in een langverwacht en lijvig rapport van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden over oneerlijke concurrentie.
Democratische afgevaardigden willen strengere mededingingsregels en pleiten voor het opknippen in kleinere onderdelen. Dan zou Google misschien afstand moeten doen van YouTube, terwijl Facebook aangekochte parels als WhatsApp en Instagram kan verliezen.

Alle jongeren in Nederland moeten op hun 18de verjaardag 10.000 euro op hun rekening gestort krijgen als ‘startkapitaal’. Zónder voorwaarden. Miljonairs moeten dat idee van GroenLinks via de belasting gaan betalen.
Het opvallende plan, dat 2,2 miljard euro kost, staat in het GroenLinks-verkiezingsprogramma, dat zaterdag wordt gepresenteerd. Om het te betalen wil de partij een ‘miljonairstaks’ invoeren van 1 procent (voor vermogens van 1 miljoen euro) of 2 procent (voor 2 miljoen euro of meer). Partijleider Jesse Klaver noemt de extra belasting ‘een solidariteitsbijdrage’.
Het herstel van de Franse economie zet niet door. De productie ligt momenteel 5% onder het niveau van voor corona en de vooruitzichten zijn niet rooskleurig. In augustus en september was er in de bouw, de dienstensector en de industrie nauwelijks groei.

Tabaksfabrikant BAT Niemeyer wil over twee jaar de shagfabriek in Groningen sluiten, waar nu 185 mensen werken. De productie gaat naar Hongarije en Duitsland.

De kredietportefeuille van ING is €600 mrd groot. Men is voornemens in de toekomst minder gas- en oliewinning te gaan financieren.

De herstvakantie komt eraan, maar waar kunnen we in Europa nog naartoe zonder te moeten voldoen aan corona-beperkingen? Finland, Hongarije en Denemarken. Ook Wenen en Innsbruck zijn taboe. België, Zwitserland, Noorwegen, Letland, Litouwen, Engeland, Ierland, Schotland, Wales en Corsica stellen eisen. Bij terugkomst uit Montenegro, Kroatië, Estland, Tsjechië, Spanje en delen in Frankrijk en Portugal moeten vakantiegangers in quarantaine.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 09 okt 2020; week 41: AEX 553,12; Bel20 3.387,35; CAC40 4.824,88; DAX30 13.051,23; FTSE 100 6.016,65; SMI 10.325,94; RTS (Rusland) 1.164,34; SXXP (Stoxx Europe 600) 370,35; DJIA 28.586,90; NY-Nasdaq 100 11.725,85; Nikkei 23.619,69; Hang Seng 24.119,13; All Ords 6.312,50; SSEC 3.272,08; €/$1.183; BTC/USD $11.054,90; 1 troy ounce goud $1.930,60, dat is €52.492,79 per kilo; 3 maands Euribor -0,509%; 1 weeks -0,538%; 1 mnds -0,526%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,444%; 10 jaar VS 0,7604%; 10 jaar Belgische Staat -0,33%; 10 jaar Duitse Staat -0,542%; 10 jaar Franse Staat -0,28%; 10 jaar VK 0,268%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,52%; 10 jaar Japan 0,029%; Spanje 0,162%; 10 jaar Italië 0,712%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,524.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden licht stijgend, het corona-virus is nog steeds niet onder controle en de dollar daalde wat. Verder stemmen de data over de ontwikkeling in het 2e kwartaal tot nadenken, de stijgende werkloosheid en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden en werkloosheid en de financieel/economische gevolgen van het voortdurende krimp-scenario, mede als gevolg van corona. De goudprijs en de bitcoin stegen. De rentetarieven daalden wat behalve in de VS. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,306%; Duitsland -0,114%; Nederland -0,04%; Frankrijk 0,406%; Japan 0,63%; VK 0,844%; Spanje 0,966%; Canada 1,2006%; VS 1,5623%; Italië 1,596%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,713%; Duitsland -0,74%; Nederland -0,691%; België -0,639%; Frankrijk -0,63%; Denemarken -0,608%; Spanje -0,356%; Japan -0,1007%; VK -0,037%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 10/11 10 2020/551 Hoe lang houdt de euro nog stand?

UPDATE 03/04 10 2020/551 Donald Trump met corona opgenomen in militair hospitaal, 72 uur nadat corona was vastgesteld

In het vorige blog heb ik gemeld dat een beschouwing over de actuele problemen waarmee wij worden geconfronteerd in dit blog zou worden gepubliceerd in verband met de publicatie ervan in een landelijke middagkrant. De planning is verschoven naar 10 oktober. Daarom beperk ik mij tot enkele losstaande citaten: “Op dit punt is interessant een uitspraak, begin mei, van het Bundesverfassungsgericht, het Constitutioneel Hof in Karlsruhe, de hoeder van de Duitse grondwet, die de Europese Centrale Bank op de vingers tikte. En hard ook. Het Duitse Constitutioneel Hof oordeelde dat de ECB haar mandaat overschrijdt door massaal staatsleningen op te kopen, zónder duidelijk te maken waarom dit „proportioneel” is. Die zaak loopt nog en de gevolgen ervan bepalen de gevolgen voor het monetaire beleid van de ECB.”

Ik heb nooit begrepen waarom er voor één bitcoin vandaag $10.000 wordt betaald, een munt. die geen enkele waarde vertegenwoordigt, anders dan de handelswaarde die de markt ervoor over heeft. Mensen met enig gezag in de financiële wereld stellen dat de waarde van deze cryptomunt binnen een jaar wel kan stijgen naar $100.000. Op zich zou daarvoor een reden kunnen zijn dat de waarde van de dollar vrijwel nihil is, ondanks dat de VS nog een voorraad goud van >8.000.000 kg hebben met een marktwaarde van $500 biljoen, maar dat is toch maar 0,00002% van de staatsschuld.”

In de Oudheid, 2500 vóór Christus, bestond het begrip geld, in de vorm van zilveren staven, al in Mesopotamië, het huidige Irak. Volgens oude kleitabletten met spijkerschrift was puur zilver het eerste gestandaardiseerde betaal/ruilmiddel. De kostbare staven werden in stukken gehakt en gewogen bij een handelstransactie. Het zilver werd gebruikt om praktische redenen. De handel in het hoogontwikkelde Mesopotamië nam toe en natuurproducten werden verhandeld: kleine zilveren staven waren veel handzamer dan ossen of gerst. In 1500 vóór Christus was de Kaurischelp al het ideale betaalmiddel in China Het gebruik was vermoedelijk wijd verbreid toen het Chinese schrift werd ontwikkeld, het schelpenteken was het symbool voor ‘geld’ en kwam voor in tekens die te maken hadden met ‘kopen’, ‘verkopen’ en ‘ruilhandel’.”

De vraag die op tafel ligt is of een monetair/financieel stelsel kan standhouden als ‘geld’ geen enkele waarde meer heeft.”

In de Telegraaf heeft Dr H.O.Ch.R. (Onno) Ruding, oud minister van Financiën in de kabinetten Lubbers I en II en daarna vice-voorzitter Citycorp Bank NY, een interview gegeven bij zijn memoires in het boek Balans, waarin hij aandacht besteed aan de actuele financiële situatie en die in de tachtiger jaren, toen hij de boedel van de kabinetten van Agt weer op orde moest brengen. Hij spreekt over de mislukte Wet op de Investeringsrekening (WIR), die administratief en bureaucratisch een chaos was en de nu gepresenteerde Baangerelateerde Investeringskorting (BIK). Je kunt heel goed vanuit het Nationaal Herstelfonds een investering doen in werken met robots, maar realiseer je dan wel dat daarmee werknemers thuis komen te zitten. Hij waarschuwt dat ‘vroeg of laat de rekening van de hogere staatsschuld wel betaald moet worden’. We kunnen onze buffers nu wel in sneltreintempo uitgeven aan overheidssteun aan bedrijven die door de economische krimp en corona-beleid in problemen komen, maar een volgende generatie zal die schulden wel weer moeten aflossen. En wat krijgen die daarvoor terug? Investeren in de toekomst is prima mits de projecten zijn getoetst aan de inrichting van de nieuwe samenleving. Investeren zonder een helder beeld te hebben op de gewenste efficiëntie en doelstellingen is weggegooid geld. Martin Visser, econoom bij DFT, zegt ‘economische schade enorm als het kabinetsbeleid faalt’. En de JOVD (jongeren van de VVD) waarschuwt dat ‘het strooien met miljarden de jongeren maakt tot een schuldengeneratie’.

Financieel/Economische berichten

Het tegenvallende herstel van de luchtvaart leidt waarschijnlijk tot meer banenverlies bij KLM. Topman Elbers zegt in een interne memo dat een tweede vrijwillige vertrekregeling voor de hand ligt. Als de bezettingsgraad met nog eens 10% daalt, moeten er zo’n 1500 arbeidsplaatsen extra worden geschrapt. Tot nu toe ging KLM uit van 20% tot 25% minder volle vluchten volgend jaar in vergelijking met 2019, maar dat lijkt niet langer realistisch. Ook Eurocontrol stelde de prognoses naar beneden bij. In ruil voor €3,4 mrd aan leningen van de overheid moet KLM 15% besparen. Het personeel brengt een loonoffer. (bron: NOS)

Het kabinet trekt €146 mln uit om gemeenten te helpen met het aanpakken van schulden. Gevreesd wordt dat door de coronacrisis meer mensen in de schulden belanden. Het geld wordt gebruikt om het traject voor schuldhulpverlening te verkorten. Volgens het ministerie van Sociale Zaken duurt het nu nog vaak te lang voor gemeenten een akkoord bereiken met alle schuldeisers. Ook komt er een waarborgfonds. Staatssecretaris Van ‘t Wout zegt dat het belangrijk is dat mensen zich snel melden bij problemen. “Dan moet de hulp wel laagdrempelig zijn en snel met de hulpverlening gestart kunnen worden.” (bron: NOS) Een goed plan en nu maar hopen dat de gemeentes daar positief op reageren.

Nederland verwacht dit jaar ruim 70% minder buitenlandse bezoekers dan vorig jaar. Volgens het Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen blijft het aantal toeristen dit jaar steken op 7 miljoen. Begin dit jaar ging het NBTC nog uit van 21 miljoen buitenlandse bezoeken. De verwachtingen waren hooggespannen door grote evenementen als de Grand Prix van Zandvoort, het Eurovisie Songfestival en het EK voetbal. Door de coronapandemie gingen al deze evenementen niet door. Behalve dat er minder toeristen uit het buitenland kwamen, gingen Nederlanders ook minder op vakantie in eigen land. (bron: NOS)

Theater Carré sinds 1887 zit in de problemen. Een reorganisatie kan niet zonder gedwongen ontslagen. Het Amsterdamse theater moet als gevolg van de coronacrisis zo’n 15 van de 60 medewerkers in vaste dienst ontslaan. Over het voortbestaan van de culturele instelling bestaat onzekerheid. (bron: RTLZ)

Festivalorganisator ID&T schrapt 40% van het aantal arbeidsplaatsen als gevolg van de coronacrisis. “Sinds maart ligt de corebusiness van ID&T, het organiseren van grootschalige dance-evenementen, volledig stil.” Hoeveel werkgelegenheid er bij het bedrijf verloren gaat, is niet precies duidelijk. ID&T is het bedrijf achter festivals als Awakenings, Mysteryland, Thunderdome en Amsterdam Open Air. Door de coronacrisis kon het bedrijf afgelopen zomer echter vrijwel geen evenementen organiseren. (bron: RTLZ)

Nederlandse autoriteiten onderzoeken of scheepsbouwer Royal IHC, van de familie van der Vorm, betrokken is bij het betalen van steekpenningen in Brazilië. Dat valt op te maken uit Braziliaanse rechtbankstukken, schrijft het Financieele Dagblad. Aanleiding zou een opdracht voor de bouw van zes schepen in 2013 zijn. IHC kreeg de order van ruim €1 mrd na bemiddeling door een Braziliaanse agent. Die zou steekpenningen hebben betaald aan directeuren van het bedrijf dat de opdracht voor de schepen gaf. Ook de staat wordt in verlegenheid gebracht: de Nederlandse overheid redde het bedrijf een half jaar geleden van de ondergang (bron: NOS) met een steunpakket van €325 mln. Het reddingspakket namens de staat bestaat uit verschillende elementen: vanuit de rol van verzekeraar keert de staat €167 mln uit aan banken vanwege de vertraagde levering van schepen; er komt een extra garantie voor een bedrag van €30 mln voor als er nog meer misgaat; het ministerie van EZ staat garant voor de helft van €140 mln die banken hebben uitgeleend; het ministerie leent het bedrijf ook nog €40 mln om te kunnen blijven draaien. De steun is gegeven zonder de toezegging dat het bedrijf geen mensen zou ontslaan. (bron: RTLZ)

Het kabinet heeft een wijziging aangebracht in de Tozo 3-regeling, zoals die vorige week door de Tweede Kamer is goedgekeurd, ten gunste van ZZP’ers. De vermogenstoets voor zzp’ers die een beroep willen doen op inkomensondersteuning vervalt. Onder de huidige omstandigheden ligt een vermogenstoets niet langer in de rede. Tozo staat voor Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers en is een soort bijstandsuitkering. Zelfstandige ondernemers van wie het inkomen onder het sociaal minimum dreigt te komen, krijgen met Tozo geld. Wie per 1 oktober gebruik wilde maken van de Tozo 3-regeling kreeg te maken met een vermogenstoets. Het huishouden mocht niet meer dan €46.000 aan beschikbare geldmiddelen bezitten, in contanten, op bank- en spaarrekeningen, bitcoins en aandelen. Het kabinet beseft dat ze aan de late kant zijn met deze wijziging, gemeenten zijn namelijk ondertussen al druk bezig met de uitvoeringsvoorbereidingen voor de regeling. De vermogenstoets is overigens niet definitief van tafel. Minister Hugo de Jonge schrijft dat “het kabinet snel in overleg treedt met gemeenten over invoering van een vermogenstoets op een later moment”. (bron: NOS)

Bij de reorganisatie van Shell gaan wereldwijd 7000 a 9000 banen verloren. Dat maakte het bedrijf bekend op 30 september bij de presentatie van de cijfers over het derde kwartaal. Shell gaat $2,5 mrd bezuinigen. Het dividend wordt verlaagd van $0,47 naar $0,16, dat is een daling van 66%. In 2005 had Shell nog 55 raffinaderijen, in 2050 zullen dat er <10 zijn, maar in de komende 10 jaar zullen de investeringen in olie en gas nog altijd 2x zo groot zijn dan in niet-fossiele energiebronnen. Shell heeft 83.000 werknemers in dienst, van wie 10.000 in Nederland, onder meer op het hoofdkantoor in Den Haag en in Pernis. Waar de banen verdwijnen is nog niet duidelijk. Dit jaar gaan 1500 mensen vervroegd met pensioen. Shell leed in het 2e kwartaal een verlies van $18 mrd doordat de vraag naar brandstof sterk is gedaald. (bron: NOS en Trouw)

De attractieparken van Disney in de VS gaan 28.000 medewerkers, vooral part-timers en managers, ontslaan. Voor corona waren er 100.000 mensen aan het werk. In augustus meldde Disney al een verlies van $4,8 mrd. (bron: Trouw)

De Koninklijke BAM (N.V. Bataafsche Aanneming Maatschappij van Bouw- en Betonwerken v/h Firma J. van der Wal en Zoon) verkeert in zwaar weer. Er is een reorganisatie aangekondigd, waarbij ontslagen gaan vallen voor de 19.500 werknemers. Het bedrijf heeft al meerdere winstwaarschuwingen afgegeven. De redenen zijn: blunders, pech, corona en de stikstofcrisis. BAM heeft al honderden miljoenen af moeten schrijven op de zeesluis in IJmuiden, een metrotunnel in Keulen waar het stadsarchief instortte, een aantal projecten buiten Europa zoals de renovatie van onderzoeksstations op Antarctica, een watervoorziening in Sierra Leone, een arena in Abu Dhabi en het Museum of the Future in Dubai. Ambitieuze projecten, maar wel zwaar verliesgevend. 13 jaar geleden noteerde het aandeel nog €17,50, 3 jaar geleden €5 en nu €1,08.

Hennes & Mauritz gaat wereldwijd 250 winkels sluiten. Vanwege het coronavirus kopen klanten vaker online in plaats van dat ze naar de winkel gaan. Dat is mede omdat sommige winkels dicht waren vanwege lockdowns om het coronavirus in bedwang te krijgen. De coronacrisis zorgt ook in de kledingbranche voor harde klappen. Volgend jaar sluit het Zweedse concern dan ook zo’n 250 winkels, dat is maar 5% van het totaal. Voor een kwart van de winkels loopt volgend jaar het huurcontract af of de huurovereenkomst wordt heronderhandeld. Dat biedt het concern de mogelijkheid om van sommige voorgoed de deuren te sluiten. Het is nog niet bekendgemaakt welke winkels dicht zullen gaan. H&M heeft een zwak 3e kwartaal achter de rug. De omzet daalde met 16% tot €4,8 mrd, terwijl de winst van €286 mln naar €95 mln kelderde. In september gaan de zaken wat minder slecht. De omzet lag 5% onder het niveau van dezelfde maand vorig jaar. Nog altijd zijn 166 winkels gesloten vanwege corona. Veel winkels die wel open zijn hebben beperkte openingstijden. Het derde kwartaal was wel minder slecht dan het tweede kwartaal. Toen daalde de omzet met maar liefst de helft, terwijl het resultaat omsloeg van een winst van bijna €381 mln in een verlies van bijna €4775 mln. H&M wil meer inzetten op groei via de webshop. De online verkopen stegen in het derde kwartaal met 27%. Deze zijn nu goed voor 26% van de totale omzet. (bron: RTLZ)

Corona berichten

Het kabinet heeft naar eigen zeggen geen andere keus dan het instellen van strengere coronamaatregelen, zei premier Rutte. Hard ingrijpen is nodig.

De Tweede Kamer wil dat er een dringend advies komt om een mondkapje te dragen in publieke ruimtes. De Kamer wil een landelijke richtlijn, die mogelijk op termijn een wettelijke verplichting kan worden. Het kabinet wil tot nu toe niet verder gaan dan een advies aan winkeliers en laat het aan hen over of ze klanten zonder mondkapjes weigeren. De PvdA en de SP willen dat het kabinet veel sturender en directiever optreedt. Het kabinet vreest dat het verplicht dragen van mondkapjes tot toenemend omzetverlies leidt in de detailhandel. Ondernemers verwachten dat shoppen met mondkapjes hun handel beperkt.

Premier Rutte en vice-premier de Jonge op 28/29/30 september 2020: 

Er wordt een advies gegeven dat mondkapjes dragen wordt aanbevolen, maar niet verplicht worden.

Mensen houden zich niet goed aan de regels.
Er zijn veel besmettingen met corona. Daarom zijn er aangepaste regels.
De regels gelden vanaf dinsdag 29 september om 18.00 uur.
De regels gelden 3 weken.

Nieuwe regels voor binnen:

  • Werk zoveel mogelijk thuis.

  • Ontvang thuis maximaal 3 gasten.
    Kinderen tot en met 12 jaar tellen niet mee.

  • U mag met een groep van 4 mensen samen afspreken in b.v. bioscoop of restaurant Kinderen tot en met 12 jaar tellen niet mee. Bij een huwelijkssluiting binnen mogen 30 mensen aanwezig zijn. Als de ceremonie buiten is, zijn 40

mensen toegestaan. Bij huwelijksfeesten of recepties bij eet- en drinkgelegenheden blijft de regel dat gezelschappen niet groter mogen zijn dan 4 personen of één huishouden. Bij kerkelijke vieringen mogen 100 mensen zijn. Dat mogen er zelfs nog meer zijn als gereserveerd is en er een gezondheidscheck is.

  • In een ruimte binnen mogen maximaal 30 mensen samen zijn. Kinderen tellen mee.

  • Om 22.00 uur sluiten de cafés en restaurants. U mag tot 21.00 naar binnen.
    U geeft uw naam en telefoonnummer op.
    Wordt iemand ziek die in het restaurant of café is geweest? Dan belt de GGD u op.

  • Sportkantines zijn dicht.

  • U moet reserveren voor bezoek aan een museum of bibliotheek.

  • Winkels laten alleen klanten toe als er genoeg ruimte is.

  • In de supermarkten komen er speciale winkeltijden (2x per dag) voor ouderen en zieken.

  • Mensen met een contactberoep als kappers, pedicures, fysio-therapeuten, masseurs moeten klanten registeren. Ook huis/tandartsen en medische specialisten?
    Er zijn
    uitzonderingen op regels voor ruimtes binnen.

Nieuwe regels voor buiten:

  • Alle sportwedstrijden worden gespeeld zonder publiek.

  • Ook bij de training mogen mensen niet komen kijken.

  • In de buitenlucht komen maximaal 40 mensen op 1 plek samen.
    Kinderen tellen mee.
    Mensen lopen niet rond op die plek.

  • Musea en dierenparken laten beperkt mensen toe.
    U moet reserveren en dan hoort u van hoe laat tot hoe laat u mag komen.

Er zijn uitzonderingen op regels voor ruimtes buiten.

Niet vergeten:

  • Houd altijd 1,5 meter afstand.

  • Ga niet naar plaatsen waar het druk is.

  • Nies en hoest in uw ellenboog.

  • Was vaak uw handen met zeep.

  • Bent u verkouden? Blijf dan thuis!

  • Heeft u koorts of bent u benauwd? Dan moeten alle huisgenoten thuis blijven.

  • Werk zoveel mogelijk thuis. (bron: Rijksvvorlichtingsdienst.nl)

Inwoners van de veiligheidsregio’s Amsterdam-Amstelland, Haaglanden, Rotterdam-Rijnmond en Brabant-Zuidoost (omgeving Eindhoven en Helmond) wordt dringend geadviseerd om in de publieke binnenruimte een mondkapje te dragen. Dat heeft de Amsterdamse burgemeester Halsema op 28 september 2020 bekendgemaakt. Het is geen verplichting, maar winkeliers mogen wel iemand weigeren als diegene geen mondkapje wil dragen. Over drie weken wordt opnieuw gekeken naar de maatregelen. Tegen die tijd moet het aantal besmettingen in die regio’s met 40% zijn gedaald. Halsema kondigde ook aan dat in 4 veiligheidsregio’s het advies gaat gelden om in bijvoorbeeld winkels een mondkapje te dragen. Er komt geen mondkapjesplicht in omdat dat juridisch niet houdbaar is. Zelf had Halsema liever een draagplicht gehad, maar als deze regio’s dat zelf invoeren, zou dat geen stand houden bij de rechter, denkt ze. De Amsterdamse burgemeester vindt daarom dat Den Haag de regie moet nemen en een landelijke aanwijzing voor een mondkapjesplicht moet afgeven.

Tussen vrijdagochtend 2 oktober en zaterdagochtend 3 oktober 2020 zijn 3972 nieuwe coronagevallen gemeld. Dat is weer een dagrecord. Tussen donderdag en vrijdag had het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu 3829 meldingen van positieve tests gekregen. In de afgelopen zeven dagen zijn meer dan 23.000 nieuwe besmettingen gemeld. (bron: Telegraaf)

Het Rijksmuseum stelde de mondkapjes vanaf 30 september verplicht voor bezoekers vanaf 13 jaar. “Veiligheid staat voorop”, zegt een woordvoerder. De instelling gaat ervan uit dat mensen de mondkapjes zelf meebrengen. Voor wie er onverhoopt geen bij zich heeft, zal de eerste dagen naar een oplossing worden gezocht. Supermarkten weigeren klanten zonder mondkapje niet, “om discussie aan de deur te voorkomen”, zegt het Centraal Bureau Levensmiddelen (CBL). Ze ondersteunen het kabinetsadvies om in grote steden een mondkapje te dragen in winkels, maar laten de keuze om dat te doen over aan hun klanten. “Als winkels mondkapjes gaan verplichten, leidt dat naar verwachting tot veel extra discussie en zelfs agressie aan de deur. De branche wil het personeel daarvoor behoeden”, aldus het CBL. Medewerkers in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Eindhoven wordt wel geadviseerd een mondkapje te dragen. Op drukke momenten gaan weer vaker medewerkers bij de deur staan om klanten te attenderen op de regels. “Hou afstand, kom alleen, doe efficiënt boodschappen met een lijstje en wees aardig voor elkaar, ook als je het bijvoorbeeld niet eens bent met de keus van andere klanten om (g)een mondkapje te dragen”, zegt de branchevereniging tegen klanten. HEMA gaat klanten die geen mondkapje dragen, niet weigeren. Volgens de winkelketen is het niet aan winkeliers om dergelijke maatregelen af te dwingen. HEMA zal klanten in de grote steden wel aanraden om winkels alleen met een mondkapje te betreden. Voor het personeel in die vestigingen wordt het maskertje verplicht.

In de drie regio’s die momenteel het zwaarst worden getroffen door het corona-virus gaan personeel en bezoekers van verpleeghuizen medische mondkapjes dragen. Dat schrijft minister De Jonge aan de Tweede Kamer. Het gaat om Den Haag, Amsterdam en Rotterdam. Hoogleraar Ouderengeneeskunde Hertogh, lid van het Outbraak Management Team, zei in het NOS Radio 1 Journaal dat dat niet ver genoeg gaat en dat mondkapjes voor alle verpleeghuizen moeten gelden. 2 weken geleden zei het OMT al dat in alle verpleeghuizen de regels moeten worden aangescherpt om ze open te kunnen houden voor bezoek. Een meerderheid van de leden van het Outbreak Management Team had het beter gevonden als de regionale aanpak van de corona-crisis helemaal was vervangen door landelijke maatregelen. Dat zegt Andreas Voss, OMT-lid en hoogleraar infectiepreventie. Het kabinet koos er 29 september voor om, naast enkele landelijke maatregelen, onderscheid te maken tussen regio’s. “Voor de duidelijkheid van de burger had ik het op prijs gesteld als iedereen achter één beleid staat”, zei Voss in Nieuwsuur.

De belangrijkste corona-adviseur van de Amerikaanse president Trump, Anthony Fauci, adviseert Nederlanders wel mondkapjes te dragen. Dat zei hij in Nieuwsuur, al zei hij erbij dat handhaven lastig is. “Genoeg informatie wijst erop dat ze zeer gunstig zijn voor het voorkomen van overdracht en het krijgen van een infectie. “Fauci roept Jaap van Dissel van het RIVM op om “te kijken naar de snel toenemende hoeveelheid data over de effectiviteit van gezichtsmaskers”.

Het wereldwijde dodental als gevolg van het coronavirus is inmiddels de 1 miljoen gepasseerd. Dat meldt de Johns Hopkins Universiteit, die wereldwijd de aantallen bijhoudt. Ruim een vijfde van alle slachtoffers viel in de VS (205.000 doden). Het land wordt gevolgd door Brazilië (142.000) , India (95.000) en Mexico (76.000). In Nederland zijn volgens de cijfers van de universiteit 6415 mensen overleden aan het virus. In Amerika zijn ook de meeste mensen besmet: meer dan 7,1 miljoen mensen liepen het virus op. Na de VS volgen India, Brazilië en Rusland. In vergelijking: tijdens de Spaanse griep pandemie (1918/1919) stierven 50 miljoen mensen. Dit is geen concreet getal want anderen geven tussen de 20 en 100 miljoen op, maar toen wist de medische wetenschap nog weinig tot niets over virussen.

Het kabinet sluit niet uit dat er “in een latere fase” een avond- en nachtklok wordt ingesteld. Het houdt deze maatregel achter de hand voor als het aantal corona-besmettingen niet genoeg wordt teruggedrongen, schrijft minister De Jonge (Volksgezondheid) aan de Tweede Kamer.

In ziekenhuizen liggen nu 810 corona-patiënten, van wie 163 op de IC, meldt het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS). Dat zijn er 69 meer dan zaterdag. Met ruim 9% is dat de hoogste stijging in een week. Tot zondagmorgen (4 okt 2020) 10.00 uur zijn er 4007 bevestigde gevallen gemeld. Gisteren waren dat er 3971. De afgelopen zeven dagen zijn gemiddeld 3471 positieve tests per dag gemeld, tegen 2548 een week eerder. (bron: NOS)

In week 39 telde Nederland 19.326 nieuwe positieve coronatests, meldt het RIVM. Een week eerder waren dat er nog 13.471. Het percentage positieve tests bij de GGD komt daarmee op 7,4%, tegen 6,1% een week eerder. Het aantal besmettelijke personen, een schatting van het RIVM, komt op circa 145.000. Dat is het aantal mensen dat anderen kan aansteken met het virus. Het is een schatting: het kunnen er ook ruim 95.000 of meer dan 200.000 zijn. De schatting is van 25 september. Op de intensive care was op 29 september geen verschil in bezetting: er liggen nog steeds 142 patiënten op de IC. Buiten de IC steeg de bezetting wel, met 33, waardoor er nu in totaal 693 covid-19 patiënten in het ziekenhuis liggen. Het zogenoemde besmettingsgetal R, dat aangeeft hoeveel andere mensen iemand met corona aansteekt, lag op 11 september op circa 1,27. De maatregelen die 28 september werden aangekondigd, moeten de R weer onder de 1 krijgen. Een R van 1,27 betekent dat 100 corona-dragers samen 127 anderen aansteken, en het virus zich daardoor verder verspreidt. Tot 29 september 10:00 uur zijn 3025 positieve coronatests bij het RIVM gemeld. Voor het eerst sinds 1 juni zijn het er meer dan 3000.

Ondernemers die vanwege de corona-pandemie uitstel hebben gekregen voor het betalen van belasting, krijgen een jaar extra de tijd. Dat schrijft staatssecretaris Vijlbrief aan de Tweede Kamer. Ook mogen ze later beginnen met betalen. Oorspronkelijk was het de bedoeling dat ze vanaf 1 januari 2021 zouden beginnen met afbetalen, over een periode van maximaal twee jaar. De startdatum schuift nu op naar 1 juli en de ondernemers krijgen drie jaar de tijd om de achterstallige belasting te betalen. (bron van alle bovenstaande corona-berichten: NOS)

De tweede coronagolf waar Nederland nu mee te maken heeft, kan goed worden vergeleken met de eerste golf in maart, zegt het RIVM. Wintersporters brachten toen het virus mee uit Noord-Italië en Oostenrijk. Nu zijn het met name jongeren die in Zuid-Frankrijk en Spanje op vakantie zijn geweest. Het RIVM baseert zich op een eerste analyse van clusters van besmettingen en onderzoek in het Erasmus MC naar het genetisch materiaal van het virus. De tweede golf heeft zich in Nederland via studentenhuizen en feesten verspreid. Een avondklok helpt tegen corona, zegt het RIVM. Het kabinet wil daar nog niet aan. (bron: NOS)

95% van alle coronapatiënten hebben een halfjaar na hun besmetting nog gezondheidsklachten. 55% heeft zes of meer klachten en ruim 90% zegt nog hinder te ondervinden van meer dan één symptoom. Dat concluderen het Longfonds, kennis- en behandelcentrum Ciro en de Universiteiten Maastricht en Hasselt op basis van onderzoek onder ruim duizend corona-patiënten. Directeur Michael Rutgers van Longfonds spreekt van „een zorgwekkend beeld. Eens te meer wordt duidelijk hoe groot de gezondheidsgevolgen zijn van dit virus.” Hij vindt het van groot belang dat de klachten van patiënten nog beter in beeld worden gebracht. „Deze patiëntengroep moet gezien, gehoord en geholpen worden.” 86% van de mensen die meewerkten aan het onderzoek geeft 165 dagen na de eerste symptomen aan nog steeds vermoeid te zijn. 59% zijn nog kortademig, 36% heeft nog steeds last van druk op de borst en 35% heeft hoofdpijn. Opvallend is dat 40% aangeeft spierpijn te hebben, licht is gestegen. 94% heeft niet in het ziekenhuis gelegen vanwege corona. Zij hadden ’milde klachten’. Het gaat om relatief jonge patiënten: de gemiddelde leeftijd is 48 jaar. 86% zegt dat hun gezondheid vóór de corona-infectie goed was. 61% had vóór corona geen onderliggende ziekte. (bron: Telegraaf)

Frontberichten

Donald Trump en zijn vrouw hebben corona, meldde de president vrijdagmorgen, uiteraard op Twitter. Ik had direct mijn twijfels. Is dit een geraffineerde truc van hem om de verkiezingen van 3 november aanstaande te verschuiven naar later. Hij blijft namelijk het land wel besturen vanuit het Witte Huis was zijn intentie maar hij is inmiddels, uit voorzorg, overgebracht naar het Walter Reed-ziekenhuis in Bethesda (Maryland), vlakbij de hoofdstad Washington. Vanuit het ziekenhuis heeft hij via Twitter laten weten dat het ‘erg goed’ met hem gaat en dat werd bevestigd door de behandelende artsen. Ook Sean Conley, de arts van Trump, heeft in een verklaring laten weten dat de Amerikaanse president het goed maakt. De verkiezingscampagne van de Republikeinen is stilgelegd. Als hij echt corona besmet is, met koorts, ademhalingsproblemen, keelpijn, spierpijn en smaakverlies zou dat geen enkele discussie opleveren, maar als hij alleen een snotneus heeft is dat voor mij toch een andere zaak. Er bestaat tegenwoordig ook zoiets als een webinar. Hij heeft nog altijd een achterstand op zijn tegenstrever Jo Biden en zijn optreden in Cleveland (zie hieronder) heeft geen stemmenwinst voor hem opgeleverd, ondanks dat Jo Biden er niet in slaagde helder te formuleren wat het land te verwachten heeft als hij de volgende president wordt. Zover is het nog niet want Trump zal ‘alles’ in het werk stellen om de verkiezingsuitslag aan te vechten als Biden de winnaar zou worden. Trump heeft al eerder laten weten dat hij pas verkiezingen wil als corona achter de rug is en dat kan nog wel twee jaar duren. Ook sluit ik niet uit dat hij des duivels is geworden toen hij te horen kreeg dat de onafhankelijke Commissie voor Presidentiële Debatten liet weten dat ze voor de twee nog resterende debatten „aanvullende instrumenten” wil invoeren om „de orde te bewaren”. Mogelijk krijgen de microfoons van de kandidaten een uit-knop, zodat de debatleider hen indien nodig het zwijgen kan opleggen. De interesse voor het debat viel tegen: 73,1 miljoen Amerikanen zagen het, aldus kijkcijferanalist Nielsen. In 2016 stemden 84 miljoen mensen af op het eerste debat tussen Trump en Hillary Clinton. Ook kreeg Trump na afloop van het debat kritiek van partijgenoten op zijn agressieve optreden tijdens het tv-debat. Hij kreeg te horen dat zij aanstoot hadden genomen van Trump’s weigering desgevraagd het wit-superioriteitsdenken te veroordelen en in plaats daarvan de Proud Boys aan te sporen. Trump riep deze vechtclub van ultrarechtse jongemannen op „een stap terug te doen en paraat te staan”. De groep, die de afgelopen maanden regelmatig de confrontatie zocht met linkse antiracisme-betogers, omarmde deze oproep (‘Stand back and stand by’) meteen als haar nieuwe wapenspreuk. Door Trumps vele interrupties van zowel Biden als moderator Chris Wallace ontaardde het debat in een chaotische schreeuwpartij. In anderhalf uur was er amper een uitwisseling van standpunten mogelijk. Trump zelf zei later „fantastische recensies” te hebben gekregen. Verscheidene senatoren, van wie enkelen begin volgende maand hun zetel moeten verdedigen in spannende verkiezingsraces, uitten kritiek op het schreeuwerige treffen. Volgens peilingen spant het erom of de Republikeinen hun huidige kleine meerderheid in de Senaat zullen weten te behouden. Trump bediende met zijn ontregelende debatstijl wellicht zijn harde kern van trouwe kiezers, maar nog zwevende kiezers kan hij er juist mee hebben afgeschrikt, oordeelden waarnemers achteraf. Zelfs een trouwe medestander van de president als Chris Christie, oud-gouverneur van New Jersey, stelde dat Trump er te hard inging. „Je kan binnen komen en besluiten dat je agressief gaat zijn, en ik denk dat het goed is om agressief te zijn, maar dit was te vurig”, zei hij op ABC News. „Met al die drift verlies je de zaak.” (bron: gedeeltelijk NRC en Trouw) Een van de artsen die hem behandelen liet weten dat hij 72 uur eerder al wist dat hij positief was getest. Maar hij wist dinsdagavond, tijdens het debat met Biden, mogelijk al dat hij besmet was met corona. Daarna heeft hij 3 dagen nog gewoon doorgewerkt en mogelijk mensen besmet. Op vragen van journalisten of de president beademd werd kwam als reactie dat hij momenteel niet beademd werd. Mogelijk heeft hij, voor zijn opname in het militair hospitaal, in het Witte Huis wel aan beademingsapparatuur gelegen. Trump is een onberekenbaar persoon, die regelmatig de meest onverwachte uitspraken doet en besluiten aankondigt. Daarom hou ik er rekening mee dat hij binnenkort de handdoek in de ring zal gooien en het presidentschap voor gezien houdt. Het zou zomaar kunnen. Er zijn bij het sluiten van dit blog nog veel vragen, waarover in de komende week meer duidelijkheid moet komen o.a. hoe ontwikkelt zijn gezondheid, wat gebeurt er met de Republikeinse verkiezingscampagne en met de debatten van Trump met Biden, moet Trump zijn Presidentiële taken overdragen aan de vice-president, gaat Trump een voorstel in werking stellen om de verkiezingsdag te verplaatsen, waar het Congres toestemming moet verlenen.

In Cleveland zijn president Trump en zijn Democratische uitdager Biden elkaar flink in de haren gevlogen in het eerste verkiezingsdebat. De twee botsten over zaken als de aanpak van de corona-crisis, anti-racisme protesten en de economie. Met name Trump onderbrak voortdurend zijn rivaal en maakte hem verwijten. Hij bestempelde Biden bijvoorbeeld als dom en viel hem aan via zijn zoon. Biden noemde Trump meerdere malen een clown en de slechtste president ooit. Het was een heel onsmakelijk debat waarbij de kijkers de grootste verliezers waren. Chris Wallace moest als leider van het chaotische debat geregeld ingrijpen. Er volgen nog twee verkiezingsdebatten. (bron: NOS)

Drs Dr Kim Putters, de directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau doet in het Parool een aantal uitspreken over de gevolgen van de corona-crisis: de grootste effecten van de crisis zien we pas over één tot twee jaar; de eerste maanden zonder baan zijn nog te dragen, daarna gaat het knagen; Nederlanders zijn best gewend aan crises, bijvoorbeeld economische, waarbij een daling vanzelf wordt gevolgd door verbetering, maar deze stip op de horizon ontbreekt deze keer.

In het Vaticaan is het al enige tijd onrustig over fraude die zou zijn gepleegd door kardinaal Angelo Becciu, die betrokken is bij diverse financiële schandalen in het Vaticaan. De 72-jarige prefect van de Congregatie voor de Heiligverklaringen, werd onderzocht vanwege het verduisteren van ongeveer €450.000 euro, volgens Repubblica, uit het Vaticaan waarvan €100.000 naar de hulporganisatie van zijn broer Tonino, genaamd Spes. Becciu ontkent iets verkeerd te hebben gedaan. Van de persoonlijke bankrekening van de paus zou €20 mln zijn verdwenen. Op de avond van 24 september werd Becciu bij de paus gevraagd te komen. “Paus Franciscus zei me niet langer te kunnen vertrouwen. Hij had een rapport van de magistraten ontvangen waarin ik werd beschuldigd van verduistering. Ik geef toe dat de paus erg van streek was”, vertelde Becciu aan journalisten. Hierna legde hij zijn mandaat neer. Ook zal hij zijn rechten als kardinaal niet langer uitvoeren, zoals het adviseren van de paus en het deelnemen aan een conclaaf. Becciu diende zeven jaar als ‘sostituto’, en was hiermee de derde man binnen het Vaticaanse Staatssecretariaat. Hij was een van de centrale figuren bij het financiële Vaticaanse schandaal in 2019, rond een omstreden vastgoeddeal in Londen. De Vaticaanse politie viel toen binnen op de kantoren van het Staatssecretariaat en haar overkoepelende financiële bureau. Vier van de vijf verdachten waren toen de meest naaste medewerkers van Becciu. In de wandelgangen in het Vaticaan is te horen dat speculatieve beleggingen hebben plaatsgevonden ook met geld dat gelovigen hadden geschonken voor goede doelen.

Tata Steel IJmuiden heeft sinds 2007 geen vennootschapsbelasting betaald in Nederland, hoewel het bedrijf al jaren grote winst maakt. Dat onthult het Noordhollands Dagblad, schrijft Ingrid Weel in Trouw. In het vorige blog heb ik daar al aandacht aan besteed. De aannames die hier worden gesteld en de reacties van politici zijn discutabel. De Nederlandse fiscus had in de afgelopen acht jaar €390 mln aan belastingen van Tata moeten ontvangen, aangezien Tata Steel IJmuiden in diezelfde jaren €1,7 mrd winst heeft gemaakt. Dat heeft het Noordhollands Dagblad (NHD) in samenwerking met een onafhankelijke registeraccountant berekend. Er is echter niets betaald, daar is Tata Steel duidelijk over. Hoe kan dat? In 2007 werd de staalfabriek uit IJmuiden overgenomen door Tata Steel India. Voor de aankoop van bijna €10 mrd ging het bedrijf een flinke lening aan. Sindsdien maakt Tata IJmuiden bijna elk jaar winst en krijgt het personeel een winstuitkering. De winst werd echter gebruikt om de rente van de leningen te betalen, meldt het NHD. Daardoor blijft officieel geen cent winst over, dus kan er niets worden belast. Tata doet daar – na vragen van het NHD – ook niet geheimzinnig over. “Tata Steel Nederland is onderdeel van een fiscale eenheid, hetgeen een gangbaar en geaccepteerd regime is. Binnen een fiscale eenheid kunnen winsten en verliezen van de ertoe behorende vennootschappen worden verrekend.” Tata meldt ook dat er geen speciale afspraken – zogeheten rulings – met de Belastingdienst zijn gemaakt. Dat is volgens het bedrijf ook niet nodig, want het ‘fiscaal beleid van Tata Steel in Nederland is volledig conform wet- en regelgeving’. Er kwamen veel reacties los bij Tweede Kamerleden. GroenLinks heeft een spoeddebat aangevraagd met de minister van economische zaken Eric Wiebes en staatssecretaris Hans Vijlbrief van financiën. “Bizar”, noemt GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver het nieuws. “Tata Steel ontwijkt op grote schaal belasting, terwijl ze staatssteun krijgen én lobbyen tegen CO2-belasting, want ‘ze staan op omvallen’.” Volgens het NHD stromen er ook jaarlijks miljarden euro’s van de Nederlandse tak van het bedrijf naar het Indiase moederbedrijf. Zo betaalt Tata Europe te veel geld voor steenkool en ijzererts dat het van het centrale inkoopbedrijf van Tata Steel in Singapore koopt. Sinds de overname in 2007 is er zeker €20 mrd te veel betaald voor grondstoffen, aldus de krant. De directie van Tata Steel Europe zegt echter dat tegen marktconform tarief is ingekocht. VVD-Kamerlid Dennis Wiersma laat op Twitter weten dat het onderzoek veel vragen oproept. Het financieel onderzoek van het NHD meldt ook dat Tata Steel IJmuiden €685 mln uitleent aan andere Tata-bedrijven. De directie zegt in haar reactie alleen een lening van €50 mln te hebben verstrekt aan Tata Steel Engeland en €150 mln aan de Nederlandse holding. Verder niets. De voormalige Hoogovens zitten ondertussen zelf in geldnood en proberen daarom een lening van €150 mln te krijgen bij de Nederlandse overheid. Deze aanvraag moet nog worden goedgekeurd door de Staat. Dat kan nog weleens lastig worden na deze publicaties. ‘Onthutsend’, noemt Tom van der Lee van GroenLinks het nieuws op Twitter. “India lijkt als een supersprinkhaan Tata Europe en dus Tata IJmuiden tot op het bot te hebben kaalgevreten via zeer discutabele fiscale constructies. Tegelijkertijd vangt het bedrijf coronasteun.” De PvdA maakt zich zorgen over de toekomst van het bedrijf, net als D66. Deze zorgen zijn niet onterecht. De accountants van Tata Steel India luidden eerder deze maand nog de alarmbel: Tata Steel Europe maakt zo veel verlies dat het voortbestaan van het bedrijf in gevaar is, aldus de rekenmeesters. Daar begrijpen de werknemers en de vakbond niets van, want steeds zeggen zij dat de kwalitatief hoogwaardige fabrieken in IJmuiden juist zo goed draaien. D66-Kamerlid Kees Verhoeven zegt het zo op Twitter: “De bloeiende staalfabriek in IJmuiden wordt leeggezogen door moedermaatschappij Tata”. Ik betwijfel of het fiscale regime van Tata Steel IJmuiden in strijd is met de geldende fiscale regels voor multinationals. Ik denk dat gehandeld wordt conform de regelgeving van fiscale eenheden. Te stellen dat het bedrijf te weinig belastingen heeft betaald wordt niet onderbouwd. Dat Tata in ons land leningen verstrekt aan andere Europese vestigingen tegen marktrente is niet verwijtbaar. Die staan gewoon op de balans en de renteopbrengst wordt verantwoord in de resultatenrekening, mag ik hopen. Dat er bij Tata Europa vestigingen zijn die verliesgevend zijn, is bekend, maar dat geldt zeker niet voor de Hoogovens. Voorlopig ligt er een werkgarantie voor de komende 5 jaar. Welke multinational volgt dat voorbeeld. Tata heeft wel een probleem als het gaat om het terugdringen van de CO2-uitstoot, maar dat is een internationaal probleem voor deze sector. Tata Steel reageert ook in die zin. De stelling dat sinds 2007 Tata Steel Europa de fiscus voor €20 mrd zou hebben benadeeld klopt helemaal niet want de totale afname van erts en steenkool zou nauwelijks meer dan €20 mrd hebben bedragen. Tata geeft wel toe dat door de wetgeving voor fiscale eenheden te gebruiken Tata Steel geen vennootschapsbelasting heeft betaald, maar de regels hanteert Shell ook.

Overwegingen

Moet ik mij diep schamen dat ik Nederlander ben? Is dit land solidair met arme landen elders in de wereld of zijn wij hebzuchtig, trots op onze cultuur van handeldrijven (met een calvinistisch tintje) en buiten wij, op een intelligente wijze, nog steeds arme landen uit? Een moderne manier van slavernij? Is dit de wereld waarin wij leven en die de mannon vereerd! Die gedachte kwam bij mij op toen ik een artikel in Trouw las over een onderzoek van het Centraal Planbureau waaruit blijkt dat internationaal opererende bedrijven winsten, die ze in arme ontwikkelingslanden maken, middels belastingverdragen die deze landen met Nederland hebben gesloten, kunnen wegsluizen en hier, in ons aantrekkelijke belastingklimaat voor multinationals, kunnen afrekenen. Noemen wij dat solidariteit? Rutte is er nog steeds trots op. Ik citeer het artikel geschreven door Dirk Waterval: Ontwikkelingslanden als Oeganda en Bangladesh zien veel van het geld dat grote bedrijven bij hen verdienen onbelast naar het buitenland stromen. Nederland speelt een grote rol bij dat ‘wegsluizen’, blijkt uit een nieuwe studie van het Centraal Planbureau (CPB). Daardoor kunnen de landen waar het geld is verdiend in sommige gevallen amper nog iets heffen over uitgaande geldstromen als winstuitkeringen en rentebetalingen. Nederland staat al langer bekend als een doorsluisland, vanwege zijn aantrekkelijke belastingklimaat voor multinationals. Maar hoeveel belastinginkomsten ontwikkelingslanden daardoor mislopen was nog niet bekend. Het CPB analyseerde dat nu voor Oeganda, Bangladesh, Zambia, Ethiopië, Egypte en Indonesië. De zes landen hebben allemaal een belastingverdrag met Nederland. Dat is een afspraak tussen twee landen waarin bijvoorbeeld is opgenomen dat multinationals met vestigingen in beide landen niet dubbel belast worden over dezelfde winst. Vaak gaan die verdragen verder dan het voorkomen van dubbele belastingen. Dan levert het voor een bedrijf zelfs belastingvoordeel op als het dochterondernemingen in beide landen heeft. Nederland grossiert in deze verdragen en heeft ze gesloten met veel verschillende landen. Vandaar dat het CPB Nederland eerder al een spil noemde in internationale belastingontwijking. Als een multinational de winst van zijn dochteronderneming uit een ander land naar zich terug wil halen, is het haast dom om die geldstroom niet eerst langs een brievenbusfirma in Nederland te laten lopen. Dan pakt het bedrijf nog even zo’n belastingvoordeel mee voor het geld naar het echte moederland van de multinational stroomt. Daar houdt Nederland zelf niet eens veel aan over, aangezien het geld vaak weer doorstroomt naar de uiteindelijke bestemming. Evengoed kan de derving voor de ontwikkelingslanden waar het geld ooit verdiend is, soms heel fors zijn. Hoeveel precies? Dat verschilt per land, en ook per type geldstroom. Voor uitgaande dividendstromen gelden immers andere heffingen dan voor uitgaande rentes of betalingen voor intellectueel eigendom. Bedrijven in Bangladesh kunnen hun rentebetalingen in elk geval totaal onbelast overmaken naar een Nederlandse tak binnen het concern vanwege het belastingverdrag met Nederland. Oeganda kan dan weer niets heffen op dividendstromen die naar Nederland lopen. Concrete misgelopen bedragen koppelt het CPB er niet aan deze studie, alleen geschatte percentages. Toevallig kwam Oxfam Novib deze week nog met een praktijkvoorbeeld uit dat laatste land. De ngo becijfert dat Oeganda in totaal ruim 244 miljoen euro aan belasting misloopt op een 25-jarig project van oliebedrijven Total en China National Offshore Oil Company, puur vanwege het belastingverdrag met Nederland. Henrique Alencar, mede-auteur van het onderzoek, zegt dat dit bedrag slechts een fractie is van wat Oeganda in totaal misloopt door belastingontwijking. Het gaat immers om één specifiek olieproject. Hij noemt het huidige belastingverdrag met Nederland dramatisch voor de financiën van het land. Volgens Oxfam onderhandelt Nederland momenteel over nieuwe belastingafspraken met Oeganda. En Oxdam ziet dat als uitgelezen kans om het land meer belastinginkomen te laten genieten. Internationale samenwerking is sowieso belangrijk in het tegengaan van belastingontwijking, zeggen experts al langer. Als het ene land zijn doorsluisfunctie stopzet, verhuizen bedrijven hun brievenbusfirma’s wel naar een ander land met een vergelijkbare fiscale structuur. Het CPB ziet dat effect ook in doorrekeningen van de nieuwe heffingen die Nederland vanaf volgend jaar invoert. Vanaf januari moeten bedrijven belasting betalen op uitgaande royalty- en rentestromen (dat zijn respectievelijk betalingen voor gebruik van intellectueel eigendom en leningen binnen één multinational). De heffing geldt alleen als de eindbestemming een belastingparadijs is, zoals bijvoorbeeld de Britse Maagdeneilanden of Panama. Daardoor zal Nederland minder hoog op de ranglijst van doorsluislanden komen te staan, berekende het CPB. Maar voor de wereldwijde belastingontwijking maakt deze zet niet veel uit.

Vrijdag was er weer topoverleg van de 27 regeringsleiders in Brussel. Op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/1064/articles/1220920/15/1 is te lezen op welke wijze besluiten worden genomen. Het Europese belang staat daarbij op de tweede plaats, de hoogste prioriteit hebben nationale belangen en landen schromen daarbij niet te dreigen met een veto als hun belangen niet worden gehonoreerd. Laat ik op voorhand stellen dat het verschrikkelijk is hoe het overgrote deel van de lidstaten omgaan met de migratiecrisis en de wijze waarop Zuid-Europese landen worden opgezadeld met vluchtelingen. Dat de EU een daadkrachtige boodschap wil uitsturen naar de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko, dat zij hem niet erkennen als de gekozen president, sta ik volledig achter. EU-sancties tegen Wit-Rusland zijn al van kracht geworden. Het gaat om een lijst van 40 functionarissen die de EU niet meer in mogen en wier eventuele banktegoeden in de EU worden bevroren. De prominentste namen zijn die van de minister van binnenlandse zaken en het hoofd van de kiescommissie, betrokken bij de frauduleuze presidentsverkiezingen. Daar was Griekenland het ook volledig mee eens, maar die heeft momenteel een geschil over een zeegebied tussen Turkije en Griekenland, waarover een verschil van mening bestaat over het eigendom. Gaat de EU zich daarmee bemoeien door de Turken met sancties te dreigen als ze van dat zeegebied geen afstand doet. Hoe afhankelijk zijn we van de Turken, die miljoenen vluchtelingen uit het Midden Oosten voor ons hebben opgevangen? Wat gaat Europa doen als ze beginnen 100.000 vluchtelingen te dumpen in Europa? Daar is volstrekt onvoldoende over nagedacht. Enkele citaten uit het artikel: Als Europese regeringsleiders bijeenkomen in Brussel zijn ze meestal druk met crisismanagement. Maar deze keer trokken ze zowaar een paar uur uit voor een diepgaande benen-op-tafel-discussie over de zin van het (Europese) leven. Onder de vlag ‘strategische autonomie’ kwamen vraagstukken langs over de afhankelijkheid van de EU van de rest van de wereld. In die zin was de discussie wel crisis-gerelateerd. De Covid-19-pandemie werd Europa immers met de neus op een paar schrikbarende feiten gedrukt, bijvoorbeeld dat er in de EU exact nul gram paracetamol wordt geproduceerd. Bijna 85% van de wereldproductie van deze pijnstiller komt uit China en India. Ook wat betreft mondmaskers en andere corona-beschermingsmiddelen moe(s)t de EU haar hand ophouden. Maar de strategische autonomie-vragen zijn veel breder en leven al veel langer. Wat veiligheid betreft moeten we wennen aan het wegvallen van de Amerikaanse paraplu. Op de industriële wereldmarkt voert China de boventoon. De mondiale digi-reuzen zijn Amerikaans of Aziatisch. Opslag en beheer van data liggen doorgaans buiten ons bereik: die ‘cloud’ waaraan we onze digitale ziel en zaligheid toevertrouwen, zweeft overal, behalve boven Europa. Voor ‘EU-president’ Charles Michel is het een stokpaardje geworden: de EU, weliswaar het grootste en machtigste handelsblok ter wereld, moet aanhaken. “Europa moet een speler zijn, geen speelveld”, is sinds kort zijn mantra. Daarover ging het dus op de EU-top, maar één ding had die discussie gemeen met een ‘doorsnee’ crisistop: zoveel landen, zoveel meningen. De Franse president Macron pleit al jaren voor een versterking van de Europese industrie en meer zelfvoorzienendheid op het gebied van bijvoorbeeld defensie. Tot frustratie van Parijs en Berlijn haalde de Europese Commissie vorig jaar een streep door de beoogde fusie van de treinendivisies van Alstom (Frans) en Siemens (Duits). ‘Hoe kunnen we ooit concurreren met de Chinezen als we onze eigen potentiële tegenhangers om zeep helpen?’, luidt de klacht over het Brusselse concurrentiebeleid. Nederland en andere vrijemarkt-georiënteerde landen (Scandinavische en oostelijke) bekijken die term ‘strategische autonomie’ met argwaan. ‘Is dat niet de klassieke Franse protectionisme-wolf in schaapskleren?’, vragen zij zich af. Premier Rutte was dan ook een enthousiast deelnemer aan het debat. “Wat voorop staat, is de open economie”, zei hij na afloop. Het is wat hem betreft niet de bedoeling handelsbarrières op te richten met de rest van de wereld. “De vraag is: hoe kun je als EU zelfstandiger opereren, zonder dat je alles zelf gaat doen. Dat gaat je namelijk ook niet lukken.” Als vanouds pleit Rutte voor vervolmaking van de interne EU-markt, vooral op dienstengebied. In de slotverklaring van de top krijgt de Europese Commissie de opdracht om de zwakste plekken van de EU-afhankelijkheid in kaart te brengen, bijvoorbeeld in de gezondheidszorg, en maatregelen voor te stellen om daarin autonomer te worden. Wat moet ik hier nog bij aantekenen? Europa heeft kostbare tijd verloren doordat het zich niet krachtig heeft kunnen profileren, als gevolg van de steeds maar weer terugkerende discussies en onderhandelingen tussen de 27 lidstaten, die nationale standpunten blijven verdedigen. Ik zeg het al geruime tijd ‘hier moet snel een einde aan komen en de Europese Raad moet worden omgezet naar een adviesraad van het type Senaat. Maar niet dat alleen: ook moeten de sociaal/maatschappelijke fundamenten worden versterkt en moet er binnen de EU een politieke Unie tot stand komen.
Als talentvolle studenten geen huisvesting kunnen vinden in universiteitssteden, als docenten geen huis vinden in de grote steden is dat slecht nieuws voor het onderwijs en als kunstenaars en startende ondernemers op zoek gaan naar huisvesting elders dan kan dat alles worden toegeschreven aan de werking van de vrije markt, aan de terugtredende overheid, aan bezuinigingen ook in coronatijd, aan een te grote nadruk op efficiëntie en overschatting van de zelfredzaamheid van burgers. (bron: Parool)

Ik ben niet de enige die waarschuwt voor overheidssteun aan bedrijven die door de economische krimp, onder andere veroorzaakt door de corona-crisis, zwaar worden getroffen, zoals dat officieel wordt genoemd. Steun aan gezonde bedrijven, die de potentie hebben deze crisis te overleven, op zich kan een positieve uitwerking hebben, maar het overeind houden van bedrijven die op omvallen staan is voor de samenleving een slechte zaak. En dat constateren we wel. Twee economen werkzaam bij kredietverzekeraar Atradius, John Lorié, tevens onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam, en Iulian Lobica, ook promovendus aan de Vrije Universiteit Amsterdam, hebben onderzocht in hoeverre het steunpakket bedrijven zonder bestaansrecht, zogenaamde zombiebedrijven, overeind houdt. Uit de metingen die de beide heren hebben gedaan komen Nederland en Duitsland er goed uit met 3%. Maar in België zou ca 80% onterecht in leven worden gehouden, in Frankrijk ruim 60% en in Spanje 50%, schrijven ze in het vakblad voor economen, ESB. We moeten daarbij wel in acht nemen dat de werkloosheidscijfers en het aantal uitgesproken faillissementen in ons land een vertekend beeld geven van de werkelijkheid. Die klap moet nog wel komen. Overigens als de situatie in de genoemde andere Europese landen zo verontrustend is zal dat zeker gevolgen hebben voor ons land en de EU/ECB. (bron: NRC, FD, nu.nl)

Het Pensioenakkoord van Wouter Koolmees ligt mij zwaar op de maag. Welke bewindsman bedenkt in een crisisperiode om een pensioenstelsel volledig op de schop te gaan nemen, alle zekerheden die 9 miljoen deelnemers aan pensioenopbouw middels pensioenfondsen, af te nemen en daarvoor in de plaats een systeem te presenteren zonder zekerheden over de hoogte van de pensioenuitkeringen, als resultante van de ca 40 jaar dat werknemer en werkgever daarvoor maandelijks premie hebben betaald. Op zich kan dat onderhoud wel plaatsvinden maar pas als we ons bevinden in een nieuwe economische lange golf van toenemende welvaart. Die zie ik de komende 15 jaar nog niet in beeld! Minister Koolmees liet de Kamer deze week weten dat De verlaging van de pensioenen volgend jaar beperkt blijft tot 0,2%. Dat is te danken aan een versoepeling van de regels. Het jaar erop dreigt voor miljoenen werknemers en gepensioneerden alsnog een verlaging van de pensioenen met ruim 10%, schrijft de VK. Het is het tweede jaar dat Koolmees pensioenkortingen voorkomt. De pensioenfondsen moeten nu minimaal €0,90 per toegezegde pensioeneuro in kas hebben. Eigenlijk zou dat 1,04 euro moeten zijn. Een jaar geleden gaf hij de fondsen ook respijt. Daardoor zijn massale pensioenkortingen dit jaar voorkomen. Die worden nu doorgeschoven naar 2022. Als de pensioenfondsen er dan niet beter voor staan, dreigt de massale pensioenkorting dan alsnog. Dat legt een bom onder het moeizaam gesloten pensioenakkoord van vakbeweging, werkgevers en kabinet over vernieuwing van het pensioensysteem. Want als de fondsen te weinig vermogen hebben om de toegezegde pensioenen te ‘dekken’, dan moet of de premie fors omhoog of de pensioenregeling versoberd. Werkgevers, die meestal tweederde van de pensioenpremie betalen, voelen niets voor premiestijging, zeker niet nu de coronacrisis uitmondt in een economische crisis. Terwijl de vakbeweging niets ziet in kariger pensioenen. Koolmees biedt vakbeweging en werkgevers nu een opening om pensioenverlagingen te voorkomen nl versobering van de pensioenregeling of een sterke premiestijging in 2022. Koolmees moet zijn Pensioenhervormingen wel overeind houden om een complete politieke afgang te voorkomen. Daarbij komt dat er over 5 maanden verkiezingen zijn voor de Tweede Kamer en hij de positie van D66 en lijsttrekker Sigrid Kaag niet mag ondermijnen. De suggestie die hij wekt dat pensioenverlagingen kunnen worden voorkomen, is misleidend. Wat hij wil is gaan graaien in de opgebouwde pensioenreserves en de buffers gaan uitdelen. Lees verder over hoe hij met onbegrijpelijke uitspraken en vage niet onderbouwde voorstellingen van zaken de burgers tracht te misleiden. Hij stelt voor om snel nieuwe spelregels vast te stellen die gaan gelden voor pensioenfondsen die overstappen naar het nieuwe pensioensysteem. Hij wil dat nieuwe pensioen volgend jaar in de wet regelen. Pensioenfondsen krijgen dan tot 2026 de tijd om over te stappen naar dat nieuwe systeem. Het is volgens Koolmees ‘wenselijk de transitieperiode in het licht van het nieuwe stelsel te bezien’, zo schrijft hij de Tweede Kamer. ‘In dat stelsel’, schrijft Koolmees, ‘gelden andere regels voor bijvoorbeeld het verdelen van financiële mee- en tegenvallers, gelden andere buffereisen, heeft de premie een andere rol en worden rendementen bepalender.’ De huidige regels voor pensioenfondsen kunnen daar haaks op staan, meent de minister. ‘Daarom’, schrijft Koolmees, ‘ben ik bereid om te kijken naar een aanpassing van het huidige financiële toetsingskader voor de fondsen.’ Dat bedoel ik dus en maakt de pensioenuitkeringen afhankelijk van de rendementen van de markt, op een moment dat de monetaire autoriteiten een gratis rentebeleid voeren. Hij spreekt over een andere verdeling van de mee- en tegenvallers, verlaagt de buffereisen en ontneemt de pensioenopbouw haar zekerheden. Ambtenaren betalen nu 8% pensioenpremie over bruto salaris maar wat ze er ooit aan pensioen voor krijgen staat niet vast. Het is een neoliberaal beleid wat Koolmees voert en dat kent geen zekerheden, alleen dat de rijken steeds rijker worden. Het nieuwe pensioen systeem bepaalt jaarlijks het bedrag dat gepensioneerden krijgen, maar de buffers van de pensioenfondsen worden afgebouwd. Hoe dat eruit gaat zien, maakt Koolmees nog niet duidelijk. Dat wordt maatwerk waarbij gekeken wordt naar bijvoorbeeld de leeftijdssamenstelling van de ‘deelnemers’ in een fonds – werkenden en gepensioneerden – en de beleggingen. ‘Pensioenverlagingen zijn nodig zover zij bijdragen aan een evenwichtige, uitlegbare en verantwoorde overstap, met inachtneming van een zekere veiligheidsmarge om de transitie niet te bemoeilijken. Als pensioenverlagingen met het oog op het nieuwe stelsel niet nodig zijn, hoeven ze nu niet te worden doorgevoerd. De aanpak die ik voornemens ben uit te werken’, schrijft Koolmees. De aankondiging van Koolmees kan volgens FNV-vice-voorzitter Tuur Elzinga ook forse premiestijgingen in 2021 voorkomen. Hij heeft niet door dat hij een sigaar uit eigen doos krijgt gepresenteerd. ‘Als het jaar erna soepeler regels gelden, kun je daar rekening mee houden. Dat voorkomt premieschommelingen.’ Hij wil dan ook dat Koolmees de nieuwe regels snel bekendmaakt. Het ABP, het pensioenfonds voor vooral ambtenaren, voorziet dat de premie stijgt van 24,9% naar 26,6%, waarvan de werknemer 1/3 deel betaalt. Zulke stijgingen worden ook bij andere fondsen verwacht. ‘Op de korte termijn kunnen premieverhogingen ook een negatief effect hebben op het economisch herstel’, constateert Koolmees. Maar hij schrijft erbij dat veel fondsen nu eigenlijk een veel te lage premie vragen voor het pensioen dat daartegenover staat. Bij 119 fondsen wordt slechts €0,69 betaald voor elke euro toegezegd pensioen.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 02 okt 2020; week 40: AEX 550,54; Bel20 3.248,23; CAC40 4.824,04; DAX30 12.689,04; FTSE 100 5.902,12; SMI 10.252,40; RTS (Rusland) 1.148,07; SXXP (Stoxx Europe 600) 362,69; DJIA 27.682,81; NY-Nasdaq 100 11.255,69; Nikkei 23.029,90; Hang Seng 23.459,05; All Ords 5.983,20; SSEC 3.218,05; €/$1.172; BTC/USD $10.468,01; 1 troy ounce goud $1.898,80, dat is €52.122,64 per kilo; 3 maands Euribor -0,505%; 1 weeks -0,537%; 1 mnds -0,528%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,427%; 10 jaar VS 0,6808%; 10 jaar Belgische Staat -0,305%; 10 jaar Duitse Staat -0,537%; 10 jaar Franse Staat -0,26%; 10 jaar VK 0,242%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,518%; 10 jaar Japan 0,0162%; Spanje 0,231%; 10 jaar Italië 0,8%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,538.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden licht stijgend, het corona-virus is nog steeds niet onder controle en de dollar trok licht aan, ondanks de mededeling dat President Trump met corona werd opgenomen Verder stemmen de data over de ontwikkeling in het 2e kwartaal tot nadenken, de stijgende werkloosheid en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden en de financieel/economische gevolgen van het voortdurende krimp-scenario,

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 03/04 10 2020/551 Donald Trump met corona opgenomen in militair hospitaal, 72 uur nadat corona was vastgesteld

UPDATE 26/27 09 2020/550 Corona slaat opnieuw toe

De opening van dit blog zou een beschouwing hebben gegeven over “Ons spaargeld en de opgebouwde pensioenreserves moeten worden opgeofferd voor een groter neoliberaal belang. Een greep naar ons geld, monetaire autoriteiten onder druk van de markten, het neoliberalisme slaat genadeloos toe.” Ik heb dit artikel van ca 3000 woorden echter verplaatst naar blog 551 omdat waarschijnlijk komende week een van de landelijke dagbladen een gestripte versie, van 900 woorden, gaat publiceren. Vandaar dat ik heb besloten de originele versie in het volgende blog te plaatsen.

Financieel/Economische berichten

Bijna vierhonderd banken in de eurozone hebben €174,5 mrd aan zeer goedkoop geld geleend bij de Europese Centrale Bank (ECB). Het gaat om leningen in het kader van een speciaal crisisprogramma, dat ervoor moet zorgen dat banken ondanks de corona-pandemie krediet in de economie blijven pompen. Onder bepaalde voorwaarden hanteert de ECB zelfs een negatieve rente van 1%, wat betekent dat banken geld toe krijgen op het krediet. In juni leenden banken in de eerste ronde van dit programma al €1300 mrd. Het is de bedoeling dat banken het geld gebruiken om aan de ‘reële economie’ uit te lenen, dus aan gezinnen of bedrijven. (bron: Trouw) Dat laatste is de inzet, zegt de ECB, maar wat is de realiteit. We kennen ook informatie dat banken die leningen hebben opgenomen als een buffer in moeilijke tijden die er nog aankomen en daarom dat geld dan wel delen ervan weer hebben gestald bij de ECB. En die leningen dus helemaal niet allemaal hebben gebruikt om de reële economie te stimuleren. Het kan niet zo zijn dat de ECB die kennis niet heeft. De steun aan het bankwezen in de eurozone zou dus nu bedragen €1.474,5 mrd. Mijn vrees wordt hierdoor versterkt dat er banken zijn, die in een zwakke positie verkeren en vooralsnog door de ECB de hand boven het hoofd wordt gehouden.

In de AEX eindigde maandag ING €6,03, een verlies van 9,3%. Aan het einde van de week noteerde ING €5,90, een daling van 10,6% ten opzichte van de koers op 18 september van €6,60 en een daling van 44,8% sinds eind 2019. De Poolse dochter van de bank zou klanten jarenlang geholpen hebben om dubieus geld vanuit Rusland weg te sluizen. De sleutelspelers die deze kapitaalvlucht naar het Westen faciliteerden zijn twee obscure Nederlandse vennootschappen die bankierden bij ING Bank Slaski, de Poolse tak van ING. Dat schrijven Trouw, FD en onderzoeksplatform Investico. Zij baseren zich op een vertrouwelijk rapport over Russische kapitaalvlucht van FinCen, de financiële opsporingsdienst van het Amerikaanse ministerie van Financiën. Uit de documenten zou blijken dat Nederlandse bedrijven een spilrol vervulden in het wegsmokkelen van miljarden dollars uit Rusland. De bedrijven gebruikten een wisseltruc met aandelen en obligaties en de Poolse ING-bank zou die transacties hebben uitgevoerd. ING zou bezig zijn om afscheid te nemen van het Nederlandse bedrijf Tristane Capital dat vooral in 2014 betrokken was bij het wegsluizen van dubieus geld uit Rusland via de Poolse dochter van ING. In 2018 zou de klantrelatie met de andere partij, Schildershoven Finance bv, al beëindigd zijn. Een woordvoerder van ING zegt niet te kunnen reageren op individuele klanten en transacties. „Het is wel goed op te merken dat we in 2017 zijn begonnen met een uitvoering programma om anti-witwasprocedures veel beter vorm te geven. Inmiddels zijn er bij ons 4000 mensen die zich wereldwijd met deze zaken bezighouden.” Eerder al kwamen witwaspraktijken via Deutsche Bank en Danske Bank aan het licht. Daarbij waren filialen in Estland betrokken. Dat ging om het witwassen van miljarden dollars. Deutsche werd hiervoor zwaar beboet en Danske moest zijn activiteiten in Estland staken. (bron: DFT en andere media)

In bijna de helft van 356 meldingen over verdachte geldstromen met een link naar België duikt de naam ING op. Dat schrijven De Tijd, Knack en Le Soir, die met journalistencollectief ICIJ de zogeheten FinCEN Files onderzochten. Zo ging via Belgische ING-rekeningen geld van een illegaal gokbedrijf naar Amerikaanse banken. Ook had ING-België een bijkantoor in Genève, waar crimineel geld uit Oost-Europa werd doorgesluisd. De afgelopen tijd dook ING vaker op bij berichten over het doorsluizen van miljarden aan verdacht geld uit onder meer Rusland. Volgens de bank zijn er in 2017 maatregelen genomen. (bron: NOS)

De overheid gaf in de eerste helft van het jaar bijna €15 mrd meer uit dan zij ontving. Dit kwam voornamelijk door de maatregelen van het kabinet om de economie tijdens de coronacrisis te ondersteunen. Deze maatregelen kostten in eerste zes maanden ongeveer €14 mtd, aldus het Centraal Bureau voor de Statistiek. De overheidsschuld steeg met €47 mrd tot €442 mrd. De schuld als percentage van het bruto binnenlands product (bbp) steeg met 5,7% tot 55,2% bbp. De overheidsfinanciën werden het tweede kwartaal gedomineerd door corona, merkt het statistiekbureau op. Waar de overheid het eerste kwartaal nog ruim €9 mrd overhield, belandde het saldo van inkomsten en uitgaven over het tweede kwartaal met min €24 mrd diep in het rood. De stijging van de overheidsuitgaven kwam grotendeels door een toename van subsidies met bijna €18 mrd. Hier droegen de loonsubsidies in het kader van de Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid (NOW) bijna €10 mrd aan bij. De doorbetaling aan zorgverleners en de meerkosten van corona in de zorg leidden tot ruim €4 mrd meer subsidielasten. Hiertegenover stond wel dat de overheid minder heeft betaald voor geleverde zorgproductie, zodat het effect op het overheidstekort per saldo minder dan €1 mrd bedroeg. De inkomenssubsidie aan zelfstandigen via de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) leidde tot €1,7 mrd aan extra lasten voor de overheid. De overheid gaf verder het eerste halfjaar ruim €2 mrd meer uit aan uitkeringen en betaalde bijna €2 mrd meer voor de beloning van haar werknemers. De overheidsinkomsten daalden met €5 mrd, onder meer door tijdelijke uitstelmaatregelen voor vennootschapsbelasting. Ook liepen de accijnzen, de belasting van personenauto’s en motorrijwielen, de energiebelasting, de kansspelbelasting en de toerismebelasting, fors terug. (bron: CBS) We moeten hier wel in acht nemen dat dit slechts het topje van de ijsberg is. De grote tegenvallers vallen in het komende jaar en pas in 2023 komen we in wat rustiger vaarwater, als er geen monetaire ontsporingen gaan plaatsvinden.

Het coronavirus heeft geleid tot een dramatische daling van bezoekers in Nederlandse musea. Het zijn er dit jaar bijna 24 miljoen minder, s de schatting van de Museumvereniging, daardoor lopen de musea zo’n €300 mln aan inkomsten mis, meldt Nieuwsuur. Niet alle musea kunnen altijd rekenen op overheidssubsidie en nu verdienen ze ook amper aan horeca, winkels of zalenverhuur. Tot de coronacrisis ging het juist erg goed met de musea. Nu blazen sommige hun nieuwe tentoonstellingen af en andere vrezen zelfs voor hun voortbestaan. Ze pleiten voor publiciteitscampagnes om het cultuurbezoek te stimuleren. (bron: NOS)

De eerste zorgverzekeraar heeft de premie van de basisverzekering voor volgend jaar bekendgemaakt. Bij DSW stijgt de zorgpremie met 6,50 euro naar 124,50 per maand. Volgens DSW komt de stijging vooral door hogere prijzen en door hogere lonen voor zorgmedewerkers. De stijging is iets groter dan waar het kabinet van uitging. Op Prinsjesdag was de verwachting dat de gemiddelde premie zo’n €123 per maand zou worden, een stijging van €5. DSW maakt jaarlijks als eerste de premie bekend. De andere verzekeraars hebben tot 12 november de tijd om hun premie bekend te maken. (bron: NOS) Ik heb getracht erachter te komen hoe de nieuwe premie is opgebouwd en welke dekking van toepassing is en of daar wijzigingen in worden doorgevoerd en welke consequenties dat kan hebben voor verzekerden.

Kernenergie kan worden gezien als een serieuze optie om Nederland van energie te voorzien. Minister Wiebes schrijft dat aan de Tweede Kamer. Uit onderzoek in opdracht van de minister blijkt dat kernenergie toch niet duurder is dan energie uit wind en zon. In eerdere onderzoeken kwam kernenergie relatief duur uit, maar de onderzoekers stellen dat daarbij te weinig gekeken is naar bijkomende kosten van zonne- en windenergie. Er is al een Kamermeerderheid voor de bouw van nieuwe kerncentrales. Volgens onder meer de VVD zijn die nodig om de klimaatdoelen in 2050 te halen. (bron: NOS)

De handel in diensten is hard geraakt door de coronacrisis. Het CBS meldt dat de uitvoer van Nederlandse diensten in het tweede kwartaal van dit jaar daalde met €7,4 mrd. Dat is 12% minder dan in dezelfde periode vorig jaar, de import daalde met 17%. Een dienst is een transactie waarbij een niet-fysiek goed wordt geleverd, zoals een Nederlandse ingenieur die in China advies geeft over een waterkering of een Chinese toerist die een kaartje koopt voor Madurodam. Onder meer bedrijven die voor webshops betalingsverkeer regelen, verleenden juist meer diensten. (bron: NOS)

Een deeltje van de financiële sector in Nederland zet biodiversiteit hoger op de agenda. 26 financiële instellingen, waaronder 13 Nederlandse, hebben afgesproken om via kredietverlening en investeringen een bijdrage te leveren aan de natuur. Het is de bedoeling dat bedrijven met weinig oog voor natuur daarop worden aangesproken. Op langere termijn zullen die bedrijven lastiger financiering krijgen, of zelfs helemaal niet meer. Op een digitale VN-top over natuur zullen de financiële instellingen roepen daar ook regeringsleiders op om natuurverlies tegen te gaan. (bron: NOS) Tot de Nederlandse ondertekenaars behoren 6 Vermogensbeheerders, waaronder Achmea en Robeco, 3 verzekeraars: Aegon, ASR en NN, en 5 banken, waaronder de RABO, de Nederlandse Waterschapsbank en het trio ASN, Triodos en Volksbank (SNS). ‘Wat opvalt is dat ABN Amro en ING ontbreken.

Tata Steel IJmuiden en de Engelse tak van het bedrijf worden structureel financieel afgeroomd door hun Indiase moedermaatschappij. Dat schrijft het Noordhollands Dagblad op basis van eigen financieel onderzoek. Zo zouden grondstoffen die aan IJmuiden geleverd worden heel goedkoop ingekocht worden door een centraal inkoopbedrijf van Tata Steel in Singapore, en voor veel meer aan de Europese staaldochters verkocht worden. De krant spreekt over een bedrag van €20,7 mrd dat sinds de overname door Tata in 2007 te veel is betaald aan grondstoffen. Tata Steel Europe zegt tegen de krant dat er tegen marktconform tarief is ingekocht. Er zijn al langer problemen bij de voormalige Hoogovens. Voor de coronacrisis was er een reorganisatie aangekondigd, omdat de Europese auto-industrie, waar Tata Steel met name aan levert, toen al in zwaar weer zat. Door de coronacrisis werd de auto-industrie opnieuw hard geraakt. Tata Steel staat in de top-5 van bedrijven die tijdens de eerste ronde steun de meeste loonsubsidie hebben gekregen: €28,7 mln. (bron: RTL Nieuws) Als het inkoopbureau van Tata Steel in Singapore slim inkoopt en daarop winst maakt hoeven de werkmaatschappen die dat afnemen daar niet altijd van te profiteren. Het inkoopbureau kan ook op het verkeerde moment inkopen, waardoor de prijs boven de marktwaarde komt te liggen. Als er op marktwaarde wordt verkoopt zijn dat de gevolgen en daar is niets mis mee.

2021 wordt een slecht jaar voor de bouw, voorspelt ABN Amro. Kabinetsmaatregelen om dat te voorkomen, bieden te weinig soelaas, schrijft Hanne Obbink in Trouw. De bouw gaat een zware tijd tegemoet. Tot nu toe bleven de gevolgen van de coronacrisis beperkt, maar een dip in de loop van volgend jaar kan niet uitblijven, ook al omdat de beperkingen die de stikstof-problemen met zich meebrengen nog lang niet uit de weg geruimd zijn. Deze voorspelling is afkomstig van ABN Amro. De bank ziet wel dat het kabinet zich inspant om te voorkomen dat de bouw instort, juist nu er heel veel nieuwe woningen gebouwd moeten worden. Het kondigde op Prinsjesdag aan extra geld te zullen steken in woningbouw en het gaat ook (om bouwers aan het werk te houden)vervroegd geld uittrekken voor onderhoud van wegen en spoor en in het verduurzamen van overheidsgebouwen. “Het besef dat er maatregelen nodig zijn om de bouw op gang te houden, is er wel”, zegt Madeline Buijs, die zich als econoom bij ABN Amro bezighoudt met de sectoren bouw en vastgoed. “Maar het kabinet trekt er te weinig geld voor uit, veel maatregelen zijn niet concreet genoeg en hebben pas te laat effect om de bouw volgend jaar al op gang te helpen.” De somberste verwachtingen van rond het begin van de crisis zijn niet bewaarheid. Het Economisch Instituut voor de Bouw berekende toen dat de bouwproductie met 15% gaat dalen en dat er daardoor uiteindelijk 40.000 banen verloren gaan. Zo erg is het nog lang niet. Maar dat de bouw zal krimpen, staat volgens ABN Amro buiten kijf. De werkloosheid zal verder oplopen, de verwachtingen rond investeringen zijn ‘zeer negatief’ en de overheid zal stap voor stap haar coronasteun versoberen. Dit alles zal hoe dan ook gevolgen hebben voor de bouw. Volgens Buijs zal er in 2021 over de hele linie ongeveer 3% minder gebouwd worden. ABN Amro voorziet dat vooral middelgrote bouwbedrijven (met tien tot honderd mensen in dienst) de dupe worden van de neergang die de sector kan verwachten. Die hadden in het tweede kwartaal al te maken met een omzetdaling van ruim 12% in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar, terwijl kleine én grote bedrijven dat kwartaal nog 3% à 4% extra omzet boekten. Die trend zal zich voortzetten, denkt Buijs. Middelgrote bedrijven zijn vaak actief in nieuwbouwprojecten, en die komen tijdens een crisis minder snel van de grond. Vaak werken zij ook als onderaannemer voor grotere bedrijven en worden zij bij tegenslag als eerste buiten de deur gezet. Ook valt te verwachten dat grote aannemers zich, om aan het werk te blijven, op kleinere projecten storten en middelgrote bouwers uit de markt drukken. Omdat ze inschrijven met ‘verliesprijzen’. Behalve de coronacrisis zorgen ook stikstof en poly- en perfluoralkylstoffen (pfas) ervoor dat de bouw niet hoeft te rekenen op een heel florissante tijd. Het kabinet trekt de komende tien jaar in totaal weliswaar €1 mrd uit om bouw te helpen aan de stikstofregels te voldoen, of die zo aan te passen dat ze geen hindernis zijn. Maar ABN Amro schaart de maatregelen desondanks onder het kopje ‘slecht nieuws’: die zijn te ‘beperkt’. “Dat geld is een stimulans voor de bouw om te verduurzamen”, legt Buijs uit. “Maar de uitstoot door de bouw kan niet van de ene op de andere dag drastisch omlaag. Daar is een hele innovatieslag voor nodig. Er is bijvoorbeeld elektrisch materieel nodig dat nu nog maar heel beperkt beschikbaar is. Het duurt dus echt nog wel even voor de bouw profijt heeft van die stimulans.” Toch is Buijs voor de langere termijn niet al te somber – al houdt ze vanwege de onzekerheden rond de coronacrisis uiteraard een slag om de arm. “Voor volgend jaar wordt alweer economische groei verwacht”, zegt zij. “Als die verwachting uitkomt, zullen de vooruitzichten voor de bouw tegen het eind van 2021 ook wel weer beter worden.” (bron: Trouw) De vraag is maar of de 2e golf met corona-besmettingen doorzet en of er een 2e lockdown komt. Verder de wijze waarop het volgende kabinet omgaat met ‘klimaat, milieu en natuur’. Daarvan is het afhankelijk in hoeverre de economie weer groei laat zien. Maar als een groeivertraging voortzet zal niet alleen de bouw worden getroffen, maar zeker ook andere sectoren. Dan zal ook de overheidssteun voor het bedrijfsleven minder florissant worden en zal de werkloosheid en het aantal faillissementen fors gaan stijgen. Ik vrees dat het leed nog niet is geleden, dat schrijf ik op 25 september 2020.

Corona berichten

RIVM meldt vandaag 38 sterfgevallen, het hoogste aantal sinds 15 mei. Nederland staat, net als veel andere Europese landen, aan de vooravond van een tweede coronagolf. Het aantal besmettingen blijft versneld oplopen. Het RIVM meldt verder 2.713 (gisteren 2.777) besmettingen en 29 ziekenhuisopnamen. Het gemiddelde van de afgelopen 7 dagen is 2271. Opnieuw telt Amsterdam het hoogste aantal nieuwe besmettingen: 331. Den Haag (197) en Rotterdam (161) volgen. Afgezet tegen het aantal inwoners waren er de afgelopen 3 dagen de meeste besmettingen in Haaksbergen en Zuidplas. Het aantal positief geteste mensen in Nederland blijft snel stijgen, en dat terwijl door drukte bij de teststraten lang niet iedereen getest kan worden. Boven de 7 besmettingen per 100 duizend inwoners is het virus volgens het ministerie van VWS mogelijk niet goed in de hand te houden. Vandaag zijn er in Nederland ruim 15 besmettingen per 100 duizend inwoners gerapporteerd. Deze week zijn er 16.697 besmettingen gemeld, dit is ruim 50% meer dan de week daarvoor. Het officiële sterftecijfer is met 38 gestegen naar 6.366. Dit zijn alleen overledenen waar covid-19 met een test is vastgesteld, het werkelijke sterftecijfers ligt hoger. De ziekenhuisbezetting blijft stijgen. Op dit moment liggen er 555 covid-patiënten in de Nederlandse ziekenhuizen. Er liggen nu 122 patiënten vanwege covid-19 op de intensive care. Daarnaast zijn er 433 personen opgenomen op een verpleegafdeling. (bron: RIVM/NOS/VK) Het aantal nieuwe besmettingen is de laatste 7 dagen flink gestegen. Er komt weinig info over de ernst van de 2e golf besmettingen. Het aantal ziekenhuisopnames stijgt weliswaar, maar blijft toch beperkt: 1% van de besmette personen. Ouderen en personen met een zwakke gezondheid zullen wel het meest kwetsbaar zijn. Van belang is hoeveel mensen er momenteel dagelijks sterven. Het gemiddelde per dag is 440 personen in normale omstandigheden. Als er dan 38 aan corona overlijden, past dat binnen acceptabele grenzen.

Politieke partijen in Amsterdam maken zich zorgen over het oplopende aantal coronabesmettingen in de hoofdstad. Ze willen dat het kabinet snel de leiding neemt bij de bestrijding en een lockdown koste wat het kost voorkomt. D66 vindt dat het kabinet beter moet uitleggen hoe het virus in de winter bestreden moet worden. De VVD vindt burgemeester Halsema en het (linkse) college afwezig en wil meer testcapaciteit en handhaving van de maatregelen. De regio heeft de meeste besmettingen van het land. In een week is het aantal positieve tests opgelopen met 57%, vooral in Nieuw-West en Zuidoost. (bron: NOS) Ik vraag mij af wat en hoe de politiek in de hoofdstad wil om het aantal besmettingen terug te brengen. We weten dat een ‘intelligente’ lockdown werkt maar veel geld kost, maar dat willen ze niet. Willen een aanpak die niks kost maar wel positieve resultaten oplevert. Het volk wekelijks gaan toespreken of in bepaalde wijken op een efficiëntere wijze gaan controleren. Met de wapenstok de corona-regels afdwingen? Met ‘hel en verdoemenis’ gaan dreigen? Wat kan den Haag meer dan Amsterdam? Die hebben het ‘ei van Columbus’ niet bij de hand. De horeca om 23:00 uur sluiten, mondkapjes verplicht gaan invoeren. Orde in de stadions. BOA’s de uitvoering van de 1½ meter regel consequent laten handhaven. Kortom de regels gaan afdwingen, niet alleen zeggen maar ook doen. Wat ik de laatste week op terrassen gezien heb was een desillusie: vrijwel niemand hield zich aan de regels. Twee vrouwen aan een statafel op een kruk zitten te eten en te drinken: monden op 50 cm van elkaar en maar kwebbelen. Zo moet het dus niet, dat vraagt om besmettingen. Op de markt zie ik geen mondkapjes meer en vrijwel niemand houdt zich aan de 1½ meter. Zonder dwang en handhaving van de regels (dus wel een lichte vorm van een lockdown) wordt het beoogde doel niet bereikt en wordt de chaos, vooralsnog, onoverzichtelijk. Zachte heelmeesters laten stinkende wonden achter.

Werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland roepen hun leden op om zich te houden aan de corona-maatregelen om een situatie zoals in maart tegen te gaan, toen het kabinet een ‘intelligente lockdown’ in het leven riep. “Een tweede lockdown dreigt, met alle draconische gevolgen voor ondernemers, werknemers en de economie van dien”, staat in een brief. “Omdat we merken dat de aandacht verslapt, roepen we iedereen op de protocollen strikt na te leven.” De werkgevers beginnen dit weekend met een campagne op sociale media. Ze vragen het kabinet alle beschikbare test- en labcapaciteit snel in te zetten. (bron: NOS)

Vanwege het hard oplopende aantal besmettingen in de Randstad is er een serieuze kans op aanvullende coronamaatregelen in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. Maandag komt het OMT met een advies en wordt daar een besluit over genomen, zei premier Rutte tijdens de wekelijkse persconferentie na de ministerraad over de uitbreiding van de ‘zorgelijke’ coronagebieden. De gestage nieuwe opmars van het coronavirus baart het kabinet grote zorgen. Het aantal besmettingen loopt de laatste weken vooral sterk op in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. In die drie steden golden al strengere maatregelen omdat ze tot de ‘zorgelijke’ coronaregio’s hoorden. De maatregelen zouden daar bovenop komen. (bron: RTL Nieuws) Vooralsnog wijst de premier een landelijke lockdown resoluut van de hand, ondanks dat medici en bestuurders dat op de agenda hebben gezet.

Het kabinet overweegt voetbalfans uit stadions te weren als ze dit weekend weer de regels negeren. “Mochten de afspraken weer worden geschonden, wordt het een ander verhaal. Dan wordt er bijvoorbeeld gespeeld zonder publiek”, zegt minister Van Ark tegen het AD. Afgelopen weekend bleek het voor veel voetbalsupporters lastig om niet te juichen en te zingen in stadions, zoals de corona-regels voorschrijven. (bron: NOS)

Het materiaal van mensen die zich bij de GGD laten testen op het coronavirus gaat binnenkort naar een lab in Abu Dhabi voor analyse. Het Nederlandse bedrijf Saltro, een zusterlab en het ministerie van Volksgezondheid hebben een deal daarover bijna rond. Om de wattenstaafjes met het genetisch materiaal ernaartoe te brengen is een luchtbrug opgezet. Minister De Jonge zei dat in de Tweede Kamer dat hij het contract wil sluiten vanwege het tekort aan testcapaciteit hier. Uit een interne mail van Saltro, die in bezit is van de NOS, staat dat deze week al de eerste tests worden verzonden. (bron: NOS) Een ander bericht meldt dat binnenkort een kwart van de corona-tests in Duitsland worden uitgevoerd.

In Duitsland, Italië, Zweden, het VK en Denemarken ligt het aan geteste besmettingen lager dan in Nederland. In België, Frankrijk en Spanje ligt het hoger.

Nederlandse onderzoekers van het Amsterdam UMC hebben ontdekt dat corona nog schadelijker is dan we al wisten: het tast ook de hersenen aan. De ziekte kan ertoe leiden dat het immuunsysteem in de hersenen op hol slaat. Het onderzoek is gepubliceerd in het toonaangevende medische tijdschrift The Lancet Microbe. Patholoog Paul van der Valk bestudeerde met zijn team uitvoerig de hersenen van elf patiënten die aan covid-19 zijn overleden. Bij tien van hen zag hij dat de ziekte duidelijke sporen in de hersenen had achtergelaten. Er werden afweercellen (zogeheten T-lymfocyten) ontdekt die niet in de hersenen thuishoren. Deze afwijkingen trof hij bij de overleden patiënten in de gehele hersenen en het ruggenmerg aan. “Dit zijn cellen die normaal gesproken uit de hersenen worden geweerd”, zegt Van der Valk. “Maar bij de covid-19-patiënten zagen we dat ze de bloedbaan hadden verlaten en het hersenweefsel binnentraden. Dan weet ik als patholoog: hier is iets goed mis.” Het corona-virus zelf werd niet in de hersenen van de overledenen teruggevonden. Van der Valk ziet daarom sterke aanwijzingen dat de afweercellen, bedoeld om covid-19 te bevechten, per abuis ook bepaalde eiwitten in de hersenen hebben aangevallen. “Dat kan gebeuren als het eiwit enigszins op het virus lijkt. Het eigen immuunsysteem slaat dan op hol.” Nader onderzoek is nodig om te weten op welke lichaamseigen eiwitten in de hersenen deze afweercellen het gemunt hebben. Maar het proces zou mogelijk wel kunnen verklaren waarom zoveel corona-patiënten nog langdurig, soms vele maanden, last houden van vermoeidheid en concentratieproblemen, zegt Van der Valk. “Mogelijk kan voor deze groep immuun-onderdrukkende medicatie verlichting geven. Maar dat moet eerst nog wel verder worden onderzocht.” Britse neurologen beschreven deze zomer al dat corona in sommige gevallen hersenbloedingen en zenuwschade kan veroorzaken, ook bij mensen met relatief milde coronaklachten. (bron: NOS) Al enige maanden geleden had ik gelezen dat er naast corona vier virussen, die neusverkoudheid veroorzaken, actief waren en mogelijk nog zijn, waarvan er één sterke gelijkenis vertoonde met het corona-virus. Ik blijf voorzichtig handelen om deze vijand buiten mijn lijf te houden.

Frontberichten

De nieuwe Buitenland barometer van Clingendael en Kieskompas geeft verrassende resulten te zien. 29% van de Nederlanders zien de VS als een bedreiging voor de Europese veiligheid, 35% is bang voor China en 36% voor de Russen. 72% zegt voor meer samenwerking met Duitsland en Frankrijk te zijn, bijna 80% verwacht dat de VS de komende 5 jaar de bescherming van Europa zullen terugbrengen. Nederland heeft nooit opgesloten willen zitten in een door de Franse/Duitse as geregeerd Europa, dus accepteerden we graag dat de VS ons bescherming bood, zonder dat we daar ooit noemenswaardig voor hebben betaald. Maar de panelen zijn verschoven: Trump kiest voor America First en maakt terugtrekkende bewegingen in West-Europa en de Britten hebben de EU verlaten. (bron: Parool)

Het Amerikaanse ministerie van Justitie dreigt financiering voor een aantal progressieve steden in te trekken. In een verklaring staat dat federaal belastinggeld niet verspild mag worden als de veiligheid van burgers in het geding is. Het gaat om New York, Portland en Seattle. De politiek leiders van deze steden, die bestuurd worden door Democraten, zouden anarchie en chaos toestaan op straat en nalaten burgers te beschermen. In de verklaring van minister Barr (Justitie) staat dat lokale leiders hun eigen politiedienst beperken in het werk. Daardoor komen onschuldige burgers die recht hebben op bescherming in gevaar, onder wie mensen die vreedzaam willen protesteren, aldus Barr. Het dreigement is in de geest van een aankondiging van president Trump, eerder deze maand. Die stelde dat hij steden financieel zou raken als ze gaan snijden in de begroting van de politie of gewelddadig protest tolereren. (bron: NOS)

President Trump heeft gezegd dat hij zich niet wil committeren aan een vreedzame machtsoverdracht als hij in november de verkiezingen verliest. “We moeten zien wat er gebeurt”, antwoordde de Amerikaanse president op een vraag van een journalist. Net als eerder sprak hij zijn twijfels uit over het stemmen per post, wat volgens hem gevoelig is voor fraude. Veel staten moedigen het stemmen per post juist aan vanwege zorgen over het coronavirus. “Ik heb al flink geklaagd. De stembiljetten zijn een ramp.” Vorige maand stelde de president al dat zijn Democratische tegenstander Joe Biden de verkiezingen alleen kan winnen door fraude. Biden ligt op dit moment voor in de nationale peilingen en ook in veel ‘battleground states’, maar in een aantal belangrijke staten zijn de marges klein. Trump zei eerder al dat hij verwacht dat de verkiezingsuitslag bij het Amerikaanse Hooggerechtshof zal belanden. Dat is volgens hem de reden dat hij snel een nieuwe rechter wil laten benoemen om de vorige week overleden Ruth Bader Ginsburg te vervangen. “Ik denk dat je dat beter voor de verkiezingen kan doen, want ik denk dat de oplichterij door de Democraten bij het Hooggerechtshof terecht zal komen.” Joe Biden reageerde direct op de uitspraken. Hij noemde Trumps opmerkingen over de machtsoverdracht irrationeel. Campagnemedewerkers van Biden stelden dat ze zijn voorbereid op alle mogelijke “geintjes” van de president. Ook vanuit zijn eigen partij zijn er kritische geluiden. Senator Mitt Romney, die Trump vaker heeft bekritiseerd, noemt het “zowel ondenkbaar als onacceptabel” dat Trump “deze grondwettelijke waarborg” niet zou respecteren. “Fundamenteel voor de democratie is de vreedzame overdracht van de macht. Anders wordt het Wit-Rusland”, schrijft hij op Twitter. Tot op heden heeft iedere verliezende presidentskandidaat de uitslag van de verkiezingen geaccepteerd, ook als de verschillen heel klein waren. Dat was bijvoorbeeld het geval in in 1960, toen Kennedy Nixon marginaal versloeg en ook in 2000, toen George W. Bush won van Al Gore. Die laatste gooide de handdoek pas in de ring na een aantal hertellingen en rechtszaken tot aan het Hooggerechtsshof. In Pennsylvania is er nu al commotie over de stembiljetten. Vrijdag heeft het Hooggerechtshof van die staat bepaald dat verkiezingsofficials zogenaamde ‘naked ballots’ kunnen weigeren. Dat zijn stembiljetten die per post worden verstuurd en die niet in een extra envelop zitten. Die tweede envelop is nodig om het stemgeheim te garanderen. Omdat bij eerdere verkiezingen met de enveloppen vaak fouten zijn gemaakt, zou de regel ertoe kunnen leiden dat zo’n 100.000 stemmen ongeldig in de belangrijke swingstate worden verklaard, vreest een vertegenwoordiger van het stadsbestuur van Philadelphia. Ze is bang voor dezelfde taferelen als in 2000 en roept op om de verplichte extra envelop te schrappen. (bron: NOS) Het gaat er aan de overzijde van de oceaan allemaal wel erg onsmakelijk aan toe. De president blijft zich gedragen als een straatvechter.

Overwegingen

Het is een droevig verhaal dat uit Brussel kwam deze week: EU-landen worden niet verplicht asielzoekers over te nemen van andere landen. Wel wil de Europese Commissie landen verplichten om solidair te zijn in crisissituaties. Dat blijkt uit een nieuw Europees Migratie en Asiel Pact dat deze week gepresenteerd werd. Het pact is een voorstel om de 27-lidstaten op een lijn te krijgen. Uiteindelijk moet er een plan gemaakt worden om illegale migratiestromen tegen te gaan. Het principe dat de lidstaat waar migranten en vluchtelingen het eerst aankomen verantwoordelijk is voor de asielprocedure, blijft maar er komen nieuwe criteria om te zorgen voor een betere verdeling van de te beoordelen verblijfsaanvragen. Zo stelt Brussel een ‘pre-selectie’ aan de grens voor. Die selectie moet gaan plaatsvinden in verbeterde opvangcentra. Daar zouden mensen dan geïdentificeerd, gescreend en geregistreerd worden in een Europese databank. Vervolgens zou snel besloten kunnen worden wie kans maakt op een verblijfsvergunning. Als blijkt dat een migrant minder dan 20% kans op asiel heeft, komt hij of zij in een zogeheten ‘fast track’-procedure van twaalf weken om uiteindelijk naar huis gestuurd te worden. Als het aan de commissie ligt, komt er een Europese terugkeercoördinator. De commissie wil dat de procedure van terugkeer sneller en beter gaat. Het vluchtelingenkamp Moria op Lesbos ging in vlammen op. De branden waren aangestoken uit onvrede. Want duizenden mensen wachtten er jarenlang tot hun asielprocedure eindelijk begint. Nu het kamp niet meer bestaat, zwerven 13.000 vluchtelingen rond. Ondanks dat EU-landen niet verplicht worden asielzoekers over te nemen van andere landen, moet er wel meer steun komen voor overbelaste landen. Als landen als Griekenland en Italië overstroomd worden door illegale migranten wil de commissie een ‘bindend systeem van solidariteit’. Landen kunnen asielzoekers overnemen, maar als ze dat niet willen moeten ze helpen bij het organiseren van de terugkeer van kansloze asielzoekers naar hun thuisland, of andere vormen van operationele steun bieden. Brussel wil ook dat de lidstaten vastleggen hoeveel migranten die op zee zijn opgepikt ze willen opnemen. Daarnaast zet de commissie in op meer samenwerking met landen waar veel migranten vandaan komen, vooral landen in Afrika. “Dit is een poging van de Europese Commissie om een van de lastigste politieke dossiers los te trekken”, zegt politiek verslaggever Fons Lambie van RTL Nieuws. “Maar de commissie is niet de baas in Europa. Het is uiteindelijk aan de lidstaten.” “In het plan zitten maatregelen (betere registratie, uitbreiding van het Europees grensagentschap) waar de landen het makkelijk over eens worden. Maar de opvang, de vrijwillige verdeling en de procedure aan de grens zullen nog voor veel discussie zorgen. Grofweg: het zuiden wil vooral solidariteit en hulp, Oost-Europese landen willen geen verplichtingen en West-Europese landen, zoals Nederland, zullen hameren op gezamenlijke afspraken.” Of dit migratiepact echt iets gaat veranderen, hangt volgens Lambie af van de lidstaten. “Deze discussie zal ook zeker terugkeren in het politieke debat in Nederland. Nederlandse politieke partijen zijn diep verdeeld over migratie, kijk maar naar de felle discussie over de opname van 100 mensen uit kamp Moria. De discussie over dit ‘migratiepact’ zal net zo fel zijn.” (bron: RTL Nieuws) Binnen 5 dagen zouden asielzoekers te horen krijgen of ze mochten blijven dan wel of ze teruggestuurd zouden worden naar het thuisland, heeft Ylva Johansson, Eurocommissaris voor asiel- en vluchtelingenzaken deze week met stelligheid beweerd. Veel kritische reacties. De Zweedse zou dat wel even gaan regelen. Ze heeft een complex dossier en er is weinig overeenstemming van vluchtelingen onder de 27 EU-lidstaten. Griekenland en Italië worden in de steek gelaten en worden opgezadeld met, voor hen, onbeheersbare humane ontwikkelingen met kwetsbare en afhankelijke vluchtelingen. Wij moeten die mensen en hun kinderen niet die op de vlucht zijn voor geweld. En wat moeten wij daarover aan onze kinderen en kleinkinderen vertellen? Dat is een schande van de eerste orde. Het is allemaal te herleiden tot de onmacht van de Europese Commissie die de regie niet zelf in handen neemt en de lidstaten tot de orde roept. Bah!!

Nog eens acht veiligheidsregio’s gingen naar risiconiveau 2 met het predicaat ‘zorgelijk’, heeft premier Rutte gezegd. Het gaat om de veiligheidsregio’s Groningen, Brabant-Noord en Zuidoost, Zaanstreek-Waterland, Gelderland-Zuid, Gooi en Vechtstreek, Flevoland en Zuid-Holland-Zuid. Zij hebben inmiddels extra maatregelen bekendgemaakt. Verschillende veiligheidsregio’s gaan meer inzetten op toezicht en handhaving van de coronaregels. In Groningen, Gooi en Vechtstreek, Flevoland, Zuid-Holland-Zuid, Zaanstreek-Waterland en Brabant Noord- en Zuidoost is dat aangekondigd. (bron: NOS)

Ook het derde steunpakket kreeg deze week in de Tweede Kamer brede steun. Wel is de oppositie huiverig over het tempo waarin het kabinet de regelingen terugschroeft. Als de economie door een tweede golf opnieuw een klap krijgt, volgen mogelijk aanpassingen. Laat het stroop smeren maar aan dit kabinet over. Of om met minister van Financiën Wopke Hoekstra te spreken: “Ik zet een zo groot mogelijke tent op en ik hoop dat er zo veel mogelijk partijen in die tent komen.” Dus strooide het kabinet kwistig met toezeggingen en toezegginkjes om zich van ruime steun voor het derde steunpakket te verzekeren. En met succes. Een grote Kamermeerderheid wil dat de overheid nog eens negen maanden doorgaat met regelingen die bedrijven en banen moeten redden, zoals de loondoorbetaling (NOW), de tegemoetkoming voor zzp’ers en de tegemoetkoming in de vaste lasten. Met name de NOW-versobering ligt oppositiepartijen zwaar op de maag: getroffen bedrijven krijgen vanaf 1 januari stapsgewijs minder steun. Volgens minister Wouter Koolmees ( Sociale Zaken) is het nodig dat bedrijven zich ‘aanpassen aan een nieuwe realiteit’. PvdA-leider Lodewijk Asscher is echter bang dat de afbouw te snel gaat nu de tweede coronagolf is uitgebroken en hij is niet de enige in de oppositie. Het kabinet belooft daarom voor 1 januari nog eens te bekijken of de rege­lingen beter later kunnen worden teruggeschroefd. Bij een ‘force majeur’ ligt aanpassing van het pakket volgens Hoekstra ‘voor de hand’. Asscher wordt op zijn wensen bediend door het kabinet, wat ook verklaart dat hij als een van de weinige fractieleiders aan het debat deelnam, om de toezeggingen te incasseren. Zo omarmt het kabinet het PvdA-voorstel om personeel dat ontslag krijgt naar ander werk te begeleiden, zonder dat zij eerst in een uitkering belanden. “Zoals er teststraten uit de grond zijn gestampt, zou je ook met baanstraten moeten werken,” verduidelijkt Asscher gisteren zijn idee. Koolmees deinst wel terug voor een harde ‘garantie op werk’: bij een toenemende werkloosheid is het niet realistisch helemaal te voorkomen dat mensen zonder baan komen te zitten. Hij wil werkgevers verplichten personeel bij de hand te nemen en te begeleiden naar nieuw werk. Die verplichting wordt een voorwaarde voor NOW-steun. Een werkgever die ‘kwaadwillend’ is en geen vinger uitsteekt, wordt met een sanctie bestraft. Hoe die eruit zal zien, is nog niet duidelijk. Koolmees wil daarvoor eerst met het UWV kijken wat mogelijk en uitvoerbaar is. Tegelijkertijd zegt hij toe dat er honderden miljoenen beschikbaar komen om bedrijven te helpen werk te vinden voor het personeel dat ze moeten laten gaan. Ook GroenLinks krijgt lekkers uit de strooppot. De partij maakt zich zorgen over jongeren, die er als eerste uitvliegen, terwijl hun sociale vangnet beperkt is. Wie onder de 27 is, moet vier weken wachten voor hij bijstand krijgt. Ook hebben ze amper mogelijkheden in de bijstand iets bij te verdienen. Koolmees gaat kijken of de participatiewet op dit punt kan worden aangepast. Hoekstra komt de SGP en PVV tegemoet, die net als VVD en D66 vinden dat 24 maanden erg kort is voor bedrijven om uitgestelde belastingen terug te betalen. Hij vindt het een ‘verstandige suggestie’ dat uit te breiden. Dinsdag, vlak voor de Kamer stemt, stuurt hij er een brief over. Minister Eric Wiebes van Economische Zaken hoeft het minst te doen om de tent van Hoekstra vol te krijgen. Hij belooft met de evenementenbranche te praten om onnodige faillissementen te voorkomen. Toch durft hij als enige van de drie W’s – de bijnaam van het kabinetstrio – te waarschuwen. “Ergens houdt het ook op,” is zijn boodschap. “Ja, de overheid heeft diepe zakken, maar de zakken zijn niet oneindig diep. De belastingbetaler kijkt mee naar dit debat.” (bron: Parool) en vraagt zich af wie dat straks allemaal gaat betalen. Hoekstra heeft al gezegd dat hij niet met bezuinigingen komt, de staatsschuld mag best wat stijgen: het kost ons niets want ik leen het geld gratis. Dit kabinet strooit met gratis geld, maar over 5½ maand zijn er verkiezingen. Dit is de nieuwe tijd, denk ik dan, maar voor hoelang?

©2020 hannesdewitte@02051935.nl 

Slotstand indices d.d. 25 sep 2020; week 39: AEX 540,91; Bel20 3.163,67; CAC40 4.729,66; DAX30 12.469,20; FTSE 100 5.842,67; SMI 10.216,28; RTS (Rusland) 1.164,68; SXXP (Stoxx Europe 600) 355,51; DJIA 27.173,96; NY-Nasdaq 100 11.151,13; Nikkei 23.204,62; Hang Seng 23.235,42; All Ords 6.140,50; SSEC 3.219,42; €/$1.1632; BTC/USD $10.748,87; 1 troy ounce goud $1.861,20, dat is €51.401,67 per kilo; 3 maands Euribor -0,498%; 1 weeks -0,53%; 1 mnds -0,523%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,412%; 10 jaar VS 0,6536%; 10 jaar Belgische Staat -0,293%; 10 jaar Duitse Staat -0,525%; 10 jaar Franse Staat -0,254%; 10 jaar VK 0,184%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,513%; 10 jaar Japan 0,0062%; Spanje 0,239%; 10 jaar Italië 0,889%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,48.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden dalend, beleggers werden onrustig over het feit dat wereldwijd het corona-virus nog steeds niet onder controle is en in de VS werd de dollar weer duurder. Verder stemmen de data over de ontwikkeling in het 2e kwartaal tot nadenken, de stijgende werkloosheid en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden en de financieel/economische gevolgen van het voortdurende krimp-scenario. Duidelijk is geworden dat de prijsvorming op de aandelenbeurzen steeds minder een beeld geeft van de tegenvallende bedrijfsresultaten en winstwaarschuwingen maar steeds meer een waardebepaling is dat bedrijven een stabielere factor zijn (ook al gaat het momenteel slechter) dan de waarde van geld. De Amerikaanse tech-aandelen stegen weer in waarde. De goudprijs daalde fors, de bitcoin daalde wat. De rentetarieven noteerden opnieuw dalend. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,326%; Duitsland -0,095%; Nederland -0,086%; Frankrijk 0,427%; Japan 0,6009%; VK 0,724%; Spanje 1,048%; Canada 1,0638%; VS 1,3914%; Italië 1,766%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,71%; Duitsland -0,72%; Nederland -0,656%; België -0,62%; Frankrijk -0,613%; Denemarken -0,591%; Spanje -0,296%; Japan -0,1245%; VK -0,102%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 26/27 09 2020/550 Corona slaat opnieuw toe

UPDATE 19/20 09 2020/549 Is MMT een ketterse economische denkwijze die een complete monetaire chaos kan teweegbrengen?

In het vorige blog heb ik al aangegeven dat ik in dit blog aandacht zou besteden aan de MMT (Moderne Monetaire Theorie), een zogenaamde heterodoxe denkwijze die argumenteert dat verkozen regeringen fondsen zouden moeten werven door zoveel mogelijk geld in omloop te brengen om de beleidsmaatregelen te implementeren die zij nodig achten, schrijft de Nationale Bank van België op https://www.nbb.be/nl/artikels/de-moderne-monetaire-theorie-van-naderbij-bekeken De MMT is een “moderne geldtheorie”, ook wel neochartalisme genoemd en is een sinds eind 20e eeuw ontwikkelde economische theorie die monetaire en macro-economische verschijnselen beschouwt vanuit het idee dat in moderne economieën fiatgeld (geld zonder enige waarde) de natuurlijke vorm van geld is. De MMT stelt dat in het moderne monetaire stelsel, overheidsuitgaven de primaire vorm van geldschepping zijn: de soevereine overheid schept een wettig betaalmiddel zonder intrinsieke waarde, betaalt daarmee haar uitgaven, en int belastingen en boetes die de vraag naar dit betaalmiddel oproepen, zodat het waarde krijgt. Er is in principe geen grens aan deze geldschepping, behalve dat ze inflatie kan veroorzaken. De MMT stelt echter dat overheden volledige werkgelegenheid kunnen bewerkstelligen, zonder al te bang hoeven zijn voor inflatie. Deze monetaire zienswijze komt uit de VS en daarvoor is wel een gegronde reden voor aanwijsbaar. Het huidige monetaire stelsel is niet langer in stand te houden, zeker niet in de VS. De schulden van de VS, tevens wereldleider, zijn gestegen tot extreme hoogten. De totale Amerikaanse schulden bedragen $27.000.000.000.000.000, dat is $152.554 per werkende Amerikaan. Daarbij komt ook voor hen nog aan huishoudschulden, kredietkaarten, autoleningen en studentenleningen in totaal $15 biljoen. Duidelijk werd dat dit niet lang nog houdbaar zou zijn. Dus moet het monetaire stelsel op de schop en gekozen werd het een postkenyaanse aanpak. De monetaire autoriteiten worstelen met het probleem hoe ze de economie weer draaiende krijgen. Ondanks de enorme hoeveelheden geld die in de markten werden gepompt, ontstond er een tegengestelde beweging: een economische krimp die werd versterkt door de corona-pandemie. Er is in Nederland voldoende gespaard geld in de vorm van opgebouwde pensioen-reserves en spaargeld, €2000 miljard, maar de worden niet, dan wel niet in voldoende mate, geconsumeerd. Burgers hechten meer waarde aan een appeltje voor de dorst, een spaarpotje voor onverwachte uitgaven, studie geld voor de (klein)kinderen of voor tegenvallers in een onzekere toekomst. Daar trekt de economie niet van aan. Daar moest een slimme maar ook sluwe oplossing voor gevonden worden. Het geld wordt zijn waarde ontnomen en vervangen door fiatgeld, dat geen waarde heeft en in ruime mate beschikbaar komt en waarvoor geen, tot nauwelijks, rente hoeft te worden betaald. Daarmee wordt gehoopt dat de spaarders hun geld van de bank halen en het gaan uitgeven. Zo kunnen ook de investeringen worden betaald voor de energietransitie. Zijn de jongeren gelijk van dat vermaledijde spaargeld van de oude generatie af. De MMT stelt dat het opvoeren van overheidsbestedingen een beter idee is dan het te laten lenen door de private sector, omdat er geen schuld ontstaat, in de zin dat een staatsbankroet onmogelijk is. Het moderne fiatgeld wordt immers niet gedekt door een goed (b.v. edele metalen, buitenlandse valuta of effecten) dat schuldeisers kunnen komen opeisen. In de mainstream-economie en ook in politiek en wetgeving wordt het aangaan van begrotingstekorten voorgesteld als het aangaan van een staatsschuld: als een lening van de centrale bank, die de staatsobligaties opkoopt. De MMT-economen bezien overheid en centrale bank echter als één geheel (de overheidssector) en concluderen dat de overheid leent van zichzelf. De obligatieverkoop beïnvloedt de rentestand en is daarmee onderdeel van monetair beleid, maar niet van fiscaal beleid. De staatsschuld is vooral een telling van de hoeveelheid basisgeld, niet een echte schuld. Uit deze redenering volgen de volgende conclusies: De overheid wordt niet gefinancierd door belastingen of obligatieverkoop. Integendeel: belastingen zijn een vorm van geldvernietiging, omdat de overheid haar eigen schuldpapier (geld) terug inneemt. Voor de overheid geldt dat uitgaven voorafgaan aan inkomen, in tegenstelling tot hoe de financiën van huishoudens werken. De mogelijkheid tot geldschepping door de overheid wordt niet beperkt door het begrotingstekort, tenzij de overheid zichzelf vrijwillig een grens oplegt (zoals de Verenigde Staten doen; het Europese Stabiliteits- en Groeipact doet iets soortgelijks). Zo’n grens is echter niet gebaseerd op enig werkelijk risico. In plaats van het risico van staatsbankroet is de praktische grens aan de geldschepping gelegen in de werkgelegenheid. Het voornaamste beleidsvoorstel dat uit de MMT voortkomt is de instelling van ‘full employment’ door een overheidsinstelling die werklozen tegen minimumloon maatschappelijk nuttig werk laat verrichten, gefinancierd door geldschepping. De voorspelling is, dat deze jobgarantie niet zal leiden tot serieuze inflatie voordat de beschikbare overcapaciteit in de economie volledig benut is, mits de jobgarantie werk schept dat niet concurreert met marktpartijen en hopelijk een toegevoegde waarde oplevert. Dat betekent dat volledige werkgelegenheid bereikt zou kunnen worden.

Stefany Kelton, auteur van het boek The Deficit Myth: Modern Monetary Theory and the Birth of the People’s Economy, is een voorstander van de Moderne Monetaire Theorie. De kern daarvan is dat geld vervangen wordt door fiatgeld. Geld heeft altijd een waarde gehad, fiatgeld heeft geen waarde meer, is in overvloed beschikbaar en kost niets. Je ziet dat al terug in de vorm van cryptogeld, zoals de bitcoin en de XRP. Ik heb nooit begrepen waarom er voor één bitcoin $10.000 wordt betaald, die geen enkele waarde vertegenwoordigt, en mensen met enig gezag in de financiële wereld stellen dat de waarde van deze cryptomunt binnen een jaar kan stijgen naar $100.000. In de MMT kunnen overheden onbeperkt geld gaan scheppen. Begrotingstekorten worden geen staatsschuld meer want de staatsobligaties worden daarna opgekocht door de centrale banken, waardoor de liquiditeiten verder worden verruimd. Daaruit ontstaat ook de negatieve rente van dit moment. Maar in principe is rente geen relevant begrip meer. De vraag wordt dan welke landen dan nog rijk dan wel arm zijn als geld als centrale factor in het monetaire beleid wegvalt. Ook of het nog wel zinvol is om te sparen en pensioen op te bouwen. Is dat flatgeld dan nog wel een ruilmiddel of een product en waaraan wordt de prijs ervan dan gerelateerd? Het streven van de MMT is dat overheden moeten gaan streven naar volledige werkgelegenheid en het bereiken van prijsstabilisatie. Indien er inflatierisico’s opduiken, zal de regering wellicht de belastingen moeten verhogen. De taak van de centrale bank komt erop neer te voorzien in de behoeften van de regering, is niet langer onafhankelijk, maar dienstbaar aan/onderdeel van de overheid. Het zijn nogal revolutionaire ideeën, die hier op tafel worden gelegd en in principe al worden uitgevoerd door de grote centrale banken. In de Oudheid, 2500 vóór Christus, bestond het begrip geld, in de vorm van zilveren staven, al in Mesopotamië, het huidige Irak. Volgens oude kleitabletten met spijkerschrift was puur zilver het eerste gestandaardiseerde betaal/ruilmiddel. De kostbare staven werden in stukken gehakt en gewogen bij een handelstransactie. Het zilver werd gebruikt om praktische redenen. De handel in het hoogontwikkelde Mesopotamië nam toe en natuurproducten werden verhandeld: kleine zilveren staven waren veel handzamer dan ossen of gerst. In 1500 vóór Christus was de Kaurischelp al het ideale betaalmiddel in China Het gebruik was vermoedelijk wijd verbreid toen het Chinese schrift werd ontwikkeld, het schelpenteken was het symbool voor ‘geld’ en kwam het voor in tekens die te maken hadden met ‘kopen’, ‘verkopen’ en ‘ruilhandel’. Ik ben nog van de oude stempel en kan mij geen voorstelling maken dat een monetair/financieel stelsel kan standhouden als ‘geld’ geen enkele waarde meer heeft. Wat heeft er dan nog wel waarde in die samenleving? Kennis, vastgoed, grondstoffen, bedrijven? Het communistische systeem van ‘full employment’ is al eerder ter ziele gegaan. Wat is de uitdaging voor mensen die allemaal werk hebben en wat blijft dan de waarde van hun loon als rente voor de overheden gratis is? Hoe gaan de financiële markten hierop reageren? In feite worden alle schulden die overheden hebben, neem Griekenland, Italië, Spanje, Portugal en België verlost van hun staatsschuld en kunnen die afbetalen door een keer op de enter toets op hun computer te drukken. Dit monetaire systeem is in mijn ogen een fata morgana, waarin de jongeren maar al te graag willen geloven.

Als je de kern uit het monetaire systeem haalt moet je dat vervangen door een andere kern dat ook het vertrouwen geniet en draagvlak krijgt in de samenleving. In MMT kan iedereen miljonair worden want geld heeft geen waarde meer. De samenleving komt op z’n kop te staan, niet alleen economisch maar ook monetair/financieel en sociaal/maatschappelijk. Het is de nieuwe tijd, waarin alles wat goed en vertrouwd was op de schop gaat. Ik ging met mijn 59ste met de VUT in de WW maar met 70% van mijn geïndexeerde laatste salaris tot mijn 65ste en mijn pensioenpremie werd doorbetaald. De consequenties van dat gratis geld overzie ik niet helemaal. Waar gaan de pensioenfondsen hun rendement vandaan halen om voor de deelnemers en gepensioneerden pensioenrechten op te bouwen dan wel pensioenen uit te betalen. Ik neem aan dat het vooruitzicht voor beleggers onaantrekkelijk is als ze op de lange termijn een negatieve rente moeten betalen als ze geld uitlenen aan overheden. Het streven van de MMT is dat ‘sparen’ een begrip wordt van de oude generaties. Geld is er om uit te geven en niet op te potten. Als je iets wil aanschaffen, wat meer kost dan je op de rekening hebt staan, leen je dat gewoon tegen 10%. Hier ligt een maatschappelijk spanningsveld want de overheid financiert zichzelf met gratis geld en consumenten krijgen woekerwinsten voor hun kiezen. Of toch niet?

Eerst had ik twijfels, toen ik op https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/waarom-de-hoogste-staatsschuld-aller-tijden-geen-enkel-probleem-is~b9c72ab5/ de recentie van Koen Haegens van The Deficit Myth had gelezen: dit kan niet waar zijn: geen staatsschulden meer, zorgpersoneel meer loon, druk op de enter-toets en het is er, KLM nog een miljard steun erbij, druk op enter en het is er, schulden van mensen in de Schuldhulpverlening kwijtschelden, een druk op enter is voldoende. Geld is er in overvloed, het Stabiliteits en Groeipact kan de prullenmand in, geen werklozen meer, de centrale banken worden onderdeel van de overheid (wat in de VS al is), het fiatgeld heeft geen waarde meer, een utopie! Waarom zijn we daar 4500 jaar geleden niet op gekomen, op zich is het een paradijselijk visioen. Ik geloof er helemaal niets van dat dit houdbaar is. Dan zien we dezelfde idiotie als de prijs van de bitcoin, die nu 10.000 keer duurder is dan de dollar. Ik zie geen toekomst voor een systeem waarin overheden de geldkranen kunnen opendraaien en daar aan niemand verantwoording over hoeven af te leggen. Landen hebben geen schulden meer want fiatgeld heeft geen waarde. Arme landen zijn er dus niet meer. En misschien worden rijke landen wel arm. Wat ik eerst niet snapte was hoe het kan zijn dat landen fiatgeld kunnen creëren en daar geen schuldenpositie uit ontstaat. Ja, de staatsobligaties die worden geplaatst (met of zonder rente) door Treasury (MvFin) worden gelijk weer opgekocht door de centrale bank (ook MvFin). Maar beleggers willen wel een vergoeding ontvangen en een inflatiecorrectie voor het beschikbaar stellen van het geld. Ik snap wel dat de overheid daarvoor één keer op enter drukt en de rente of een lening wordt (terug)betaald. En dat kan zonder dat het land er armer van wordt want het fiatgeld dat wordt betaald is niets waard. En van iets wat niets waard is kun je ook niet rijker of armer worden.

Wat mij zorgen baart is dat die overvloedige gelden er al zijn, dat de rente vrijwel gratis is in het kapitaalverkeer (niet voor consumenten want die betalen voor een lening of rood staan 8% tot 10%) en de ECB een eigen crypto-euro wil gaan uitgeven. Verder hebben onze politici de smaak al te pakken en strooien royaal met geld. Voor iedereen die aan de bel trekt komen er potjes. Bezuinigen is van de oude orde, we gaan nu over naar uitgeven, veel zelfs. Kijk maar naar Prinsjesdag en de Miljoenennota. Geen enkele centrale bank heeft een mandaat om te handelen met een monetair beleid zoals ze dat nu uitvoeren. Ik ga even naar de actuele stand van zaken. Japan is veruit koploper. De Japanse staatsschuld is enorm: 238% bbp. De geldmarkten worden overstroomd met vrijwel gratis geld en, dit is belangrijk, de centrale bank, de Bank of Japan (BoJ), heeft bijna 50% van alle staatsobligaties en alle aandelen van de Nikkei opgekocht. Daarmee heeft de BoJ een groot deel van Japans eigendom in bezit en heeft dat verkregen met vrijwel waardeloos geld, het zogenaamde fiatgeld. Het kapitalisme heeft het democratische politieke systeem buitenspel gezet. Hier wordt de vrije markt buitenspel gezet en heeft het monetaire systeem zichzelf ‘ontfermd’ over nationale belangen zonder enig mandaat. Dat is een ernstige ontwikkeling, waar niemand aandacht aan besteedt. Ook in de VS is MMT al volop aan de gang. Een enorme onbeheersbare staatsschuld, overvloedige geldhoeveelheden, met lage rentetarieven, de centrale bank, FED, die ondergesteld is aan het Ministerie van Financiën en een dollar die zijn waarde verliest. En dan een federale overheid die geld in de markt blijft pompen om de economie maar weer aan de slag te krijgen. De economische krimp bedroeg daar de laatste 12 maanden 32,9%. En dan de ECB, die heeft de kapitaalmarkten en het bankwezen ruim voorzien van gratis geld, de EU heeft de limieten die zijn vastgelegd in het Stabiliteits- en Groeipact tijdelijk buiten werking gesteld, zodat de lidstaten onbeperkt geld kunnen uitgeven. De politiek is daarmee in hun nopjes want daarmee kunnen ze, hopen ze, de economische krimp zoveel als mogelijk is, door de gevolgen van de corona-pandemie, beperken. Faillissementen van bedrijven en een oplopende werkloosheid kunnen daarmee, tijdelijk, worden beperkt. Terug naar het monetaire beleid van Duisenberg en Wellink is niet meer mogelijk. Dat zou namelijk, heel zeker, een gigantische chaos veroorzaken, vele malen groter dan die van de Dertiger Jaaren. En dan zou iedereen weer moeten beginnen met het ‘tientje’ van Lieftinck. Het probleem was al zeker 12 jaar voorzienbaar toen de lange economische golf (1950-2008) van Kondratieff voorbij was. Dat betekent dat we nu in een transitieperiode zitten, de vorige duurde 20 jaar (1929-1950), en deze gaat zeker nog tot 2035 duren, voordat een nieuwe lange golf van start kan gaan (tot 2090-2100). Maar dan moet er wel een stabiel financieel/monetair systeem in de steigers staan en moet de sociaal/maatschappelijke inrichting van de nieuwe samenleving zijn opgetuigd. Geen systeem dat op lucht gebaseerd is. Overigens zie ik geen andere oplossing dan dat alle ballast eerst moet worden opgeruimd/vernietigd. Maar ik verwacht dat voortzetting van het huidige monetaire beleid geen oplossing biedt. We bevinden ons in een monetaire crisis, maar elke beschikbare optie leidt tot hetzelfde eindresultaat. Dat is een somber toekomstbeeld. Tot slot over dit onderwerp: ik heb grote zorgen over het monetaire beleid van de centrale banken en de gevolgen daarvan voor overheid, bedrijfsleven en burgers. Die zien hun spaarcentje en pensioenrechten in rook opgaan in de komende jaren. Veel topeconomen zijn meer bezig met het beleid waarop de economische krimp moet worden aangepakt en gebruiken daarvoor modellen die ongeschikt zijn voor de complexe problematiek waarmee wij worden geconfronteerd. Daarbij komt dat het kabinet Rutte III de kennis en het inzicht daarvoor ook niet in huis hebben en het CPB daarbij ook geen ondersteuning verleent. De pandemie, de terugloop van de economische activiteiten zijn problemen maar al datgene wat er op het terrein van monetair terrein plaatsvindt is veel ernstiger en gevaarlijker voor de samenleving. Daar doen zich heel enge ontwikkelingen voor, die van veel grotere orde zijn voor de korte en middellange termijn.

De Troonrede en de Miljoenennota 

Dit jaar een corona-versie van de ceremonie rondom de Troonrede. De Koning sprak het volk moed in, onder deze moeilijke omstandigheden. “De corona-crisis stelt ons ernstig op de proef in alles wat van waarde is” en “De opdracht is om over deze crisis heen de toekomst te blijven zien”. Rutte III is duidelijk beducht voor een somber verhaal. Daarom sprak het kabinet opvallend positief in zowel de Troonrede als in de Miljoenennota, opende ‘the day after’ haar editie. Maar de aangeboden begroting voor volgend jaar zit vol met voorbehouden: het kan ook slechter afgelopen, als onzekerheden een ander beeld gaan opleveren dan wat het kabinet nu presenteert. Maar daarover hoeven we ons geen zorgen te maken: we hebben nog buffers waarop we terug kunnen vallen. Enkele kritische aantekeningen: 1. noodsteun komt vooral terecht bij mensen met een vast salaris, niet bij de meest kwetsbaren; 2. gepensioneerden worden mogelijk met 4% gekort; 3. koopkracht stijgt gemiddeld met 0,8%, iedereen plust de een wat meer dan de ander alleen een alleenstaande ouder met een minimumloon mint 0,2% en een AOW’er met een aanvullend pensioen waarvoor hij decennia premie voor heeft betaald gaat 0,3% minnen. 150.000 werkenden gaan hun baan verliezen, voor hen daalt de koopkracht fors. Deze koopkrachtplaatjes zijn uitgegaan van (te) optimistische aannames en het kan ook goed zijn dat iedereen volgend jaar erop achteruitgaat; 4. De Raad van State oordeelt hard over de gebrekkige onderbouwing van de Miljoenennota. Ook zegt de RvS dat de belastingen omhoog moeten om de collectieve arrangementen (uitkeringen) te kunnen blijven betalen. Dat laatste heeft Hoekstra terzijde geschoven: geen bezuinigingen zo net voor de verkiezingen; 5. We moeten “ons schrap zetten voor een zware economische tegenslag”. Het begrotingstekort 2021 bedraagt €43,5 mrd, het grootste tekort ooit, als gevolg van de noodsteun en teruglopende inkomsten door de economische krimp onder meer als gevolg van de wereldwijde corona-pandemie. De staatsschuld stijgt nan 48 naar 61% bbp; 6. De werkloosheid stijgt naar 545.000, een deel daarvan moet omgeschoold gaan worden; 7. Mogelijk kan de inflatie sterker gaan stijgen dan het loon van de werkenden; 8. Hoekstra: ‘welvaart onder voorbehoud’ is de onzekere boodschap. “Een langere periode van corona-besmettingen of tegenslag van het herstel van de economische krimp kan zomaar 100.000 werklozen meer opleveren” en dan ligt deze begroting helemaal op zijn gat. 9. Twee belangrijke adviesorganen van de overheid, de Raad van State en de Algemene Rekenkamer ontraden het kabinet het Nationaal Groeifonds van €20 mrd op de voorgestelde wijze uit te voeren. De RvS zegt “het plan doet afbreuk aan de controlefunctie van het parlement”en de AR dat ‘dat het kabinet het nieuwe investeringsfonds op een oneigenlijke en gekunstelde manier door het parlement wil loodsen”. De adviezen worden door de regering genegeerd. 10. 1½ miljoen ZZP’ers en zelfstandige ondernemers gaan de komende jaren meer belasting betalen: de huidige zelfstandigenaftrek wordt versneld afgebouwd. Het zijn een tiental relevante feiten uit de voorgestelde Begroting 2021. De Telegraaf gaf over het optreden van de fractievoorzitters in de Tweede Kamer na de eerste dag ban de Algemene Politieke Beschouwingen de volgende karakteristieken van de hoofdrolspelers: Pieter Heerema van het CDA, nauwelijks deelgenomen aan het debat; Lilian Marijnisse SP, weinig indruk; Lodewijk Asscher PvdA, goed voorbereid; Kees van der Staay SGP, degelijk en zorgvuldig; Rob Jetten D66, reservespeler tegen wil en dank; Klaas Dijkhoff VVD, persoonlijk verhaal; Jesse Klaver GL, geen touw aan vast te knopen; Geert Wilders PVV, scherp betoog ‘de puinhopen van 10 jaar beleid Rutte’ en tot slot Thierry Baudet FvD, verdrietige poging. Conclusie: Heerema zwak, Asscher ijzersterk, Jetten uitgespeeld, Wilders vertolker van de stem van zijn achterban, winnaar, Klaver buitenspel en tenslotte Baudet speelt een intelligent spel met Rutte. Hij doet niet meer met het gezelschapsspel van kritische vragen te stellen en daarop vage antwoorden krijgen dan wel toezeggingen in de trant van ‘daar is over te spreken’. In feite is het debat, dat live wordt uitgezonden en maximale aandacht krijgt van de media, niet veel meer wat gehakketak van details, de hoofdlijnen worden vermeden. Baudet speelt zijn eigen spel en op zijn eigen wijze. Voor hem liggen de problemen en onderwerpen op een heel ander niveau. Die zullen beslist in de aanloop naar de verkiezingen in maart nog wel aan de orde komen. We staan op een kruispunt van wegen: Rutte is een lakei van het neoliberalisme, hij heeft de belangen van zijn ‘vriendjes’ in de afgelopen 9 jaar optimaal behartigd, de vraag is of hij zal trachten opnieuw tot 2025 dat beleid voort te zetten. De premier is een spreker als Brugman en één van de beste debaters van ons land, maar geen leider met visie. Als er problemen ontstaan die niet één dimensionaal zijn op te lossen dan zetten Rutte c.s. een werkgroep of commissie, met leden die zijn inzichten delen, aan het werk. Maar die adviezen zijn veelal ook ingegeven om zakelijke doelen van de leden na te streven en de macht van de markten in stand te houden. Zie de klimaattafels. De huidige problematiek is complex, dat moeten we niet onderschatten. Natuurlijk verstoort corona alles wat volgens de bestaande economische modellen oplossend zou moeten werken. Maar die modellen werken niet als er drie problemen tegelijk moeten worden aangepakt: 1. de economische krimp mede veroorzaakt door de corona-besmettingen; 2. de afbouw van fossiele energie en de daarbij behorende energietransitie en 3. de inrichting van een nieuwe samenleving voor de jongeren en volgende generaties. Ik denk dan aan een samenleving gebaseerd op robotisering, kunstmatige intelligentie, meer beta-gericht (algoritmes), de macht van data, internet en digitalisering. Een aantal waardes moeten worden herwogen zoals het klimaat, milieu en natuur en de sociaal/maatschappelijke fundamenten, de staatsinrichting van Europa en een herwaardering van de democratie en het neoliberalisme. Ik denk ook aan een herprofilering van de waarden: arbeid, inkomen, woning, veiligheid en privacy. Ik mis in het beleid van Rutte III ook maar de minste aanzet daartoe. We moeten met het Wouter/Wiebes fonds geen geld meer gaan steken in investeringen die dienstbaar moeten blijven aan de markt en in bedrijven die nog in het ‘fossiele’ tijdperk werken. En dan de geruchten dat Rutte een afscheidscadeautje heeft gegeven aan de teruggetreden voorzitter van de NCW-VNO, Hans de Boer, van €2.000 mln in de vorm van de Baangerelateerde Investeringskorting (BIK), dat is bedoeld voor bedrijven die investeringen doen die banen opleveren. Op vragen van Lodewijk Asscher bij de start van de Algemene Politieke beschouwingen over de onderbouwing van de BIK, moest Rutte toegeven dat die er nog niet is en pas op 5 oktober a.s. kan worden gegeven. Het tekent de premier. Hij mist de kennis en de aanpak van hoe de omscholing naar nieuw banen moet worden aangepakt, dus valt hij terug op een lobbygroep (van ondernemers) die aanbieden, tegen betaling, die klus wel op zich kunnen nemen. Maar die omscholing in de bedrijven mag niet worden betaald door de samenleving maar door de bedrijven zelf, want die hebben daar straks zelf het profijt van. Het laat voor de zoveelste keer de zwakte zien van de premier die geen leider is, maar een uitvoerder en de ondernemers weten handig gebruik te maken van die zwakte van de premier. Ze weten maar al te goed dat de kans klein is dat Rutte na de verkiezingen nog terugkomt om hun belangen zo optimaal te blijven behartigen als in de afgelopen 9 jaar. Dus is ingezet nu nog even snel €2 mrd subsidie binnen te halen. Corona rukt opnieuw op en het kabinet komt niet met een krachtig beleid. Het laat zijn oren hangen naar al diegenen die aan de bel trekken dat ze daardoor nieuwe financieel/economische schade gaan lijden. Ik was deze week op de markt en vrijwel droeg meer een mondkapje en niemand neemt de 1½ meter in acht. De toezichthouders in de openbare ruimte, waaronder boa’s keken toe maar deden niets. Datzelfde constateerde ik ook in de supermarkt. Veel clusters van besmettingen ontstaan in kroegen, dat is een gegeven, maar wat stelt het kabinet voor: de burgemeesters in 6 veiligheidsregios, Amsterdam-Amstelland, Rotterdam-Rijnmond, Haaglanden, Utrecht Kennemerland, en Hollands-Midden, allemaal gelegen in Noord- en Zuid-Holland, die van Duitsland en België de code rood hebben gekregen mogen kroegen na middernacht geen klanten meer binnenlaten, moet het volume van de muziek omlaag en om 1 uur moet het licht aan en moeten de laatste, veelal dronken, klanten de deur uit. Kun je het nog softer voorstellen? En dan zijn samenkomsten van >50 personen meldingsplichtig. Ook komen clusters van besmettingen voor in studentensteden.

Corona berichten

Om het oplopende aantal besmettingen een halt toe te roepen wordt in zes regio’s in het westen en midden van het land het late cafébezoek ontmoedigd. Om middernacht gaan de lampen aan. Moet de muziek zachter en mag er niemand meer naar binnen. Een uur later moet de zaak leeg zijn. Het maximale aantal mensen in een zaal, zoals een feestlocatie, wordt verlaagd naar 50.

Bij het RIVM zijn tot 10.00 uur vandaag 1849 nieuwe corona-besmettingen gemeld. Dat zijn er iets minder dan eerder deze week, toen een recordaantal van 1977 besmettingen werd gemeld. Het aantal bij het RIVM gemelde opnames in het ziekenhuis is toegenomen met een stijging die sinds 19 mei niet meer werd waargenomen. Het Landelijk Netwerk Acute Zorg spreekt van “aanzienlijke drukte” bij vooral ziekenhuizen in het westen van het land. Wel zijn de cijfers nog altijd veel lager dan in maart en april. (bron: NOS) De vraag is of de nu gemeten besmettingen in enige relatie staan tot de ernst van de besmettingen van de eerste corona-golf. Dat is niet het geval. Het heeft er alle schijn van dat het nu gaat om een griep-virus, zoals die jaarlijks heerst. Vijf dagen ‘snif, snif, wat koorts (een neusverkoudheid) en dan weer aan het werk. Een enkeling met een zwakke gezondheid komt in het ziekenhuis terecht. Het aantal patiënten dat eraan overlijdt past binnen het standaard aantal van 730 mensen die dagelijks overlijden (150.000 per jaar). Ik krijg steeds meer de indruk dat de onrust over ‘corona, in de huidige vorm, wordt versterkt door de lobbyisten van de farmaceutische industrie, die grote commerciële belangen belangen hebben in de ontwikkeling van een corona-vaccin, dat eraan komt. Op dit moment is er geen enkele reden denkbaar om door te gaan met het testen zolang de verschijnselen niet ernstiger zijn dan die van een neusverkoudheid, die geen psychische schade aanricht en al helemaal niet een vaccin te gaan opleggen, voordat is vastgesteld dat er geen bijwerkingen zijn. Ik kan er over meepraten want met de griepprik van 1 november 2003 ben ik heel ernstig ziek geweest en geen enkele arts en specialist kon mij helpen. Na 3 maanden was de situatie zo ernstig dat ik met mijn hoofd tegen een muur stond te slaan en ik met mijn echtgenote mijn uitvaart heb geregeld. Na een half jaar bleek de waterhuishouding in mijn hoofd te zijn ontregeld. Half november 2004 kwam mijn oudste zoon van zijn werk thuis met de mededeling dat hij niet at en met griep onder de dekens kroop. De volgende ochtend waren de verstoringen bij mij weg en mijn hoofd was weer rustig. Op één aspect na, ik heb nog steeds spanning in mijn rechterarm, waardoor ik nauwelijks kan schrijven en niet op de rechterzij kan slapen. Maar goed, daar is mee te leven.

Financieel/Economische berichten

De ECB heeft deze week besloten de kapitaaleisen voor banken te versoepelen tot juni volgend jaar. In Frankfurt hebben ze door waar de schoen wringt in het bankwezen: de solvabiliteit van de banken staat onder druk dan wel kan gebeuren. Het gaat dan om de relatie van het eigen vermogen tot het totale vermogen. Hoe hoger dat is hoe sterker de buffers van de bank zijn in moeilijke tijden, als kredietnemers hun verplichtingen niet meer kunnen worden nagekomen. Het bestuur
van de ECB meldt dat de omstandigheden dermate ‘uitzonderlijk’
zijn dat verlichting van de ‘leverage ratio’ (die al extreem
laag is) nu gerechtvaardigd is. Banken behoeven tot die datum
reserves die ze hebben gesteld bij de ECB niet mee te rekenen bij de
kapitaaleis, waardoor ze minder eigen vermogen/risicodragend
vermogen hoeven aan te houden. Of ze daardoor meer kredieten kunnen
verstrekken aan consumenten en bedrijven, motivering van de ECB,
betwijfel ik. Over 9 maanden bekijkt de ECB de situatie opnieuw.
(bron: NRC)

Greenpeace stapt naar de rechter om de staatssteun aan KLM teruggedraaid te krijgen. Volgens de milieuorganisatie is de miljardensteun die KLM krijgt vanwege de coronacrisis slecht voor het klimaat, omdat er geen milieuvoorwaarden aan worden verbonden. Greenpeace wijst op het Urgenda-vonnis van de Hoge Raad, waarin de overheid wordt verplicht de CO2-uitstoot terug te dringen als zorgplicht voor de burgers. De milieuorganisatie wil dat er aan de CO2-uitstoot van KLM een grens wordt opgelegd. Zo zou het bedrijf kunnen worden gedwongen te verduurzamen. (bron: NOS)

Artis stevent door de corona-maatregelen dit jaar af op een miljoenentekort. Daardoor is er geen geld voor de noodzakelijke renovatie van het aquarium en gaan geplande vernieuwingen voorlopig niet door. De enige focus die we nu hebben, is uit deze crisis te komen,” zegt directeur Rembrandt Sutorius. “We weten niet wat er nog allemaal gaat gebeuren en hoe hard corona terugkomt in Amsterdam. Wat het uiteindelijke verlies wordt, is dus nog niet te zeggen, maar het zal rond de tien miljoen euro zijn. Dat is een verlies dat we niet kunnen dragen. In 2019 bezochten 1,4 miljoen mensen de Amsterdamse dierentuin. Nu, half september, zit de dierentuin op de helft van het aantal bezoekers dat ze vorig jaar rond deze tijd had ontvangen. (bron: Parool)

Lagarde (ECB) meldt: ‘Digitale munt voor eurozone is in de maak’, schreef Wessel Simons. Binnen “enkele weken” komt de Europese Centrale Bank (ECB) naar buiten met een plan voor een digitale euro. Dat zegt Christine Lagarde, president van de ECB tegenover persbureau Bloomberg. Het is geen nieuws dat de centrale bank broedt op een eigen digitale variant van de euro. Zoals bekend is China momenteel een digitale renminbi aan het testen bij diverse commerciële banken en techbedrijven. En ook Libra, vorig jaar juni gelanceerd onder leiding van Facebook, heeft de ogen van de beleidsmakers in Brussel geopend. De vrees om achter de ontwikkelingen aan te lopen worden ook gevoeld aan de burelen in Frankfurt, waar de ECB huist. Lagarde houdt nog een slag om de arm: “De eurozone is er nog niet helemaal uit hoe deze digitale euro eruit komt te zien. We onderzoeken momenteel de voordelen, risico’s en uitdagingen ervan. De komende weken is er meer nieuws”. Een van de verwachte voordelen is dat centrale banken nog meer grip willen krijgen op de geldstromen in hun regio’s. Door middel van een privaat blockchainsysteem is namelijk elke beweging van een euro te volgen. Dat is met papier geld nu onmogelijk. Beleidsmakers denken met een verdergaande digitalisering ook bijvoorbeeld witwassen een halt toe te roepen. Cash is namelijk keuze nummer één voor criminelen. Lagarde gooit het ook op keuzevrijheid. Burgers binnen de eurozone moeten meer keuze hebben om uit te kunnen kiezen qua betalen en sparen. Maar in haar woorden klinkt ook door: we moeten geen volger zijn, maar een trendsetter. De raderen van Europa gaan traag, want het plan voor een ‘Eurocoin’ leven al langer. Finland lijkt als nieuwe voorzitter van de Europese Unie de drijvende kracht achter het concept plan. Binnen de centrale bank leven er nog steeds verschillende denkrichtingen voor de invulling van het plan. Sommigen zien een eigen digitale munt als een antwoord op Libra van techgigant Facebook en anderen. China is vergevorderd en voert momenteel testen uit in samenwerking met vier grote landen. Ook de Federal Reserve speelt met de gedachte, net zoals de Bank of England. Door de Brexit valt het Verenigd Koninkrijk buiten de eurozone. Een digitale munt vanuit een centrale entiteit is een tegenpool van Bitcoin, dat decentraal, censuurvrij geld vertegenwoordigt. De anonieme Satoshi Nakamoto heeft bitcoin 12 jaar geleden bedacht als tegengif voor het bestaande geldstelsel, die de wereld in 2008 in een financiële en economische crises stortte. De corona-crisis stelt overheden opnieuw voor de uitdaging hoeveel rek het huidige stelsel nog biedt.

GroenLinks heeft tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen een motie ingediend waarin het kabinet wordt opgeroepen het belastingvoordeelplan voor investerende bedrijven terug te draaien. Een groot deel van de oppositie ondersteunt de motie van Jesse Klaver. De partijen vinden de Baangerelateerde Investeringskorting (BIK) te vaag. Zij noemen het een “cadeautje” voor multinationals en aandeelhouders. Premier Rutte zegt dat dat niet zo is en dat juist ook kleinere bedrijven ervan profiteren, maar dat het plan nog moet worden uitgewerkt. Op 5 oktober aanstaande komt het kabinet met meer details. (bron: NOS)

Jochem van Staalduine schrijft in Trouw over het Nederlandse schuldenbeleid. Ondanks de economische voorspoed van de afgelopen jaren is het aantal huishoudens met problematische schulden weinig afgenomen. Bij veel van hen komt dat door pure pech. Toch is de aanpak vaak streng. Het Nederlandse schuldenbeleid kan veel beter, concludeert de Argumentenfabriek in een rapport, gefinancierd door de Rabobank. In hun publicatie doen de onderzoekers suggesties, in de hoop een nieuw gedachtepatroon te vestigen. “We benaderen schulden nu als persoonlijk falen, waar iemand boete voor doet”, zegt Robin Fransman van de Argumentenfabriek. Terwijl schulden volgens onderzoek heel vaak het gevolg zijn van toeval. “Mensen worden ziek, verliezen een partner, worden opgelicht, ontwikkelen een verslaving of hun bedrijf gaat failliet. Of ze vullen een belasting- of toeslagformulier verkeerd in.” In zulke gevallen is een strenge benadering volgens Fransman uit economisch oogpunt niet logisch. Schuldhulpverlening en -sanering kost veel tijd en geld. Bovendien levert het de schuldenaar langdurige stress op. “Ze presteren minder goed op hun werk, hun zorgkosten stijgen en hun kinderen halen minder goede resultaten op school”, zegt Fransman. Tegelijkertijd is de hoeveelheid geld die schuldeisers ontvangen relatief laag. Haal inspiratie uit het bedrijfsleven. Een voorbeeld: richt een semi-openbaar register op waar schuldenaren in komen te staan zodra ze schuldhulpverlening krijgen. Schuldeisers hebben daarna zes weken om al hun vorderingen te melden. “Nu duurt het tot twee jaar voor überhaupt duidelijk is wat voor schulden iemand heeft. Al die tijd kan je geen regelingen sluiten”, zegt Fransman. Gaat zo’n semi-openbaar register niet fungeren als zwarte lijst van wanbetalers? “We hebben ook al het Bureau Krediet Registratie (BKR), daar staat iedereen in. Met schulden die veel onschuldiger zijn.” Een ander zakelijk idee: schulden sneller kwijtschelden. Fransman: “Op dit moment is de norm dat iemand 36 tot 60 maanden een uiterste inspanning levert om zoveel mogelijk terug te betalen.” Na vijf jaar boodschappen doen met een lege portefeuille verdwijnt de resterende roodstand. Klinkt redelijk, alleen is er in de praktijk niemand bij gebaat. “Bij problematische schulden is de capaciteit om terug te betalen vaak heel laag, een paar tientjes per maand.” Het gevolg: de schuldenaar lijdt jarenlang armoede, terwijl de schuldeiser nauwelijks iets van zijn geld terugziet. Maar boetedoening dient toch een doel? Het dwingt spilzieken tot zuinigheid, uit angst voor de gevolgen. Dat principe moet blijven, zegt Fransman. “Wie te weinig verdient, moet zich in ons voorstel nog steeds twaalf maanden tot het uiterste inspannen.” Het gaat om de denkrichting. “We moeten van straf naar vergiffenis en genade.” Dat klink heel christelijk.

Per 1 juli van dit jaar betaalden huurders gemiddeld 2,9% meer huur dan een jaar eerder, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek. Dat is de grootste stijging sinds 2014. De stijging is vooral het gevolg van hogere inflatie. (bron: NOS) Dat is de grootste stijging sinds 2014. De grootste huurverhoging was dit jaar in Rotterdam en Den Haag, waar de huren met respectievelijk 4,1 en 3,6% stegen. In Amsterdam gingen de prijzen gemiddeld met 3,5% omhoog. Minister Katja Ollongren (D66) (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) zegt in een reactie dat ze zich zorgen maakt over mensen met hoge huren en lage inkomens. Voor Prinsjesdag wil en kan ze verder niet concreet op zaken ingaan maar “we moeten het in de gaten houden en goed kijken welke mensen getroffen zijn”. Het inflatiecijfer van 2,6% betekent dat de reële huurstijging – de gemiddelde huurverhoging min de inflatie – dit jaar op 0,3% lag. Sinds 2009 is de reële huurstijging niet zo laag geweest. Een meerderheid van de Eerste Kamer wilde dat de gebruikelijke huurverhoging op 1 juli niet zou doorgaan vanwege de coronacrisis, maar tweemaal legde minister Ollongren van Binnenlandse Zaken een motie hierover naast zich neer. Volgens haar was een huurbevriezing niet nodig en moesten verhuurders hun huurders helpen als zij financiële problemen hadden. De Eerste Kamer steunde een motie van afkeuring tegen de minister, wat zeer zeldzaam is. 70% van alle sociale huurwoningen is van woningcorporaties. Zij hebben vooral sociale huurwoningen in hun bezit, maar ook wel woningen in de vrije sector. De huren van hun sociale huurwoningen stegen dit jaar gemiddeld met 2,7%. Een klein deel van de corporaties heeft de huurverhoging uitgesteld naar later dit jaar. Dat gaat om ongeveer 100.000 woningen van de in totaal 2,3 miljoen. Aedes, de branchevereniging van woningcorporaties, zei half augustus dat een ½% van de huurders van 150 ondervraagde corporaties gebruik heeft gemaakt van een betalingsregeling. Volgens de woonkoepel was de financiële situatie van veel huurders na de lockdown snel weer verbeterd, bijvoorbeeld dankzij inkomensondersteuning door de overheid. Daarbij kunnen huurders in de sociale sector als zij minder dan een bepaald bedrag verdienen, aanspraak maken op huurtoeslag. In de vrije sector steeg de gemiddelde huur dit jaar met 3,0%. Dat is lager dan in 2019. Toen stegen de huren in de vrije sector gemiddeld met 3,3%. Volgens Laurens van de Noort, directeur van Vastgoed Belang, zagen zijn leden huurachterstanden nauwelijks oplopen. Ongeveer 40% van de woningen van de leden van Vastgoed Belang vallen in de vrije sector. Van de Noort denkt dat de steunmaatregelen van de overheid ertoe hebben geleid dat er geen grote huurachterstanden zijn ontstaan. De huren stijgen vooral als er een nieuwe bewoner in een huurwoning komt. Bij het aantreden van nieuwe huurders steeg de huurprijs gemiddeld met 9,5% ten opzichte van de huurder ervoor. Vorig jaar was dat 8,2%. Verhuurders zijn niet gebonden aan een maximale huurverhoging als een nieuwe huurder in een woning trekt. “Door de krapte op de woningmarkt zie je dat de huurprijzen van buren in één complex enorm kunnen verschillen”, zegt Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom van het CBS. “Sommige mensen huren al twintig jaar voor een laag tarief. Als zij vertrekken, wordt de huur voor de nieuwe huurders gelijk een stuk hoger.” Sinds 2016 mogen verhuurders tijdelijke contracten afsluiten van maximaal twee jaar. De Woonbond is daar niet blij mee. “Dit moest ervoor zorgen dat het verhuren van woningen makkelijker wordt en er daardoor meer aanbod zou komen”, zegt een woordvoerder. “Maar in feite betekent het flexibiliteit voor de verhuurder, die nu elke twee jaar nieuwe huurders voor de woning kan regelen en de huur naar believen kan verhogen. Dit zien we dan ook veel gebeuren.” Carla Huisman, onderzoeker bij de Rijksuniversiteit Groningen, waarschuwde eerder voor een stille verschuiving van vaste huurcontracten naar overeenkomsten van maximaal twee jaar. Volgens haar neemt het aantal tijdelijke huurcontracten dus toe, maar blijkt nergens uit dat er ook meer woningen zijn bijgekomen: “Zeker in de huidige krappe markt zit je niet te wachten op dit soort contracten. Je moet consumenten beschermen. Nu gebeurt dit veel in grote steden als manier om huren flink op te rekken.” (bron: Trouw) Dat de huurprijzen fors zijn gestegen is zeker niet het gevolg van de stijgingen van de inflatie. Volgens het CPB bedroeg de inflatie (HICP) in 2018 1,6%, vorig jaar 2,7% en voor dit jaar is de aanname 1,4%. Dat moet het CBS dan nog maar eens uitleggen.

Frontberichten

Amerikaanse president Donald Trump is met zijn vermogen flink geraakt door de uitbraak van de coronapandemie, zo komt naar voren uit de rijkenlijst samengesteld door zakenblad Forbes. Volgens berekeningen van Forbes is het vermogen van Trump gedaald van $3,1 mrd naar $2,5 mrd (-20%). Vooral de waardedaling door de coronacrisis van de kantoren, hotels en resorts, die worden beheerd door de Trump Organization, zette een mes in de rijkdom van de politieke leider van de Verenigde Staten. Forbes kroonde Amazon-topman Jeff Bezos voor het derde jaar op rij tot rijkste man. Zijn vermogen is hard opgelopen naar $180 mrd vanwege de uitzonderlijke beursprestaties van Amazon, waar hij een groot belang in heeft. MacKenzie Scott is, na haar scheiding van Jeff Bezos, ook goed in de slappe was komen te zitten. Door het grote belang in Amazon dat zij met de scheiding kreeg toebedeeld, is haar vermogen met bijna 60% gestegen naar $57 mrd. Tesla-topman Elon Musk is in procenten gezien de grootste stijger geworden in deze nieuwe rijkenlijst. De grootaandeelhouder van de fabrikant van elektrische wagens is goed voor $68 mrd, een plus van 242% in vergelijking met een jaar eerder. Vooral de enorme rit omhoog van het aandeel Tesla gaf zijn vermogen recent vleugels. Jenssen Huang, topman en grootaandeelhouder bij Nvidia, heeft eveneens geen reden tot klagen. Zijn vermogen is vanwege het succes op de beurs bij Amerikaanse chipmaker verdubbeld tot bijna $10 mrd. Eerder werd gemeld dat Bezos alleen al dit jaar volgens de dagelijks bijgehouden miljardairslijst van Bloomberg meer dan $80 mrd rijker is geworden. Alleen al het aandeel Amazon steeg tijdens de coronacrisis met 55%. Daarmee is Bezos vooralsnog de grote winnaar onder de superrijken. Hij wordt op de voet gevolgd door Elon Musk, grootaandeelhouder bij Tesla die dit jaar $72 mrd rijker werd. Onder de mannen is Bill Gates runner-up in de rijkenlijst. De oud-topman van softwareus Microsoft, waar hij nog steeds een groot belang in heeft, is goed voor $123 mrd. Gates heeft dit jaar zijn vermogen zo’n $10 mrd zien oplopen. (bron: DFT) Aan de Amerikaanse westkust vindt een natuurramp plaats. Vanwege bosbranden in de staat Oregon zijn daar meer dan 500.000 mensen geëvacueerd. De branden worden aangewakkerd door de harde wind. De plaatsen Detroit, Phoenix, Blue River, Vida en Talent zijn zwaar getroffen. De autoriteiten vermoeden dat de branden zijn aangestoken. Ook aan de oostkust in Californië woeden nog steeds grote natuurbranden. (bron: NOS)

Overwegingen

Om eens over na te denken: computersystemen worden steeds slimmer, maar blijven wij daarover wel de baas? We hebben het dan over Kunstmatige Intelligentie (AI) en over de (on)mogelijkheden die dat heeft. Ja, ik denk dat AI uiteindelijk veel intelligenter is/wordt dan de gemiddelde gebruiker van een computer e/o laptop/tablet/smartphone. Maar in dienst van wie gaat AI worden ingezet? De vraag is nu nog of AI alle componenten van de mens kan gaan beheersen. Wetenschappers van nu twijfelen daar nog over. Maar die vraag is wie de mogelijkheden gaan nemen om KI als een verdienmodel te gebruiken: het bedrijfsleven, het kapitaal of de politiek?

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 11 sep 2020; week 37: AEX 550,85; Bel20 3.375,86; CAC40 4.978,18; DAX30 13.116,25; FTSE 100 6.007,05; SMI 10.539,17; RTS (Rusland) 1228,64; SXXP (Stoxx Europe 600) 368,78; DJIA 27.657,42; NY-Nasdaq 100 10.936,98; Nikkei 23.360,30; Hang Seng 24.455,41; All Ords 6.057,60; SSEC 3.338,09; €/$1.184; BTC/USD $10.940,76; 1 troy ounce goud $1.984,90, dat is €52.933,97 per kilo; 3 maands Euribor -0,504%; 1 weeks -0,534%; 1 mnds -0,523%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,38%; 10 jaar VS 0,6839%; 10 jaar Belgische Staat -0,261%; 10 jaar Duitse Staat -0,487%; 10 jaar Franse Staat -0,223%; 10 jaar VK 0,18%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,499%; 10 jaar Japan 0,0096%; Spanje 0,285%; 10 jaar Italië 0,967%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,524 .

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden flat, beleggers worden nog steeds niet onrustig over het feit dat wereldwijd het corona-virus nog steeds niet onder controle is en in de VS noteert de dollar weer stabiel. Verder stemmen de data over de ontwikkeling in het 2e kwartaal tot nadenken, de stijgende werkloosheid en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden en de financieel/economische gevolgen van het voortdurende krimp-scenario. Duidelijk is geworden dat de prijsvorming op de aandelenbeurzen steeds minder een beeld geeft van de tegenvallende bedrijfsresultaten en winstwaarschuwingen maar steeds meer een waardebepaling is dat bedrijven een stabielere factor zijn (ook al gaat het momenteel slechter) dan de waarde van geld, met name de US-dollar. De Amerikaanse tech-aandelen verloren opnieuw in waarde. De goudprijs steeg licht, de bitcoin steeg ook wat. De rentetarieven noteerden opnieuw licht dalend. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,325%; Duitsland -0,043%; Nederland -0,041%; Frankrijk 0,472%; Japan 0,5845%; VK 0,737%; Canada 1,0518%; Spanje 1,1010%; VS 1,4431%; Italië 1,864%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,71%; Duitsland -0,692%; Nederland -0,631%; België -0,594%; Frankrijk -0,593%; Denemarken -0,575%; Spanje -0,296%; Japan -0,1215%; VK -0,13%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 19/20 09 2020/549 Is MMT een ketterse economische denkwijze die een complete monetaire chaos kan teweegbrengen?

UPDATE 12/13 09 2020/548 Een plan van aanpak: wetenschappers aan het woord

Artikelen uit het concept van dit blog heb ik moet doorschuiven naar blog 549 met de reacties op de Troonrede en de Miljoennota. Dit blog is meer afgestemd op vooruitzichten en een gewenste aanpak van de economische crisis zoals wetenschappers die in beeld brengen, die vanuit hun eigen specialiteit. In het volgende blog een artikel over de Moderne Monetaire Theorie (MMT) in relatie tot het monetaire beleid van de ECB en het voornemen een eigen cryptoversie van de euro te introduceren.

RTL Nieuws heeft de Prinsjesdagstukken al ingezien. Na een diepe dip van 5% economische krimp dit jaar, groeit de economie in 2021 met 3,5%. De koopkracht stijgt met gemiddeld 0,8%. Deze cijfers zijn iets gunstiger dan het Centraal Planbureau vorige maand nog voorspelde. In de augustusraming van het CPB was het derde coronasteunpakket nog niet verwerkt. Ook de belastingverlaging waar het kabinet het eind vorige maand over eens werd, zat nog niet in de eerdere raming. Vooral mensen met een baan gaan erop vooruit. Zij zien hun koopkracht stijgen met 1,2%. Ook mensen met een uitkering (+0,5%) en gepensioneerden (0,4%) houden volgend jaar iets meer over in de portemonnee.

De cijfers: eco groei 3,5%; werkloosheid5,9% (545.000 mensen; overheidsschuld 62%. De werkloosheid loopt volgend jaar verder op. Dat gaat wel een stuk minder hard dan zou zijn gebeurd zonder derde steunpakket. Eerder werd er nog van uitgegaan dat de werkloosheid zou stijgen tot 6,5%. In juli waren er in Nederland 419.000 werklozen en daar gaan er volgend jaar 145.000 bijkomen. Voor alle Prinsjesdagcijfers geldt wel dat het kabinet ervan uit gaat dat ons land niet opnieuw geheel of gedeeltelijk in lockdown hoeft vanwege het aantal coronabesmettingen. Als er wel weer lockdown-maatregelen komen, kunnen de cijfers anders uitvallen.

Het kabinet verwacht voor 2021 een economische groei van 3,5%. De werkloosheid loopt verder op, maar de koopkracht stijgt gemiddeld met 0,8%, meldt RTL Nieuws op basis van de belangrijkste Prinsjesdagstukken. Ingewijden zeggen dat de percentages nog wat kunnen veranderen. De vraag is wat de cijfers waard zijn. Door de coronacrisis is de nabije toekomst erg onzeker. Als er een tweede golf komt, kan de economie in slechter weer komen. Voor werkenden stijgt de koopkracht met 1,2% ,voor uitkeringsgerechtigden met 0,5% en voor gepensioneerden met 0,4%, blijkt uit de stukken. Vooral voor werkenden ligt een koopkrachtstijging in het verschiet; zij gaan er ongeveer 1,2% op vooruit. Uitkeringsgerechtigden en gepensioneerden krijgen er, als alles goed gaat, respectievelijk 0,5 en 0,4% bij. Volgens politiek verslaggever Ron Fresen zijn het cijfers van de tekentafel. Gemiddelden, maar ze zeggen niets over de werkelijkheid bij mensen thuis. “Uit de werkloosheidcijfers kan je aflezen dat de steunpakketten van het kabinet veel extra werkloosheid nog weten te voorkomen, maar ook daar is er grote onzekerheid of dat blijft werken.” (bron: NOS) ABN Amro verwacht volgend jaar een gemiddelde stijging van de pensioenpremie met 4% om de dekking op peil te houden. Daardoor kan de koopkracht van werkenden en uitkeringsgerechtigden te stagneren (naar nulpunt). https://www.telegraaf.nl/financieel/559403612/abn-koopkracht-naar-nulpunt-door-hogere-pensioenpremies

Nationaal Groeifonds

De ministers Hoekstra en Wiebes van Financiën en Economische Zaken hebben het Nationaal Groeifonds gepresenteerd. Het fonds van €20 mrd is bedoeld om te investeren in ontwikkelingen die bijdragen aan groei en aan het halen van de klimaatdoelen van Parijs. Volgens Hoekstra verandert de manier waarop de komende decennia geld wordt verdiend naar een duurzame manier. Het Wopke-Wiebesfonds is hard nodig, zeggen de naamgevers (Wopke) Hoekstra en Wiebes, om gezondheidszorg, onderwijs en pensioenen te kunnen blijven betalen en nog huishoudgeld over te houden. Een commissie adviseert wie er geld krijgt. “Investeren voor de dag van morgen, om niet te zeggen voor de dag van overmorgen.” Zo kondigde minister Hoekstra het Nationaal Groeifonds aan. “Het gaat om de noden van straks, van de komende generaties”, beaamde minister Wiebes. Het fonds van uiteindelijk €20 mrd ging al lang over de tong in Den Haag. “De manier waarop we ons geld verdienen zal de komende decennia veranderen”, zei Hoekstra. “We vergroten op een duurzame manier ons verdienvermogen.” Een onafhankelijke commissie beoordeelt wie geld zou moeten krijgen. De commissie geeft slechts advies, dat het kabinet kan overnemen, maar ook naast zich neer kan leggen. De Tweede Kamer kan investeringen ook nog blokkeren. Wiebes benadrukte dat niet alleen de coalitie voorstander is van “Nederland uit de crisis investeren”. Volgens hem leeft het breed in Den Haag, onder meer bij de PvdA en GroenLinks. Beide partijen reageren overigens kritisch. “Alle inspanningen moeten worden gericht op de omschakeling van de oude naar de nieuwe economie”, zegt GroenLinks-leider Klaver. “Maar dit kabinet komt met een miljardenfonds voor het verdienvermogen van de bv Nederland.” PvdA-Kamerlid Nijboer noemt het fonds teleurstellend. “Het kabinet komt met geen enkel concreet project. Terwijl de werkloosheid nu hard oploopt.” Concrete projecten zijn inderdaad niet bekendgemaakt. De komende tijd kunnen mensen en organisaties zich aanmelden met ideeën op drie terreinen: kennisontwikkeling, fysieke infrastructuur en onderzoek, ontwikkeling en innovatie. Het moet gaan om eenmalige investeringen, niet om structurele overheidsuitgaven op het gebied van kennisontwikkeling en innovatie. Het minimum voor een aanvraag is €30 mln, een maximum is niet gesteld. Werkgevers onderschrijven het belang van het groeifonds. “Met dit fonds kan het kabinet de basis leggen voor zaken als een nieuwe waterstofinfrastructuur, hoogwaardig openbaar vervoer en nieuwe innovaties,” aldus Hans de Boer, voorzitter van werkgeversorganisatie VNO-NCW. Greenpeace-woordvoerder Faiza Oulahsen is bang dat economische groei de doorslag zal geven bij de keuzes voor projecten van het groeifonds: “Het is nu juist cruciaal dat we investeren in een groene en eerlijke samenleving.” Er is de afgelopen tijd al een aantal ideeën geopperd: een verlenging van de Noord/Zuidlijn in Amsterdam of een snelle treinverbinding naar Groningen. Maar er gaan ook geluiden op om te investeren in peuteronderwijs, waterstofinfrastructuur of een hele grote batterij in Limburg. Bijna een jaar geleden, op Prinsjesdag, werd het fonds aangekondigd voor begin dit jaar, maar de coronacrisis gooide roet in het eten. Toen werd gesproken over €50 tot €100 mrd, dat in een keer geleend zou worden. Of het fonds gaat oplopen tot €20 mrd hangt mede af van volgende kabinetten en of zij de noodzaak ervan zien. De eerste tranche is nog aan dit kabinet: op 1 januari 2021 moet er €4 mrd in het fonds zitten. Leden van beoordelingscommissie zijn ING-hoofdeconoom Marieke Blom, voorzitter van de OVV en voormalig minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem, hoogleraar natuurkunde Robbert Dijkgraaf, directeur van Autoriteit Financiële Markten Laura van Geest, rector van Maastricht University Rianne Letschert, Feike Sijbesma van DSM, Peter Wennink van ASML, Constantijn van Oranje, Robert-Jan Smits van de Technische Universiteit Eindhoven en Jacqueline Tammenoms Bakker, die onder andere is commissaris Boskalis, Unibail-Rodamco-Westfield en Tom Tom.

De actuele situatie: De industriële productie lag in het tweede kwartaal bijna 10% lager dan vorig jaar, de investeringen ruim 10%. Vooral dat laatste belooft weinig goeds. Het bruto nationaal product (BNP), de som van alles wat er in Nederland wordt verdiend, was in het tweede kwartaal 9,3% lager dan vorig jaar. Zo’n daling was er niet eerder. Idem voor de daling van 8,5% vergeleken met het eerste kwartaal van 2020. De Nederlandse consument doet wat-ie vaker doet tijdens crises: minder uitgeven. In april besteedden consumenten 16,5% minder dan in april 2019, in mei 13% en in juni 7% dan een jaar ervoor. In totaal gaven ze ruim €10 mrd minder uit dan vorig jaar. Dat geld staat nu vooral renteloos op spaarrekeningen. Fabrieken in Nederland draaien nog niet op volle toeren. In de maand juli werd er 5,8% minder geproduceerd dan een jaar eerder. De drie maanden hiervoor was die daling een stuk sterker. Op het dieptepunt in met werd er zelfs ruim 12% minder geproduceerd dan in dezelfde maand een jaar eerder. In juni werd er nog een min van bijna 10% genoteerd. Bijna alle industrietakken krompen nog ten opzichte van juli 2019, maar daarop is een uitzondering. Er werden meer chemische producten geproduceerd: +2,2%. De hardste klappen vallen nog steeds in de tak ‘reparatie en installatie van machines’. Daar lag de productie bijna 22% lager. Door de lockdown en de coronamaatregelen is het stroomverbruik in het tweede kwartaal flink lager dan in dezelfde periode vorig jaar. In totaal werd er 7% minder elektriciteit verbruikt ten opzichte van het tweede kwartaal van 2019.

Enkele kanttekeningen. In feite is het een voorstel van gemiddeld €4 mrd per jaar tot 2026. Plaats dat in de context van een bbp van >€400 mrd, een staatsschuld van €400 mrd, ons spaargeld van €400 mrd en onze pensioenreserves van €1600 mrd, de ‘aanname’ van €80 mrd aan ‘corona-steun’ en dalende overheidsinkomsten dit jaar en aan steun aan KLM van €3,2 mrd. Wat stelt die €20 mrd voor in 5 jaar? Als een opdracht aan de architecten van de blauwdrukken voor de bouw en inrichting van een nieuwe samenleving moet dat voldoende zijn, maar voor investeringen in de toekomst is VEEL MEER nodig. Hoe groot is die €20 mrd in 5 jaar uitgedrukt in het bbp in die periode: 0,008% en hoe groot in relatie tot de coronasteun van dit jaar 0,05%. Dit is waar dit Wopke-Wiebesfonds mee komt voor de bouw en inrichting van de maatschappij/samenleving voor de toekomst, die morgen al begint. Van het project van €20 mrd voor de periode 2021-2026 staat alleen maar €4 mrd vast als het parlement daarmee instemt. De andere €16 mrd moet door het volgende kabinet door het parlement worden geloosd. Het hele project straalt het gebrek aan visie uit van Rutte III. ‘ Wij weten het niet wat we moeten doen daarom hebben wij tien Knappe Koppen (KK’s) gevraagd ons te adviseren, maar wij bepalen daarna zelf wat ermee gebeurt’. Dan is de vraag waaraan worden die voorgedragen adviezen worden getoetst? In die Commissie van de Knappe Koppen (KK’s) is het maatschappelijke veld niet vertegenwoordigt, verder zitten er KK’s in waarvan je je kunt afvragen wat hun toegevoegde waarde is. Dat is een veeg teken aan de wand. Datgene wat het duo Wopke-Wiebes (CDA-VVD) bij de presentatie te berde bracht waren niet meer dan niet-onderbouwde uitspraken. Het ligt nu eindelijk op tafel en niemand kan er meer onderuit: op 2 september 2013 zei Mark Rutte in de H.J. Schoo-lezing “Als visie een blauwdruk voor de toekomst betekent, dan verzet alles wat liberaal is in mij zich daartegen.” Wij weten nu wat de gevolgen daarvan zijn voor ons land. Wij zitten met een kabinet dat geen flauw idee heeft wat er moet gebeuren om de samenleving voor onze jongeren en volgende generaties in te richten op financieel/economisch maar ook sociaal/maatschappelijk terrein. Verder dan wat generale vage uitspraken als ‘we moeten ons uit de crisis investeren’, economische groei en het klimaat komen ze niet. Kennisontwikkeling, fysieke infrastructuur en onderzoek, ontwikkeling en innovatie worden genoemd maar in welke richting daarmee moet worden ingeslagen ontbreekt. Zelfs één concreet plan ontbreekt. Ze denken vanuit een grote leegte door gebrek aan kennis en het ontbreken van verkenningen. Genoemd wordt infra-structuur. Op zich prima, maar dan moet er wel eerst een beeld worden gevormd waar de behoeften in de toekomst liggen. We moeten weten in welke mate over tien jaar er nog noodzaak is om ergens fysiek aanwezig te zijn. Misschien kunnen we met G5 wel functioneren zonder dat we ons daarvoor fysiek moeten verplaatsen. Er zijn al chirurgen die in Amsterdam een patiënt in Groningen kunnen opereren. Ik verwacht dat die ontwikkeling zich in brede zin doorzet b.v. ook met thuiswerken. Ander onderwerp: hoe gaat het transport van goederen zich binnen Europa zich ontwikkelen? Gaat een groot gedeelte van de goederen verhuizen van ‘over de weg’ naar ‘het spoor’ voor de langere afstanden? En als we daar dan duidelijkheid over hebben dan zou wellicht de aanleg van de Flevolijn (trein Groningen-Amsterdam) en de verlenging van de Noord-Zuid lijn van Purmerend naar Schiphol kunnen worden uitgewerkt. Werkelozen moeten worden omgeschoold, prima, maar waar de banen voor de toekomst liggen, blijft een raadsel. Het bedrijfsleven moet maar initiatieven nemen en de Commissie van 10 KK’s (waarin ik mis het Sociaal en Cultureel Planbureau en het Planbureau voor de Leefomgeving) moeten ons maar adviseren en uit die adviezen maken wij dan keuzes. Nee, Rutte, zo werkt het niet. Je bent tot dusverre met complexe problemen zo wel weggekomen maar deze keer lukt dat niet meer. Neem de steun van €482 mln voor de cultuursector. Lijkt heel sympathiek, totdat blijkt dat een groot deel van dat geld niet naar de kunstenaars en creatieve geesten gaat maar door de gemeenten wordt gebruikt om huur van culturele gebouwen en het personeel dat daar werkt, te betalen. De grootste profiteurs zijn vastgoedbeleggers en de steun wordt nauwelijks gebruikt voor de programmering van culturele activiteiten. Het zou moeten gaan naar de echte kunst en niet naar afgeleide zaken. Typisch neoliberaal beleid van Rutte III. De beleggers steunen en daarvoor het uiterlijk van de ‘cultuursector’ gebruiken in de verwachting dat dat sympathiek overkomt bij het volk. Rutte, jouw bestuursmodel is van de vorige eeuw, daar kunnen we niet mee verder. ‘Voor corona’ is verleden tijd, de toekomst ligt voor ons en jij bent ongeschikt daaraan leiding te geven.

Financieel/Economische berichten

Het vertrouwen van industriële producenten verbeterde in augustus voor de vierde maand op rij, zo meldt het CBS ook. Ondernemers waren vooral minder negatief over de orderportefeuille en de voorraden gereed product. (bron: DFT)

De Chinese producentenprijzen zijn in augustus opnieuw gedaald, vooral door lagere prijzen in de olie- en energiesector. Volgens het statistiekbureau daalden de prijzen die Chinese fabrikanten voor hun producten vragen vorige maand met 2% op jaarbasis. In juli gingen de producentenprijzen al met 2,4% omlaag. Door de coronacrisis staat de vraag naar Chinese goederen in de wereld onder druk en dat zorgt weer voor zwakkere prijzen, met daarbovenop lagere energieprijzen. Economen verwachten dat dit zwakke prijsklimaat voorlopig nog zal aanhouden. Er kwamen ook cijfers over de inflatie in China. Die kwam uit op 2,4% in augustus op jaarbasis, tegen 2,7% in juli. (bron: DFT)

De corona-crisis heeft een economische ravage in de eurolanden veroorzaakt. Zo’n €1.000.000.000.000 (1 biljoen) aan economische productie is verloren gegaan. Overheden hebben voor honderden miljarden aan steunmaatregelen opgetuigd. En tot overmaat van ramp dalen de inflatie en de consumentenprijzen, een symptoom van een hele zwakke economie. Dit zijn een hoop zorgen voor de Europese Centrale Bank (ECB) dus. De ECB sprong bij het begin van de corona-crisis in maart ongekend snel en stevig in de bres met een opkoopprogramma. De ECB kocht voor €1350 mrd (1,35 biljoen) aan staatsschulden op. Het verder overeind helpen van alles en iedereen is lastig. Het helpt niet dat de rente al op nul staat en er net een gigantisch schuldenopkoopprogramma van €2.600 mrd (2,6 biljoen) voor de vorige crisis geweest is. Door de corona-crisis wordt minder gebouwd, geproduceerd, geleverd en gekocht. De corona-crisis is ten diepste een vraagcrisis. Er is geen schaarste of tekort aan goederen en diensten, het is geen oliecrisis of ramp, maar mensen kopen minder. Niet omdat er geen inkomen is, maar mensen kunnen, durven en willen het niet. Ook de onzekerheid over baan en inkomen maakt mensen voorzichtig en spaarzaam. De vraag is waarom mensen geen vertrouwen meer hebben in de toekomst. Daarvoor zijn wel enkele redenen aan te geven. Het begon met onze politieke leiders die 6 jaar geleden niet reageerden op de oproep van Mario Draghi, die zorgde voor veel en gratis geld, om te gaan investeren. Het minste wat had moeten gebeuren was opdracht te geven aan ‘bouwmeesters’ de blauwdrukken te ontwerpen voor een nieuwe maatschappij/samenleving voor onze jongeren. Toen maakte Draghi een blunder door door te gaan met het inkoopprogramma van staatsleningen. Daarmee creëerde hij een overvloed aan geld waar alleen de speculanten, de casinoboys, de slimme beleggers belangstelling voor hadden. De effectenkoersen vlogen omhoog. Daarna zette Trump een handelsoorlog in tegen China, maar in feite ook met de rest van de wereld. Toen kwam de corona-pandemie. Er was geen plan-A en geen plan-B. De schade die COVID-18 veroorzaakte is biljoenen euro’s groot. De banken moesten gered worden dus stelde de ECB enorme liquiditeiten beschikbaar, soms zelfs tegen een negatieve rente. Overheden in paniek. EU komt met Herstelplan van €750.000, waarover de 27 regeringsleiders dagen hebben moeten debatteren, voor er een vorm van overeenstemming werd bereikt. We staan nu voor een ontslaggolf, waarvan we de gevolgen nog niet kunnen overzien. Te zwakke bedrijven worden met overheidsgeld in leven gehouden. De gevolgen daarvan moeten nog komen. Dus als het volk onzeker is, lijkt mij alleszins verklaarbaar. Dat alles drukt de prijzen van goederen en diensten en daarmee ook de omzet en verdiensten van bedrijven. Inflatie slaat om in deflatie, precies wat de ECB helemaal niet wil. De inflatie in de eurozone bedroeg in augustus min 0,2%. Lagere prijzen klinkt misschien fijn en voordelig maar is eigenlijk een symptoom van een niet goed draaiende economie. De belangrijkste doelstelling van de ECB is namelijk het bewaken van de inflatie, de consumentenprijzen. Idealiter dient de inflatie in een gezond draaiende economie te liggen tussen de 1,5% en 2%, maar het lukt de ECB al jaren niet dat voor elkaar te krijgen. En nu kijkt de centrale bank toch weer in de ogen van het deflatiespook: dalende consumentenprijzen. Vreest de ECB werkelijk het deflatiespook? Ja, als de waarde van de euro stijgt ten opzichte van andere valuta van landen buiten de eurozone waarmee wij belangrijke handelsrelaties onderhouden, dan dalen onze prijzen van de goederen die wij uit die landen importeren. En in Duitsland werd de BTW verlaagd. Maar er zijn twee andere zaken waardoor de inflatie kan gaan stijgen. Op de eerste plaats moeten bedrijven die zijn getroffen door corona en hun opgenomen kredieten en vooruitgeschoven fiscale- en bankbetalingen tijdig willen terugbetalen hun prijzen verhogen. Ik betaal bij de kapper een corona-toeslag en een kop koffie en een biertje op een terras zijn ook duurder geworden. Verder wat gaat er gebeuren met de café’s als op 1 oktober de terrassen moeten worden opgeslagen? Terecht denk ik dan. In de supermarkten zie ik de prijs eerder stijgen (duurdere actieprijzen) dan dalen. Een fles Argentijnse wij daargelaten, maar dat ook verklaarbaar. De Argentijnse pesos is in vier jaar tijd 488% gedaald t/o €. De de centrale banken ongelimiteerd geld in de marken bleven pompen, daalt de waarde van de valuta en neemt het vertrouwen af: gaan de lonen, prijzen en dus de inflatie stijgen. Maar de realiteit is dat de ECB zichzelf wijs moet maken dat er een deflatiespook dreigt want als dat niet zo zou zijn moet de ECB de geldmarkten gaan verkrappen en de rente gaan verhogen. En dat veroorzaakt een complete chaos op de financiële markten. Dus suggereert de ECB een deflatoire prijsontwikkeling om daarmee tijd te winnen. Dus besloot de ECB afgelopen donderdag even pas op de plaats te maken. Even afwachten hoe de economieën in de eurozone zich gaan ontwikkelen en in welke mate een 2e corona-golf nieuwe tegenslagen gaan genereren. De ECB verwacht voor volgend jaar 1% inflatie en voor daarna een verdere toename en een economische krimp van 8% dit jaar en voor 2021 een groei van 5%, als er geen nieuwe tegenslagen komen. Dus ook volgend jaar zitten we dan nog met een krimp van 3,5%. Christine Lagarde schroomde niet de actuele stand van zaken wat positiever in beeld te zetten dan de werkelijkheid is. Neem in Nederland het aantal faillissementen dat in augustus in de laatste 21 jaar niet zo laag is geweest. Maar hoe groot is de bulk van bedrijven die niet levensvatbaar meer zijn, maar overeind gehouden moeten worden door de steunmaatregelen van de overheid. Neem de ontslaggolf die eraan komt, waardoor het werkelozen fors gaat stijgen en neem het traject en de kosten van de omscholing van werkelozen. Neem de horeca en recreatie problemen in heel Europa, neem de problemen in de luchtvaart. Daar kun je de ogen niet voor sluiten. Tot juli 2021 blijft de ECB haar inkoopprogramma uitvoeren en dat betekent dat er de komende 9 maanden de liquiditeiten op de geldmarkten ruim blijven en de rente laag c.q. negatief. Ook de banken kunnen extra goedkope leningen bij de ECB opnemen. Zolang het virus rondwaart en de samenleving en economie klein gehouden wordt door afstand houden en 1,5 meter-regels zal de economische activiteit laag blijven. De ECB kan dat niet zomaar voorkomen, zegt ING-econoom Carsten Brzeski. “De ECB heeft een mogelijke nieuwe eurocrisis en een kredietcrisis helpen voorkomen, en gezorgd voor vertrouwen in de financiële markten, maar het echte herstel moet komen van overheden en het begrotingsbeleid.” De centrale bank kan weliswaar eindeloos geld oppompen, maar de markt lijkt al flink verzadigd. Meer geld doet niet zoveel meer. Elke dag ligt rond de €500 mrd van banken ongebruikt bij de ECB. De excess liquidity, de overtollige liquiditeit, het geld bovenop de vereiste reserves van centrale banken, is dankzij de opkoopprogramma’s aangezwollen tot bijna €3.000 mrd en groeit met de dag. De ECB heeft weliswaar al van alles uit de kast getrokken maar kan nog aan een paar knoppen draaien, zoals meer en sneller schulden opkopen en de rente verlagen. Maar de kans dat de ECB nu nog niets doet is groter. “Lagarde zal waarschijnlijk lagere inflatieverwachtingen presenteren, mede door de sterkere euro van de afgelopen periode en door de impact van de coronacrisis, maar verder het kruit drooghouden gegeven alle onzekerheid over de stand van het economisch herstel”, denkt ING-econoom Bert Colijn. De centrale bank koerst op inflatieverwachtingen, de verwachte beweging van de inflatie in de komende twee jaar, en niet zozeer naar de dagkoersen, de inflatie van vorige maand. Die inflatieraming heeft de ECB al flink naar beneden moeten bijstellen. De ECB rekent dit jaar op een inflatie van 0,3%, in 2021 op 0,8% en in 2022 op 1,3%. Mijlenver verwijderd allemaal van de beleidsdoelstelling van “minder dan maar dicht bij twee%”. Volgens Brzeski moet de ECB er in ieder geval voor zorgen dat de geldkraan niet te snel wordt dichtgedraaid. “De eurozone loopt anders het gevaar dat de euro nog duurder wordt ten opzichte van andere valuta en dat is slecht voor de economie en inflatie.” “En als dat allemaal niet helpt, praten we wel weer over helikoptergeld.” Het idee van ‘helikoptergeld’ is dat burgers rechtstreeks geld in handen krijgen. “De ECB zou dat idee beter kunnen bewaren voor de volgende crisis.”

Veel hotels zijn op dit moment verliesgevend, zegt Koninklijke Horeca Nederland (KHN) die onderzoek deed. Sinds juni hebben hotels te maken met een bezetting van amper 60 tot 70%. In de grote steden en vooral Amsterdam is het zelfs rond de 25%. Hotelkamers in en rond Amsterdam staan 2/3 van de tijd leeg. Eén op de tien hotels in de hoofdstad wankelt door de crisis. 5 tot 10% van de hoteliers zit in de gevarenzone, stelt ABN Amro. De hotels maken dit jaar maar €42 voor een overnachting, tegen €129 vorig jaar. De bezettingsgraad blijft steken op 35%, tegen 60+ in 2019. “Het schrijnende is dat de politiek en de consumenten het idee hebben van de laatste maanden met volle terrassen en mooi weer en denken: het gaat best weer goed met de horeca. Maar voor de hotels, vooral in de grote steden, geldt dit absoluut niet”, zegt KHN-directeur Dirk Beljaarts. Hij verwacht grote ontslaggolven. “Voor de hele sector zal dit gaan om duizenden ontslagen. Tussen 50.000 en 100.000 arbeidsplaatsen voor de gehele horeca.”

De bestuurlijke onrust bij de Volksbank leidt tot ’zorgen’ bij minister Wopke Hoekstra (Financiën). De staatsbank stuurde onlangs financieel bestuurder Pieter Veuger al binnen een half jaar weer weg. Daarnaast onthulde de Telegraaf dat de nieuwe topman van de Volksbank Martijn Gribnau, en daarmee de bank zelf, op het moment van diens aanstelling nog onder de Amerikaanse sanctiewet viel. Dat was omdat Gribnau nog een green card had, een soort werkvergunning van de Verenigde Staten. Die heeft de nieuwe ceo inmiddels ingeleverd, meldt Hoekstra. De onrust heeft ervoor gezorgd dat minister Hoekstra in gesprek met de voorzitter van de raad van de commissarissen en Gribnau ’zijn zorgen heeft geuit’. Dat schrijft de minister in een brief aan de Tweede Kamer. „Ik vind het teleurstellend dat constructieve samenwerking tussen de directieleden kennelijk niet mogelijk is gebleken en dat dit uiteindelijk tot het vertrek van de cfo heeft geleid”, schrijft Hoekstra. Hij meldt dat de Volksbank een ’onafhankelijk en extern onderzoek laat verrichten naar de bestuursdynamiek’. Veel dieper wil de minister niet ingaan op de kwestie bij de staatsbank. Hij wijst erop dat zijn ministerie juist het NLFI, dat de staatsdeelnemingen beheert, heeft opgezet om die belangen zelfstandig en niet-politiek op te pakken. (bron: DFT)

Webwinkel Otto en MediaMarkt stoppen mogelijk met het aanbieden van producten op krediet wanneer de rente op 10% blijft, in plaats van 14%. Dat bevestigen de bedrijven na eerdere berichtgeving van Het Financieele Dagblad. Sinds 10 augustus heeft het ministerie van Financiën deze tijdelijke maatregel opgelegd in opdracht van de Tweede Kamer. Het ministerie vroeg in de corona-crisis deze rentes te verlagen, omdat huishoudens met lage inkomens door de hoge rentes in de problemen kunnen raken. Het is niet duidelijk voor hoe lang de maatregel gaat gelden. Minister Wopke Hoekstra onderzoekt nog wat een goede rentestand is voor de lange termijn. In april werd een motie van Tweede Kamerlid Jasper van Dijk van de SP aangenomen die de regering oproept onder meer „woekerrentes” aan banden te leggen die worden gerekend door postorderbedrijven. MediaMarkt laat weten dat de verlaging van de rente het betalen op krediet „ernstig onder druk” zet. De elektronicaketen blijft deze betaalmogelijkheid aanbieden maar sluit niet uit dat die in de huidige vorm verdwijnt „als gevolg van nieuwe ontwikkelingen.” Volgens MediaMarkt maakt een klein deel van de klanten gebruik van het kopen op krediet en gaat het dan vaak om de duurdere producten. Webwinkel Otto verstrekt veel lage kredieten van een paar honderd euro. „Daar gaat een hoop werk in zitten, want we wijzen meer dan de helft van de aanvragen af”, zegt een woordvoerder. Wanneer de renteverlaging lang in stand blijft, of permanent wordt, moet Otto opnieuw onderzoeken of het aanbieden van producten op afbetaling nog rendabel is. „Maar het zou ook kunnen dat we deze optie ook dan nog willen bieden voor onze klanten”, aldus de woordvoerder. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) heeft begin dit jaar cijfers gepubliceerd over betalingsachterstanden en het aantal uitstaande kredieten bij verzendhuizen. In 2019 sloten webwinkels bijna een half miljoen kredieten af, waarvan ruim een kwart te maken hebben met een betalingsachterstand. (bron: DFT) Als het beheer en de kredietrisico’s dermate hoog zien dat hier woekerrisico’s moeten vragen dan is het beter dat ondernemingen stoppen met kopen op afbetaling, zeker in acht genomen dat vorig jaar bijna 500.000 afbetalingstransacties werden afgesloten waarvan er 125.000 betalingsachterstanden hebben.

Verzekeraar Vivat gaat de komende drie jaar 400 tot 500 arbeidsplaatsen schrappen om kosten te besparen. Gedwongen ontslagen zijn daarbij niet uitgesloten, laat een woordvoerder weten. De bezuinigingsronde hangt samen met het afstoten van de tak voor schadeverzekeringen aan NN Group, waardoor veel kostenvoordelen wegvallen. Vivat werd dit jaar overgenomen door het gespecialiseerde verzekeringsbedrijf Athora, dat als onderdeel van de deal de niet-levensverzekeringen verkoopt aan verzekeraar NN. Dat dit gepaard zou gaan met banenverlies, hing al in de lucht. Hoeveel gedwongen ontslagen er concreet zullen vallen, kon de zegsman nog niet aangeven. “Maar het zullen zeker niet de gecommuniceerde aantallen zijn.” Een deel van de banenreductie verwacht het bedrijf door te voeren door afscheid te nemen van extern ingehuurde medewerkers en natuurlijk verloop. Ook schreef Vivat de afgelopen maanden minder vacatures uit om het personeelsbestand te verkleinen. Op dit moment is Vivat, het moederbedrijf van onder andere Zwitserleven en Actiam, goed voor 2200 voltijdsbanen. Al het personeel is werkzaam in Nederland. Naast het schrappen van de honderden banen, gaan het komende anderhalf jaar zo’n 575 arbeidsplaatsen over naar NN. De reorganisatie begint naar verwachting in het laatste kwartaal van het jaar, na consultatierondes met de ondernemingsraad. Mede door de ingreep in het personeelsbestand hoopt Vivat in drie jaar de kosten met 30% omlaag te krijgen. Lagere kosten zijn niet alleen nodig door het wegvallen van Vivat Schadeverzekeringen, maar ook doordat de markt voor individuele levensverzekeringen krimpt. Dit is juist één van de overgebleven activiteiten bij Vivat. De verzekeraar gooit daarom onder de vleugels van Athora het roer om en wil marktleider in pensioenverzekeringen worden. Die nieuwe strategie moet ook voor een eenvoudigere bedrijfsstructuur zorgen. (bron: DFT)

De huizenprijzen zullen in 2021 en 2022 dalen, verwacht de Rabobank. Volgens berekeningen zijn huizen volgend jaar gemiddeld 0,8% goedkoper. In 2022 volgt een extra daling van 2,6%. In de loop van dat jaar gaan de prijzen wel weer voorzichtig stijgen. Nu draait de woningmarkt nog op volle toeren. De corona-steunpakketten van de regering houden de werkgelegenheid en daarmee de vraag op peil, waardoor de prijzen dit jaar ruim 7% hoger liggen dan een jaar geleden. Maar uiteindelijk zullen veel mensen toch hun baan kwijtraken of daar op z’n minst bang voor zijn, denkt de Rabobank. (bron: NOS) Woningmarkteconoom van de Rabobank, Lisanne Spiegelaar, legt uit dat de woningmarkt tot nu toe nog weinig last heeft ondervonden van de corona-crisis: „Huizen waren tot en met juli van dit jaar gemiddeld 7,1% duurder dan een jaar eerder. Ook zijn 6,7% meer huizen verkocht dan in de eerste zeven maanden van 2019.” Zij verklaart dit door de steunpakketten van de Nederlandse overheid. „Deze blijken tot op heden vrij effectief in het tegengaan van een sterke stijging van de werkloosheid onder de groep potentiële huizenkopers.” De steunpakketten worden echter afgebouwd. Spiegelaar denkt dan ook dat de huizenmarkt gaat afkoelen: „We verwachten dat de vraag naar huizen vanuit starters zal afnemen. Starters hebben vaak een minder sterke arbeidsmarktpositie en worden daarom harder geraakt door de crisis. Ook gaan we ervan uit dat doorstromers terughoudender zullen worden door verlies van werk of inkomen, of de angst daarvoor.” Door de afnemende vraag verwacht Rabobank ook dat beleggers minder actief zullen zijn, doordat er vanwege de corona-crisis minder toeristen, expats en buitenlandse studenten naar Nederland komen. (bron: DFT) Ik zet hier twijfels bij. De vraag naar koophuizen is ook gestegen door een dalend vertrouwen in geld, in zijn algemeenheid, waardoor mensen liever in stenen en metalen beleggen. Daarbij staat de hypotheekrente op een historisch laag peil en speelt de dalende aftrekbaarheid van de hypotheekrente wellicht toch niet zo’n grote rol, als bij de fors hogere hypotheekrente van een paar jaar geleden. Daarnaast is ook de huur in de vrije sector fors gestegen.

De Nederlandse banken hebben komend halfjaar nog genoeg buffers om verlies op kredieten op bedrijfsleningen op te vangen. Dat concludeert het Centraal Planbureau (CPB) uit een analyse van de situatie van bedrijven en banken. Vooral de horeca en de sector cultuur, sport en recreatie zullen de komende tijd door faillissementen getroffen worden, verwacht het CPB. Leningen kunnen dan niet worden terugbetaald. Banken kunnen dat aan, mede door het steunbeleid van het kabinet. Ook als de verliezen een jaar aanhouden, kunnen de banken overleven. Dan teren ze wel fors in op de buffers, zegt het CPB. (bron: NOS) Dat is een aanname van de rekenmeesters van de overheid. Ze hebben gelijk dat er voldoende liquiditeiten zijn, beschikbaar gesteld door de Europese Centrale Bank, en dat dit kabinet garanties heeft afgegeven voor kredietverlening aan bedrijven, maar er zijn ook gevaren die van een heel andere kant komen en die komen tot uitdrukking in onvoldoende solvabiliteit (eigen vermogen, risicodragend kapitaal) van banken. En op dat terrein kan de ECB geen steun verlenen, die moet komen van de aandeelhouders of overheden dan wel overheidsinstanties. Daarom vind ik de informatie van het CPB misleidend.

De Japanse economie is in het tweede kwartaal van dit jaar sterker gekrompen dan was voorspeld. De klap door de corona-crisis laat des te meer zien dat het aankomende Japanse regeringshoofd voor een grote uitdaging staat om een diepere recessie te voorkomen. Het bruto binnenlands product van Japan viel terug met 28,1%. In juli daalden daarnaast zowel de consumentenuitgaven als de reële lonen, zelfs nadat in mei de corona-maatregelen in het Oost-Aziatische land werden versoepeld. De krimp van de op twee na grootste economie ter wereld viel vooral sterker uit dan verwacht omdat de kapitaaluitgaven met 4,7% daalden. Er werd rekening gehouden met een terugval van 1,5%. Consumentenuitgaven in juli vielen 7,6% lager uit dan die in dezelfde maand vorig jaar, meer dan twee keer zoveel dan de afname van 3,7% die werd verwacht. De lonen, gecorrigeerd voor inflatie, daalden in juli voor de vijfde maand op rij. De tegenvallende cijfers onderstrepen de opgave voor de komende premier, die op 14 september zal worden gekozen door de regeringspartij LDP. Hij zal moeten laveren tussen het inperken van de corona-pandemie en het aan banden leggen van de economische activiteit. De krimp van de Japanse economie tussen april en juli is de grootste die het land sinds de Tweede Wereldoorlog in een kwartaal te verduren heeft gekregen. (bron: DFT) Dat is een forse tegenvaller en brengt de Japanse economie in grote problemen. Het land staat voor een grote uitdaging.

De Nederlandse export is door de coronacrisis fors gekrompen. In de eerste helft van dit jaar exporteerde Nederland voor €23 mrd minder aan goederen naar het buitenland. Dat is een daling van 9% ten opzichte van de eerste helft van 2019. In de eerste drie maanden van dit jaar was de export nog vrijwel gelijk aan vorig jaar, maar in de drie maanden daarna daalde de uitvoer met 17%, zegt het Centraal Bureau voor de Statistiek. Van de belangrijke exportlanden daalde de uitvoer van Nederlands fabricaat naar het Verenigd Koninkrijk het hardst, met 23%. Er werd vooral minder olie en gas naar de Britten uitgevoerd. De export naar de belangrijkste handelspartner, Duitsland, daalde met 12%. Naar China werd juist meer geëxporteerd, 18%. (bron: Trouw) De presentatie van de exportcijfers in het eerste halfjaar door het CPB zijn misleidend. Als de export in het 2e kwartaal daalde met 17% en over het hele halfjaar met 9% dan was er over het 2e kwartaal een daling van 25% (+8 en -17) ten opzichte van een jaar geleden. Dat is veel, maar verbaast mij niet, in acht genomen de terugval van de economische activiteiten.

De Britse regering is van plan om met een wetsvoorstel te komen dat belangrijke delen van het uittredingsakkoord met de EU tenietdoet. Dat schrijft de Financial Times op basis van drie anonieme bronnen. De regering-Johnson zou daarmee een bom leggen onder de huidige onderhandelingen over een handelsovereenkomst, waarvoor de tijd begint te dringen. Een van de bronnen van de krant zegt dat het voorstel, dat woensdag wordt verwacht, “welbewust” de afspraken over de grens met Ierland kan ondermijnen. Die maakte premier Johnson vorig jaar over het voorkomen van een harde grens tussen Ierland en Noord-Ierland na de brexit. Met dit voorstel zou de regering ruimte creëren om die afspraken deels te overrulen met eigen regels. (bron: Trouw) Johnson is een slimme politicus, die op het scherp van de snede onderhandelt met de EU over een handelsakkoord na de Brexit. Hij zet de Europese onderhandelaars onder druk stappen te zetten naar de door hem neergelegde voorwaarden. Hij weet dat Europa het VK graag als handelspartner wil behouden en dat gaat hij optimaal gebruiken. Ten opzichte van het Britse volk stelt hij dat de hele wereld zit te wachten met hen handelscontracten af te sluiten.

De WOZ-waarde van woningen heeft een recordhoogte bereikt. Op 1 januari 2020 was de gemiddelde waarde €270.000, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek. Het is 8,9% meer dan een jaar eerder en bovendien de grootste stijging in jaren. De sterkste stijging is in de Randstad. Weesp is koploper, de gemiddelde woningwaarde steeg daar met bijna 22%. Een woning kost daar gemiddeld €351.000. De gemeente Bloemendaal heeft met €750.000 de hoogste gemiddelde WOZ-waarde, Delfzijl met €134.000 de laagste. Van de vier grote steden steeg de WOZ-waarde het sterkst in Rotterdam met bijna 16% naar €222.000, gevolgd door Amsterdam met 11% naar €418.000. (bron: vele media waaronder de NOS)

Overwegingen

Dreigement aan de overheid/politiek: industrie vreest ontslaggolf door CO2-tax. Sluiting dreigt voor veel kinderdagverblijven. Handelsakkoord tuusen VS en China wankelt. Knot zet onafhankelijkheid centrale bank (DNB) op het spel. Draaien wij op voor hogere rente? Dat zou heel goed kunnen want de rating van de EU (zwakke en sterke landen) zal lager zijn dan die van ons land en dat betekent dat de Eu een hogere rente betaalt. De brand in het vluchtelingen kamp op Lesbos heeft 13.000 vluchtelingen dakloos gemaakt. Nederland laat 100 vluchtelingen <14 jaar toe in ons land maar daarmee wordt het, met de UNGCR, overeengekomen aantal vluchtelingen volgend jaar verlaagd. En dan de stijgende aantallen corona-besmettingen. Wij worden geregeerd door getallen, maar de vraag is ‘waarvoor staan die getallen’? Er zijn veel ouderen gestorven aan het corona-virus van de 1e besmettingsgolf en er zijn nog altijd mensen die nog niet genezen zijn. Dat was ernstig. Maar die gevaren worden niet geconstateerd bij de 2e besmettingsgolf. Een enkele ziekenhuisopname, geen grote aantallen. Ook geen longinfecties, maar een paar dagen ‘snif-snif’: een korte neusverkoudheid en dan meestal bij jongere, gezonde mensen met een behoorlijke vorm van immuniteit. Wat ik momenteel waarneem is Corona niet veel meer dan een griepvirus, zoals we die elke winter krijgen. We moeten oppassen dat ‘corona’ geen verdienmodel wordt voor de farmaceutische industrie en de gezondheidszorg. Op TV zag ik een item waarin duidelijk werd dat particuliere klinieken de corona-test uitvoeren voor scholen en bedrijven, omdat GGD’s de aanvoer niet aankunnen en er grote vertragingen zijn, en daar €50 tot €100 per test aan verdienen. De overheid betaalt €65 per test, waarvan €25 voor een consult aan de huisarts (dat in werkelijkheid nooit plaatsvindt), dat nu veel te veel zou zijn en voor minder ook uitgevoerd kan worden. De overheid betaalde tot dusverre veel teveel geld voor het uitvoeren van de testen, zodoende is het een winstdomein geworden voor de betrokken partijen, alles ten koste van de overheid (en dus ons burgers).

Prof Dr Barbara (Elisabeth) Baarsma (1969), hoogleraar Marktwerking en Mededingseconomie aan de Universiteit van Amsterdam, en directievoorzitter van de RABO Amsterdam, voorzitter van de Bankraad van DNB en lid van de Monitoringcommissie Corporate Governance, het Nederlands Comité voor Ondernemerschap en de Raad van Advies van de Taskforce Korte Ketens. Verder is Barbara lid van de Jury Nationaal Icoon, het bestuur van de Stichting Alzheimer en de Raad van Advies DNB Academie en was zij tot 2019 kroonlid bij de SER, geeft in het Parool een interview over de gevolgen van de corona-crisis, waarvan de gevolgen enorm zijn. De jongeren betalen een hoge prijs in deze crisis. https://krant.parool.nl/titles/hetparool/8317/publications/1048/articles/1207922/12/1 Enkele citaten: Veel ondernemers kloppen bij de bank aan voor een nieuw overbruggingskrediet, met de overheid als borgsteller, of ze vragen uitstel van afbetalingen. Hun geld is op. De economische misère zal de komende maanden alleen maar toenemen, voorspelt Baarsma. De overheid heeft heel veel maatregelen genomen om de effecten van de eerste schok, de lockdown, te matigen. Met succes. Maar het volgende noodpakket is minder omvangrijk. Veel bedrijven draaien op halve kracht en hebben nauwelijks reserves, terwijl ze binnenkort kredieten moeten aflossen en betalingsregelingen aflopen. Ze kunnen dan omvallen of sluiten. Nog meer Amsterdammers verliezen straks hun baan. Deze crisis heeft langdurige effecten, die nog jarenlang doorwerken in de Nederlandse, maar zeker ook in de Amsterdamse economie.” De horeca en de cultuursector krijgen enorme klappen door de maatregelen en het wegblijven van toeristen. In het tweede kwartaal kromp de Amsterdamse economie 12% tot 14%. Alleen de economie van de gemeente Haarlemmermeer draait nog slechter en dat heeft alles te maken met de afhankelijkheid van Schiphol. “Ik maak mij grote zorgen. Over levensgeluk. Volgens Baarsma is het denken in koopkracht, zoals in de politiek gebruikelijk, niet meer passend bij deze tijd. Natuurlijk is het fijn dat mensen erop vooruitgaan, zeker gezien de achterstanden in loon die grote groepen de afgelopen jaren hebben opgelopen. “Veel mensen raken nu hun baan kwijt; wat hebben zij aan meer koopkracht voor werkenden? Deze crisis verdeelt kansen en geluk ongelijk. De rijen voor de Voedselbank groeien. Amsterdam telt veel kwetsbare mensen en die vangen de grootste klappen op: ze raken hun baan kwijt, of hebben geen ruimte om thuis te werken of onderwijs te volgen.” De stad moet ervoor zorgen dat deze mensen kunnen voorzien in hun basisbehoeften. “Om vooruit te kunnen, moeten mensen eten op hun bord hebben en niet kampen met problematische schulden. Het gaat erom dat deze Amsterdammers regie krijgen over hun eigen leven. Ik kan mij volledig vinden in deze uitspraken en stellingnames.

Op Prinsjesdag is in de begroting te lezen dat het kabinet veel geld uitgeeft. Prima, vinden economen, maar over het nieuwe investeringsfonds zijn zij kritisch. ‘Ga regeren.’, schrijft Jelle Brandsma in Trouw. Een aantal citaten: Bezuinigen is passé, investeren is de trend. In een paar jaar tijd is de sfeer volledig omgeslagen. Tussen 2012 en 2017 was het kabinet Rutte II nog volop aan het bezuinigen, maar sindsdien is Mark Rutte premier van een centrumrechts kabinet dat aan de lopende band miljarden euro’s extra uitgeeft. In die trend staat Nederland niet alleen. In de hele westerse wereld wordt het als een noodzaak gezien om het bedrijfsleven in corona-tijd op de been te houden en de economische activiteit te stimuleren. Dinsdag presenteert het kabinet een begroting die boordevol staat met extra uitgaven. Op diverse manieren steunt het kabinet bedrijven die door de corona-crisis in nood zijn. Het meeste geld dat daarmee gemoeid is, is overigens dit jaar al besteed. Maar de ministers Wopke Hoekstra (financiën), Eric Wiebes (economische zaken) en Wouter Koolmees (sociale zaken) – ‘de drie W’s’ heten zij in de Haagse wandelgangen – gaan er ook volgend jaar mee door. Tussen maart en eind juli moest het kabinet al €66 mrd extra lenen om de corona-crisis te bestrijden. En dit bedrag loopt nog verder op. De staatsschuld stijgt volgens het Centraal Planbureau dit jaar rap naar 59,9% van het bbp. Een jaar geleden was dit nog 48,7%. Ook volgend jaar gaat het kabinet extra uitgeven om de crisis te bestrijden en de kans is heel groot dat de schuld verder stijgt. Daar komt nog bij dat het kabinet een investeringsfonds gaat opzetten om vooral de duurzame economie een slinger te geven. Dat gaat volgend jaar maar €4 mrd en de jaren daarna €16 mrd kosten. Sylvester Eijffinger, hoogleraar financiële economie, vindt extra uitgaven nuttig. De laatste drie kabinetten, vanaf 2010, hebben €80 tot €90 mrd bezuinigd. “Daar is veel over geklaagd, maar het gevolg is wel dat het huishoudboekje van de Nederlandse staat voor de crisis op orde was. Dus het kan. “We zitten in een uitzonderlijke situatie. De grootste bedragen die de overheid dit jaar en volgend jaar uitgeeft, gaan naar bedrijven die door de coronacrisis in de knel zitten. Deze crisis gaat voorbij. Het is belangrijk om bedrijven en werkgelegenheid in stand te houden. Anders krijg je een enorme vernietiging van opgebouwde kennis en kapitaal. En als je dit niet doet, duurt het lang voordat de economie weer uit het dal klimt. Tegelijkertijd moet je voorkomen dat bedrijven die op den duur niet levensvatbaar zijn in de lucht worden gehouden. Dat doet het kabinet door slechts een deel van de loonkosten over te nemen. Zo scheid je het kaf van het koren.” Lex Hoogduin, hoogleraar monetaire economie, waarschuwt: “De tekorten hebben een historische omvang. De uitgaven die we nu doen zijn goed te rechtvaardigen. Maar ik ben bang dat we doorschieten: dat we een zekere matiging, voorzichtig omgaan met uitgaven, uit het oog verliezen.” Het kabinet was vorig jaar al ‘van het rechte pad af’, zegt Hoogduin. Toen was lastenverlichting voor de burger een belangrijk punt op Prinsjesdag. Hoogduin vreest dat nu, met de verkiezingen in aantocht, de remmen los gaan. “Het lijkt wel of ieder budgettair kader wordt vergeten. Iedereen doet alsof er geen afspraken meer nodig zijn over inkomsten, uitgaven en het aanleggen van buffers. Natuurlijk, er zijn verkiezingen aanstaande. Ik ben heel benieuwd wat er daarna gebeurt. Gaat een nieuw kabinet door op dezelfde voet of keren wij terug in de harde werkelijkheid en letten we op de centen?” De economen verschillen van mening tot welke hoogte de staatsschuld mag oplopen. De rekkelijken zien geen belemmeringen om de staatsschuld verder te laten oplopen, maar de preciezen vinden dat de schuld zo snel mogelijk weer moet worden teruggebracht. Hoogduin is voorzichtig. “De corona-crisis is diep. Het is verstandig dat het kabinet de schok die de economische recessie veroorzaakt opvangt. Gelukkig kan dat, want we hebben de afgelopen jaren de begroting op orde gebracht. Als het nodig is nog wat extra te lenen om de corona-crisis op te vangen, moeten we dat doen. Als Hoekstra maar in zijn achterhoofd houdt dat de staatsschuld daarna weer teruggebracht moet worden, wat mij betreft binnen een termijn van maximaal twintig jaar. Als de crisis straks onder controle is, moet de staatsschuld weer uitkomen onder de 60% van het bbp. Het huisje moet weer bij het schuurtje, zodat je weer de ruimte hebt om een nieuwe schok op te vangen.” Sommige andere Europese landen hadden vorig jaar al een staatsschuld van rond 100% van het bbp (België, Frankrijk en Spanje) of hoger (Italië). Die moeten nu nog extra lenen om de corona-crisis te bestrijden. “Die landen hebben een probleem”, zegt Hoogduin. “Zij hebben in het verleden onvoldoende financiële buffers gecreëerd. Het wordt lastig om je schulden straks af te lossen en je voor te bereiden op een nieuwe crisis. “Ik vind het niet verstandig om heel veel schuld te hebben. Sommige economen zeggen dat de rente nog heel lang laag blijft. Ik weet het niet. Dan ben je afhankelijk van die lage rente. Dat is een risico. De rente is inderdaad al heel lang laag, maar je weet niet wat er gebeurt. Je kan ook niet zeggen: er is al heel lang geen brand geweest en daarom verzeker ik mijn huis niet meer.” Eijffinger is in dit economendebat een man van het midden. “We kunnen nog meer lenen als het nodig is. Maar het kan niet eeuwig doorgaan. Ik denk dat de grens ergens tussen 80% en 90% van het bbp ligt.” Hij is er niet van overtuigd dat de rente langdurig laag blijft en vindt zo snel mogelijk aflossen daarom belangrijk. “Een schuld van 100% van het bbp vind ik te riskant, want we moeten deze leningen terugbetalen met belastinginkomsten die, als de crisis voorbij is, hopelijk weer flink binnenstromen.” Bovenop al het geld dat het kabinet uitgeeft aan de coronacrisis, willen Hoekstra en Wiebes voor de lange termijn investeren in de economie. Er moet meer geld naar kennis, infrastructuur en innovatie. Via een aparte begroting wordt daarvoor €20 mrd gereserveerd. “Geweldig”, zegt Eijffinger. Hij heeft ook wel wat suggesties waar het geld naartoe moet. Lightrail tussen steden in Brabant of andere regio’s, digitalisering, kunstmatige intelligentie en robotisering, somt hij op. Hij bepleit verder het geld te gebruiken voor omscholing naar sectoren waar straks veel werk is. “Breng daar het geld naartoe. Vliegen over kortere afstanden in Europa heeft geen toekomst, de snelle trein heeft dat wel. Voor de festivalsector zie ik het somber in, maar iedereen die via digitale kanalen diensten en spullen aan de man brengt, gaat een goede tijd tegemoet.” Wat het kabinet betreft ‘versterken de investeringen het groeivermogen van de Nederlandse economie’. Een onafhankelijke commissie moet de projecten kiezen die aan de criteria voldoen. Dat is op zich een goed plan, meent Eijffinger. “Bij een eerder fonds dat werd gevuld met de opbrengst van de verkoop van aardgas, het FES, ging het mis. Dat viel onder het ministerie van economische zaken en werd een speelbal van allerlei lobbygroepen. Omschrijf het mandaat dat de commissie krijgt, houd verder de politiek op afstand en laat de economische logica beslissen. “Maar de commissie moet onafhankelijk en deskundig zijn. Ik ben geschrokken van de namen van de mensen die het kabinet belast met deze taak. Die zouden bij mij niet door de zeef zijn gekomen. Velen hebben belangen. Nee, ik noem geen namen.” Ook Hoogduin heeft geen goed woord over voor het initiatief van Hoekstra en Wiebes. De politiek moet een investering in kennis of infrastructuur afwegen tegen bijvoorbeeld verhoging van de lonen van zorgpersoneel of belastingverlaging, meent hij. Dat gebeurt niet, zegt Hoogduin, want het geld voor het Nationaal Groeifonds zit in een apart potje, met een eigen begroting, waarvoor extra geld wordt geleend. “Investeringen in kennis, infrastructuur en innovatie kan een goed idee zijn, maar het moet worden gefinancierd uit de normale begrotingsruimte. Ik ben geen voorstander van allerlei aparte potjes.” Kritiek heeft Hoogduin ook op de keuze van het kabinet om een onafhankelijke commissie te laten bepalen welke projecten geld verdienen. Het kabinet wil voorkomen dat partijen met het Nationaal Groeifonds hun politieke wensen willen realiseren. Hoogduin vindt een keuze voor investeren ‘bij uitstek een politiek onderwerp’. “Het is heel raar om dit over te laten aan een onafhankelijke commissie. Niet alles kan. Het kabinet gaf tot eind juli al €66 mrd extra uit aan maatregelen om de coronacrisis te bestrijden. Een groot deel hiervan, €25 mrd, is nodig om misgelopen belastinginkomsten van bedrijven en burgers op te vangen. Bedrijven die in de problemen zitten, maken geen winst en hoeven niet te betalen of ze krijgen uitstel. Een andere kostenpost is de subsidie voor loonkosten van bedrijven die het in de crisis niet kunnen bolwerken en inkomenssteun aan zelfstandigen zonder personeel of flexwerkers. Sociale Zaken gaf al €23 mrd extra uit. Onder kleinere kostenposten, van een paar honderd miljoen, valt bijvoorbeeld extra subsidie voor culturele instellingen.

Op https://www.nrc.nl/nieuws/2020/09/10/de-financiele-sector-is-een-kolossaal-blok-aan-het-been-a4011500 staat een interview van Bernhard Hulsman met Prof Dr Dirk Bezemer, econoom werkzaam aan de Rijksuniversiteit Groningen, met deskundigheid op financial economics, monetary analysis, growth and development, over zijn verschenen boek Een land van kleine buffers. Nederland is in de greep van het ‘kleine-bufferkapitalisme’ (een buffer is een stootkussen). Dit staat hoognodige investeringen in duurzaamheid in de weg. „We moeten kiezen voor een andere economie.” Enkele citaten. Vlak voordat we elkaar treffen op de burelen van uitgeverij Pluim in Amsterdam om te praten over zijn onlangs verschenen boek is Dirk Bezemer langs geweest bij De Nederlandsche Bank. We hebben het gehad over de financiële stabiliteit van Nederland”, zegt de hoogleraar Economie van de internationale financiële ontwikkeling aan de Rijksuniversiteit Groningen over het gesprek op de centrale bank. „Als de overheidssteun aan de bedrijven wegens de corona-crisis straks wordt afgebouwd, zijn de gevolgen voor de economie groot. Waarschijnlijk zijn veel bedrijven nu al technisch failliet en groeien de private schulden nog sneller dan voor de corona-crisis. En al vóór de corona-crisis had Nederland te grote banken en te omvangrijke vermogensmarkten. Door de toename van slechte leningen op de balansen van de banken, is een bankencrisis in de nabije toekomst een reëel gevaar. Steun aan financiële instellingen en banken is dan weer onontkoombaar. Maar we moeten nu echt eens de vraag stellen bij de maatregelen die dan moeten genomen worden en die de toon zetten voor de komende decennia: is de voortdurende subsidie aan de financiële sector en markten wel wenselijk? Is het ook steun aan de reële economie? Iets ander is dat er eindelijk eens iets aan de achterblijvende loongroei gedaan moet worden. Ons belastingsysteem is bovendien dringend aan hervorming toe. De belasting op arbeid moet omlaag en die op vermogens juist omhoog. Zo gaat ons belastingstelsel investeringen stimuleren in de reële economie. Nu faciliteert het te veel belastingontwijking, en de opbouw van financieel vermogen en vastgoedwaardes – en zo gaat het nu al decennia.” Kort na het begin van de corona-crisis begon Bezemer, die ook tegendraadse columns over economie voor De Groene schrijft, aan Een land van kleine buffers. Hierin betoogt hij dat de economische structuur van Nederland sinds de ‘Grote Lockdown’ radicaal is veranderd. Dit biedt kansen de hoognodige veranderingen te bevorderen die in landbouw, mobiliteit, financiering, woningbouw, energievoorziening, enzovoorts noodzakelijk zijn om de klimaatdoelen te halen. Maar deze kansen worden niet benut als Nederland in de greep blijft van wat Bezemer het ‘kleine-bufferkapitalisme’ heeft gedoopt, waarin het vooral draait om de vergroting van de financiële vermogens. Dit gaat niet alleen ten koste van investeringen in de reële economie en dus van innovatie en groei, maar ook van de lonen en financiële buffers van de huishoudens waarvan vele nu niet kunnen rondkomen en hoge schulden hebben. Ook de sterke verlaging van de staatsschuld, waardoor te weinig is geïnvesteerd in de publieke sector, past in de ongezonde gerichtheid op de groei van vermogens en financiële markten. Idealiter vormen banken en bedrijven een symbiose en ondersteunen vermogens – aandelen, obligaties, enzovoorts – de economie: bedrijven geven aandelen uit en kopen daar bijvoorbeeld machines van. Maar zo is het allang niet meer. De financiële markten zijn losgezo(n)gen van de reële economie. Aandelenmarkten zijn nu de plekken waar bedrijven vaak geld kwijtraken. Hun hoge winsten keren ze uit aan de aandeelhouders in plaats van te investeren, ze kopen zelfs hun eigen aandelen op om de koers te verhogen. De financialisering van de economie begon in de jaren tachtig in Groot-Brittannië en de VS, en iets later ook in Nederland. Sindsdien is het overheidsbeleid om de financiële sector te stimuleren. De schulden en risico’s groeiden enorm. Zo veranderde de conservatieve, ondersteunende financiële sector in een kolossaal blok aan het been van de economie. Het bedrijfsleven én de publieke sector is ermee vervlochten geraakt via belastingconstructies en financiële producten als derivaten. Huishoudens zijn ermee verbonden via hypotheken en pensioenen.” De financialisering van de economie valt samen met de opkomst en verbreiding van het neoliberalisme. ‘Neoliberaal’ is wel te vaak gebruikt als kwalificatie voor alles wat je niet bevalt. Je moet wel eerst bepalen wat je er precies mee bedoelt. In het klassieke liberalisme ging het om individuele vrijheid in het algemeen, politiek, sociaal en economisch. In het neoliberalisme is de vrijheid verengd tot die van de markt, en is de rol van de staat beperkt tot de bevordering van marktwerking op alle terreinen: onderwijs, gezondheidszorg, soms zelfs het gevangeniswezen. Maar marktwerking heeft zijn grenzen, en de economie kent ook andere ordeningsmechanismen dan de markt: de gemeenschap en de staat. Nu, in de corona-crisis, ondervinden we dat overheidsingrijpen hard nodig is. De publieke sector is uitgehold in Nederland. Zelfs rechtspraak en politie, die klassieke liberalen toch tot de kerntaken van de staat rekenen, zijn in het ongerede geraakt. Dat geldt ook voor zorg, onderwijs, welzijnswerk, kunst en wetenschap.” Premier Rutte heeft wel eens van zichzelf gezegd dat hij geen visie heeft omdat die het zicht belemmert. Maar uit het beleid van zijn kabinetten blijkt iets anders: hij is een aanhanger van het neoliberalisme. Ik zou het geen visie noemen, maar een ideologie. En bij ideologieën staan ideeën zozeer op de voorgrond, dat ze het zicht op de feiten belemmeren. Als aanhanger van het neoliberalisme blijf je dan bijvoorbeeld geloven dat privatisering altijd goed is, ook al laat de praktijk iets anders zien. Dan wantrouw je ook de staat en geloof je dat staatsuitgaven altijd kosten zijn en geen investeringen. En dan vind je zelfs een staatsschuld die historisch laag is, zoals in Nederland, nog een probleem dat tot verdere bezuinigingen noopt. Intussen laat je de private schulden, die vier keer zo hoog zijn als de staatsschuld (dus €1800 miljard), ongemoeid. Het besteedbaar inkomen van mensen met lage en middeninkomens is de afgelopen twintig jaar vrijwel niet vooruitgegaan. Dan zie je ook niet in dat de Nederlandse economie te veel is gericht op het ophopen van geld, waarvan maar een heel klein deel van de bevolking profiteert. En dat de loongroei, mede door de uit de hand gelopen flexibilisering van arbeid, ver is achtergebleven, blijft ook onopgemerkt. Het besteedbaar inkomen van mensen met lage en middeninkomens is de afgelopen twintig jaar vrijwel niet vooruitgegaan. Veel mensen hebben moeite om rond te komen, er zijn veel probleemschulden. Dit vormt een vruchtbare bodem voor populisme.” Na de vorige economische crisis was duidelijk dat de financiële sector hard toe was aan ‘hervormingen’. Daar is weinig tot niets van terechtgekomen. Hoe komt dat? Omdat de financiële sector zo enorm groot is, en schulden overal in de samenleving zijn doorgedrongen. Dit brengt electorale druk en een grote politieke invloed met zich mee: de financiële sector heeft de allerbeste lobby, niet alleen in Nederland, maar ook bij de EU. Ook zijn de politiek en het bedrijfsleven nauw met elkaar verweven. De coronacrisis zette de schijnwerpers op de wijdverbreide belastingontwijking bij bedrijven, en het doorgeven van winsten aan aandeelhouders in plaats van ze te investeren. Het zou kunnen dat de verontwaardiging hierover nu zo groot wordt, dat er eindelijk verandering komt. Dat hebben we ook gezien bij de strijd tegen Zwarte Piet. Eerst vond Rutte dit onzin, maar als de publieke opinie kantelt, verandert ook hij van mening. We kunnen in ieder geval nu al vaststellen dat de regering niet dezelfde fout maakt als in de vorige economische crisis. Er wordt niet bezuinigd, maar ‘we gaan ons uit de crisis investeren’. Blijft natuurlijk wel de vraag waarin er gaat worden geïnvesteerd. Ik vind dat de rampzalige gevolgen van de langdurige roofbouw op de publieke sector moeten worden hersteld. Dat is onontbeerlijk voor het creëren van draagvlak voor het hoognodige duurzaamheidsbeleid, dat ook offers gaat vragen. De gele hesjes in Frankrijk hebben laten zien hoe belangrijk dat is.” Een buitengewoon interessant interview waarin Dirk Bezemer een helder beeld schetst van de huidige problematiek op financieel/economisch en op sociaal/maatschappelijk terrein. Hij ontwijkt welke positie de euro in dit proces vervult. Voor mij liggen daar de grote risico’s en ook de onzekerheden over de voornemens om te gaan investeren. Ik verwacht geen enkel heil in het monetaire beleid, dat de centrale banken voeren. Ze ontwaarden ons (spaar)geld en onze opgebouwde pensioenreserves door enorme hoeveelheden goedkoop tot gratis geld in de markten te pompen. Banken zijn volgestopt met leningen om verliezen op kredieten op te kunnen vangen. Maar daardoor zal de solvabiliteit nog verder worden aangetast. Dan zal een versterking van het eigen/risicodragend vermogen moeten worden versterkt. En of aandeelhouders daarvoor in de rij staan betwijfel ik. We weten dat de aandeelhouders van Deutsche Bank het lieten afweten toen de noodzaak daartoe hoognodig was. Terecht stelt U dat er dan opnieuw een beroep gedaan gaat worden op overheden. En pas dan komt de vraag aan de orde of een land als Nederland zich zulke grote bankkolossen kan permitteren als we nu ‘rijk’ zijn. Deze week heeft Christine Lagarde nog weer eens bevestigt dat een deflatoire prijsontwikkeling moet worden voorkomen. Dat beeld heeft de ECB nodig om het monetaire beleid te kunnen verdedigen. Maar de realiteit is dat er geen weg terug is met het rentebeleid. Als de rente gaat stijgen is er een risico dat de markten onbeheersbare ontwikkelingen laten zien, die tot chaos kunnen leiden. Op dit moment is het vertrouwen in de dollar gedaald en is de euro, op de markt, gestegen. Maar dat kan ook iets zeggen over de instabiliteit van het monetaire systeem. In een reactie hierop laat professor Bezemer mij weten dat het monetaire aspect van de crisis in zijn boek ‘Een land van kleine buffers’ ISBN 978-9083080031 wordt beschouwd.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 11 sep 2020; week 37: AEX 552,01; Bel20 3.351,24; CAC40 5.034,14; DAX30 13.202,84; FTSE 100 6.032,09; SMI 10.439,52; RTS (Rusland) 1223,05; SXXP (Stoxx Europe 600) 367,96; DJIA 27.665,64; NY-Nasdaq 100 11.087,40; Nikkei 23.406,49; Hang Seng 24.503,31; All Ords 6.038,90; SSEC 3.260,35; €/$1.1846; BTC/USD $10.349,26; 1 troy ounce goud $1.940,10, dat is €52.657,53 per kilo; 3 maands Euribor -0,484%; 1 weeks -0,53%; 1 mnds -0,516%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,365%; 10 jaar VS 0,6707%; 10 jaar Belgische Staat -0,221%; 10 jaar Duitse Staat -0,481%; 10 jaar Franse Staat -0,187%; 10 jaar VK 0,181%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,467%; 10 jaar Japan 0,0194%; Spanje 0,308%; 10 jaar Italië 0,976%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,57.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden tot licht stijgend, beleggers worden nog steeds niet onrustig over het feit dat wereldwijd het corona-virus nog steeds niet onder controle is en in de VS noteert de dollar weer stabiel. Verder stemmen de data over de ontwikkeling in het 2e kwartaal tot nadenken, de stijgende werkloosheid en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden en de financieel/economische gevolgen van het voortdurende krimp-scenario. Duidelijk is geworden dat de prijsvorming op de aandelenbeurzen steeds minder een beeld geeft van de tegenvallende bedrijfsresultaten en winstwaarschuwingen maar steeds meer een waardebepaling is dat bedrijven een stabielere factor zijn (ook al gaat het momenteel slechter) dan de waarde van geld, met name de US-dollar. De Amerikaanse tech-aandelen verloren 5% in waarde: Tesla -11%, Apple -6,6% en Amazon -5,5%. De goudprijs steeg licht, de bitcoin daalde. De rentetarieven noteerden opnieuw dalend licht. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,299%; Duitsland -0,04%; Nederland -0,024%; Frankrijk 0,511%; Japan 0,5745%; VK 0,741%; Canada 1,0518%; Spanje 1,113%; VS 1,4161%; Italië 1,93%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,68%; Duitsland -0,691%; Nederland -0,627%; België -0,581%; Frankrijk -0,565%; Denemarken -0,562%; Spanje -0,263%; Japan -0,1018%; VK -0,128%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 12/13 09 2020/548 Een plan van aanpak: wetenschappers aan het woord

UPDATE 5/6 09 2020/547 Collector’s item

Mr Dr Ferdinand Bernhard Joseph (Ferd) Grapperhaus (Amsterdam, 8 november 1959) is een Nederlandse politicus, jurist en een voormalig advocaat. Sinds 26 oktober 2017 is hij minister van justitie en veiligheid en belast met het corona-dossier in het kabinet Rutte III voor het CDA. Hij is in politieke moeilijkheden gekomen door de bruiloftsceremonie op 22 augustus j.l. in Bloemendaal. Het huwelijk van de 60-jarige Ferd Grapperhaus met de 63 jarige Liesbeth Wytzes (columniste bij Elsevier) werd voltrokken door staatssecretaris van Justitie en veiligheid Ankie Broekers-Knol (VVD). De corona-regels, voor de handhaving waarvoor Grapperhaus verantwoordelijk is, werden aan de laars gelapt. Daarmee dacht hij weg te komen door ‘sorry, sorry, sorry’ te zeggen in de media en in de 2e Kamer. Iedereen maakt wel eens een foutje, nietwaar zei de premier ter vergoelijking. Maar de minister heeft een plaat voor zijn kop als hij denkt dat hij gewoon kan doorregeren Hij plaatst zichzelf boven de wet als een regent van de oude stijl. Zijn lichaamstaal sprak boekdelen tijdens het debat in de 2e Kamer op 2 september. Hij verloor alle credits die er nog over waren. De premier steunde hem door te stellen dat hij in het openbaar toch zijn excuses had aangeboden, een cultuurvorm van Rutte III. Grapperhaus denkt verder te kunnen regeren, ondanks de vrijwel de hele oppositie een motie van afkeuring steunde. Maar uiteindelijk beslist daar de politiek niet over maar het volk dat op 17 maart 2021 gaat stemmen. Ik vrees voor een forse klap voor het CDA (en misschien ook wel de andere 3 coalitiepartijen). Je kunt voor dezelfde overtreding van de corona-regels door burgers geen andere normen hanteren (boete en een aantekening in het strafblad) dan voor een bewindspersoon uit het kabinet Rutte III.

De president van De Nederlandsche Bank spreekt het volk toe

Prof. dr. K.H.W. Knot, de president van De Nederlandsche Bank (DNB) sprak op de eerste dinsdag van september in zijn H.J. Schoo-lezing het volk toe, vanuit zijn visie op de actualiteit als centraal bankier. Door schulden kwijt te schelden en een permanent herstelfonds in te stellen, denkt hij de EU te kunnen redden: Brusselse dwang op Nederland om meer uit te geven; schuldkwijtschelding voor Italië en Griekenland en een permanent herstelfonds voor de zwakke eurolanden. DNB-president Klaas Knot maakt zich zorgen over de Europese Unie en rammelt aan de laatste heilige huisjes in de eurozone. Klaas Knot maakt zich zorgen. Best grote zorgen zelfs. Over de Europese Unie. Over de euro. Over ‘het draagvlak voor de Europese samenwerking’. Voor de Italiaan en Spanjaard is Brussel langzamerhand synoniem aan pijnlijke bezuinigingen. Voor de Nederlander en Duitser aan een immer malende geldpomp. Als we niet oppassen, waarschuwt de president van De Nederlandsche Bank, gaat de EU liefdeloos ten onder. ‘Kijk wat de Brexit ons leert: als tabloids drie decennia het beeld over de EU bepalen, een uiterst negatief beeld, en er is geen actief weerwoord van politici, dan zit een politiek ongeluk soms in een klein hoekje’, zegt hij in een telefonisch interview. Nu vind ik de situatie in Nederland niet vergelijkbaar met die in het Verenigd Koninkrijk, maar we moeten ook in Nederland blijven werken aan draagvlak voor de EU. Op basis van een nuchtere kosten-baten analyse concludeer ik dat voor Nederland de voordelen van de EU echt groter zijn dan de nadelen. Dan moeten we dat voordeel goed over het voetlicht brengen. En het profijt moet eerlijker verdeeld worden over de samenleving.’ De EU kampt met een ingebakken scheefgroei, analyseerde Knot (53) in de Schoo-lezing. Noordelijke landen profiteren veel meer van de interne markt en de euro dan de zuidelijke. Zonder correctie knapt het elastiek. ‘Als we geen effectieve remedie tegen die scheefgroei vinden, worden we steeds opnieuw geconfronteerd met een situatie zoals afgelopen maanden, waar in allerijl een Europees fonds wordt opgetuigd waarmee de sterkere landen bijspringen om de investeringen en economieën van de zwakkere broeders overeind te houden. Dat vergroot niet bepaald het draagvlak voor de EU. Dat is mijn boodschap: pas op het draagvlak! De discussie in Nederland focust te veel op de kosten van zo’n hulppakket, terwijl de veel grotere baten van de EU – zo’n 4% tot 9% van ons nationaal inkomen – als vanzelfsprekend worden aangenomen en daarom niet benoemd.’ Voor die scheefgroei in de eurozone tussen Noord en Zuid is van meet af aan gewaarschuwd. Hadden we niet beter de gulden gehouden? De euro was ook een politiek project. Duitsland mocht herenigen, maar zonder D-mark, Frankrijk kreeg zijn zo lang gewenste euro. Het is dus niet fair om met puur economische argumenten het besluit over de introductie van de euro te beoordelen. Voor Nederland geldt daarbovenop dat de euro ondanks zijn onevenwichtigheden duidelijke baten oplevert. Wij behoren tot de sterkere economieën met een hogere productiviteit die continu profiteren van de lage en stabiele eurokoers. Dat werpt onze export een voordeel in de schoot dat er niet zou zijn bij een steeds duurder wordende gulden.’ U zegt dat Nederlandse politici de voor- en nadelen van de EU eerlijk moeten benoemen. ‘Moed helpt daarbij’, citeert u voormalig Commissievoorzitter Delors. Waarom tonen Tweede Kamerleden en bewindslieden die moed niet? Dat gesprek moet u met de politici aangaan. Ik zie het als mijn taak om een nuchtere analyse van de kosten en baten te geven. Natuurlijk is de Brusselse besluitvorming niet optimaal. Maar dat sentiment moet ons niet afleiden van het feit dat de baten van deze imperfecte unie vele malen groter zijn dan de kosten. Je mag van onze politici verwachten dat ze handelen in het welbegrepen eigenbelang van de Nederlandse burgers.’ Vandaar mijn vraag: waarom tonen ze die moed niet? Omdat Brussel niet populair is. De EU wordt gezien als een bureaucratische moloch die onwelgevallige dingen over ons beslist. Daarop valt veel af te dingen, het is beslist niet mijn mening, maar de politiek gaat er iets te makkelijk in mee.’ Het verwijt van gebrek aan moed treft ook u. U bent uitgesproken kritisch over het ECB-beleid, zoomt gretig in op de nadelen voor de Nederlandse spaarder en Nederlandse pensioenfondsen en laat het Europese belang buiten beeld. Als de DNB-president geen enthousiasme voor de euro uitstraalt, waarom zou de burger dat wel hebben? Dat bredere verhaal hoort u nu van mij. Ik heb het ook met regelmaat in ons jaarverslag gezet. En daarbij: waar ik kritisch ben over het ECB-beleid, ben ik dat niet vanuit een Nederlands maar een Europees perspectief. Op korte termijn is het altijd aantrekkelijk meer geld in de economie te pompen, zoals de ECB doet, en de rente laag te houden. Op de lange termijn schaadt dat de groei.’ Bij vrijwel elke Europese crisis staat het bestaansrecht van de euro ter discussie. Niemand trok de gulden in twijfel als het even tegenzat. De euro voelt kennelijk niet als ‘van ons’. Waarom niet? Nou, vóór de euro was het ook bal bij elke crisis in het Europese monetaire stelsel (stelsel dat tussen 1979-1999 de wisselkoersen tussen nationale valuta afstemde, red.). De gulden stond niet ter discussie, maar wel de wisselkoers van de gulden ten opzichte van de D-mark en Franse frank. Ook toen waren er heftige discussies tijdens crisisweekeinden als over devaluaties werd onderhandeld. In de eurozone kan een land niet meer devalueren. Het is alles of niets als je ermee begint. Het enige alternatief is de boel opbreken.’ Medio juli besloten de regeringsleiders tijdens een marathontop tot een herstelfonds: €750 mrd voor de meest door corona getroffen landen. Een doorbraak? Dat herstelfonds is zeker waardevol. De zuidelijke landen hebben niet het geld om te investeren, nodig om die scheefgroei te beëindigen. Maar die investeringen moeten gepaard gaan met hervormingen, anders valt het geld niet in vruchtbare aarde. Landen moeten zelf de akker omploegen – hervormen. Dan ben ik ervan overtuigd dat dit herstelfonds echt een verschil maakt.’ U wilt de schuldregel uit het stabiliteitspact – maximaal 60% staatsschuld – in ere herstellen. Is dat realistisch nu bijna alle landen door dat plafond knallen? Nu zijn we bezig een grote brand te blussen. Terecht dat de begrotingsregels tijdelijk terzijde zijn geschoven. Er hoeft dit en volgend jaar niet bezuinigd te worden. Maar er komt een moment dat we terug moeten naar die begrotingsregels, of we het nu leuk vinden of niet: die 60% en de 3% voor het begrotingstekort staan gewoon in het Europees Verdrag. Een verdragswijziging is voorlopig een illusie. Er is wel een rethink nodig hoe we die 3% en 60% gaan naleven in de toekomst. Dan wil ik toch een paar lessen trekken uit verleden. Toen lag de nadruk veel te veel op 3% voor het tekort en te weinig op de 60% voor de schuld. Ik wil dat omdraaien, waarbij voor landen met een hoge schuld een striktere tekortgrens wordt gehanteerd.’ De 3 heilige huisjes en de oplossing ervoor van Klaas Knot.

1 Permanent herstelfonds: Premier Rutte bezwoer het na afloop van de marathon EU-top medio juli: het speciale Europese coronaherstelfonds is eenmalig en beperkt in tijd (zes jaar). Knot stelt dat de economische situatie in Italië en Griekenland zo beroerd is, dat deze landen ook na 2026 nog niet op eigen benen kunnen staan. Een permanent herstelfonds biedt dan soelaas. Nederland en Duitsland willen niets weten van zo’n permanente transfer van geld van Noord (betalers) naar Zuid (ontvangers).

2 Kwijtschelding schulden: Vaak geopperd tijdens de Griekse crisis: scheldt Athene een deel van zijn torenhoge staatsschuld kwijt (196% afgelopen mei), zodat het financiële ademruimte krijgt om te investeren. Ook populair in Italië (staatsschuld 158%). Wekt acuut hysterie en ongeloof op in Den Haag en Berlijn, staat immers haaks op de noordelijke begrotingsdiscipline. Mag ook niet volgens het Europees Verdrag. Knot noemt het niettemin als optie voor Rome en Athene: ‘Theoretisch gezien de beste.’

3 Verplichte begrotingsafstemming: Elk jaar adviseert de Europese Commissie alle eurolanden over noodzakelijke aanpassingen van hun begrotingsbeleid. Dit om een nieuwe Griekse crisis – slecht beleid in één land sleurt de hele eurozone naar de afgrond – te voorkomen. Zinvolle aanbevelingen die goeddeels door de lidstaten worden genegeerd. Knot wil nu dwang: wie niet luistert, krijgt geen EU-subsidies.

Dat klinkt als het oude recept van bezuinigen als het slecht gaat. Dat leidt niet tot de door u zo gewenste groei, integendeel. De staatsschuld hoeft niet naar nul. Er is niets mis met een schuld van 60%, er is voldoende vraag naar veilige staatsobligaties. Maar bij een schuld van meer dan 150% zoals Italië en Griekenland moet er een pad terug zijn naar 60%. Financiële markten zijn coulant als ze zien dat een land serieus hervormt. Dan vindt de schuld zijn weg naar de beleggers.’ U pleit ook voor meer afstemming van het begrotingsbeleid tussen de eurolanden. De Commissie vraagt Nederland al jaren zijn handelsoverschot te verlagen door meer geld uit te geven, dat is goed voor de hele eurozone. Moet Brussel dat kunnen opleggen? Het beste is een combinatie van wortel en stok, van belonen en verplichten. Ik vond het heel verstandig dat premier Rutte bij het herstelfonds eiste dat het geld gepaard moet gaan met hervormingen. Maar dat geldt dan ook voor ons. Nederland heeft een in het oog springend overschot op de lopende rekening. Een tijdelijk spaaroverschot kan prima in een vergrijzende samenleving, maar jaar in jaar uit zo’n overschot realiseren zoals Nederland, duidt op fundamentele problemen: bedrijven worden geprikkeld hun winsten op te potten en de loonstijging is te lang achtergebleven bij de productiviteitsgroei. Daar iets aan doen is in de eerste plaats in het belang van Nederland, maar het helpt ook om elders in Europa de groei aan te jagen.’ Moet Brussel dat dwingend opleggen? Ook Nederland krijgt EU-subsidies en ja, ook daar zouden hervormingen aan gekoppeld moeten worden. Zodat de aanbevelingen die de Commissie al een tijdje aan de Nederland richt ook concreet in daden worden omgezet.’ Het draagvlak voor de EU in Nederland staat onder druk omdat de baten vooral bij het bedrijfsleven terechtkomen. De EU is volgens veel werknemers een ondernemersfeestje, zegt u. Hoe trek je die oneerlijke verdeling recht? Terwijl het bedrijfsleven sterk profiteert van interne markt en lage eurokoers, concurreren overheden met elkaar op belastingtarieven om bedrijven te lokken. Daardoor neemt de belasting op kapitaal af en die op arbeid toe. Het zou goed zijn als we Europese afspraken maken over de vennootschapsbelasting. De race to the bottom voor de winstbelasting is geen verstandige route.’ Moet het veto van de lidstaten over belastingzaken worden afgeschaft? Dat is een politieke vraag. Vanuit economisch opzicht pleit er veel voor afstemming en coördinatie.’ U concludeert dat de staatsschuld van Italië en Griekenland dermate hoog is dat extra hulpmaatregelen nodig zijn. U stelt schuldkwijtschelding voor, een taboe voor Nederland, mede omdat de Griekse schuld inmiddels grotendeels in Europese handen is. Het is geen concreet voorstel, maar een optie die in je opkomt als je denkt: wat te doen met zo’n hoge schuldenlast? Ik geef aan dat het verre van probleemloos is. Bij een hoge schuld is kwijtschelding wellicht het effectiefst, maar tijdens de Griekse schuldafwaardering in 2012 hebben we gezien dat dan de Griekse banksector – die de Griekse staatsobligaties bezat – dreigde in te storten en alsnog gestut moest worden. Anders was Griekenland uit de eurozone gedrukt. Schuldherstructurering kan alleen onder strikte voorwaarden: het bezit van de obligaties moet gespreid zijn; er moet een eerlijke – lees: ge-de-po-li-ti-seerde – schuldhoudbaarheidsanalyse liggen; een firewall om besmetting van andere eurolanden te voorkomen; en, als andere eurolanden schuldeiser zijn, moet het Verdrag gewijzigd. Zeer complex dus.’ U noemt het niettemin als optie. Natuurlijk. Als je kampt met landen met een grote schuldenlast en lage groei zijn er maar een paar oplossingen. Kwijtschelding is er één, theoretisch gezien de beste. Ons leven zou er een stuk makkelijker op worden. Maar op dit moment wordt in de eurozone niet voldaan aan de randvoorwaarden.’ Uw tweede optie is het tijdelijke herstelfonds permanent maken. Ik hoor de Tweede Kamer al gillen. We hebben het nu één keer gedaan. Dat schept een precedent. Maar kijk naar landen met permanente geldtransfers als België en Italië, dat geeft weinig vreugde. Zowel bij de gevende partij die steeds moet inspringen als bij de ontvangende partij die steeds de hand moet ophouden. Staan de Walen te lachen als ze elk jaar bij de Vlamingen aankloppen? Die indruk heb ik niet.’ En als we Athene en Rome niet helpen? Dan staan we in de toekomst – wanneer precies weet ik niet – voor hetzelfde dilemma als in juli. Helpen we niet, dan bestaat de kans dat deze landen uit de eurozone vallen en de hele euro ontrafelt. Daarmee staan de baten van de EU op losse schroeven. Die baten zijn dusdanig groot voor Nederland, dat we net als nu opnieuw kiezen voor bijspringen. Dat is uit welbegrepen eigenbelang, los van enige emotie.’ (bron: VK) Dit interview met Klaas Knot, de president van De Nederlandsche Bank, vond plaats naar aanleiding van de 12de H.J. Schoo-lezing. Knot ging in op de economische crisis als gevolg van het corona-virus en het benoemen van wat nodig is voor herstel en duurzamere welvaart. Ik denk dat ze in politiek Den Haag niet zo gelukkig zijn met de uitspraken van de centrale bankier. Hij stelt zaken aan de orde waarover dit kabinet en de coalitiepartijen heel andere ideeën en doelstellingen hebben. Maar Knot is stellig in zijn uitspraken: de keuze is meer solidariteit dan wel een euro in gevaar. Zijn onderbouwing herken ik wel. De belangen van de rijke landen en de die van de arme staan diametraal en de inzet is de toekomst van Europa.

10 topeconomen geven hun mening over de financiële stand van zaken

Nederland heeft nog meer dan voldoende geld in kas voor tijdelijke steun aan de economie. Dat zeggen 10 topeconomen in interviews met het ING Economisch Bureau in aanloop naar Prinsjesdag op 15 september. Het kabinet heeft al steunpakketten aangekondigd om de schade van de corona-crisis te ondervangen. Het Centraal Planbureau becijferde eerder dat de staatsschuld als gevolg van die steun zal oplopen tot meer dan 60% van het bbp. Dat is volgens de economen een veilig niveau. Bovendien hoeft die staatsschuld pas op lange termijn afgebouwd te worden, of mogelijk zelfs helemaal niet. De economen zeggen dat de overheid met de steun de economische schade “terecht heeft beperkt”. Een deel van hen stelt voor om na de crisis de overheidsuitgaven te verlagen of belastingen te verhogen, om zo de opgehoogde staatsschuld weer af te bouwen. Dat zou pas moeten gebeuren als de economie weer op eigen benen kan staan. Maar een groter deel van de geïnterviewde economen vindt zulke ingrepen niet nodig. In het rapport schrijft ING dat grote ingrepen in de overheidsfinanciën dan ook “niet voor de hand liggen”. (bron: NOS) Dat deze topeconomen adviseren aan de overheid de economie te blijven ondersteunen en daarvoor de staatsschuld te laten oplopen tot >60% bbp roept vragen op. En wel om twee redenen: de OESO wijst overheden erop dat steunpakketten niet tot gevolg hebben dat bedrijven die geen of nauwelijks overlevingskansen hebben uit deze crisis te komen, zo lang mogelijk overeind worden gehouden. Dat is geld in een bodemloze put gooien, weggegooid geld. Natuurlijk moeten we investeren in de toekomst maar we moeten geen geld meer stoppen in de ‘oude economie’. Daar moet geen geld meer in gestopt worden, het geld moet naar de bedrijven van de ‘nieuwe economie’. Op deze wijze worden onze jongeren en toekomstige generatie opgezadeld met staatsschulden van de huidige generatie. De topeconomen kijken met een beperkte visie naar de oplossing van de huidige crisis door vooral geld te blijven steken in een ontwikkeling, waarvan we eigenlijk afscheid moeten nemen. Maar ik erken dat de toekomst veel onzekerheden kent, want de bouwmeesters zijn nog niet aan het werk gezet blauwdrukken daarvoor te ontwerpen. Ook onze topeconomen denken nog altijd in modellen die ooit resultaten hebben gegeven maar deze crisis is veel complexer en vraagt om een andere aanpak. Daar speelt ook een ander politiek en monetair beleid een belangrijke rol. Lees daarover ook wat Klaas Knot daarover zegt.

Koos Schwarz schrijft over dit onderwerp in Trouw onder de kop van “Tien economen kunnen zich goed vinden in de overheidsaanpak van de corona-crisis. De schuld mag oplopen, al was het om nog een crisis te voorkomen.” Het kabinet heeft er goed aan gedaan om de Nederlands economie, vooral bedrijven, te steunen. Dat de schuld van de overheid daardoor fors is gestegen, is geen probleem. Wel moet die steun ophouden als de coronacrisis voorbij is. Dit stellen tien economen met verstand van macro-economie en/of overheidsfinanciën – negen Nederlanders en een Belg – die door het Economisch Bureau van ING zijn gevraagd om hun visie te geven op de crisis en op de aanpak daarvan door de overheid. Omdat de coronacrisis (hopelijk) tijdelijk is en diep ingrijpt in de economie, is het goed dat de overheid het zekere voor het onzekere heeft genomen en ruimhartig de portemonnee heeft getrokken – alleen al met de eerste steunronde voor bedrijven die met flinke omzetverliezen kampen, was €8 mrd gemoeid. Zo zijn faillissementen en ontslagen voorkomen en konden veel bedrijven doorwerken, zij het soms op een lager pitje. Voorkomen is ook dat in de kern gezonde bedrijven zijn omgevallen. De werkloosheid is wel hard gestegen, maar als het Rijk niet was bijgesprongen, waren er sinds half maart veel meer mensen werkloos geworden. Na de eerste steunronde volgde de tweede – het UWV maakt binnenkort bekend hoeveel geld die kost – en een derde steunronde is al aangekondigd. Ook die hebben de instemming van de meeste door ING bevraagde economen, al twijfelen sommigen of het wel goed is dat bedrijven lang aan het infuus van de overheid liggen. Het gevaar bestaat dat de overheid bedrijven steunt die eigenlijk ongezond zijn of die de concurrentie op termijn niet meer aankunnen. Dat geldt bijvoorbeeld voor (fysieke) winkels die klanten verliezen aan online concurrenten, een verschijnsel dat al aan de gang was en dat door de corona-crisis is versterkt. Over de hogere overheidsschuld die het gevolg is van die steunoperaties maken de economen, onder wie Bas Jacobs, Sweder van Wijnbergen, Coen Teulings en Lex Hoogduin, zich vooralsnog geen zorgen. Nederland kan het hebben en de economie zal weer opveren als de crisis voorbij is. Daarbij is de rente laag – en soms zelfs negatief – en staat meer dan de helft van de overheidsschuld uit bij Nederlandse beleggers, vaak pensioenfondsen. De rente die de overheid over de schuld betaalt, komt dus voor een groot deel bij hen terecht. Als de overheid veel meer gaat lenen, bestaat wel het gevaar dat de rente gaat stijgen. Is er aan al dat lenen dan geen grens? Over het antwoord op die vraag verschillen de meningen. De EU heeft de grens voor zijn lidstaten vastgesteld: de schuld mag niet meer zijn dan 60% van het bruto nationaal product – veel EU-landen zijn die grens overigens allang voorbij. Sommige van de economen vinden dat de schuld tijdelijk wel hoger mag: 70% tot 90% bijvoorbeeld. Maar daarna moet-ie omlaag, al was het maar om een eventuele volgende crisis te kunnen opvangen. Voor andere economen mag de schuld zelfs wel hoger zijn. Zolang de overheid aan haar renteverplichtingen kan voldoen, is er in hun ogen geen probleem. Er zijn landen, Japan bijvoorbeeld, met een nog veel hogere schuld. De verwachting is overigens dat de Nederlandse schuld, ook na de steunpakketten, onder de 80% blijft. In fors bezuinigen ná de crisis zien de economen geen heil. In de vorige crisis begon de overheid te vroeg met bezuinigen en ondermijnde daarmee het economisch herstel. Als de corona-crisis eenmaal voorbij is, moet de steun wel stoppen, vinden de economen. Bij dat alles tekenen de geraadpleegde economen wel aan dat de onzekerheid groot is. Komt er een tweede lockdown? Een derde wellicht? Komt er een vaccin? En zo ja, wanneer? Nog iets waar de economen het over eens zijn: hoe langer de pandemie duurt, hoe groter de kans dat de economie permanente schade oploopt. Enkele kanttekeningen. Dat het kabinet de eerste klappen heeft opgevangen ondersteun ik, alleen moeten we bij de evaluatie wel nagaan of geen bedrijven overeind gehouden zijn, waarvan voor de corona-crisis al vaststond dat ze zouden omvallen. En dat is zeker wel het geval want het aantal faillissementen is gedaald en de toename van het aantal werkelozen valt mee. Die klap moet dus nog komen. Verder mag met het steungeld niet gaan naar al die ondernemingen die actief inzetten voor verduurzaming en vergroening. Want ook het geld naar bedrijven die voortgaan met de economische activiteiten van voor de corona-crisis zal uiteindelijk weggegooid geld zijn. Voor verstandige investeringen die ook ten gunste komen aan de nieuwe wereld van onze jongeren mag/moet de staatsschuld stijgen. Als volgende generaties die schulden moeten terugbetalen zullen ze ook de baten ervan krijgen. Ik adviseer de tien economen kennis te nemen van de Duurzame Troonrede van Prof Dr Jan Jonker. Ik vindt wel dat deze topeconomen teveel denken en redeneren langs de lijnen van modellen van de oude en voorbije economie. We leven met complexe ontwikkelingen, die met een eendimensionale aanpak kunnen worden opgelost. Om de staatsschuld van Nederland af te zetten tegen die van Japan met een compleet opgeblazen monetair beleid waarbij de BoJ de halve Japanse samenleving bezit doordat grote delen van de (staats)obligaties en aandelen door de centrale bank zijn opgekocht, is onzinnig. Daar moet onze toekomst niet liggen alhoewel het tot nadenken stemt dat kennelijk topeconomen dat als een oplossing zijn. Daarbij wordt geen woord gezegd over de uitspraken van deze week in de H.J. Schoo-lezing van Prof Dr Klaas Knot in relatie tot de ECB en de EU.

De Duurzame Troonrede 2020

Op de eerste dag van september sprak prof. dr. Jan Jonker, hoogleraar Strategie, aan de Radbout Universiteit, met de leeropdracht: Bedrijfskunde, in het bijzonder Duurzaam Ondernemen, de negende editie uit van De Duurzame Troonrede in Trouw. Zijn thema is: We gaan uit naam van de economie de natuur met een kettingzaag te lijf. Ik citeer: Ons collectieve economische denken laat zich typeren als marktgedreven. Niet alleen waar het sec om ‘de’ economie gaat, maar op alle mogelijke terreinen zoals onderwijs, gezondheidszorg of natuur. Het is een economie die gebaseerd is op kopen en weggooien als hoogst bereikbare vorm van menselijk geluk. Een economie die in een steeds hoger tempo inteert op de reserves van de aarde. Zo is het tempo waarin nu diersoorten uitsterven even hoog als in de tijd dat dinosauriërs verdwenen. We gaan uit naam van de economie de natuur met een kettingzaag te lijf. Als we de verdere ontwikkeling van deze tragedie niet stoppen, krijgt de biodiversiteit zo’n klap dat onze planeet onleefbaar wordt. De onverbiddelijke en onvermijdelijke conclusie is dat het axioma van een zuiver op rendement gericht marktdenken anno 2020 achterhaald is. We moeten onze obsessie met economische groei loslaten. We dienen onze economieën te gaan beheren op een manier die ons klimaat en onze natuurlijke hulpbronnen beschermt, ook al betekent dit minder, geen of zelfs negatieve groei. Het is daarbij ronduit naïef te denken dat we alleen op technologie kunnen vertrouwen om existentiële problemen, zoals klimaatverandering, verlies van biodiversiteit en vervuiling, op te lossen. Onze levensstijl gebaseerd op overvloed ten koste van anderen, sociaal en ecologisch, moet veranderen. We hebben niets aan materiële welvaart als deze ten koste gaat van welzijn, ecologie en sociale inclusie. We moeten ons opnieuw organiseren.” Hij stelt de grote onderwerpen aan de orde voor de maatschappij van morgen en geeft aanwijzingen hoe we ‘het nieuwe normaal’ kunnen verwezenlijken. Wat gaan we doen met de miljarden aan staatssteun: oude zekerheden terughalen? Zouden we bedrijven niet veel scherper moeten beoordelen op de echte toegevoegde waarde die ze hebben voor de samenleving? We staan misschien wel ongewild op een kruispunt, een cruciaal keuzemoment. De pandemie is, hoe pijnlijk ook, misschien wel een blessing in disguise. In tijden van crisis kan in korte tijd een nieuwe basis voor de toekomst gecreëerd worden. Laten we dat moment vooral niet onbenut voorbij laten gaan door routineus terug te keren tot de economie die we al hadden. Laten we een nieuwe route kiezen op weg naar een economie waarin onze prachtige planeet en moedige mensen gezond en houdbaar samen kunnen leven. Wij leven in een georganiseerde maatschappij. Die is in de afgelopen decennia versmald tot denken in termen van markten, rendement en efficiëntie. Misschien is er daarom wel €4 mrd voor de KLM, en applaus, bedankkaartjes en een koekje voor de mensen in de zorg. De pandemie laat zien dat we naast het denken in markten ook weer het ‘menszijn’, het er voor elkaar zijn, waarderen en daarin willen investeren. Ons collectieve economische denken laat zich typeren als marktgedreven. Niet alleen waar het sec om ‘de’ economie gaat, maar op alle mogelijke terreinen zoals onderwijs, gezondheidszorg of natuur. Het is een economie die gebaseerd is op kopen en weggooien als hoogst bereikbare vorm van menselijk geluk. Een economie die in een steeds hoger tempo inteert op de reserves van de aarde. Zo is het tempo waarin nu diersoorten uitsterven even hoog als in de tijd dat dinosauriërs verdwenen. We gaan uit naam van de economie de natuur met een kettingzaag te lijf. Als we de verdere ontwikkeling van deze tragedie niet stoppen, krijgt de biodiversiteit zo’n klap dat onze planeet onleefbaar wordt. De onverbiddelijke en onvermijdelijke conclusie is dat het axioma van een zuiver op rendement gericht marktdenken anno 2020 achterhaald is. We moeten onze obsessie met economische groei loslaten. We dienen onze economieën te gaan beheren op een manier die ons klimaat en onze natuurlijke hulpbronnen beschermt, ook al betekent dit minder, geen of zelfs negatieve groei. Tot zover de citaten uit de Duurzame Troonrede, lees zijn oplossingen op https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/we-gaan-uit-naam-van-de-economie-de-natuur-met-een-kettingzaag-te-lijf-zeven-breekijzers-om-het-anders-te-doen~bdc06cbd/ .

Dr Philipp Blom

De coronacrisis heeft ons hardhandig duidelijk gemaakt dat menselijke wezens lang niet zo bijzonder en machtig zijn als ze denken, aldus de Duitse historicus, filisoof en schrijver Philipp Blom (1970, Hamburg, uit een Duitse vader en een Nederlandse moeder) in een interview met Nicole Lucas. Hij schrijft voor verschillende bekende kranten, waaronder The Independent, The Times Literary Supplement, Die Zeit, Frankfurter Allgemeine Zeitung en Vrij Nederland. Tot 1992 studeerde hij filosofie en judaïtiek aan de Universiteit van Wenen. Daarna studeerde hij aan de Universiteit van Oxford, waar hij in 1997 de titel van Doctor of Philosophy behaalde. In het Nederlands verschenen van hem onder meer De duizelingwekkende jaren, Europa 1900-1914 (2009), Het verdorven genootschap (2010), Alleen de wolken Cultuur en crisis in het Westen, 1918-1938 (2014), De opstand van de natuur (2017), Wat op het spel staat (2017) en Een Italiaanse reis. Een zoektocht naar de herkomst van mijn viool (2019). Zijn nieuwste publicatie heet Het grote wereldtoneel (Uitgeverij De Bezige Bij). Philipp Blom aarzelt even na de vraag hoe hij de afgelopen maanden, waarin een tot voor kort onbekend virus de hoofdrol opeiste op het wereldtoneel, heeft ervaren. “Ik werk net als een musicus, als er geen concerten zijn, zijn er ook geen centjes. Ik schrijf boeken, maar geef ook lezingen en colleges, spreek op festivals. Afgelopen jaar deed ik dat een stuk of tachtig keer, nu zit ik op drie. Anderzijds schiet ik niet meer van vliegveld naar vliegveld, dat is prettig. Het is een gekke positie waarin bij verkeert, licht hij toe. “Voor een historicus is dit een zeer boeiende tijd om te leven. Je ziet een breuk in een tijdvak. We leven in een kanteltijd, het kan de ene of de andere kant opvallen. We zitten vast in een economisch model dat niet veel langer goed kan gaan. Of het eindigt in een catastrofe met nieuwe pandemieën, oorlogen om toegang tot natuurlijke hulpbronnen, noem maar op. Of we gaan een andere kant op. Maar kantelen doet het, dat staat vast. En als je dan tegelijkertijd je leven een beetje bij elkaar moet zien te houden, wordt het ook beangstigend. Die twee zieltjes heb ik in mijn borst. En die vechten weleens met elkaar. Het is moeilijk een redelijke basis voor hoop te vinden, terwijl je weet hoe belangrijk dat is, zowel voor een individu als voor een maatschappij.” Drie jaar geleden trad de Duitser deels uit zijn rol van traditioneel historicus. In ‘Wat op het spel staat’ gaat het vooral over het nu en de toekomst (en een mogelijk gebrek daaraan) door klimaatverandering, automatisering en de uitholling van de democratie. In het eind augustus verschenen essay ‘Het grote wereldtoneel. Over de kracht van verbeelding in crisistijd’ gaat Blom daarop door. Geschreven ter gelegenheid van het 100ste jubileum van de Salzburger Festspiele was het eigenlijk al af toen er een pandemie uitbrak. Het leidde tot een extra hoofdstuk. “Corona is slechts een deel van een cascade aan ontwikkelingen, maar het zet mijn betoog extra kracht bij”, vertelt hij vanuit zijn werkkamer in Wenen. In het Nederlands, een taal waarmee hij is opgegroeid door zijn moeder. Covid-19 blijkt slecht nieuws te zijn voor de menselijke ijdelheid, schrijft u. “Een dom stukje DNA, afkomstig van een markt in China, blijkt binnen enkele dagen de hele wereldeconomie te kunnen verlammen. En de meest geavanceerde maatschappijen op slot te zetten. Omdat wij niet buiten de natuur staan. Menselijke wezens zijn lang niet zo bijzonder en machtig als ze zelf graag denken.” Het zit diep, het idee dat de mens een speciale positie inneemt. Blom legt de oorsprong ervan deels in de Bijbel en de opdracht aan Adam en Eva de aarde te onderwerpen en erover te heersen. “Wij zijn verheven boven de natuur, wij maken daar eigenlijk geen deel van uit. Wij zijn Gods lievelingscreaturen, de kroon op de schepping, en nemen daarom een heel andere positie in dan dieren, planten, andere organismen. Wij zijn de baas.” Deze zelfoverschatting was misschien geruime tijd nuttig, maar inmiddels zit de mensheid tegen de existentiële grens van die visie aan. In zijn essay schrijft hij: ‘Een snel toenemende technologie, een onverzadigbare honger naar grondstoffen en een angstaanjagend onvermogen om het afval te verwerken dat vooral rijke landen produceren, hebben het geheim van het succes van gisteren veranderd in een recept voor langzame zelfmoord vandaag.’ Nee, dat is niet overdreven, stelt Blom met nadruk. “‘We kappen en verbranden per minuut 30 voetbalvelden (dat zijn er 14.000 per dag) aan regenwoud om goedkope hamburgers te hebben of make-up. Het moet, want we hebben economische groei nodig, zeggen we. Maar je kunt gewoon zien: dat houdt een keer op. Als wij manieren vinden om te groeien, zonder al die negatieve effecten, prima, maar ik zie ze niet. We hebben weinig tijd meer om door te gaan zoals we dat doen. Vertrouwen op een technologie die alles oplost? Dat kan ook pas over honderd jaar zijn en dan zijn we er niet meer. Dat zou een intellectuele belediging zijn.” “We zijn een prachtige species, vol van ongelooflijke vaardigheden. We hebben Plato gehad, Mozart, Marie Curie. Maar collectief ageren we exact zoals gist. We vreten alles op wat we voor ons hebben totdat er niks meer is en dan verhongeren en stikken we. We hebben van andere species niets geleerd, wij zijn op hetzelfde pad als de primitiefste organismen. We zien dat, we weten dat, maar we doen er eigenlijk niets aan. Dat vind ik intellectueel beledigend.” Terwijl we denken dat we rationele wezens zijn. “Maar dat zijn we niet.” Rationeel, vrij om te kiezen, onafhankelijk van onze omgeving, van anderen, autark: dat is het beeld dat we van onszelf hebben gecreëerd, in dat verhaal leven we, aldus Blom. Maar het klopt niet. “Het gruwelijkste wat je kan doen is iemand in een isoleercel stoppen. Waarom zijn mensen bijna gek geworden tijdens de lockdown? Omdat ze contact nodig hebben met anderen, sociale interactie, verbinding. “Wij zijn primaten, een onderdeel van een immens systeem, veel minder belangrijk dan plankton. Ons lichaam leeft samen met biljoenen micro-organismen, ons DNA bevat het DNA van virussen en van de hele evolutionaire geschiedenis. We moeten echt radicaal herdenken wie wij zijn, wat een maatschappij kan en moet zijn, en hoe wij interageren met de natuur. Wij kunnen alleen overleven als we onze plaats vinden binnen de natuur.” “Paradoxaal genoeg biedt juist Covid-19 misschien een aanknopingspunt. “Het heeft ieders leven verstoord, het is een gedeelde ervaring. Mensen overal ter wereld ondervinden de effecten aan den lijve. Het is geen theoretisch probleem.” De coronacrisis heeft de wereld van velen op zijn kop gezet en dat is, in het licht van de geschiedenis, nou weer niet uniek. Blom verwijst in ‘Het grote wereldtoneel’ onder meer naar Europa’s ‘tweede Dertigjarige Oorlog’, de periode van de Twee Wereldoorlogen (1914-1945). De herinnering aan massamoord vormde de aanzet voor grote veranderingen: de ontwikkeling van de verzorgingsstaat, de stichting van de Europese Unie. Een gedeelde ervaring, een collectief trauma, zorgde voor ‘een krachtige impuls om wat gebeurd is niet nog eens te laten gebeuren’. Zover zijn we nu nog lang niet, erkent Blom, want een gedeelde ervaring is niet hetzelfde als een gedeelde interpretatie, zoals ook de hoogoplopende discussies in Nederland over het corona-virus laten zien. Toch ontleent Blom aan de recente ontwikkelingen een beetje hoop dat deze een ‘triggerpoint’ voor veranderingen kunnen zijn. Het is, natuurlijk, een kwestie van maatregelen om de uitstoot van CO2 te beperken, gebruik van plastic te beperken, afvalstromen te verminderen, los te komen van onze verslaving aan aardolie, noem het maar op. Maar er is meer. Blom: “Het is niet alleen noodzakelijk iets anders te doen, maar ook om iets anders te willen.” “We moeten andere beelden in ons hoofd vormen van wat het waard is om naar te streven, andere ideeën vormen over wie een held is, wie een schurk. Helden zijn helemaal niet slecht, die geven een beeld wat een maatschappij deugdelijk vindt, hoe een maatschappij het goede definieert. Misschien moet onze definitie anders zijn dan die nu is. Misschien is de held van het verhaal niet langer degene die het rijkste is, het meest kan consumeren. Gaan we succes zien in de manier waarop je met anderen omgaat, wat je voor anderen betekent. “Wat respect afdwingt in een samenleving kan heel snel veranderen. Zes jaar geleden gaf ik een lezing voor een groep scholieren in een kleine Duitse stad over het begin van de Eerste Wereldoorlog. Zestien, zeventien waren ze, het was vroeg in de ochtend, ze waren nog slaperig. Ik begon met de vraag: als Merkel morgen de oorlog verklaart aan Poetin, wie van jullie meldt zich dan vrijwillig? Ik werd aangekeken of ik gek was: wat een bizar idee. Terwijl hun overgrootvaders honderd jaar geleden zich juichend vrijwillig meldden voor de oorlog. En daar zitten maar drie generaties tussen. Er heeft zich in die tussentijd een enorme omslag voorgedaan. Het is mogelijk zulke morele instincten om te draaien. “Het gekke is: we zijn rijker dan ooit, maar we zijn niet gelukkiger dan ooit. En als we dat niet zijn, waarom gaan we dan zo door? Zijn er geen alternatieven?” Om misverstanden te voorkomen: Blom heeft het nadrukkelijk niet over (het vinden van) de weg naar de ideale maatschappij. “We komen echt niet in een samenleving van wijsgeren die allemaal deugdzame levens leiden. Zo zijn we nu eenmaal niet. We leven in een bizarre wereld, als je dat eenmaal ziet is het waard om daarover na te denken en erover te discussiëren. Niet alleen die ene filosoof in zijn ivoren toren, maar ook dichters, voetbalsterren en gewoon aan de keukentafel: is dit wat wij willen, is dit het echt waard om gewild te worden, maakt het ons gelukkig? Waar is het goede leven, wat is het goede leven. En die vraag heeft geen definitief antwoord. Maar we moeten wel de mogelijkheid creëren de wereld anders te denken en anders te voelen.” Ik heb deze visie op het verleden, het heden en de toekomst twee keer gelezen. Het geeft een beeld om over na te denken. Het materiële, de macht van de markt is verleden tijd, het fossiële tijdperk loopt op zijn laatste benen, we moeten ons richten op de toekomst. Dat geeft een goed gevoel. Maar, waarschuw ik, afbouw en de opbouw moet wel in een tempo plaatsvinden dat voor de bedrijven, de arbeiders en de ouderen te volgen is. Anders ontstaat er chaos. Geen afvallers, geen verliezers, alleen maar winnaars.

CPB en AFM vragen aandacht voor de slachtoffers van de financiële gevolgen van de corona-crisis

Het Centraal Planbureau en de Autoriteit Financiële Markten trekken aan de bel voor 100.000 huishoudens, die na een half jaar hun rekeningen niet meer betalen als ze door de corona-crisis hun inkomen zijn kwijtgeraakt. 73.000 huishoudens komen zelfs al na drie maanden in de knel. Vooral zelfstandigen zijn kwetsbaar. Volgens de onderzoekers moet de overheid nadenken over extra steun, bijvoorbeeld om te voorkomen dat mensen zich diep in de schulden steken. Veel mensen van wie het inkomen wegvalt, komen al snel geld te kort voor noodzakelijke ‘normale’ uitgaven voor zaken als wonen en eten. En als hun wasmachine kapot gaat of als ze met onverzekerde ziektekosten te maken krijgen, komen ze nog verder in het rood te staan. De groep die in de problemen dreigt te komen, is divers. Het grootste risico lopen alleenstaanden, mensen die in hun eentje het huishoudinkomen verdienen, en mensen met kinderen – want die zorgen voor hogere maandlasten. Ook jongeren zitten vaak in de hoek waar de klappen vallen. Vaak gaat het om mensen die sowieso al niet veel verdienden en dus nauwelijks een buffer hebben kunnen opbouwen. Misschien komen de ramingen van het aantal huishoudens in de knel zelfs nog te laag uit, waarschuwen CPB en AFM. Want in hun berekeningen zijn zij ervan uitgegaan dat mensen die hun inkomen verliezen minder belasting gaan betalen en hogere toeslagen krijgen en zo hun tekort weten te beperken. Maar de ervaring leert dat niet iedereen die recht heeft op een hogere toeslag die ook daadwerkelijk aanvraagt. Bovendien moeten aanvragers vaak tot het nieuwe kalenderjaar wachten. De onderzoekers laten nóg een waarschuwing horen: ook huishoudens die genoeg reserves hebben om het ondanks hun inkomensverlies een tijdje uit te zingen, lopen risico. In zulke huishoudens worden misschien buffers aangesproken die bedoeld zijn om tegenvallers te kunnen opvangen of die opzijgezet zijn als pensioen. Begrijpelijk, vinden de onderzoekers, ‘maar de oplossingen van vandaag kunnen de problemen van morgen zijn’. Op korte termijn al moet er extra inkomenssteun komen voor de kwetsbaarste groepen, zeggen CPB en AFM. Daarnaast wijzen zij op het gevaar van schulden. Voor gewoon consumptief krediet komen degenen die nu in de knel zitten al niet meer aanmerking, en het gevaar bestaat dat zij in zee gaan met illegale kredietverstrekkers, die woekerrentes vragen. De onderzoekers vinden dat de overheid zelf coulant moet optreden bij het innen van schulden, bijvoorbeeld door de Belastingdienst. Ook pleiten zij ervoor dat er meer geld wordt uitgetrokken voor hulp bij schuldsanering. De steunprogramma’s van de overheid zijn vooral gericht op het bedrijfsleven incl de dienstverlening, maar nu ondernemers ook werknemers met een vast contract mogen ontslaan ontstaat een hele nieuwe groep die in financiële problemen kunnen komen. Daar moet de overheid dezelfde royale steun aan verlenen als aan de bedrijven in problemen.

Frontberichten

Na maanden van dalende productie door de coronacrisis begint de industrie uit het dal te klimmen. De NEVI-index van inkoopmanagers is in augustus gestegen naar 52,3. Een waarde boven de 50 wijst op groei van de productie. Inkoopmanagers signaleren als eersten of de industriële productie groeit of krimpt en stemmen daar de inkoop van grondstoffen en onderdelen op af. In augustus nam het aantal exportorders toe, onder meer door groei in de Duitse industrie. De productie ligt nog wel ver onder het niveau van voor de crisis. De vraag blijft beperkt en veel bedrijven verwachten een langdurig lagere omzet.

Het economisch herstel van de eurozone heeft afgelopen maand niet doorgezet. Dat komt doordat het in de dienstensector niet goed ging, blijkt uit nieuwe cijfers van de Britse marktonderzoeker Markit. De index die het bureau hanteert, wordt gezien als goede graadmeter van de economische ontwikkeling. De marktonderzoeker heeft de bedrijvigheid gemeten in de industrie en de dienstensector in de eurozone. In augustus kwam de stand van de index uit op 51,9. Een stand boven de 50 duidt op groei, daaronder is er sprake van krimp. In juli was de stand nog 54,9. Er was in augustus dus nog wel sprake van groei, maar de nieuwe cijfers suggereren dat de eurozone nog lang niet op het niveau zit van voor de corona-crisis. (bron: NOS) De inkoopmanagers suggereren dat de productie in augustus weer boven de norm van 50, hetgeen duidt op een groei. Dat zal wel zo zijn want juli is bij uitstek een vakantiemaand en daarbij komt dat na 3 zwakke maanden het hier en daar wel wat beter gaat.

Kleding- en schoenenwinkels in Nederland zullen in 2021 nog niet zijn hersteld van de corona-crisis. Dat schrijft ABN Amro in een gepubliceerd rapport over de detailhandel. De bank verwacht dat de omzet van fysieke kledingwinkels dit jaar met 15% zal dalen. Voor schoenwinkels gaat het om een omzetdaling van 10%. Dat heeft volgens de bank te maken met het thuiswerken: Nederlanders hebben minder behoefte aan formele kleding. Vanwege de pandemie bleven veel klanten bovendien weg uit de winkelstraat. De online verkoop ging daarentegen wel omhoog, maar dat is volgens ABN Amro niet genoeg om de verliezen uit de fysieke winkels te compenseren. Ook autodealers krijgen zware klappen: voor die branche verwacht de bank een omzetdaling van 15%. Door de corona-crisis nam de omzet van de auto- en motorbranche in het tweede kwartaal af met ruim 25%, meldde het CBS al. Het herstel volgend jaar schat ABN Amro op maar 8%. (bron: NOS)

De Franse regering heeft zijn stimuleringsplan voor de Franse economie gepresenteerd. Het land maakt voor de komende paar jaar €100 mrd vrij. “Het geld is bedoeld om ervoor te zorgen dat de economie niet instort”, zei premier Jean Castex op de radio. Een deel van het bedrag gaat naar belastingverlagingen voor bedrijven en naar loonsubsidies. Met het plan hoopt het kabinet volgend jaar zeker 160.000 nieuwe banen te creëren. Frankrijk is door de coronacrisis terechtgekomen in de hevigste recessie sinds de Tweede Wereldoorlog. De verwachting is dat de krimp dit jaar uitkomt op 11%. Het aantal nieuwe corona-besmettingen is gestegen naar 7000 per dag. (bron: NOS)

De corona-crisis bezorgt Nederlandse zorginstelligen een flinke financiële klap. Dat voorziet accountancykantoor EY op basis van de jaarverslagen van 453 zorginstellingen. Corona zorgt voor meer personeelskosten door extra zorg voor patiënten, uitval van personeel door ziekte, en door de inhuur van externe duurdere krachten. Tegelijkertijd leidt uitstel of afstel van behandelingen ertoe dat er minder geld binnenkomt. Ook is er minder ruimte door de anderhalvemeter-regel. Financieel gezonde instellingen gaan de crisis wel overleven denkt EY, maar wankele organisaties lopen wel risico. (bron: NOS) Dit nieuws komt niet als een verrassing, tijdens de eerste golf besmettingen met corona hebben zorginstellingen een topprestatie geleverd, maar tegelijkertijd viel veel van het ‘gewone werk’ een tijd stil. De financiële verliezen, die daar het gevolg van waren, werden niet dan wel niet helemaal gecompenseerd, waardoor de financiële reserves moesten worden aangesproken. EY meldt dat kennelijk niet alle getroffen zorginstellingen voldoende buffers hebben om de klappen op te vangen.

Sinds het begin van dit jaar staat de FED voor een grote uitdaging. De corona-crisis heeft de Amerikaanse economie hard geraakt, met als gevolg vraaguitval en een oplopende werkloosheid. Het gevaar bestaat dat de economie in een negatieve spiraal komt, die kan escaleren tot een deflatoire depressie. Een toename van het aantal faillissementen en wanbetalingen kan niet alleen de reële economie, maar ook de financiële sector onder druk zetten. De FED kondigde daarom nieuwe maatregelen aan om te voorkomen dat de economie in een deflatoire spiraal terechtkomt. Met steeds grotere opkoopprogramma’s voor staatsleningen en bedrijfsobligaties probeert ze de financiële markten in de juiste richting te duwen. Een bijkomend effect daarvan is de verwachting dat alles leidt tot meer inflatie. Daardoor zullen Amerikanen minder sparen en meer geld uitgeven, zo is de theorie. De praktijk blijkt echter een stuk weerbarstiger. Terwijl de stimuleringsprogramma’s van de FED de koersen van aandelen en obligaties naar recordhoogte brachten blijft de groei van de reële economie hopeloos achter. Door het corona-virus zijn economische vooruitzichten onzeker, waardoor consumenten de hand op de knip houden en ondernemers nieuwe investeringen uitstellen. De gevolgen daarvan zien we terug in de werkloosheid en een toename van het aantal wanbetalingen op hyputheken. De Amerikaanse centrale bank gooit het dus over een andere boeg om de economie te ondersteunen. Ze dreigt nu openlijk de inflatie aan te jagen, in de hoop dat consumenten meer gaan besteden en eindelijk dat geld van hun spaarrekening halen. De omloopsnelheid van het geld, dat een absoluut dieptepunt heeft bereikt, moet weer omhoog. Het probleem is dat de FED daar geen directe invloed op kan uitoefenen. Ze heeft niet de instrumenten om mensen te dwingen meer geld uit te geven. Daarom probeert ze de markt te imponeren, door te dreigen met een hogere inflatie. Hoe de centrale bank dat wil bereiken, dat blijft dan ook volstrekt onduidelijk. Het is dus nog maar de vraag of deze nieuwe strategie zal werken. (bron: Holland Gold)

Politiek leider van D66, Sigrid Kaag, stelt dat Nederland haar soevereiniteit moet opofferen aan Europa. Hoeveel politieke leiders zeggen haar dit na in verkiezingstijd? Ik breng in herinnering dat de Franse internationaal ambtenaar Jean Monnet, van 1919 tot 1923 was hij plaatsvervangend secretaris-generaal van de Volkenbond, voor WOII een mini Verenigde Naties, die, na WOII van oordeel was dat de nationale staten moesten opgaan in één groter Europees verband. Maar dat was toen nog niet haalbaar en het werd een overwegend intergouvernementeel instituut.
Overwegingen

In dit blog treft U een aantal beschouwingen aan van niet-politici over de stand van ons land, voorafgaand aan de Troonrede van 15 september aanstaande. Klaas Knot, die medeverantwoordelijkheid is voor het, in mijn ogen, desastreuze monetaire beleid van de ECB, deed ‘gewaagde’ uitspraken over het financiële beleid van de regeringsleiders en de relatie tot de EU. Dr Philipp Blom stelt dat onze Knappe Koppen (KK’s) besluiten nemen die op dat moment ‘slim’ lijken, maar achteraf het tegendeel blijken te zijn. “Een snel toenemende technologie, een onverzadigbare honger naar grondstoffen en een angstaanjagend onvermogen om het afval te verwerken dat vooral rijke landen produceren, hebben het geheim van het succes van gisteren veranderd in een recept voor langzame zelfmoord vandaag.“ De 10 topeconomen kijken naar de huidige problematiek met de kennis van gisteren, maar de actualiteit vraagt om een driedimensionale aanpak. We staan op een kruising van wegen, waaronder één doodlopende weg. Het CBS en AFM vragen de regering meer aandacht te besteden aan al die gezinnen die in financiële nood zijn geraakt en daar nog in terechtkomen. Daarom heb ik dit blog de titel meegegeven ‘Collector’s item’.

Het aantal corona-besmettingen blijft oplopen, dat signaal mogen we niet negeren. DFT meldt dat er een ontslaggolf op komst is, dat we door de euro van crisis naar crisis strompelen, dat KLM onder curatele van de moeder in Parijs is gesteld, eerder was er al een waarschuwing: Air France/KLM zwakke onderneming, veel indices staan in het rood. We leven in een tijd met grote onzekerheden en de vraag is hoe de Koning daarop, in de Troonrede met de visie van dit kabinet, daarop gaat reageren.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 4 sep 2020; week 36: AEX 540,27; Bel20 3.310,69; CAC40 4.965,07; DAX30 12.842,66; FTSE 100 5.799,08; SMI 10.161,50; RTS (Rusland) 1220,01; SXXP (Stoxx Europe 600) 361,93; DJIA 28.133,31; NY-Nasdaq 100 11.622,13; Nikkei 23.205,43; Hang Seng 24.695,45; All Ords 6.108,80; SSEC 3.3.55,37; €/$1.184; BTC/USD $10.548,26; 1 troy ounce goud $1.934,16, dat is €52.544,78 per kilo; 3 maands Euribor -0,48%; 1 weeks -0,532%; 1 mnds -0,512%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,362%; 10 jaar VS 0,6698%; 10 jaar Belgische Staat -0,215%; 10 jaar Duitse Staat -0,477%; 10 jaar Franse Staat -0,177%; 10 jaar VK 0,256%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,479%; 10 jaar Japan 0,035%; Spanje 0,344%; 10 jaar Italië 1,022%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,574.

©2020 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 4 sep 2020; week 36: AEX 540,27; Bel20 3.310,69; CAC40 4.965,07; DAX30 12.842,66; FTSE 100 5.799,08; SMI 10.161,50; RTS (Rusland) 1220,01; SXXP (Stoxx Europe 600) 361,93; DJIA 28.133,31; NY-Nasdaq 100 11.622,13; Nikkei 23.205,43; Hang Seng 24.695,45; All Ords 6.108,80; SSEC 3.3.55,37; €/$1.184; BTC/USD $10.548,26; 1 troy ounce goud $1.934,16, dat is €52.544,78 per kilo; 3 maands Euribor -0,48%; 1 weeks -0,532%; 1 mnds -0,512%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,362%; 10 jaar VS 0,6698%; 10 jaar Belgische Staat -0,215%; 10 jaar Duitse Staat -0,477%; 10 jaar Franse Staat -0,177%; 10 jaar VK 0,256%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,479%; 10 jaar Japan 0,035%; Spanje 0,344%; 10 jaar Italië 1,022%. Een liter E10 hier aan de pomp €1,574.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden licht dalend, beleggers worden nog steeds niet onrustig over het feit dat wereldwijd het corona-virus nog steeds niet onder controle is en in de VS verkeert de dollar in ‘onrustig water’ als gevolg van de zware recessie waarin de economie verkeert. Verder stemmen de data over de ontwikkeling in het 2e kwartaal tot nadenken, de stijgende werkloosheid en slecht nieuws vanuit bepaalde sectoren in het bedrijfsleven, oplopende begrotingstekorten, stijgende staatsschulden en de financieel/economische gevolgen van het voortdurende krimp-scenario. Duidelijk is geworden dat de prijsvorming op de aandelenbeurzen steeds minder een beeld geeft van de tegenvallende bedrijfsresultaten en winstwaarschuwingen maar steeds meer een waardebepaling is dat bedrijven een stabielere beleggingsproduct zijn (ook al gaat het momenteel slechter) dan de waarde van geld, met name de US-dollar. De goudprijs steeg weer wat maar de koers van €2040 half augustus j.l. is ver weg, de bitcoin daalde. De rentetarieven daalden opnieuw over een breed front. Een reden daarvoor heb ik niet, maar het is wel een wereldwijde trend. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven: Zwitserland -0,297%; Duitsland -0,032%; Nederland -0,027%; Frankrijk 0,528%; Japan 0,6067%; VK 0,821%; Canada 1,0683%; Spanje 1,148%; VS 1,4022%; Italië 1,965%. 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,7%; Duitsland -0,698%; Nederland -0,642%; België -0,589%; Frankrijk -0,58%; Denemarken -0,572%; Spanje -0,27%; Japan -0,0862%; VK -0,036%.

%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 5/6 09 2020/547 Collector’s item