UPDATE 02112019/503 Onze neo-liberale samenleving zit in een verdomhoekje

Activiteit Nederlandse industrie naar laagste niveau in zes jaar

Ook de Nederlandse industrie voelt de zwakte waar industriële bedrijven wereldwijd last van hebben. De Nevi PMI-index daalde in oktober naar het laagste niveau in zes jaar. De index kwam uit op 50,3 punten, wat een kleine daling van de industrie betekent. Een stand boven 50 duidt op groei van de industrie, een stand onder de 50 wijst op krimp. In september stond de index nog op 51,6 punten. Deze daling komt vooral op het conto van een dalende productieomvang in de Nederlandse industrie, de eerste daling sinds april 2013″, zegt Bart Vos, verbonden aan de Maastricht University. “De daling was overigens gering en werd door respondenten vooral toegeschreven aan moeilijke marktom-standigheden.” Het valt wel op dat Nederlandse producenten optimistisch blijven en dat ze verklaren dat er opnieuw in oktober meer nieuwe orders binnenkomen. Maar, nuanceert Vos, dit optimisme is wel gedaald naar het laagste niveau sinds augustus 2013. “Een nadere analyse van de PMI-cijfers leidt dus tot een gemengd beeld, met overall wel een neerwaartse trend. Een score van 50.3 duidt echter nog steeds op economische groei en dat is in Europa op zich al een heel positief resultaat.

Is de dollar definitief op zijn retour?

Over deze vraag schrijft Cor Wijtvliet in MarketUpdate. Het verhaal gaat dat een Amerikaanse minister van Financiën een collega uit Europa, die klaagde over de dollar, toevoegde: “it is our money, but it is your problem”. Met andere woorden, bekijk het maar. Het antwoord geeft ook de wel heel dominerende positie van de Amerikaanse dollar aan op de internationale (valuta) markten. En dat terwijl tekorten van de Amerikaanse overheid torenhoog zijn en het land een immense schuldenlast torst. In de eerste elf maanden van het op 1 oktober begonnen begrotingsjaar is het begrotingstekort van de VS gestegen naar <$1 biljoen: €1067 mrd. De schuld is nu ruim $22.000 mrd. De VS heeft het voordeel van de dollar, legt Wim Boonstra, speciaal adviseur en econoom bij Rabobank, uit. “De VS is het enige land dat moeiteloos geld kan lenen in de eigen munt”. De VS heeft het voordeel dat de dollar wereldwijd de belangrijkste munt is, mede omdat het eenvoudigweg in economische opzicht een belangrijk land is. De renminbi en de euro zijn geen alternatief. Het is dan ook niet vreemd dat criticasters al decennialang de teloorgang van de Amerikaanse munt voorspellen. Tevergeefs! Maar toch, niets is eeuwig en dat geldt ook voor de almachtige internationale positie van de dollar. Wie goed kijkt, ziet al de scheurtjes. Het IMF heeft onderzoek gedaan naar de opbouw van valutareserves door centrale banken en komt tot de conclusie dat de centrale bankiers voorzichtig gaan kijken naar andere valuta’s. Zo daalde in september het aandeel van de dollar in het totaal van reserves bij centrale banken lichtjes met 0,76% naar iets onder 62%. Het aandeel van de euro bedroeg 20%. De teruggang mag geen naam hebben maar het afgelopen kwartaal was de dollar verreweg de aantrekkelijkste valuta voor de belegger. Het zou dus logischer geweest zijn als het aandeel van de dollar was toegenomen in plaats van afgenomen. De cijfers wijzen hoe dan ook de andere kant op. Centrale bankiers vermeerderden hun dollartegoeden in 2019 met 3,5%, maar de tegoeden genoteerd in renminbi namen met 17% toe en zelfs het Brexitpond deed het 8% aanmerkelijk beter. Critici zien in deze ontwikkeling het bewijs dat centrale bankiers hiermee een statement maken tegen de bijzondere positie van de VS. Het zou beleidsmakers in dat land meer tot bezinning moeten brengen en niet de dollar steeds in de internationale, economische strijd werpen om hun zin door te drijven. Een man als Mark Carney, gouverneur van de Bank van Engeland, doet er nog een schepje bovenop. Hij wijst erop, dat in de internationale handel de dollar het betaalmiddel bij uitstek is. Dat geldt ook voor de wereld van de effecten en voor de internationale valutareserves. Dat betekent in zijn ogen, dat het binnenlands economisch beleid gevolgen heeft voor het monetaire beleid elders in de wereld. Vooral de opkomende landen blijken in de praktijk extreem gevoelig te zijn. Dat is een onwenselijke situatie, maar niet een die van de een op andere dag grondig veranderd kan worden. Carney pleit voor een multipolair systeem, waarin bijvoorbeeld een belangrijke rol is weg gelegd voor de Chinese renminbi. Maar het duurt nog wel even, voordat de Chinese munt echt kan concurreren met de dollar. Toch, zo zeggen ze bij Goldman Sachs, zijn de fundamenten voor de multipolaire wereld al wel geldig. De bankiers constateren dat dollarreserves in 2017 en 2018 met 4% afnamen, maar dat meer renminbi’s en Japanse ¥’s gekocht werden. Daar past weer wel een kanttekening bij. Vooral landen die een moeizame relatie met Washington hebben, zijn op zoek naar een alternatief voor de dollar. In 2018 waren het vooral de Russen die renminbi’s kochten. Dit jaar zijn het vooral Brazilië en Chili. Niet alleen centrale banken gaan voorzichtig in de tegenaanval, het gaat nu b.v. in de olie-industrie gebeuren. Nog steeds is de dollar het betaalmiddel bij uitstek, maar de euro is aan een voorzichtige opmars begonnen. Bij de Bank for International Settlement zijn ze er al van overtuigd dat de opmars van de euro de internationale slagkracht van de VS kan inperken. Een land als Rusland gebruikt de euro steeds vaker als alternatief in zijn contacten met Europa en China. Dat klinkt allemaal mooier dan het is. De euro noch de renminbi kunnen in de verste verte niet tippen aan de enorme liquiditeit van de dollarmarkt. Het zal zeker nog twee decennia duren voordat euro bij de dollar in de buurt komt. Dat het gaat gebeuren, lijkt onvermijdelijk. In de tussentijd kunnen ontevreden landen hun reserves aanvullen met goud in plaats van dollars. Volgens the World Gold Council kopen centrale banken steeds meer goud. Het gaat om hoeveelheden die doen denken aan de Bretton Woods jaren. In die periode waren wisselkoersen gekoppeld aan goud! Het zal overigens niemand verbazen, dat de grootste goudkopers Rusland en China zijn! Feit is dat de Amerikanen op de pof leven en uiteindelijk ooit hun schulden zullen moeten terugbetalen, tenzij de valutamarkten worden opgeblazen en de waarde van geld waardeloos wordt. Dat zou heel zuur zijn voor al die landen die zorgvuldig met hun schulden en de spaargelden van de burgers zijn omgegaan, maar anderzijds voeren de grote centrale banken een monetair beleid dat daarin eindigt. Een mondiale financi-eel/economische chaos zal het gevolg zijn met alle sociaal/maatschappelijke gevolgen van dien.

Christine Lagarde is vrijdag aan de slag gegaan als President van de ECB

In de media is daar veel aandacht aan gewijd. Ze komt niet niet in een opgemaakt bedje, Mario Draghi heeft het 25-koppige ECB-bestuur ruziënd achtergelaten waar een meerderheid van de 19 landen, uitgedrukt in financieel/economische omvang , een ander monetair beleid voorstaat dan dat waarmee Lagarde is opgescheept. De vraag is echter voor hoelang. Daarbij komt dat ze zich al eerder had uitgesproken voor een beleid dat een prioriteit zou geven aan de belangen van de armere Zuid-Europese landen. Zij zou van de rijkere Noordelijke landen verlangen dat zij hun rijkdom zouden delen met de armere landen en banken. Ze heeft zich deze week uitgesproken voor een gemeenschappelijke basis in het monetaire beleid, Om dat te bereiken zal ze zich een andere leiderschapsstijl moeten aanmeten dan haar voorganger. De vraag is hoe lang ze gebonden is aan het neo-liberale beleid van Draghi en de verwachtingen, die hij daarover in de loop van zijn 8-jarige ambtstermijn , heeft gedaan aan de financiële markten. Forwards guidance, heet dat, en het is de vraag of Lagarde nog enige speelruimte heeft om het beleid om te buigen zonder daarbij het bankwezen niet grote financiële problemen te brengen en geen onrust te veroorzaken op de financiële markten (koersdalingen als gevolg van rentestijgingen). Wat ik van haar wel verwacht is dat zij het monetaire beleid gaat doorlichten op de aannames die 6 jaar geleden zijn vastgelegd, zoals het streven van een inflatie in de eurozone van net onder de 2%. Ondanks het opgestarte opkoopprogramma van (staats)leningen, dat bijna €2,6 biljoen opleverde en de daardoor gedaalde rente, is de inflatie alleen maar verder gedaald. Ze heeft in ieder geval één belangrijke uitspraak gedaan n.l. dat de monetaire autoriteit alles, in mijn ogen veel te veel, heeft gedaan om de terugval in economische activiteiten in de eurozone te stimuleren en dat nu de politiek aan zet is. Met dat laatste ben ik het helemaal eens. Verder is het nu afwachten, vanaf deze maand herstart de ECB het opkoopprogramma met €20 mrd per maand.

Allerlei fin/eco nieuws

Een Britse stembusgang, gewenst door premier Boris Johnson, werd lang tegengehouden door oppositiepartij Labour, maar die laten hun bezwaren varen nu Johnson heeft beloofd om pas na de verkiezingen opnieuw een Brexit-wet in stemming te brengen. De verkiezingen betekenen dus dat de Britten nog langer in de EU blijven, en dat is in de ogen van valutahandelaren goed nieuws. Het £ steeg licht. Maandag werd duidelijk dat de regeringsleiders in Brussel de Brexit tot uiterlijk eind januari willen uitstellen. (bron: DFT) Dinsdagavond stemde het Lagerhuis in met verkiezingen op 12 december met 438 parle-mentariërs voor en 20 tegen. De rest van de 650 Lagerhuisleden onthield zich van stemming. Ik verwachtte al, nadat maandag nieuwe verkiezingen op 12 december a.s. had tegengehouden dat Labour tot de conclusie zou komen dat het blokkeren van nieuwe verkiezingen, om uit de impasse over de besluitvorming in het Lagerhuis te komen, slecht zou vallen bij zijn achterban en bij de andere oppositiepartijen. Het land moet wel geregeerd worden. Nu zal Labour de verkiezingen ingaan voor een no-Brexit. Ik verwacht dat we over 6 weken de uitslag kennen over de weg naar de toekomst die het VK zal inslaan. Uiteindelijk heeft Johnson de slag met het parlement gewonnen, nu gaat het volk bepalen hoe de toekomst van het Verenigd Koninkrijk eruit gaat zien.

Het verlies van Deutsche Bank in het derde kwartaal is hoger uitgevallen dan verwacht, meldt de bank woensdag. De bank leed in juli, augustus en september een verlies van €832 mln. Het grote verlies is volgens de bank te wijten aan kosten die bij de herstructurering van de bank komen kijken. Eerder dit jaar kondigde de bank een grote reorganisatie aan, waarbij achttienduizend banen verloren zouden gaan. Dit plan zou €7,2 mrd kosten, aldus Deutsche Bank. Vanwege de grote reorganisatie leed de bank in het tweede kwartaal een nog groter verlies: €3,2 mrd. In het derde kwartaal van vorig jaar was de bank nog winstgevend met een winst van €130 mln. Niet alleen op economisch gebied verkeert de bank in zwaar weer. Deutsche Bank is ook onderwerp van een groot witwasonderzoek. De bank wordt onderzocht vanwege betrokkenheid bij de witwaszaak rond Danske Bank. Het Duitse ministerie van Justitie onderzoekt of de grootste Duitse bank het witwassen van de Estse tak van Danske Bank faciliteerde door als een soort tussenpersoon te fungeren. Ook wordt gekeken of Deutsche Bank verdachte transacties niet te laat bij de autoriteiten heeft gemeld.

Eurostat meldde dat de economische groei in het derde kwartaal in de 19 landen van de eurozone stabiel is gebleven op 0,2% in vergelijking tot een kwartaal eerder. In de 28 EU-landen bedroeg de groei 0,3%. Dat betekent dat de 9 niet eurolanden, Denemarken, Zweden, het Verenigd Koninkrijk, Hongarije, Polen, Tsjechië, Bulgarije, Roemenië en Kroatië, het opnieuw beter hebben gedaan. De landencijfers komen komende week. De inflatie in de eurozone bedraagt 0,7%, dat is ver beneden het streefgetal van de ECB van net onder de 2%. Dit fenomeen zou kunnen worden toegeschreven aan lagere arbeidskosten als gevolg van de globalisering en remt de vergrijzing de economische dynamiek.

Hogere invoertarieven die de VS willen instellen op auto’s uit onder meer Europa en Japan, worden mogelijk niet doorgevoerd. De Amerikaanse minister van Handel Wilbur Ross zei dat er “goede gesprekken” zijn gevoerd met automakers en dat tariefverhogingen misschien niet nodig zijn. Ook zei Ross, die sprak tijdens zijn bezoek aan Bangkok, dat er zeer binnenkort licenties worden verstrekt aan bedrijven die componenten verkopen aan Huawei. Het Chinese techbedrijf staat in de VS op een zwarte lijst vanwege vermeende spionagepraktijken. Verder schatte de minister de kans groot in dat de VS en China nog deze maand hun handtekening zetten onder een eerste fase van een handelsakkoord. Ross noemde een aantal locaties waar president Trump en zijn Chinese collega Xi Jinping elkaar kunnen ontmoeten. Eerder werd verwacht dat tijdens een top in Chili de handtekeningen onder het akkoord zouden worden gezet, maar die bijeenkomst gaat niet door. Ross bestempelde de overeenkomst als bijzonder ingewikkeld. Volgens hem hebben de VS er voor gezorgd dat iedere partij straks weet waar die aan toe is. Hoewel de minister positief vooruit keek, hield hij wel een slag om de arm. Volgens hem is er altijd een kans dat het niet lukt. (bron: DFT)

Nederlandse bijdrage aan de EU stijgt fors naar €13 miljard per jaar https://www.nu.nl/economie/6007358/nederlandse-bijdrage-aan-de-eu-stijgt-fors-naar-13-miljard-euro-per-jaar.html De Nederlandse bijdrage aan de meerjarenbegroting van de Europese Unie dreigt de komende jaren flink omhoog te schieten, bevestigt het ministerie van Financiën na berichtgeving van Het Financieele Dagblad . De jaarlijkse brutoafdracht aan de EU-begroting zal de komende zeven jaar met 62,5% stijgen naar zo’n €13 mrd per jaar. De hogere afdracht zal gelden voor de nieuwe meerjarenbegroting van 2021 tot en met 2027 waar momenteel aan gesleuteld wordt. Het grootste deel van de stijging van de bijdrage komt voort uit de afschaffing van de korting voor nettobetalers. Nederland krijgt sinds 2007 een korting van ongeveer €1 mrd per jaar. Deze korting bestaat uit een vaste korting van zo’n €700 mln plus een lagere btw-afdracht. Dit scheelt nog eens enkele honderden miljoenen euro’s. In de huidige meerjarenbegroting betaalt Nederland bruto ongeveer €8 mrd per jaar. Ons land krijgt ongeveer €2,5 mrd hiervan terug via subsidies. De nettoafdracht komt momenteel dus neer op zo’n €5,5 mrd. Hoe groot de nettoafdracht zal zijn in de nieuwe meerjarenbegroting, is niet bekend. De stijging van 62,5% is volgens het kabinet onacceptabel. Nederland behoort tot de grootste nettobetalers. Per hoofd van de bevolking draagt ons land het meest bij aan de huidige meerjarenbegroting. Niet alleen Nederland ziet de afdracht stijgen. Ook Duitsland gaat flink meer betalen. Volgens de Financial Times zal de Duitse bijdrage aan de Europese meerjarenbegroting zelfs verdubbelen. Het Duitse ministerie van Financiën is niet blij met deze stijging. “Vanwege de Brexit en de plannen om de korting te schrappen, zal de economische last onevenredig stijgen ten opzichte van andere EU-landen”, laat het Duitse ministerie in een reactie aan FT weten. Wobke Hoekstra reageerde furieus op deze gelekte data, maar die bleken af te wijken van de definitieve voorstellen. Maar toch ons land gaat meer bijdragen en wij blijven een nettobetaler en dat is voor mij heel realistisch als een rijk land.

Kabinet wil hogere normen voor PFAS toestaan zodat de getroffen bedrijven weer aan de slag kunnen. Werkgeversclubs eisen oplossing PFAS-probleem, vrezen faillissementen aangesloten bedrijven

Als er niet onmiddellijk een oplossing wordt gevonden voor de problemen met PFAS, een verzamelterm van meer dan 6000 chemische stoffen, gaan er bedrijven failliet. Daarvoor waarschuwen werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland. Het RIVM moet zo snel mogelijk bepalen wat een veilige norm is voor het giftige PFAS in de bodem. Staatssecretaris Van Veldhoven wil uiterlijk 1 december duidelijkheid, zodat bouwprojecten weer kunnen doorgaan: staat te lezen op https://nos.nl/artikel/2308102-kabinet-wil-met-spoed-ruimere-normen-voor-pfas-in-de-grond.html De bedoeling is dat de huidige, strenge norm van maximaal 0,1 microgram PFAS per kilo grond verruimd wordt, zonder dat de gezondheid of het milieu in gevaar komt. Daarom heeft Van Veldhoven het RIVM gevraagd met spoed op basis van recente metingen een landelijke norm op te stellen. Ondernemersorganisatie VNO-NCW ziet het verzoek van Van Veldhoven als “een klein lichtpuntje”, maar benadrukt dat de deadline van 1 december te laat is. “Er moet met onmiddellijke ingang een oplossing komen om faillissementen te voorkomen”, aldus de organisatie. De grens van 0,1 microgram voor landbouw en natuur is afgelopen zomer door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat opgesteld uit voorzorg. Er is nog veel ondui-delijk over de gevaren van PFAS en daarom wilde het ministerie geen risico nemen. Van Veldhoven hierover: “Die 0,1 microgram geeft alleen aan dat er PFAS in de grond zit. Verder weet je nog niets van de omgeving. Dan zegt de wet: je mag niks.” Dat heeft veel projecten waarbij grond verplaatst wordt in de problemen gebracht. Veel van die grond voldoet niet aan de strenge normen. De grond moet worden getest en dat kost veel geld. Grondbanken en grondverzetbedrijven zijn terughoudend met het innemen van grond die niet getest is. Daardoor lopen projecten vertraging op of liggen stil. PFAS staat voor poly- en perflu-oralkylstoffen, een groep stoffen die op grote schaal gebruikt werden en nog altijd worden bij de productie van allerlei zaken. Zo zit er PFAS in anti-aanbakpannen, waterbestendige kleding en aan de binnenkant van pizzadozen. Bij de productie en via het afval zijn die stoffen ook in de bodem terechtgekomen en daar breken ze niet af. De laatste tijd is er meer duidelijk geworden over de schadelijke effecten van PFAS. Ook blijkt dat de stoffen op veel meer plaatsen in de grond zitten dan eerst gedacht. Bouwprojecten liggen nu onnodig stil, zegt de bewindsvrouw, want is er door nieuwe metingen van de grond meer bekend over het PFAS-risico. “Zodra het RIVM zegt: ik heb voldoende vertrouwen om meer ruimte te geven, dan wil ik die ruimte zo snel mogelijk bieden. We moeten zo snel mogelijk van de 0,1-grens af, binnen de veilige ruimte die er is.” Met de uitspraak van de bewindsvrouw dat ‘bouwprojecten nu onnodig stil liggen’ is in deze fase van het onderzoek te vroeg. Er staat veel op het spel: de gezondheid van mens en de flora en fauna aan de ene kant en de commerciële belangen van grondbanken en grondverzetbedrijven. Deze laatsten vragen de PFAS-norm een half miljoen keer te verhogen: van 0,1 microgram per kg naar 50.000 microgram. De vraag is hoe groot de schadelijke invloed kan zijn voor het milieu in de meest brede zin van het begrip. Dat probleem is er niet alleen met PFAS, maar ook met stikstof, ammoniak, fijnstof en CO2. Het kabinet zal keuzes moeten maken of we door kunnen gaan met economische groei de hoogste prioriteit te blijven toekennen. Van Veldhoven gelooft niet dat volgend jaar uiteindelijk zal blijken dat de situatie veel slechter is dan nu wordt aangenomen. “Het RIVM doet metingen in polder A en polder B. Dan kijken ze: hoe vuil is die grond in Nederland al op dit moment? De wet zegt: als je weet wat er in de grond zit, mag je ook grond van dezelfde kwaliteit gebruiken, uitgezonderd plekken die zeer vervuild zijn. Nu we meer daarover weten, kunnen we ook meer ruimte geven.” Staatssecretaris Van Veldhoven zei eerder al dat ze volgend jaar met nieuw beleid wil komen, op basis van nieuwe onderzoeken naar de risico’s van PFAS. Maar de nood is inmiddels zo hoog dat ze op korte termijn een oplossing wil en daarmee vooruitloopt op de vaststelling van een nieuwe PFAS-norm in 2020. Dat is onverstandig want uiteindelijk een stap terug moeten zetten wordt bij de gedupeerden als ‘negatief’ ervaren.

Bouwend Nederland en het CNV eisen dat Rutte de regie neemt over de stikstofcrisis. Die oproep aan Rutte en het kabinet Rutte III is zinloos. Noch Rutte zelf, noch zijn kabinet, zijn daartoe in staat. Als we kijken welke onbezonnen en ondoordachte besluiten ze hebben genomen met betrekking tot de dossiers uitstoot CO2, stikstof en ammoniak, fijnstof, biomassa en PFAS blijken die allemaal niet tot nauwelijks uitvoerbaar dan wel bereiken de doelstelling niet ofwel veroorzaken ze een tegengesteld doel. Je kunt nu eenmaal niet de kool en de geit sparen, maar dat wil Rutte en de coalitie partijen (VVD, CDA, D66 en CU) wel. Er moeten keuzes gemaakt worden voor de levensomstandigheden van komende generaties. Die samenleving gaat gebouwd worden op andere fundamenten dan de huidige. Wat de politiek doet is het beschermen van wat is opgebouwd met industriële processen op fossiele brandstoffen. Die moeten voor een groot deel worden omgebouwd naar CO2-vrije energie. Maar laten we niet doorslaan en alleen de overdosis aan CO2-uitstoot beperken want het deel dat bossen op aarde kunnen omzetten in zuurstof moeten wel beschermd worden. Er mag geen natuurlijk zuurstofprobleem ontstaan, zeker niet. De oplossingen voor de aanpak van de CO2-uitstoot, aangereikt door de 5 klimaattafels van het polder-model, kunnen grotendeels zo de prullenmand in. Door de belanghebbende partijen samen te brengen, krijg je voorstellen voor nieuw beleid aangereikt. Die zetten in op de bescher-ming van hun eigen belangen: bedrijf of sector. Nu komen we er al achter dat gas-conversie niet uitvoerbaar is op de wijze waarop het kabinet dat heeft gepresenteerd. Onlangs trok de Vereniging van Nederlandse Gemeenten daarvoor bij het kabinet aan de bel. Gemeenten missen daarvoor de deskundigheid en hebben ook het geld er niet voor om hun taken uit te voeren. Alle wetten die daar al in sneltreintempo voor door het Parlement zijn gejaagd inclusief de tijdsschema’s zijn niet uitvoerbaar. Om alle huizen gebouwd voor 2008 van het gas af te halen is een mission impossible. Daar is geen voldoende draagvlak voor in de samenleving omdat er geen heldere informatie beschikbaar is over de ombouw, de financiering ervan, de beschikbare mogelijkheden (warmtepompen, gemeentelijke verwar-mingsprojecten, infrarood systemen) waarvan er velen niet het comfort van verwarming door gas bereiken. Ook wat de gevolgen zijn voor de energierekening zijn vaag. Inzicht daarover op de middellange termijn is een absolute must, Het geknoei van het kabinet over de aanpak van de stikstofneerslag, fijnstof, PFAS, biomassa en elektrische auto’s geeft geen vertrouwen bij de getroffen boeren en bedrijven. Waar behoefte aan is een helder beleid, de tijd van een pragmatische aanpak (van de premier) is een gepasseerd station. Wat wij ons moeten realiseren is dat 2/3 deel van ons grondgebied een agrarische bestemming heeft en 2/3 daarvan is in gebruik van de veeteelt. Onze land is op drie na dichtstbevolkte land ter wereld en de grootste exporteur van landbouwproducten. Het aantal ‘landbouwhuisdieren’ in 2016 bedroeg 126 miljoen, waarvan 105 miljoen kippen, 12 miljoen varkens en 4 miljoen runderen. En toch bedroeg het aandeel van de veeteelt in het bbp slechts 13% waarvan slechts 0,6%. Voor de echte natuur resteert maar 13% waarvan de ½ uit grote binnenlandse wateren zoals de Waddenzee en het Ijsselmeer. (bron: Jozef Keulartz, hoogleraar) Uit een onderzoek van Adviesbureau DNV GL, in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, blijkt dat de uitstoot van stikstof, fijnstof en koolstof door energiecentrales 20% hoger is dan van kolencentrales en zelfs 50% van aardgascentrales. Biomassa moest het paradepaardje van de overheid worden voor het Klimaatbeleid. De subsidies die zijn gere-serveerd voor honderden biomassacentrales, ter grootte van €11 miljard, moeten op zijn minst worden heroverwogen door het kabinet. Daarbij komt dat de aanname dat biomassa energie-neutraal zou zijn doordat de gekapte bomen in bossen, voornamelijk in de Baltische Staten en Noord-Amerika, bij herplant zeker vele decennia, mogelijk zelfs 100 jaar, nodig hebben om dezelfde hoeveelheid CO2 op te kunnen nemen. Het kabinetsbeleid, gesteund door de Europese Unie, is volgens Milieudefensie slechts een schijnoplossing. Een ander problematisch dossier is PFAS, een verzamelnaam voor 6000 chemische verbin-dingen, gebruikt voor de maak van teflon, blusschuim en waterafstotende producten, die een bedreiging vormt voor de gezondheid van mens en dier. De norm die het RIVM nu hanteert als verantwoord voor grond en bagger, is het miljoenste deel van een gram per kilo. Dat lijkt heel weinig maar een mens heet al het 350.000 deel van een gram per liter in zijn lichaam. Dat ligt nog ver onder de norm die het RIVM aangeeft als schadelijk. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat deze stof nier- en teelbalkanker kan veroorzaken en mogelijk ook ons immuunsysteem. Het kabinet heeft vol ingezet op elektrische auto’s, waar sloten met subsidiegeld naartoe zijn gegaan, maar nu wordt duidelijker dat de belangstelling voor de elektrische wagens afneemt en dat er vraagtekens worden gezet over accu’s met grote vermogens waarvoor kobalt nodig is, dat onder mensonterende omstandigheden wordt gedolven. De vraag in dit segment verschuift naar hybride-wagens en misschien zelfs weer naar diesels, omdat de laatste generatie schonere motoren heeft en een kleinere voetafdruk CO2 dan elektrische. Een positief neveneffect is ook dat de nieuwe dieselmodellen in de grote steden fijnstof uit de lucht kunnen halen. Het onder-streept mijn mening dat de techniek en de wetenschap een deel van het klimaatprobleem simpel kunnen oplossen op de middellange termijn en dat daarbij veel politieke besluitvor-mingen oplossingen in de weg staan. Dit soort complexe problemen moeten niet meer door alfa bestuurders worden aangepakt, maar door beta’s. Ons hele maatschappij moet op de schop en daar zijn de alfa’s van dit kabinet niet mee bezig, integendeel. Op de eerste dag van november heeft het kabinet flink in de buidel getast met €460 mln voor het basis en voortgezet onderwijs en nog een een half miljard extra, naast de eerder al beloofde €100 mln aan de boeren, om de stikstofcrisis aan te pakken. De onderwijsbonden hadden oorspronkelijk afgesproken de aangekondigde staking af te blazen in afwachting van de uitwerkingen van minister Slob voor de besteding van het geld. Maar kwamen enkele onderwijsvakbonden op terug en dus gaat er een staking van onderwijspersoneel komende woensdag wel door. Minister Schouten komt komende week met de uitwerking van een nieuwe aanpak. Zo zou het terugbrengen van de max. snelheid in heel Nederland naar 100 km per uur de bouw van 70.000 woningen mogelijk maken. Minister Wiebes kondigde aan dat hij €60 mln subsidie beschikbaar gaat stellen aan particulieren en bedrijven voor de aanschaf van zonneboilers en warmtepompen. Dat is een volledige slag in de ruimte, Het is nog maar zeer de vraag of de warmtepomp als alternatief wordt geaccepteerd door de huishoudens met een koopwoning voor de zo vertrouwde comfortabele cv-ketel. Critici voor het klimaatbeleid spreken van ondoordachte paniekmaatregelen. De regie van deskundigen wordt node gemist, maar dat heb ik in alle mogelijke toonaarden al eerder geschreven.

Met geld, geluk en een rekentruc kan het kabinet (misschien) de klimaatdoelen nog halen

Bij de presentatie van het klimaatakkoord gold nog: niets moet, alles op zijn tijd. Nu moet het kabinet alle zeilen bijzetten om de klimaatdoelen te halen. Dat is niet zonder risico schrijft Niels Markus op https://www.topics.nl/met-geld-geluk-en-een-rekentruc-kan-het-kabinet-misschien-de-klimaatdoelen-nog-halen-a13577227trouw/?context=mijn-nieuws/ Minister Eric Wiebes van Economische Zaken en Klimaat (VVD) reageert op de doorrekening van het Planbureau voor de Leefomgeving op het klimaatbeleid van het kabinet. De minister zei het meermalen tegen journalisten, en misschien ook een beetje tegen zichzelf: “Ik blijf zoeken naar extra maatregelen”. Het kabinet dreigt geen van de klimaatdoelen te halen, zegt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), maar ze liggen nog niet helemaal buiten bereik. Om aan de doelstellingen te voldoen, zal het kabinet alle zeilen moeten bijzetten. Met geld, een rekentruc, en een beetje geluk. De minister van Economische Zaken en Klimaat noemde eerst maar het positieve uit de gepubliceerde doorrekening van het klimaatakkoord: de plannen besparen tot 2030 inderdaad 48,7 megaton CO2-uitstoot, zoals de bedoeling was. Alleen blijkt nu méér nodig, mede door de bloeiende economie. De tonnen tellen niet op tot de gewenste 49% CO2-reductie, maar tot 45%. Om het nog ingewikkelder te maken, heeft het kabinet met meer doelstellingen te maken. De rechter verplichtte de overheid in het Urgenda-vonnis om in 2020 een CO2-reductie van 25% te bereiken. En Europa verwacht dat volgend jaar 14% van de Nederlandse energie duurzaam wordt opgewekt. In 2023 moet dat 16% zijn. Over die Europese eisen: Nederland zit nu op 11,4% hernieuwbare energie, waardoor het doel voor 2020 definitief uit zicht is geraakt. Wiebes hoopt in 2023 alsnog 16% te halen. Hij wil snel meer zonne- en windparken bouwen, maar hij is ook bereid tot een boekhoudkundige truc. Sommige Europese landen hebben hun duurzame energiedoelen al gehaald. De Europese Commissie staat landen toe die overschotten op te kopen, en bij de eigen energieproductie te tellen. Het is de minst fraaie optie, erkent Wiebes, maar het is wel toegestaan. “Als we rechten opkopen, moet dat geld in die landen wel naar klimaatmaatregelen gaan.” Voor het halen van ‘Urgenda’ klinkt de minister voor het eerst zowaar wat optimistisch. Toen de 25% begin dit jaar buiten bereik leek, viel bij coalitiepartijen te horen dat de rechter het kabinet voor een ‘onmogelijke opgave’ had gesteld. Nu schrijft het PBL dat het kabinet waarschijnlijk op 23% komt. De onzekerheid hierover is groot: het kan terugvallen naar 19%, maar het kan ook 26% worden. Het PBL waarschuwt de minister zekerheidshalve van 19% uit te gaan. Wiebes rekent liever met de 23%. Voor Urgenda presenteert Wiebes nog wat maatregelen die snel effect hebben. Het kabinet gaat gebouwen van de (semi-) overheid van zonnecollectoren voorzien en er komt een extra subsidieronde voor verduurzaming van bedrijven. Daarnaast moet het kabinet volgend jaar domweg geluk hebben: de winter mag niet te streng zijn en de gasprijzen niet te hoog. Bij hoge gasprijzen gaan elektriciteitsproducenten meer kolen stoken, wat meer CO2-uitstoot veroorzaakt. De buurlanden steken het kabinet onopzettelijk al een handje toe: naar verwachting impor-teert Nederland in 2020 uitzonderlijk veel stroom uit het buitenland. Dat kan zomaar enkele procenten uitstoot in Nederland schelen. Toen het klimaatakkoord in juni gesloten werd, predikte het kabinet nog rust. Niemand hoefde morgen zijn huis te verbouwen, alles kwam op zijn tijd. De coalitie was geschrokken door de klimaatonvrede die mede geleid had tot de grote winst van Forum voor Democratie bij de Provinciale Statenverkiezingen. De onrust is terug. De discussies over stikstof en de chemische stoffengroep PFAS zetten óók het klimaatdebat weer op scherp. Wiebes zegt dat het kabinet geen dingen wil doen die leiden tot weerstand. De recente protesten van boeren en bouwers tonen aan dat het daarvoor op een dunne lijn moet balanceren.

Biomassa geeft hogere CO2-uitstoot dan kolen; zelfs twee keer vuiler vergeleken met gas

De ‘duurzame’ brandstof biomassa leidt zelfs tot meer uitstoot dan het vervuilende steenkool. Dat blijkt uit nieuw onderzoek in opdracht van het kabinet, staat te lezen op https://www.topics.nl/biomassa-geeft-hogere-co2-uitstoot-dan-kolen-a13563388ad/?context=playlist/a-geertruidenberg-plaats-e502b7/ Elektriciteit opwekken door hout te verbranden in een biomassacentrale levert 20% meer stikstof, fijnstof en broeikasgas op dan stroom uit een kolencentrale. De verschillen met aardgas zijn nog groter. Zo levert het opwekken van warmte met biomassa (in de praktijk: het verbranden van hout) ongeveer twee keer zoveel stikstof op als het verbranden van gas, becijferde adviesbureau DNV GL in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Omdat de zorgen toenemen over de effecten van biomassa op de luchtkwaliteit, de volksgezondheid en de natuur, pleitten het RIVM en de GGD eerder al voor meer onderzoek. Het vervangen van kolen door biomassa in de grote kolencentrales leidt tot ongeveer 5% meer uitstoot, blijkt uit het nog niet gepubliceerde onderzoek. De kolencentrales in Geertruidenberg en Eemshaven branden sinds kort deels op houtpellets. Uiteindelijk moeten ze voor 100% op biomassa gaan draaien. Daarnaast worden in Nederland komende jaren meer dan 600 kleinere biomassacentrales en -installaties gebouwd, bleek onlangs uit een inventarisatie van het AD. Het kabinet beschouwt biomassa als een belangrijke duurzame energiebron die nodig is om de klimaatdoelen te halen en de gaskraan in Groningen dicht te draaien. Daarvoor is maar liefst €11,4 mrd subsidie gereserveerd. De stikstofcommissie van Johan Remkes adviseerde het kabinet vorige maand om te stoppen met die subsidies voor het bijstoken van biomassa. Energiebedrijf RWE noemde dat advies ‘bizar en onjuist’ omdat biomassa niet voor meer stikstof zou zorgen. Daar valt echter wel wat op af te dingen, blijkt uit het nieuwe onderzoek. Het rendement van de centrales daalt, omdat hout geen efficiënte brandstof is. Daardoor komt er meer uitstoot vrij om dezelfde hoeveelheid elektriciteit op te wekken. (bron: AD)

De stikstofproblematiek verspreidt zich als een olievlek over de economie

De stikstofcrisis is niet alleen een probleem voor boeren en bouwers, maar waait over naar veel grotere delen van de economie. Sectoren als de industrie, transport, voedselproducten, maar ook bijvoorbeeld bouwmarkten krijgen ermee te maken, meldt DFT op haar site https://www.telegraaf.nl/financieel/696345058/economen-abn-veel-meer-sectoren-stikstofslachtoffer Dat blijkt uit onderzoek van ABN Amro naar de gevolgen van de stikstofcrisis waartegen de bouwsector deze week in Den Haag protesteerde. Tot nu toe is er vooral aandacht voor de boeren en de bouw, die niets meer kunnen als gevolg van de uitspraak van de Raad van State in mei. De gevolgen zijn echter veel groter, en treffen de economie in veel bredere zin. Een aantal grote sectoren krijgt hier last van. Distributiecentra, fabrieken of bijvoorbeeld hotels kunnen niet verder uitbreiden. Datacenters kunnen niet neergezet worden. De vracht van de binnenvaart is voor 40% voor de bouwsector”, zegt bouweconoom Madeline Buijs van ABN Amro in een toelichting over de gevolgen. Na de boeren en aannemers volgen transport en logistiek, industrie, energie en voedselproducenten. De transportsector werkt voor de bouw, maar ook voor de boeren. De bouwmaterialenindustrie, goed voor 23.000 banen, wordt getroffen. „Dit raakt alle Nederlanders, want het is een veelkoppig monster. We hebben iemand nodig die de regie moet nemen, namelijk premier Rutte. Dit is chef-sache, we hebben hem nauwelijks gezien”, zegt voorzitter Piet Fortuin van CNV. Het kabinet is nog bezig om concrete maatregelen uit te werken om de stikstofuitstoot te beperken. Een mogelijkheid is om de veestapel in te krimpen, in de buurt van natuurgebieden. „Een krimp van de veestapel heeft weer gevolgen voor voerproducenten, zuivelfabrikanten en slachthuizen. De boeren worden waarschijnlijk deels gecompenseerd, dat geldt echter niet voor de toeleveranciers. Dat heeft gevolgen voor hun verdienmodel”, zegt bouweconoom Buijs. Hoewel de industrie een relatief kleine bijdrage heeft aan de stikstofuitstoot, is de crisis daar ook te merken. Het gaat om een aantal fabrieken die zelf veel stikstofuitstoot hebben, maar bijvoorbeeld ook om de chemische industrie en fabricage van kunstmest. De energiesector heeft ook last, omdat er geen windmolens gebouwd kunnen worden. „Daarnaast zijn er een aantal kolen-centrales die op de nominatie staan om gesloten te worden. Maar ook de ontwikkeling van duurzame energie staat stil, zo mag er bijvoorbeeld geen zonnepark in Uddel worden aan-gelegd”, zegt Buijs. De onderzoekers van ABN verwachten faillissementen bij bouw- en vastgoedbedrijven. „De gevolgen voor de bouw zijn het meest in kaart gebracht, er liggen 18.000 projecten stil. Maar projectontwikkelaars kunnen ook niets, die zijn weer opdracht-gevers voor de bouwers”, zegt de bouweconoom. ABN heeft gekeken naar het risico van faillissementen, omzetdaling en beperking bij het uitbreiden van bedrijven. „Momenteel kun je als fabriek, die wil uitbreiden, dat helemaal niet doen, omdat je geen vergunning krijgt als je afhankelijk bent van de bouwsector de productie voor bijvoorbeeld staal en chemische producten. De maatregelen die nu zijn aangekondigd door minister Schouten bieden niet meteen soelaas, zegt Buijs. „Er kunnen nog vergunningen worden verleend. Maar dit vergt heel veel tijd.” Buijs: „Er zijn ook sectoren die profiteren, zoals de producent elektrisch bouwmaterieel, bedrijven die in de modulaire bouw zitten.” ABN becijferde eerder dat de stikstofcrisis 77.000 banen in de bouw kan kosten. De totale schade wordt geraamd op €14 mrd. Dat is laag ingeschat want als blijkt dat het biomassa-project moet worden stilgelegd dan wel beëindigd stijgen de verliezen extreem.

Het belang van F1-races zijn van ‘dwingend openbaar belang’

De werkzaamheden aan Circuit Zandvoort mogen van de rechter worden voortgezet. Hij oordeelde dat het maatschappelijk belang van de Grand Prix in Zandvoort zwaarder weegt dan de verstoring van het leefgebied van de beschermde rugstreeppad en de zandhagedis. Meerdere natuurorganisaties waren van mening dat er geen noodzaak voor de werkzaamheden was op grond van ‘dwingend openbaar belang’ en hadden daarom een zaak aangespannen tegen de ontheffing om voorbereidende werkzaamheden te treffen, die door de provincie Noord-Holland aan het circuit was verleend. Van dat belang is bijvoorbeeld sprake bij de aanleg van een haven of vliegveld, maar een Formule 1-race behoort niet tot die categorie, stelde de advocaat. Maar de rechter dacht daar anders over. (bron: nu.nl)

Nederlandse ontwikkelingsbank FMO, met een staatsbelang van 51%, trekt miljoenen uit voor advocaatkosten in plaats van schadevergoeding aan Lenka Indianen in Honduras

Op de site https://www.nu.nl/economie/6007274/fmo-weigert-schikking-in-rechtszaak-om-aansprakelijkheid-te-voorkomen.html is te lezen dat FMO, die met behulp van financiering van bedrijven de economie in ontwikkelingslanden stimuleert, miljoenen uittrekt om te voorkomen dat de bank een rechtszaak verliest van slachtoffers van een waterkrachtcentraleproject in Honduras, schrijft Trouw. FMO ziet af van een schikking, waar de bank veel minder geld aan kwijt zou zijn. De FMO wil volgens het dagblad geen precedent scheppen door aansprakelijkheid te erkennen en een schikking te treffen. Voor zover bekend is er al €2,6 mln uitgegeven aan advocaatkosten. Daar komt mogelijk nog €6 mln bovenop, rekent de krant voor op basis van een brief die de krant in handen heeft. In een reactie zegt de organisatie open te staan voor andere oplossingen. De FMO lichtte niet toe om wat voor oplossingen het zou gaan. De organisatie zegt de huidige situatie rond het project in Honduras te betreuren. Momenteel investeert de FMO in bijna achthonderd projecten die opgeteld een waarde van €9,6 mrd hebben. Trouw schreef al eerder dat de Nederlandse bank bedrijven financiert waar sprake is van ernstige misstanden. Die ondernemingen zouden verantwoordelijk zijn voor moord, doodslag, intimidatie, milieuschade en landroof. Dat zou bij zeker zeven projecten het geval zijn, omdat de organisatie “te weinig onderzoek doet”. De FMO heeft de aanleg van stuwdammen in Honduras gefinancierd, maar kon niet voorkomen dat tegenstanders van het project werden vermoord. Een onafhankelijke onderzoekscommissie nam op verzoek van de FMO de situatie onder de loep en concludeerde dat de bank was tekortgeschoten in de bescherming van de inheemse volken. Nabestaanden van de slachtoffers willen dat de financiering van de FMO als onrechtmatig wordt bestempeld. Daarna zou een nieuwe rechtszaak over een schadevergoeding volgen. (bron: nu.nl) Trouw meldt dat de begroting van het advocatenkantoor de Brauw, Blackstone, Westbroek een schatting maakt voor de eerste zaak van tussen de €4,1 en €6,2 mln. Beroepszaken zijn in dit bedrag niet inbegrepen. Als FMO met de 900 benadeelde Lenka Indianen zouden schikken zou dat aanzienlijk minder kosten dan de geoffreerde advocaatkosten, mogelijk ca €3 mln. De FMO zou met haar beleid de VN-verklaring over de Rechten van Inheemse Volken schenden. (bron: Trouw)

Irak wil de IS-strijders uit de EU niet berechten op basis van de opgelegde voorwaarden

Irak heeft geen geld , niet voldoende rechters en gevangenissen om Europese IS-strijders te berechten, schrijft het NRC op https://www.nrc.nl/nieuws/2019/10/29/irak-europa-moet-eigen-is-strijders-zelf-berechten-a3978406 De situatie voor Irak is in feite nog veel ernstiger wat er zitten ca 50.000 Irakese IS-strijders gevangen in kampen in Syrië. In totaal zitten daar, in drie gevangenkampen, 135.000 IS-strijders en hun familieleden gevangen. En de EU, onder aanvoering van onder andere onze minister van Buitenlandse Zaken, Stef Blok, dat wij onze onderdanen die daar nu gevangen zitten niet terug willen en ze niet willen berechten. Erger nog zij zijn hier niet meer welkom, ook als ze hun verdiende straf hebben uitgezeten. Met betrekking tot de vrouwen en kinderen van de Nederlandse IS-strijders lijkt heel langzaam wat beweging te komen deze terug te halen, alhoewel de kinderen wel maar de moeders – nog – niet. Irak ziet niets in het plan van Nederland om Europese IS-strijders in Irak te berechten. ‘Onze wet staat het niet toe’, zegt de Iraakse minister van Buitenlandse Zaken Alhakim. Alhakim was deze week twee dagen in Den Haag voor gesprekken met premier Mark Rutte (VVD), Stef Blok (VVD) en ook met minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel, D66) – over de relatie van Nederland met Irak. Volgens de Iraakse minister staat de wet in zijn land niet toe dat buitenlanders worden berecht voor misdaden die buiten Irak zijn gepleegd. Als Europese IS-strijders worden verdacht van misdaden in Irak zelf, of als ze anderen hebben aangezet tot misdaden in Irak, kunnen ze wel in Irak worden berecht. Maar of Irak ooit bereid zal zijn om de wet aan te passen die de doodstraf regelt? Voor Blok was dat een harde eis. Alhakim zegt: „Absoluut niet.” Afgelopen weekend zei VVD’er Jeanine Hennes,  die als speciale VN-vertegenwoordiger in Irak de regering in Bagdad adviseert, dat Irak berechting van buitenlandse IS-strijders er niet óók nog bij kan hebben. Zo is het precies”, zegt Alhakim. „We zijn al overladen met casussen van terroristen. En kijk alleen al naar het kamp Al-Hol in Syrië waar 70.000 IS-strijders vastzitten. We weten dat 30.000 van hen Irakees zijn. En dan zouden we die andere 40.000 erbij krijgen? Er zijn nog twee kleinere kampen met twaalf- tot vijftienduizend IS-strijders en een met 25.000 strijders van al-Nusra. Denk daar eens over na. Voor een land als Irak. We hebben niet genoeg budget, niet genoeg rechters. We moeten bewijs vinden en elke zaak zal twee tot drie jaar duren. Het is niet in een half uurtje klaar.” Alhakim zegt dat de Europese landen nog niet hebben voorgesteld om Irak te helpen met geld en ondersteuning. „Op dat punt zijn we niet aangekomen.” En als ze dat gaan doen? „We zullen zien. We hebben te weinig rechters. En te weinig gevangenissen, wij zitten er nu al mee waar we Iraakse IS-strijders moeten onderbrengen.” Maar belangrijker nog: „Onze rechtsmacht staat het niet toe.” Of er nog een andere mogelijkheid is dan berechting in de Europese landen zelf? „De Syrische regering heeft gezegd dat ze buitenlandse IS-strijders wil berechten, Turkije ook. Dus jullie moeten gaan onderhandelen met Damascus en Ankara.” Of hij dat ook tegen zijn collega Blok heeft gezegd, met wie hij in Den Haag een gesprek had? „Ja, in de avond. Aan het eind. Maar dat was geen advies. Ik informeerde hem alleen over de mogelijkheid.” De Iraakse weigering lijkt een forse tegenslag te zijn voor Blok, die al maanden werkt aan het idee van berechting van Europese IS’ers in Irak. Eerder al noemde de Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra, een diplomaat die regelmatig verstandige uitspraken doet, het terugnemen van de ‘eigen’ IS-strijders , de „enige realistische optie”. Dat Irak en de Europese landen over twee weken toch verder praten, is volgens minister Alhakim omdat de berechting „een wereldwijd probleem” is, dat vraagt om een „wereldwijde oplossing”. Een VN-hof ligt niet voor de hand, Rusland en de VS zijn daartegen. Maar wat voor oplossing dan wel? „Misschien een tribunaal in Den Haag?” zegt Alhakim. En hij glimlacht. „Dat zou toch kunnen? Laten we hen gewoon hier onderbrengen.” (tekst: Petra de Koning) De problematiek is veel groter dan hier aan de orde wordt gesteld. Ik zou het willen classificeren als ‘onoplosbaar’ om zulke grote hoeveelheden gevangen genomen IS-strijders te berechten. En al zeker niet in Irak. Daar zijn mega-tribunalen voor nodig ondersteund door vele honderden Officieren van Justitie en rechters. En waar haal je achteraf het bewijs van gepleegde misdaden nog vandaan? En waar stamp je zo snel de gevangenissen uit de grond om de veroordeelden in op te sluiten? Quantanamo Bay? Het voorstel van Blok om Irak op te schepen met onze terughoudendheid onze landgenoten hier te berechten is nu wel van tafel. Dom, nog dommer toen hij terugkwam uit Bagdad met de boodschap dat de Irakezen wel bereid zouden zijn onze IS-strijders over te willen nemen. Nu zegt Alhakim ‘er is over gediscussieerd, meer niet’ en uit de beleefdheid van de Arabische leiders, dacht Blok te kunnen concluderen dat zijn plan al bijna rond was. Hoeveel onschuldige vrouwen en kinderen worden nog, onder erbarmelijke omstandig-heden, in Syrië vastgehouden? Dat wordt een onoplosbaar probleem, vrees ik en een schending van de mensenrechten. De toenemende vraag aan het kabinet om Nederlandse moeders met hun kinderen terug te halen uit de gevangenkampen in Syrië, wordt afgewezen door de premier. Het Schengenverdrag zou dat niet toestaan. De Rechtbank in den Haag doet op 11 november aanstaande uitspraak in een zaak van 23 vrouwen en hun 56 kinderen teruggehaald te worden door de Nederlandse Staat. Het kabinet is daar faliekant op tegen: kennelijk zijn de problemen die dat met zich meebrengt te complex voor de Staat en enkele politieke partijen. Maar het is wel de Stand van de Staat waarin wij nu leven.

Energiecentrales claimen schade door klimaatmaatregelen

De terugtocht uit kolen is ook het einde van een tijdperk. De Rotterdamse en Amster-damse havens en hun stuwadoors verdienden tot een paar jaar geleden nog goed aan de overslag van steenkool, jaarlijks ruim 50 miljard kilo, waarvan een groot deel via de Betuwelijn en de Rijn richting Duitsland ging. De Eerste Kamer moet nog altijd groen licht geven voor de Wet verbod op kolen bij elektriciteitsproductie, is te lezen op https://www.telegraaf.nl/financieel/382414126/stoppen-met-kolen-kan-nederland-miljarden-kosten Na het sluiten van de Amsterdamse Centrale Hemweg op oudjaarsdag telt Nederland nog vier kolencentrales. Die moeten in uiterlijk 2030 stoppen met steenkool. De eigenaren dreigen nu met rechtszaken, die de schatkist tot 2,5 miljard euro kunnen kosten. Magnus Hall, de bestuursvoorzitter van Vattenfall (het voormalige Nuon), heeft ’vrede met het lot’ van de Centrale Hemweg, zei hij gisteren in De Telegraaf. De Amsterdamse centrale, eenheid nummer acht met zijn karakteristieke 175 meter hoge schoorsteen, ontsnapte in 2013 nog aan de sloophamer toen door vijf andere kolencentrales een streep ging in het energieakkoord van toenmalig SER-topman Wiebe Draijer. Maar afgelopen voorjaar werd de Hemweg opnieuw mikpunt van een campagne, vooral via D66-leider Rob Jetten, en besloot het kabinet tot vervroegde sluiting. Hall zegt het ’te respecteren’, maar rekent wel op compensatie. Zijn concurrenten zijn minder begripvol. De Duitse energiebedrijven Uniper en RWE hebben hun advocaten de messen al laten slijpen. Zij voelen zich gepiepeld, omdat hun kolencentrales in de Eemshaven en op de Tweede Maasvlakte nadrukkelijk op uitnodiging van het kabinet-Balkende II en juist uitgerekend een D66-minister (Brinkhorst) van Economische Zaken werden gebouwd en pas in 2015 geopend werden. Destijds lobbyde met name de zware industrie voor kolencentrales, omdat het duurdere gasgestookte elektriciteit Nederland als vestigingsland uit de markt prijsde. Ook een Amerikaanse investeerder, die eerder dit jaar de kolencentrale van het Franse Engie op de Maasvlakte kocht, zou schade kunnen claimen. Milieudefensie heeft de totale claim van dit trio in de afgelopen maand op mogelijk €2,5 mrd becijferd. Kort daarvoor kondigde Uniper in de Telegraaf al aan de Staat te gaan aanklagen. Een alternatief, het stoken van biomassa of houtresten, is controversieel en wordt door Uniper van de hand gewezen. Wereldwijd voorziet steenkool ongeveer in 30 % van de elektriciteitsbehoefte, in ons land was dat tot voor kort zo’n 10%. De uitstoot van CO2 door steenkool is tweemaal zo hoog als bij elektriciteitsproductie door aardgas. Eind 2015 werd een motie aangenomen in de Tweede Kamer gericht op het uitfaseren van alle kolencentrales. Onder druk van de linkervleugel van Rutte III werd in het regeerakkoord de sluiting van alle kolencentrales uiterlijk in 2030 opgenomen, ingegeven door de internationale klimaatafspraken van Parijs (2015). Nederland wil in de geest van Parijs de uitstoot van broeikasgassen in 2030 ten opzichte van 1990 met 49% reduceren. (bron: DFT)

Rapport realisatie Klimaatakkoord van het PBL

Het verlagen van 49% van de broeikasgassen in 2030 ten opzichte van 1990, een van de belangrijkste doelen uit het in juni gesloten Klimaatakkoord, wordt waarschijnlijk niet gehaald. De reductie blijft steken op 43 tot 48%, blijkt uit een gepubliceerd rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) over het Klimaatakkoord. Om de bovenkant van die bandbreedte te halen, dus 48% reductie, moeten maatregelen maximaal effect hebben en is “een stapeling van meevallers” als reactie op het beleid nodig. Daar wordt door het PBL dan ook niet op gerekend. De totale lasten van het Klimaatakkoord zijn min of meer gelijk gebleven vergeleken met een eerder gepubliceerde conceptakkoord. Er is wel een significante lastenverschuiving van gezinnen naar bedrijven van ongeveer €1 mrd. Dat komt vooral door een andere verschuiving van de energiebelasting die bedrijven nu voor een groot deel voor hun rekening nemen. In totaal komen de lasten van het klimaat- en energiebeleid in 2030 uit op €4,6 mrd, waarvan€300 mln afkomstig is van maatregelen uit het Klimaatakkoord. Bedrijven betalen in 2030 dus meer (in totaal €2,6 mrd) dan huishoudens (€1,8 mrd). Als gevolg van het niet halen van de doelen, neemt het kabinet extra klimaatmaatregelen, maakte minister Eric Wiebes (Economische Zaken) in een reactie op de doorrekeningen bekend. Hij denkt dat Nederland de opgave om de CO2-uitstoot te verminderen uiteindelijk kan “waarmaken”. Ook het doel voor 2020. Voor hernieuwbare energie zijn er dan wel extra maatregelen nodig, zegt hij. Er komt een nieuwe subsidieronde voor projecten die hernieuwbare energie produceren, zoals met wind, waterkracht, zon, aardwarmte, buitenluchtwarmte en biomassa. Burgers en bedrijven moeten met subsidies worden verleid te verduurzamen. Wiebes wijst ook op subsidies waar projecten in hernieuwbare energie mee kunnen worden gefinancierd, er wordt hier alleen geen extra geld voor uitgetrokken. Ten slotte moet de aanleg van zonnepanelen op gebouwen van de overheid, scholen en bij particulieren worden versneld. Het Klimaatakkoord is opgedeeld in de sectoren bouw, mobiliteit, industrie, elektriciteit en landbouw. Die hebben allemaal hun eigen klimaatdoel, gemeten in tonnen CO2. Gezamenlijk moet dat leiden tot 49% broeikasgasreductie in 2030 ten opzichte van ijkjaar 1990. Het doel uit het Klimaatakkoord staat weer los van de Urgenda-zaak waarover ook cijfers verschenen in de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) van het PBL. In zowel de Urgenda-zaak als het Klimaatakkoord gaat het om CO2-reductie, maar de doelen zijn anders. Er is in het geval van het Klimaatakkoord ook geen sprake van een rechterlijke uitspraak.

De resultaten van gas- en olieconcern Shell waren beter dan verwacht

De resultaten van Shell over het derde kwartaal waren beter dan verwacht. De omzet kwam uit op bijna $5,9 mrd (€5,3 mrd). De zogeheten ccs-winst, op basis van actuele geschatte voorraadkosten (ccs) en exclusief eenmalige posten, daalde met 15% tot $4,9 mrd. Shell had te lijden onder de zwakkere energieprijzen. Het concern waarschuwt namelijk dat het mogelijk minder snel aandelen zal inkopen en dat kan het dividend raken. Veel beleggers hebben Shell vanwege het dividend. Het Nederlands-Britse concern levert een fraai dividendrendement van meer dan 6% en dat is aanzienlijk meer dan de circa 0,01% die je op de bank krijgt voor spaargeld. Shell keert per jaar zo’n $16 mrd uit aan dividend en daarmee is het de grootste dividendbetaler ter wereld. Ceo Ben van Beurden van Shell stelt echter dat het onzeker is of de inkoop van eigen aandelen en de afbouw van schulden in hetzelfde tempo kunnen doorgaan. De koers daalde op de laatste beursdag van oktober met 3,36% op €26,04, een maand geleden was dat nog €26,78.

Air France-KLM draaide in het derde kwartaal slechter dan verwacht

en het denkt dat de brandstofkosten meer zullen toenemen dan eerder gedacht. Wederom doet KLM het stukken minder slecht dan Air France. De Frans-Nederlandse luchtvaartmaatschappij Air France-KLM heeft slecht nieuws voor beleggers. Het heeft last van hogere kosten voor personeel en brandstof, terwijl het verder €100 mln opzij zet voor het afscheid van de Airbus A380. Het bedrijf nam meer personeel aan om de capaciteitsuitbreiding te ondervangen. Ook stegen de lonen van medewerkers. Over geheel 2019 zullende de brandstofkosten met €600 mln toenemen in vergelijking met vorig jaar. Die toename is €50 mln meer dan waarvan het bedrijf eerder was uitgegaan. Het aantal passagiers steeg wel, met 2,1%, maar ze betaalden gemiddeld minder voor hun ticket. Bij vracht was de teruggang groter: een daling van het volume van ruim 5%, tegen ook nog eens lagere tarieven. In het vierde kwartaal zal de ticketprijs waarschijnlijk licht dalen, terwijl eerder was uitgegaan van een stabiele prijs. De totale omzet van Air France-KLM omzet steeg in de maanden juli tot en met september met 2% tot bijna €6,5 mrd. De operationele winst van Air France-KLM daalt van €1165 mln tot €900 mln. De nettowinst halveerde zelfs ruimschoots tot €360 mln. Daarbij spelen de bijzondere kosten voor de uitfasering van de A380 mee. Daarnaast schatte Air France-KLM de ontwikkeling van brandstofkosten verkeerd in. Dat kostte €50 mln, terwijl er in dezelfde periode van vorig jaar juist sprake was van een meevaller van €100 mln. Beleggers schrokken van de cijfers van Air France-KLM: maar aan het einde van de maand bedroeg het verlies nog maar 1,02% op €10,68. (bron: RTLZ)

Hoe denkt de Nederlander over de banken?

Ik kreeg van een financiële instelling een geruststellende brief dat de terugbetaling van mijn spaargeld werd gegarandeerd door het deposito-garantie-stelsel (DGS). De inhoud van de brief geeft een rooskleurig beeld over dit financiële product en straalt vertrouwen uit. Dat zou ik tussen aanhalingstekens willen zetten. Het product is niet monetair. De centrale bank staat niet garant voor de uitkeringen van max €100.000 per aangesloten bank, als een aangesloten bank niet langer aan haar terugbetalingsverplichtingen kan voldoen, zoals indertijd met de DSBbank en IceSave. DNB regelt alleen de werkzaamheden van terugbetaling. Het is een politiek product waarvoor de Overheid ook geen garantie verstrekt. De politiek heeft bedacht dat het bankwezen zelf garant moet staan als concurrenten niet meer kunnen presteren. De daarbij betrokken lasten worden dan ponds/pondsgewijs verdeeld. Daarbij is afgesproken dat systeembanken ‘too big to fail’ zijn en onder alle omstandigheden met belastinggeld overeind gehouden moeten worden. Eind 2017 maakten vijf grootbanken deel uit van de lijst van banken die “systeemrelevant” geacht worden voor Nederland. BNG (Bank der Nederlandse Gemeenten), ING Bank, Rabobank, ABN Amro en SNS Bank worden door De Nederlandsche Bank beschouwd als systeemrelevante banken. Deze banken zijn verplicht om een zogenaamde “leverage ratio” te hebben van slechts 3%, dit is de verhouding van het bankkapitaal en de totale balans van de instelling. In de recentelijk gepubliceerde McKinsey Global Banking Annual Review staat dat “meer dan de helft van alle banken in de wereld te zwak zijn om een volgende recessie te overleven. Alleen door nu ‘radicale’ beslissingen te nemen, hebben financiële instellingen in de toekomst nog bestaansrecht. Volgens het consultancybedrijf is een meerderheid van de banken economisch niet vatbaar, omdat het eigen vermogen achterblijft bij de kosten. Vooral Aziatische en Europese banken moeten het ontgelden.” Dat lijkt een serieuze waarschuwing van een gerenommeerd consultancy instituut. Alhoewel Mario Draghi zwakke overheden en banken in de 19 eurolanden tijdens zijn bewind van de afgelopen 8 jaar, de hand boven hun hoofden heeft gehouden, is de situatie in ons rijke land wellicht rooskleuriger dan hier wordt geschetst. Maar enkele Nederlandse systeemrelevante grootbanken zijn veel groter in omvang dan wenselijk zou zijn voor de mvang van ons toch betrekkelijk  kleine landje. DFT meldt op haar site https://www.telegraaf.nl/financieel/1354419763/helft-nederlanders-vertrouwt-banken-niet dat bijna de helft van de Nederlanders vindt dat banken, over het algemeen, niet betrouwbaar zijn. De meeste mensen hebben zelfs niet het gevoel dat banken betrouwbaarder zijn geworden sinds het vertrouwen in financiële instellingen een behoorlijke deuk kreeg door de crisis in 2008. Dat constateert de stichting Tuchtrecht Banken op basis van onderzoek onder bijna 2000 mensen. Van de ondervraagden vond 49% de banken onbetrouwbaar. 70% is het afgelopen decennium negatiever gaan denken over de sector en 57% merkt wat betreft betrouwbaarheid geen verbetering. Bijna de helft stelde daarnaast niet eens te merken dat banken hun werkwijze hebben aangepast sinds de crisis. Een meerderheid vindt ook dat banken niet betrouwbaarder zijn geworden in de afgelopen twee jaar. Volgens de stichting heeft de afname deels te maken met het verwachtingspatroon. Van de mensen die geen uitgesproken verwachtingen hadden van banken, is 56% negatiever gaan denken. Van de respondenten die sowieso lage verwachtingen hadden van banken, is 85% negatiever gaan denken over banken vanwege de crisis. Het tuchtrecht en de genoemde stichting zijn enkele jaren terug in het leven geroepen om het vertrouwen in de financiële sector te herstellen. Ook werd toen de bankierseed ingevoerd. Tienduizenden bankmedewerkers hebben de eed afgelegd, waarmee ze beloven integer en zorgvuldig te werken. Wie zich daar niet aan houdt, kan daarvoor bestraft worden door de stichting.

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 1 nov 2019; week 44: AEX 580,78; Bel20 3794,8; CAC40 5.761,89; DAX30 12.961,05; FTSE 100 7.302,42; SMI 10.251,98; RTS (Rusland) 1455,44; DJIA 27.347,36; NY-Nasdaq 100 8.161,17; Nikkei 22.850,77; Hang Seng 27.100,76; All Ords 6.779,1; SSEC 2.958,2; €/$1,116749; BTC/USD $9.191,00; 1 troy ounce goud $1514,1, dat is €43.558,36 per kilo; 3 maands Euribor -0,399%; 1 weeks -0,488%; 1 mnds -0,4431%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,264%; 10 jaar VS 1,7148%; 10 jaar Belgische Staat -0,089%; 10 jaar Duitse Staat -0,398%; Franse Staat -0,13%; VK 0,555%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,56%; 10 jaar Japan -0,1847%; Spanje -0,245%; 10 jaar Italië 0,957%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,614.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden stabiel tot licht hoger, de goudprijs noteerde hoger, de rente van 10-jarig was overwegend stabiel en 30-jarig papier noteerde redelijk stabiel maar voor Duits en Nederlands papier geen negatieve rentes meer, 5-jarig papier met een negatieve rente stabiel . De bitcoin had ups en downs, maar noteerde lager. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven wederom: Zwitserland -0,18%; Duitsland 0,102%; Nederland 0,139%; Japan 0,3413%; Frankrijk 0,738%; GB 1,147%; Spanje 1,138%; Canada 1,609%; Italië 2,043%; VS 2,2091%; 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,66%; Duitsland -0,628%; Denemarken -0,594%; Nederland -0,578%; Frankrijk -0,426%; België -0,433%; Japan -0,3119%; Spanje -0,205%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 02112019/503 Onze neo-liberale samenleving zit in een verdomhoekje

UPDATE 26102019/502 De quantumcomputer komt eraan

Black Thursday 2019

Nadat ik dinsdagnacht mijn blog 501a op internet had gezet kwam DFT woensdag ook met een artikel over Black Thurday 1929. Het is donderdag exact negentig jaar geleden dat de grootste beurskrach in de geschiedenis plaatsvond. Hoewel veel experts zich weinig zorgen maken dat deze aanzet voor de Grote Depressie van de jaren dertig van de vorige eeuw zich opnieuw voltrekt, klinkt er ook een somber geluid. „De volgende grote crisis staat voor de deur.” Donderdag 24 oktober 1929 was de eerste van vier dramatische beursdagen op Wall Street, waarop de Dow Jones-index maar liefst 25% inleverde. Hoewel er sindsdien af en toe een opleving volgde, daalden de aandelenkoersen in de daarop volgende jaren nog veel verder doordat de economie gaandeweg verder verslechterde. Uiteindelijk mondde die daling uit in de Grote Depressie, waarin een kwart van alle Amerikanen zonder werk kwam te zitten. Een kanttekening: de daling van de DJIA op één dag was niet op 24 oktober 1929 maar het was wel het begin van de complete instorting van de wereldeconomie met ongekende economische/financiële en sociaal/maatschappelijke gevolgen.
Het
was de eerste van vier dramatische beursdagen op Wall Street, waarop de Dow Jones-index maar liefst 25% inleverde. Hoewel er sindsdien af en toe een opleving volgde, daalden de aandelenkoersen in de daarop volgende jaren nog veel verder doordat de economie gaandeweg verder verslechterde. Uiteindelijk mondde die daling uit in de Grote Depressie, waarin een kwart van alle Amerikanen zonder werk kwam te zitten. Maar ook in Europa waren de gevolgen groot: kapitaalvernietiging, deflatie, hoge werkeloosheid, lage lonen, veel armoede, ook in Nederland. Alleen in Duitsland verliep dat proces tegengesteld. Hitler zette alle werkelozen aan het werk, Volkswagen, aanleg van grote autosnelwegen, alhoewel Duitsland na de Eerste Wereldoorlog een verbod was opgelegd om de oorlogsindustrie op te starten deed Hitler dat wel, zowel voor de marine, de lucht- en landmacht. Het gevolg was dat heel Europa in eerste instantie werd overlopen door het Duitse leger. Aan de beurskrach gaat een ongekende speculatie vooraf. Veel Amerikanen kopen met geleend geld aandelen in de verwachting snel rijk te kunnen worden. En dat lukt in de paar jaar voorafgaand aan de herfst van 1929 uitstekend, ook al omdat de economie in die jaren goed draaide. Vervolgens overspoelt een verkoopgolf de markt, die door zogenoemde margin calls versterkt wordt. Klanten moeten van de bank verkopen, omdat hun in waarde gedaalde aandelen onvoldoende zekerheid bieden voor de verstrekte leningen. Historicus en econoom Lodewijk Petram vindt het lastig om een exacte oorzaak van de neergang aan te wijzen, maar stelt wel dat de kennis over internationale geldstromen en financiële markten destijds beperkt was. „Dat gold zelfs bij centrale banken, laat staan bij het grote publiek.” “Ook nu vindt heel veel geld zijn weg naar aandelen, obligaties en huizen” Analist Corné van Zeijl (Actiam) vindt het te gemakkelijk om de Amerikaanse centrale bank de schuld te geven van de ongekende speculatie die voorafging aan de krach. „De VS had voor die tijd nooit zo’n periode meegemaakt. Als de FED met maatregelen de opmars van de economie en beurs had afgeremd, zou dat ongetwijfeld tot een Trumpiaanse reactie vanuit de regering hebben geleid.” Historicus en beursexpert Eric Mecking is veel kritischer. „In 1929 werd er met geleend geld gigantisch gespeculeerd en gemanipuleerd. Ook nu vindt heel veel geld zijn weg naar aandelen, obligaties en huizen. Centrale banken zijn bedoeld als lender of last resort en moeten dus alleen stimuleren als dit noodzakelijk is voor de economie. Nu heeft de Europese Centrale Bank weinig middelen (gereedschappen) ter beschikking, mocht er daadwerkelijk een recessie komen.” Hij ziet meer overeenkomsten met het heden. „Destijds leidde de ondergang van een Oostenrijkse bank tot een wereldwijde faillissementsgolf onder banken. Ook nu staan veel banken er slecht voor, zeker in Europa. En banken zijn boven-dien nog meer met elkaar verweven dan toen.” Mecking denkt dat er binnen afzienbare termijn een systeemcrisis ontstaat en ziet het idee dat overheden altijd zullen terugbetalen als het grootste risico. „Dat geldt misschien wel voor Nederland en Duitsland, maar voor Zuid-Europese landen ligt het anders. De beleggingen in overheidsleningen zijn veel omvangrijker dan die in aandelen. Dus als dit gaat schuiven, leidt dat tot een enorm probleem.” Op den duur zal de uitspraak over systeembanken dat die too big to fail zijn, niet standhouden. Daarbij komt dat de deposito-garantie-stelsels (DGS) niet worden gegarandeerd door overheden en de centrale banken zijn alleen de uitvoerders. De banken staan garant voor de uitbetaling van spaargelden die vallen onder de garantie van het DGS. Zolang dat gaat om kleine (spaar)banken zal dat wel lukken, maar als ook systeembanken wankelen wordt dat andere koek, want dan kan er een domino-effect ontstaan. We gaan er nu vanuit dat de monetaire autoriteiten en de overheden/belastingbetalers onder alle omstandigheden systeembanken zullen ondersteunen.

McKinsey: Global Banking Annual Review

Sjors Rodenburg, schrijft: Meer dan de helft van alle banken in de wereld zijn te zwak om een volgende recessie te overleven. Alleen door nu ‘radicale’ beslissingen te nemen, hebben financiële instellingen in de toekomst nog bestaansrecht. Volgens het consultancybedrijf is een meerderheid van de banken niet economisch vatbaar, omdat het eigen vermogen achterblijft bij de kosten. Vooral Aziatische en Europese banken moeten het ontgelden. Individuele banken worden niet bij naam genoemd. Onder de onheilspellende titel ‘De laatste pitstop’ komt het adviesbureau tot de conclusie dat het nu tijd is voor gedurfde acties. Alleen de fantasierijke instellingen zullen overblijven, de rest loopt het risico een voetnoot te worden in de geschiedenis, schrijft McKinsey. We denken dat we in de late economische cyclus zitten en banken moeten nu moedige stappen zetten omdat ze niet in goede vorm zijn”, zegt McKinsey-partner Kausik Rajgopal tegen persbureau Bloomberg. “In de late cyclus kan niemand het zich veroorloven om op hun lauweren te rusten.” Zo moeten ze kosten besparen door taken te outsourcen en fors meer investeren in technolo-gische innovatie, zoals kunstmatige intelligentie (artificial intelligence, AI). Ook dringt het organisatieadviesbureau aan op schaalvergroting in de sector, door zowel fusies en overnames als het aangaan van samenwerkingen. Banken en andere financiële instellingen krijgen steeds meer concurrentie van niet-banken. Aan de ene kant worden ze links en rechts ingehaald door nieuwe fintechs, zoals de Nederlandse betalingsverwerker Adyen. Aan de andere kant lanceren grote technologiebedrijven, zoals Apple en Google, allerlei bancaire diensten. Banken besteden ‘slechts’ 35% van hun IT-budgetten aan innovatie, ter-wijl dit bij fintechs het dubbele is, aldus McKinsey. Gecombineerd met het opbreken van de markt, zoals PSD2 waarmee derden met uitdrukkelijke toestemming van personen en bedrijven gebruik kunnen maken van betaaldata, zitten banken in de hoek waar klappen vallen. In het rapport onderscheidt McKinsey vier type banken: marktleiders, veerkrach-tigen, volgers en uitgedaagden. Slechts 20% van de banken valt in de eerste categorie, die samen bijna 100% van de economische toegevoegde waarde van de hele industrie toevoegen. Een kwart valt onder de veerkrachtigen, waaronder veel Europese banken. Maar liefst 55% van de wereldwijde banken valt in de laatste twee categorieën en verkeren in grote problemen, aldus het adviesbureau. (bron: RTLZ) Dat laatste is verontrustend: meer dan de helft van alle banken valt onder de zwakken. Het advies is om de zwakke (spaar)banken te laten fuseren, over te laten nemen dan wel samenwerkingen, maar daar heb ik zo mijn twijfels over of dat op grote schaal gaat plaatsvinden. Welke sterke banken zullen bereid zijn om hun zwakke broeders van de ondergang te redden. Uit noodzaak om hun eigen positie overeind te houden? Maar die aanpak om de hele mondiale banksector te saneren, daar heb ik geen vertrouwen in. De zwakte van het financiële systeem zit bij de banken, die heel snel in onbalans kunnen geraken door de risico’s die ze lopen door hun posities die ze innemen in hun derivaten en andere financiële producten portefeuille. Ook al is er nu sprake van harmonie, morgen kan dat anders zijn als gevolg van het monetaire beleid. Om maar iets te noemen: een ander richting met het rentebeleid inslaan, een ver-dere liquiditeitsverruiming of juist het tegendeel. Maar ook een stijgende dan wel krimpende inflatie e/o een verdere terugval van de wereldhandel en economische activiteiten. Er zijn vele wegen die naar de hel leiden.

Economische data

De totale staatsschuld van de negentien eurolanden is opgelopen tot boven de €10 biljoen, oftewel €10.000 miljard. In harde euro’s ligt de grootste schuldenberg in Frankrijk. De Franse overheid staat bijna €2,5 biljoen in het krijt, nét iets meer dan Italië – dat jarenlang de koploper was. Ten opzichte van de economie als geheel staan de Grieken er nog het beroerdst voor. Athene heeft een staatsschuld van 182% van het bbp. Nederland <50%.

De industriële productie in de Verenigde Staten is in september met 0,4% gedaald ten opzichte van een maand eerder. Dat blijkt uit cijfers van de Federal Reserve. In augustus ging de productie in de Amerikaanse industrie volgens een herzien cijfer nog met 0,8% omhoog. Eerder werd een stijging met 0,6% gemeld. De bezettingsgraad in de industrie kwam vorige maand uit op 77,5% tegen 77,9% een maand eerder.

Het vertrouwen van Duitse ondernemers in de economie is in oktober min of meer hetzelfde gebleven. Dat meldde onderzoeksinstituut Ifo. De vertrouwensindex van Ifo kwam uit op 94,6, dezelfde stand als in september. Het sentiment in het Duitse bedrijfsleven staat al langere tijd onder druk door de handelsspanningen, de afzwakkende wereldeconomie en de onrust rond de Brexit.

Consumenten in de eurozone waren in oktober negatiever dan een maand ervoor. Dat blijkt uit een voorlopig cijfer van de Europese Commissie. De graadmeter waarmee de commissie het vertrouwen meet ging naar een stand van min 7,6, tegenover een stand van min 6,5 in september.. Kenners van ING benadrukten dat het vertrouwen is gedaald naar het laagste punt dit jaar. Daarbij vragen de economen zich af of consumenten, zo kort voor de feestdagen, straks wel bereid zullen zijn daarvoor de nodige aankopen te zullen doen. Evengoed blijven de inkomens op peil, wat weer in het voordeel spreekt van de feestdagenuitgaven. Het consumentenvertrouwen in Duitsland is gedaald. Dat meldde onderzoeksbureau GfK. De index die het vertrouwen van consumenten in Europa’s grootste economie weergeeft, kwam uit op 9,6. Een maand eerder stond de graadmeter op bijgestelde 9,8.

De stemming onder Nederlandse consumenten verandert nauwelijks. Dat constateert het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In oktober verbeterde de koopbereidheid iets en was er bijna geen sprake van wijzigingen in het oordeel over het economisch klimaat. Het consumentenvertrouwen kwam uit op min 1, van min 2 een maand eerder. Het gemiddel-de van de afgelopen twintig jaar is min 4. Het vertrouwen bereikte in januari 2000 de hoogste stand ooit op +36. Het dieptepunt werd bereikt in maart 2013 met -41. (bron: DFT)

Rampscenario bedreigt pensioenen

Op deze url https://www.ed.nl/opinie/rampscenario-dreigt-bij-pensioen-jong-en-oud-gediend-met-aanpassing-rekenrente~a0479ec9/?referrer=android-app://com.google.android.googlequicksearchbox/https/www.google.com staat een opini-ërend artikel van John Ruben, actuaris en oud-directeur pensioenen van het Philips Pensioenfonds. Hij stelt dat de discussie over het pensioenstelsel helemaal uit de hand loopt met grote gevolgen. Niemand begrijpt het nog. Moeten de politieke beleidsmakers niet eens met de beide benen op de grond gaan staan, uit de hardnekkig gehanteerde tunnelvisies komen en de realiteit met betrekking tot de pensioendiscussie eens goed onder ogen zien? Door de scherpe rentedaling in de afgelopen jaren, richting de 0% en mogelijk ook onder de streep, dreigt zich een waar rampenscenario rondom de pensioenen te voltrekken. Jaarlijkse kortingen op het pensioen en een sterke stijging van de pensioenpremies liggen in het verschiet. Voor de deelnemers die pensioen ontvangen een directe aanslag op hun besteedbaar inkomen. Voor de actieve deelnemers een fors lager pensioen in het vooruitzicht. Er zijn al veel, met name kritische, reacties in de publiciteit gekomen, zowel vanuit de deskundige hoek als namens de belangenorganisaties. Centraal daarbij staat de kritiek op de door de pensioenfondsen te hanteren rekenrente, die in de meeste gevallen als niet realistisch en feitelijk ook als onjuist wordt bestempeld. Nog eens een versimpelde voorstelling van zaken. Pensioenfondsen moeten sinds 2006 voor de rekenrente met de risicovrije rente rekenen als ze hun pensioenverplichtingen voor de toe-komst moeten vaststellen. De basis daarvoor was om de zekerstelling van een gega-randeerd pensioen met meer waarborgen te omgeven. Wat is daarvan terechtgekomen? Helemaal niets! Bij een aantal pensioenfondsen zijn al kortingen op het pensioen doorge-voerd. De achterstand in toeslagen op het pensioen is bij de meeste pensioenfondsen al opgelopen tot zo’n 15% à 20%. Daar komen de dreigende kortingen in de komende jaren nog bovenop. Van een zo groot mogelijke mate van zekerheid van het pensioen, laat staan van enige garantie, is al lang geen sprake meer. Het gebruik van de risicovrije rente zou een goede benadering zijn als de beleggingen van de pensioenfondsen alleen uit staatsobligaties bestaan, maar niets is minder waar. Pensioenfondsen beleggen het meren-deel van hun beleggingen in andere soorten beleggingen, zoals aandelen, onroerend goed en bedrijfsobligaties en niet alleen in Nederland. Doelstelling is daarbij het behalen van een goed rendement zonder de risico’s van die andere beleggingen uit het oog te verliezen. Sinds begin jaren 90 is het gemiddeld jaarlijkse rendement circa 7% geweest! En wat is met de risicovrije rente gebeurd? Zeg maar 0%. We kunnen toch niet voorbij gaan aan dat grote verschil tussen rekenrente en rendement. Je kunt ook op een andere manier, als een soort second opinion, naar de financieringswijze van onze pensioenen kijken. De pensioenfondsen ontvangen namelijk in de komende decennia meer pensioenpremie dan aan uitkeringen wordt uitgegeven. De beleggingsopbrengsten, hoe laag ook, dragen dan verder bij aan de opbouw van de pensioenvermogens. Zeg maar een buffer voor de toe-komst. Conclusie: de pensioenfondsen staan er helemaal niet zo slecht voor. Integendeel. Een veel gehoord argument voor handhaving van de bestaande rekenrente is dat een aanpassing, lees verhoging daarvan, ten koste zou gaan van de jongeren. Een misvatting waar veel tegenin te brengen is als we ook eens naar het verleden kijken. Dat wil niet zeggen dat de jongere generatie geen last heeft van de lage rente. Kortingen zijn ook op jongeren van toepassing. En er is voor hen een nieuwe dreiging. Bij de meeste pensioenregelingen wordt een te lage premie betaald op basis van een toegestane hogere rekenrente! En dat gaat ten koste van de pensioenvermogens. In het Pensioenakkoord is nu geregeld dat de risicoloze rente ook moet gaan gelden bij de vaststelling van de pen-sioenpremies. Waartoe dat gaat leiden, is wel duidelijk. Een lagere toekomstige pensioenopbouw, want hogere premies zijn niet meer op te brengen. Geeft het Pensioen-akkoord dan de oplossing? Als we ons beperken tot de aanvullende pensioenen is het de grote vraag of dat het geval zal zijn. Er bestaan nog tal van onzekerheden over de uitkom-sten. En ook daarbij zijn gigantische overgangskosten in het geding. Het maakt de zaak alleen maar complexer. Wat er ook gezegd wordt, het is duidelijk dat de bestaande situatie om een structurele aanpassing van de rekenrente vraagt. Een aanpassing voor de langere termijn, die toeslagen mogelijk maakt waar dat kan en tot kortingen leidt als dat echt nodig is. De oplossingen zijn al meerdere malen aangedragen. Hanteer een meer realistische aanpak, waarbij ook rekening wordt gehouden met de beleggingsopbrengsten van de pensioenfondsen. Wel op een prudente manier op basis van objectief vastgestelde maatstaven. We moeten niet het andere uiterste zoeken. Het is te hopen dat de politiek lering trekt uit alle reacties voor een aanpassing van de rekenrente. Jong en oud zijn daarmee gediend. De overgangskosten waarover John Ruben schrijft zouden €60 mrd bedragen. Behalve alle argumenten die in dit stuk worden aangedragen is er nog een ander aspect wat de belangen van de pensioenopbouw en uitkeringen belast. Dat zijn niet alleen Klaas Knot/DNB, Jeroen Dijsselbloem/Commissie Dijsselbloem maar zeker ook de politicus van D66 Wouter Koolmees/Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Hij wil en het Pensioendossier hervormen, de solidariteit waarop het systeem is gebouwd afbouwen en tegemoetkomen aan de ‘eisen’ van liberale jongeren, die denken te kunnen beleggen door grotere risico’s te nemen en als dat helemaal verkeerd afloopt toch een beroep te kunnen doen op een basis pensioenuitkering. De pensioenpremies die werknemers betalen en door werkgevers (fors) worden gesubsidieerd hebben een peil bereikt dat we ons moeten afvragen of we daarmee door moeten gaan nu de ‘zekerheid’ van een opgebouwd pensioen niet langer kan worden gewaarborgd. Wel premie betalen maar geen duidelijk hoeveel pensioen dat oplevert en welke koopkracht dat oplevert. Politici kijken ervoor weg maar het zijn wel bijwerkingen van het neo-liberale (=kapitalistische) stelsel, wat de ECB, de EU en de kabinetten Rutte dienen.

Europese Commissie

De Europese Commissie stapt op 1 november a.s. nog niet op. Ursula von der Leyen is nog niet gereed met de invulling van haar Europese Commissie, dat zij aan het Europees Parlement kan presenteren. Er wordt nu vanuit gegaan dat het wel 1 december kan worden. De tijd zal het leren.

De EC die momenteel nog regeert heeft zes EU-lidstaten, België, Italië, Spanje, Frankrijk Portugal en Finland, laten weten dat de door hen ingediende ontwerpbegrotingen 2020 niet voldoen aan de regels van het Stabiliteits- en Groeipact.

Afscheid van het acht jaar monetair beleid van Mario Draghi

Mario Draghi vertrekt komende week na acht jaar dienst als President van de ECB. Hij had deze week niets meer toe te voegen aan het beleid dat hij heeft uitgezet. Christine Lagarde neemt het stokje 1 november over. Wat heeft Draghi op zijn conto geschreven: 2.600.000.000.000. Zoveel trok de Europese Centrale Bank (ECB) uit om de economie van de eurozone een slinger te geven. Ter vergelijking, dat bedrag is even groot als 22% van het bruto binnenlands product van de hele eurozone. De ECB gaf dat bedrag uit door obligaties op te kopen, om zo de inflatie op te krikken tot dicht bij maar net onder de 2%. Met zo’n bedrag moet je een heel eind komen, zal ECB-president Mario Draghi hebben gedacht. Helaas, dat is niet wat uit de cijfers blijkt. Voor haar beleid kijkt de ECB naar de kerninflatie, dus zonder de beweeglijke prijzen van voedsel, energie en tabak daarin mee-genomen. Al die miljarden en dan zo weinig effect. Wie wil weten hoe dat komt, moet het jaarverslag van DNB eens lezen https://www.dnb.nl/binaries/JV_18_Digitaal_tcm46-382987.pdf . „De inflatie laat zich niet heel nauw sturen. Door onzekerheid over het inflatieproces en de doorwerking van het monetaire beleid heeft de centrale bank in werkelijkheid onvolledige controle.” Vrij vertaald staat er de inflatie nauwelijks van z’n plaats komt, wat de ECB ook doet. Dat staat nogal haaks op de toon die Draghi aansloeg in zijn toelichtingen op het rentebesluit. Iedere zes weken zegt hij dat het ECB-bestuur, waar DNB-president Klaas Knot nota bene deel van uit maakt, er het volste vertrouwen in heeft dat de inflatie op de middellange termijn richting de 2% gaat. Volgens Knot ligt het er maar net aan hoe je het begrip ’middellange termijn’ interpreteert. Het duurt gewoon wat langer voordat de inflatie op het ECB-doel zit, is zijn idee. Dat denk ik overigens ook, maar de vraag is of wel eerst naar een deflatoire ontwikkeling gaan en wanneer we weer daaruit komen naar een inflatie kunnen van net onder de 2% misschien wel daarboven. Ook kunnen importheffingen die de EU aan de VS gaan opleggen de inflatie gaan stimuleren. Dat de inflatie niet precies doet wat de centrale bank wil, komt door allerlei structurele factoren. Met de komst van online winkelen verhoog je als winkelier bijvoorbeeld niet zo makkelijk je prijzen, de klant zoekt gewoon online op waar de nieuwe telefoon of dat bank-stel het goedkoopste is. Globalisering bracht werknemers concurrentie uit andere landen. De verzwakkende positie van vakbonden en komst van zzp’ers zorgde ervoor dat het mechanisme waarbij krapte op de arbeidsmarkt leidde tot hogere lonen verzwakte. Dat drukt allemaal op de inflatie, zonder dat een centrale bank er veel aan kan doen.

Dat weet DNB allemaal heel goed. En die discussie is in Frankfurt vast ook wel gevoerd. Dus waarom houden centrale banken zo star vast aan zo’n precieze doelstelling, in plaats van gewoon toe te geven dat de centrale bank ook niet alles in de hand heeft? Zo koopt de ECB schijnprecisie, en betaalt met zijn eigen geloofwaardigheid. Bij het afscheid van Mario Draghi eind van de komende week wordt een periode afgesloten van een strak monetair beleid waarvan we ons moeten afvragen of ons dat veel voordelen heeft opgeleverd. We bevinden ons nu in een situatie waarin enorme bergen geld, waar momenteel geen vraag voor is, de rente zover heeft gedrukt, dat we in de rijkere eurolanden + Denemarken worden opgescheept met negatieve rentes, waarvan we geen idee hebben waartoe ons dat gaat leiden. Wel is duidelijk dat ons geld zijn waarde heeft verloren en geld verworden is tot een ruilmiddel waarvan in het neo-liberale (kapitalistische) stelsel de ene helft een overvloed heeft van het ruilmiddel en een deel van de andere helft een tekort eraan. Tevens zijn er grote twijfels, zoals U elders in dit blog kunt lezen, over de gezondheid van het mondiale bankwezen, waarnaar ik, met vreze, de ontwikkelingen volg. Eén kleine bank die zijn verplichtingen niet meer kan nakomen en direct daarop nog twee andere banken kunnen een domino-effect veroorzaken en dan zijn de rapen gaar, ondanks alle beloftes van de autoriteiten dat alles onder controle is.

Volgens Mario Draghi zijn er in Europa ‘milde signalen’ van overwaardering in de financiële markten en in vastgoed. Dat zei de president van de centrale bank bij het International Monetary and Financial Committee in Washington. Hij waarschuwde dat de financiële stabiliteit onder druk staat, omdat het vooruitzicht voor de wereldeconomie is verslechterd. “Er zijn milde signalen van overwaardering in de eurozone en in een aantal risicovolle segmenten van de financiële markten, maar ook in vastgoedmarkten”, aldus de president van de ECB. Daarmee erkent hij in feite dat het stimulerende monetaire beleid van de afgelopen acht jaar heeft bijgedragen aan de overwaardering. Door de lage rente zijn de prijzen van allerlei beleggingen uiteenlopend van aandelen en obligaties tot vastgoed gestegen.

Nederlandse Emissieautoriteit spreekt ………….

Tuinbouwbedrijven zijn met behulp van de overheid sinds 2012 onder een CO2-heffing uitgekomen, meldt NRC op basis van een rapport van de Nederlandse Emissieautoriteit (Nea). Ruim honderd tuinbouwers vielen oorspronkelijk onder de heffing, ingesteld vanuit Europa, maar daarvan zijn er nog maar vijftien over. Deze tuinders vallen onder het Europese emissierechtensysteem ETS. Hier vallen bijvoorbeeld ook fabrieken onder die veel CO2 uitstoten. In dit systeem moeten deze bedrijven voor elke ton CO2 die ze uitstoten een prijs betalen. Die prijs wordt weer gebaseerd op basis van vraag en aanbod. Door het aantal emissierechten in het systeem te verkleinen moet ook de CO2-uitstoot in Europa dalen. Om te voorkomen dat ze voor deze emissierechten zouden moeten betalen, hebben sommige tuinbouwbedrijven hun ondernemingen gesplitst. Ook werden gasketels als ‘reserve’ aangemerkt waardoor de bedrijven geen emissierechten hoefden te betalen. De NEa spreekt van een “georganiseerde uittocht”. Branchevereniging Glastuinbouw Nederland zegt met verbazing kennis te hebben genomen van de berichten in de media. “De Nederlandse glastuinbouw is al jaren zeer actief bezig om de CO2-emissie terug te dringen en met succes”, zegt voorzitter Sjaak van der Tak in een persbericht. “Bedrijven handelen volkomen legaal en conform gemaakte wet- en regelgeving uit 2012.” Het stoort de voorzitter van Glastuinbouw Nederland dat de op verzoek aangeleverde schriftelijke reactie van de ondernemersorganisatie niet is verwerkt. “Het artikel in NRC van vrijdag 25 oktober suggereert in deze vorm dat de glastuinbouw ondeugdelijk heeft gehandeld; het tegendeel is waar.” (bron: nu.nl)

Klimaatperikelen

Franse steden als Parijs en Nice stoten structureel meer vervuilende stoffen als stikstofdioxide uit dan is toegestaan volgens de Europese grenswaarden. Dat besloot het Hof van Justitie van de Europese Unie in een rechtszaak. Het merendeel van de uitstoot komt van de dieselauto’s. Volgens het Hof houdt Frankrijk zich al sinds 2010 niet aan de afspraken. Het land nam in die tijd geen geschikte maatregelen om de overtollige uitstoot in te perken. Daardoor kwam de uitstoot van stikstofdioxide „systematisch en aanhoudend” boven de gestelde grenswaarden. Motoren van dieselauto’s zijn de belangrijkste bron van stikstoffen, die ademproblemen veroorzaken en gelinkt zijn aan vroegtijdig overlijden. Nog meer vergelijkbare rechtszaken waar uitstoot van dieselauto’s centraal staat, worden binnenkort behandeld. De uitkomst van deze uitspraak kan daar invloed op hebben. Vorig jaar spande de Europese Commissie al een rechtszaak aan tegen meerdere Europese landen om een te hoge uitstoot van stikstof en zwevende deeltjes. Die komt naast het autoverkeer ook van de industrie, energiecentrales en de landbouw.

Natuurbeschermingsorganisaties in de VS zijn boos omdat energiebedrijven in Nederland subsidies krijgen om in kolencentrales biomassa te stoken. Om aan de vraag naar biomassa te voldoen, ook die uit Nederland,wordt in de VS oerbos gekapt, zeggen ze in het AD. Verbranding van biomassa neemt een belangrijke plaats in in de Nederlandse plannen om de CO2-uitstoot terug te dringen, zodat klimaatdoelstellingen van Parijs kunnen worden gehaald. De kap van oerbos is slecht voor de dieren die er leven en de biodiversiteit. Ook haalt nieuw aangeplant productiebos minder CO2 uit de lucht dan het oerbos. (bron: nu.nl) Volgens het Energieakkoord uit 2013 is vastgelegd dat 16% van de elektriciteitsproductie in Nederland in 2023 uit biomassa moet komen.

Goed voor het klimaat’ wil lang niet altijd zeggen dat het ook ‘goed is voor de gezondheid’ van mens en dier, schreef Trouw deze week. Daarover hebben de GGD’s aan de bel getrokken. Met name is de vraag in hoeverre de luchtkwaliteit verslechterd door biomassacentrales, waar houtsnippers worden omgezet in energie, met name een toename van fijnstof. Bij de besluitvorming over de klimaatdoelstellingen is volledig voorbijgegaan aan gevolgen voor gezondheidsproblemen. Vreemd genoeg wel aan de gevolgen ervan voor het bedrijfsleven. De burger staat in dit proces buitenspel en daar wordt aandacht voor gevraagd. In ieder geval is het een complex dossier met voor- en nadelen en daarover moet de politiek zich nu gaan buigen. Er is nog veel werk aan de winkel.

Verlaging vermogensrendementsheffing versnellen

Ik heb mij al eerder in dit blog afgevraagd waarom de overheid nog >2 jaar nodig heeft om deze belasting terug te brengen naar de werkelijke opbrengst die spaarders krijgen op hun spaargelden die in box 3 worden verantwoord. Ik heb daarvoor het woord ‘diefstal van de burger’ gebruikt. Die situatie bestaat al drie jaar en de overheid heeft dat altijd verantwoord met de mededeling dat dat ze die inkomsten niet konden missen. Dat is lariekoek, bedrog. Belasting heffen over inkomsten die belastingplichtigen nooit hebben gemaakt kan de overheid nooit goedpraten. De Nederlandse Orde van Belastingadviseurs (NOB) ziet geen reden waarom de spaartaks niet in 2020 verlaagd kan worden. Dat schrijft de beroepsvereniging in een reactie op antwoorden van staatssecretaris van Financiën Menno Snel op Kamervragen. De aanpassing van de belasting voor spaarders staat momenteel op de planning voor 2022. De vermogensheffing kan volgens Snel niet eerder verlaagd worden, omdat de IT-systemen voor de aangifte van de voorlopige aanslag ten minste vijftien maanden vóór aanvang van een belastingjaar klaar moet zijn. De NOB zegt dat dit probleem snel kan worden opgelost, waardoor de spaartaks al op 1 januari 2020 verlaagd kan worden. De beroepsvereniging zegt een paar “pragmatische work arounds” te hebben aangedragen waarmee de problemen opgelost kunnen worden. “Dit kan worden gezien als een eerste stap op weg naar de langetermijnoplossing waar het kabinet naar toewerkt”, aldus de NOB. In de huidige plannen van het kabinet zal de belasting op spaargeld in box 3 verlaagd worden in 2022. Daartegenover staat een hogere heffing op beleggingen. Een verlaging van de spaartaks is nodig omdat spaargeld tegenwoordig vrijwel niets meer oplevert. Hierdoor betaalt een deel van de spaarders meer aan vermogensrendementsheffing dan dat ze profiteren van hun spaarcenten. Maandag zal het dossier opnieuw behandeld worden, wanneer de Tweede Kamer het Belastingplan 2020 behandelt. (bron: nu.nl)

Fiscus opnieuw teruggefloten

De Raad van State fluit de fiscus opnieuw terug. Het belang van de burger die in financiële nood geraakt door het terugvorderen kinderopvangtoeslag, moeten zwaarder wegen dan de terugvordering van de fiscus. Deze uitspraak heeft niet alleen gevolgen voor de honderden nog lopende rechtszaken, maar ook voor al die terugvorderen die volstrekt onrechtmatig hebben plaatsgevonden. Daarover hebben de Nationale Ombudsman en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid al bij de overheid aan de bel getrokken, maar tot dusverre zonder al teveel tastbaar resultaat. De fiscus maakte bij de uitvoering van de wet veel fouten, in het nadeel van de getroffen burgers. Zo strafte de fiscus 120 ouders zonder bewijs van fraude en deed geen grondig onderzoek. Dat was de standaard werkwijze van een speciaal fraudeteam, dat zich noemde ‘het duo pek en veren’, stelt een bron, schrijft Jan Kleinnijenhuis in Trouw. De groep gedupeerde ouders van wie de kinderopvangtoeslag onterecht werd stopgezet is opnieuw groter dan gedacht. Uit onderzoek van Trouw en RTL Nieuws blijkt dat de Belastingdienst in 2015 ook bij een gastouderbureau in Rotterdam toeslagen stopte zonder grondig onderzoek of bewijs. Tot nu toe was bekend dat in één fraudeonderzoek, naar een gastouderbureau in Eindhoven, de toeslagen van ruim 300 ouders onrechtmatig werden stopgezet. De ouders kwamen daarop in grote financiële problemen en vechten al jaren voor hun gelijk. Een door staatssecretaris Menno Snel (D66) van financiën ingestelde commissie onder leiding van oud-minister Donner zal waarschijnlijk over een paar weken adviseren hoe zij gecompenseerd moeten worden. Snel heeft al onderzoek ingesteld naar 170 andere zaken die door het zogeheten Combiteam Aanpak Facilitators (CAF-)team van de Belastingdienst zijn behandeld. Snel zei niet uit te sluiten dat er in andere zaken ook fouten zijn gemaakt, maar hij liet weten daarover geen signalen te hebben. Trouw en RTL Nieuws kregen inzage in het vertrouwelijke onderzoeksdossier van de Belastingdienst naar Gastouderbureau Florien in Rotterdam. Daaruit blijkt dat de fiscus de toeslagen van 120 ouders stopzette, op basis van ‘vermoedens van fraude’. De eigenaresse van Florien werd bestempeld als ‘facilitator’ van fraude met toeslagen, en het onderzoek was er enkel op gericht om ‘meer te vinden waarmee deze facilitator kan worden aangepakt’. Zij kreeg al die jaren van de Belastingdienst niets te horen over de fraudevermoedens en geen inzage in het onderzoeksdossier. In het dossier, waarin ambtenaren zich in e-mails omschrijven als ‘het duo pek & veren’, staan geen bewijzen van fraude. Dat er geen bewijs was, concludeert de fiscus uiteindelijk zelf ook, bijna een jaar nadat de toeslagen van alle klanten van het gastouderbureau al zijn stopgezet. Na alle bewijsstukken van de ouders te hebben bekeken concludeert de fiscus dat zij ‘in het algemeen de totale opvangkosten volledig hebben voldaan’. Van fraude is dus geen sprake. De Belastingdienst noemt het in een reactie ‘ belangrijk om er achter te komen’ of de werkwijze rond het bureau uit Eindhoven ook in andere zaken is voorgekomen. “Daarom is de Auditdienst Rijk (ADR) al eerder gevraagd het handelen van Toeslagen in alle CAF-zaken in de periode 2013 tot heden te onderzoeken”, aldus een woordvoerder. Dat onderzoek moet eind dit jaar afgerond zijn. Mocht er sprake zijn van meer gedupeerden dan heeft de Belastingdienst ‘de intentie die mensen tegemoet te komen’. Dat er sprake is van een structurele werkwijze van het CAF-team om toeslagen stop te zetten zonder bewijs van fraude, wordt bevestigd door een bron rond het ministerie van financiën. Intern is de afgelopen maanden gepoogd te reconstrueren hoe het werk van het CAF-team zo heeft kunnen ontsporen. Dat wordt bemoeilijkt doordat er over de werkwijze, en de bevindingen in fraudeonderzoek, maar weinig gedocumenteerd is, zo bevestigde staatssecretaris Snel al eerder aan de Tweede Kamer. Als toeslagen van ouders eenmaal waren stopgezet, deden juristen van de Belastingdienst er alles aan om die beslissingen in stand te houden. Dat gebeurde met medeweten en goedkeuring van het hoogste management, zo berichtten Trouw en RTL Nieuws vorige maand. De Belastingdienst hield stukken achter in rechtszaken om zo gedupeerde ouders alsnog tot terugbetaling te dwingen. Uit het dossier blijkt dat amb-tenaren ook in deze zaak gegevens over (tweede) nationaliteit van ouders opvroegen, of dat er een band was met de Antillen. De houdster van het gastouderbureau vertelt dat de Belastingdienst vroeg of zij een lijst bijhield van de tweede nationaliteit van klanten. Eerder meldden Trouw en RTL Nieuws dat de Autoriteit Persoonsgegevens onderzoek doet naar mogelijk etnisch profileren door de Belastingdienst. Dit dossier wordt vervolgd.

Een ander dossier van de overheid is deze week weer geopend. Ivo Opstelten heeft, veel te laat, laten weten dat hij in de ‘bonnetjeszaak’over de hoogte van de miljoenen die drugscrimineel Cees H. van Officier van Justitie Fred Teeven in 2000 had gekregen voor zijn medewerking aan het onderzoek. Minister Opstelten noemde de Kamer een bedrag fl 1,25 miljoen. Hij geeft nu toe dat het maar een slag in de ruimte was en dat de Kamer hem maar, zonder enig bewijsstuk, maar moest geloven. Zijn positie wankelde, maar uit loyaliteit aan Marc Rutte bleef hij zitten, ondanks dat de VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra intern aan de orde stelde dat hij van hem af wilde. In 2014 kwam Nieuwsuur met de bewijsstukken: 4,7 miljoen gulden. Opstelten en Teeven traden af, later ook minister van der Steur. Opstelten zegt nu in zijn biografie dat hij er erg spijt van heeft: dat het allemaal heel dom was, hoe hij de Kamer misleidde.

Staatsbank verlaagt rente en genereert daarmee €9 mln minder lasten

ABN AMRO verlaagt de rente op vrij opneembare spaarrekeningen van 0,02 % naar 0,01%. De aanpassing gaat per 1 november in. ING en Rabobank rekenen nog respectievelijk 0,02% en 0,03%. Banken staan onder druk om de spaarrentes verder te verlagen. Voor financiële instellingen is het geen probleem om aan goedkope financiering te komen en overtollig kapitaal kost ook de banken alleen maar geld. Krijgen spaarders bij ABN Amro komende week nog €20 rente per jaar voor €100.000 spaargeld, met ingang van komende vrijdag wordt dit verlaagd naar €10 per jaar. Waar gaat dit dan nog over? De problemen zijn vele malen groter dan die tien euro minder rente per jaar. Deze situatie is vooral een gevolg van het beleid van de Europese Centrale Bank (ECB). De centrale bank probeert de rentes in de economie zo laag mogelijk te krijgen om de economie aan te jagen en de inflatie naar het doel van iets onder 2% te krijgen. Vooralsnog lukt dat niet.

Negen jaar Rutte en wee jaar Rutte III

De sfeer in het kabinet Rutte III met een coalitie van VVD, CDA, D66 en CU is positiever dan ooit, het wantrouwen is weg,, schrijft het Parool. Gefeliciteerd zouden we dan moeten zeggen, maar nee, daar doe ik even niet aan mee. De kroonjuwelen van dit kabinet waarop ze zich beroepen, het pensioenakkoord en de klimaatmaatregelen, verdragen de toets der kritiek niet. Het pensioenakkoord is een wanproduct dat de belangen van zowel de jongeren en de ouderen niet ten goede zal komen. De vermogensverliezen bij de pensioenfondsen, mede als gevolg van de extreem lage verrekenrente en de regeltjes van de zogenaamde deskundigen die alleen kijken naar het systeem en niet naar de gevolgen ervan voor de werknemers en gepensioneerden, verdient slechts een poedelprijs. De klimaatmaatregelen zijn noodzakelijk omdat ook de drie kabinetten Rutte (2010-2019) geen aandacht hebben besteed aan de negatieve bijwerkingen die de industriële productie, gevoed door fossiele brandstoffen, ons hebben gebracht. Welnee, dat zou economische groei gaan kosten en dat moest onder alle omstandigheden worden voorkomen: voor de tuinders werden sluiproutes bedacht om de verantwoording van de CO2-uitstoot volgens de Europese regels te ontlopen en voor de veehouderij werd hetzelfde bedacht met de PAS-regeling om de stikstofneerslag te ontlopen. Dus werd er wetgeving gemaakt die het klimaat verder belastte en dat ondernemers geen strohalm in de weg mocht leggen. Een kabinet dat er nooit over dacht dat we een vuil milieu gaan overdragen aan volgende generaties: CO2, stikstof, ammoniak, PSAF en fijnstof. Maar de premier is zijn belofte nagekomen die hij op 3 september 2013 deed tijdens zijn H.J. Schoolezing over “Visie” in de Rode Hoed dat ‘als visie een blauwdruk voor de toekomst betekent, dan verzet alles wat liberaal is in mij zich daartegen.’ Zes jaar later weten wij waarnaartoe dat ons land heeft gebracht. Wat heeft Mark Rutte, met zijn gebrek aan visie, ons land en Europa gebracht? Vooralsnog weinig om trots op te zijn: een condoleance.

De eerste quantumcomputer werkt en wordt gepresenteerd door Google

Ik schreef er al over maar veel eerder dan verwacht heeft Sycamore het prototype van een quantumcomputer gepresenteerd. Een computer die 1½ miljard keer sneller presteert dan de allerlaatste supercomputers. De is een geweldige revolutie, die binnen tien jaar , operationeel wordt en enorme gevolgen zal hebben voor de wijze waarop wij nu met elkaar communiceren. Ons staat een geweldige technische en mogelijk ook wel sociale omwenteling te wachten. Wachtwoorden worden waardeloos, want de rekenkracht van de quantumcomputer is zo extreem groot dat een code of wachtwoord kraken, waarvoor de huidige supercomputers 10.000 jaar nodig hebben, in een paar minuten is gebeurd. Dat opent enorme perspectieven maar ook bedreigingen b.v. een hele samenleving platleggen. Hoe wordt ons digitale geld dan nog beschermd? Hoe kan je dan nog geld naar een ander overmaken. Terug naar het bankpapier, zou een optie kunnen zijn als er geen superintelligente systemen komen. De wetenschap krijgt er een maatje bij die nieuwe vergezichten kan openen. Maar ja welke mogelijkheden openen zich wel niet voor criminelen en politieke leiders die zo een mega-computer kunnen inzetten om hun (politiek/militaire) doelstellingen te verwezenlijken. China en de VS steken al geld in de ontwikkeling ervan: China bouwt al voor $400 mln een nationaal quantumlab en de VS investeren $1,2 mrd in onderzoek en die hebben nu de leiding genomen. Ik hoop niet dat Trump nog lang in het Witte Huis zetelt.

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 25 okt 2019; week 43: AEX 583,81; Bel20 3752,35; CAC40 5.722,15; DAX30 12.894,51; FTSE 100 7.324,47; SMI 10.197,09; RTS (Rusland) 1421,2; DJIA 26.958,06; NY-Nasdaq 100 8.029,22; Nikkei 22.799,81; Hang Seng 26.667,39; All Ords 6.841,0; SSEC 2.954,93; €/$1,108; BTC/USD $9.273,9; 1 troy ounce goud $1504,00, dat is €43.649,80 per kilo; 3 maands Euribor -0,413%; 1 weeks -0,503%; 1 mnds -0,456%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,249%; 10 jaar VS 1,7637; 10 jaar Belgische Staat -0,094%; 10 jaar Duitse Staat -0,381%; Franse Staat -0,122%; VK 0,582%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,61%; 10 jaar Japan -0,1503%; Spanje -0,261%; 10 jaar Italië 0,944%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,579.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden hoger, de goudprijs noteerde net >$1500, de rente van 10-jarig was overwegend stabiel en 30-jarig papier steeg, c.q. de negatieve rente blijft lager noteren, 5-jarig negatieve rente steeg (noteerde dus lager) ook weer. De bitcoin steeg onverwacht snel. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven wederom: Zwitserland -0,18%; Duitsland -0,11%; Nederland -0,146%; Japan 0,3897%; Frankrijk 0,726%; GB 1,152%; Spanje 1,146%; Canada 1,6324%; Italië 2,071%; VS 2,2587%; 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,7%; Duitsland -0,612%; Denemarken -0,578%; Nederland -0,553%; Frankrijk -0,419%; België -0,43%; Japan -0,2695%; Spanje -0,194%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 26102019/502 De quantumcomputer komt eraan

UPDATE 23102019/501a Black Thursday 1929

Vandaag is het precies 90 jaar geleden dat op Wall Street Black Thursday (Zwarte Donderdag) plaatsvond, waarmee de sociaal/economische en monetair/financiële crisis van de dertiger jaren begon. In augustus 1929 had de DJIA zijn top bereikt van 369,77, daarna ging de trend neerwaarts en stortte op de gedenkwaardige dag in naar 260,44. De dalende beweging ging nog 32 maanden, toen was de kles leeg. Er was geen houden meer aan: alle monetaire, financiële en economische systemen storten in. Wisten de autoriteiten van toen wat de Westerse wereld te wachten stond? Uit de daarover beschikbare informatie, zou ik zeggen nee, alhoewel iedereen die dacht daarover iets zinvols te kunnen zeggen had, geruststellende woorden, niet in paniek raken, herstel van de koersen vindt snel plaats, alle financiële en monetaire autoriteiten volgen de ontwikkelingen op de voet, er vertrouwen in dat dit slechts een dip zou zijn. Uiteindelijk duurde het tot 1954 voordat de top van augustus 1929 werd overschreden. De vraag is of we ons op dit moment aan de vooravond bevinden van zo een ontwikkeling.

De wereld is in beweging, de financieel/economische en monetaire panelen ver-schuiven en het is onduidelijk waartoe dat gaat leiden. Dit is geen bijdrage waarin hel en verdoemenis wordt aangekondigd. Maar het is wel een schets waarin wordt aangegeven in welke fase van een economisch proces wij ons thans bevinden. Sinds de Schotse hoog-leraar Adam Smith in 1776, aan de vooravond van de industriële revolutie, zijn visie presenteerde van de moderne economie, vanuit het liberalisme, dat later het kapitalisme is geworden met zijn vrije markt filosofie, kennen we lange economische golven van 40 tot 60 jaar gevolgd door een overgangsperiode van 10 tot 20 jaar naar een volgende lange golf. In zo een transitie bevinden wij ons sinds 2008. De laatste overgangsperiode begon op Zwarte Donderdag, 24 oktober 1929 toen de DJIA 11% daalde. Die neergang bereikte zijn dieptepunt op 8 juli 1932 op een stand van 40,56. Sinds zijn hoogtepunt in augustus 1929 was de DJIA bijna 90% van zijn waarde verloren. Daarmee startte de economische neergang van de dertiger jaren met enorme kapitaalverliezen, failliete banken, spaargelden die als sneeuw voor de zon verdwenen, bedrijven die moesten sluiten, een relatief grote werkeloosheid, kleine bijstandsuitkeringen, grote armoede en na tien jaar de Tweede Wereldoorlog. Daarna had Europa nog vijf jaar nodig om de puinhopen op te ruimen. In 1950 kon de wederopbouw beginnen met behulp van Amerikaans geld in de vorm van Marshall hulp. Deze lange economische golf, genoemd naar de Russische econoom Kondratieff, duurde 58 jaar. Toen moest er eerst een grote schoonmaak plaatsvinden waarmee afscheid genomen moest worden van alle overtollige ballast die het systeem had opgebouwd en met zich meezeulde. We verkeren nu in eenzelfde situatie. Alleen proberen we nu niet dezelfde ‘fouten’ te maken die de monetaire autoriteiten, bankiers en de verant-woordelijke politici toen maakten, enerzijds door gebrek aan kennis over een krapte aan geld en de noodzaak van overheidsinvesteringen, anderzijds omdat ze belangen wilden beschermen die de gehele samenleving niet ten goede kwamen. De ‘knappe koppen’ van nu doen er alles aan om alle rechten en vermogens, die zijn opgebouwd, vast te houden en er onderhoud aan te plegen in plaats van de samenleving in te gaan richten voor de gene-raties van morgen. Daar moet heel veel werk voor worden verricht en daar is veel wijsheid voor nodig. Voorlopig maken onze leiders weer andere ‘fouten’ . Zo geloof ik niet in een goede afloop van een monetair beleid dat heel veel overtollig geld in de markt heeft gepompt en daarmee blijft doorgaan, waardoor de rente op de kapitaalmarkten bijna gratis is geworden en in een rijk land, als het onze, zelfs ertoe leidt dat wij rente toebetaald krijgen als wij geld lenen. In Denemarken is het al zover dat je daar een 10-jarige hypotheek kunt afsluiten, waarover geen rente betaald hoeft te worden en je hoeft ook het geleende bedrag niet helemaal terug te betalen. Allemaal het gevolg van de negatieve rentes. Een bonus voor mensen die geld lenen. Het gevolg ervan is dat de waarde van geld fors daalt en waar dat uiteindelijk toe leidt kan niemand mij vertellen. Daar verschillen de ‘knappe koppen’ over van mening. Dit onzekere beeld over de toekomst zal somber overkomen, maar het is wel de wereld van vandaag.

De boeren demonstreren tegen het voorgestelde stikstofbeleid van de regering Rutte III, jongeren en klimaatactivisten willen snel naar een schonere wereld. Trump voert handelsoorlogen, daar waar het hem uitkomt, hij is een onbetrouwbare wereldleider die zich van niemand, ook niet zijn bondgenoten, ministers, adviseur en chefs van staven en zijn vrienden, als hij die heeft, iets aantrekt: alles onder het motto “America First”. Over de gevolgen van zijn beleid, waarover hij in tweets communiceert, is veel onzekerheid.

De boeren leggen een gapende kloof bloot tussen de stad en het platteland, Het protest gaat ook over drie miljoen Nederlanders die in een krimpregio wonen en het gevoel hebben dat hun zorgen niet aankomen in de Randstad. De boerenstand bestaat al vele eeuwen en die heeft onder alle omstandigheden standgehouden, de uitdrukking ‘boeren, burgers en buitenlui’ dateert uit de Middeleeuwen. De boeren hebben geprotesteerd tegen het stikstofbeleid, maar ook tegen de bureaucratie waarmee ze worden opgescheept. Zij stellen dat de stad hen opzadelt met regels, regels en steeds meer regels. Het is een wijze waarop onze maatschappij wordt bestuurd.

De jongeren confronteren de samenleving de laatste maanden wereldwijd dat de welvaart van de laatste drie generaties kon worden gerealiseerd met een industrieel produc-tieproces aangedreven door fossiele brandstoffen, waarbij overheden bijwerkingen voor het milieu en de natuur negeerden. De jongeren eisen dat zij en hun nakomelingen een schone duurzaam ingerichte wereld krijgen overgedragen. Terecht, maar de herinrichting en omschakeling gaan zeker nog een generatie duren, voordat iedereen (China, de VS, Saoedi-Arabië, Rusland en andere grote vervuilers) hun deel in dat proces hebben bijgedragen.

Onze samenleving is de laatste decennia omgevormd naar een bestuursvorm waarin niet de mens maar de bureaucratie, de regeltjes waaraan moet worden voldaan, centraal staat. Wij worden geleefd door internationale en Europese wet- en regelgeving. Technocraten voeren die uit zonder zich af te vragen waarnaar dat leidt voor de mens en maatschappij. Het zijn de bijwerkingen van het neo-liberale systeem die onze samenleving ondermijnen. Sinds dit jaar bepaalt een schildpad en een weinig voorkomend plantje of en waar er in dit land nog gebouwd mag worden en of boeren ons voedsel nog mogen leveren. Of we nog vlees mogen eten en melk mogen drinken. Er moet worden voorkomen dat we het ‘kind met het badwater niet weggooien’.

De vraag rijst waarop het verdienmodel van onze samenleving is gegrond. Op neo-liberale (=kapitalistische) doelstellingen, die in internationale netwerken met elkaar gekoppeld zijn. De monetaire autoriteiten over vrijwel de gehele wereld, de bankwereld en de kapitaalmarkten, de Westerse economieën met de Amerikaanse als leider en de Europese als volger, de werking van ‘interne markten’ en de inrichting van samenlevingen zijn met elkaar verbonden. Uitstappen is niet mogelijk. De fundamenten van de Europese Unie zijn zo ingericht dat ze voldoen aan de eisen die het neo-liberalisme stelt. Op Paas Zaterdag heb ik in een ingezonden artikel in het dagblad Trouw gepleit voor het toetsen van het monetaire beleid aan de sociaal/maatschappelijke gevolgen ervan voor de mens (de spaarder, de pensioen-rechten van de werknemer, de ontwrichting van het maatschap-pijbeeld). Wie zijn de lakeien van het liberalisme, waarmee wij als burgers worden geconfronteerd? De centrale bankiers, de banken, de economen en de technocraten die belast worden met de uitvoering van het beleid. De politiek in zijn algemeenheid voeg ik niet toe, maar er zijn beslist partijen en parlementariërs, ter rechter en ter linker zijde, die achter de kapitalistische doelstellingen staan. Mogelijk omdat zij daarmee zijn opgeleid of omdat zij daarin een goed belegde boterham verdienen. Maar steeds duidelijker wordt dat het systeem de kloof tussen arm en rijk vergroot, zeker met het huidige monetaire beleid van ruime liquiditeiten en lage tot negatieve rentes, waardoor zich luchtbellen vormen op effectenbeurzen en op de vastgoedmarkten. Waarde heeft ons geld niet meer, zoals dat de laatste vier eeuwen had. Ons ‘gratis’ geld is verworden tot een ruilmiddel wat in overvloed beschikbaar is op de kapitaalmarkten voor overheden, banken, het grote bedrijfsleven en de rijken dezer aarde. En een prijs wat er op de markten voor wordt betaald met onderpanden die geen reële waarde meer hebben. De mensen aan de onderkant van de samenleving betalen nog altijd woekerwinsten tot wel 13%. En onze minister van Financiën accordeerde dat onlangs.

Wij staan op een keerpunt in de geschiedenis zoals dat alle 60 tot 80 jaren optreedt. Maar deze keer zijn de sociaal/maatschappelijke en financieel/economisch en monetaire gevolgen veel indringender dan ooit tevoren. Wij zullen nu door architecten de blauw-drukken moeten laten tekenen voor de inrichting van de samenleving van morgen, waarvan kunstmatige intelligentie, algoritmen en robotisering de peilers zullen zijn. Alfa is voorbij, beta komt eraan! Van eminent belang is of de mens onderschikt wordt aan de technologie en intelligentie en tot welke gevolgen dat dan kan leiden. Dat er computers komen die steeds slimmer worden en sneller kunnen handelen dan de gemiddelde burger, is voor mij geen vraag. Na verloop van tijd, of we dat willen of niet, krijgen computers de hoogste menselijke intelligentie die beschikbaar is. Vooraf moet de plaats worden bepaald van de mens in dat proces: een nieuw arbeidsethos, onderwijs, omscholing, machtsver-houdingen, wonen, zorg, veiligheid, zekerheid, non-discriminatie en privacy waarin burgers kunnen leven en werken met algoritmen, robotisering, de macht van de mega-techbedrijven, internet of things, onze democratie, klimaat/milieu en veranderingen als gevolg van revolutionaire technische en digitale ontwikkelingen. We hebben nog een lange weg te gaan, de regeringsleiders schijnen geen haast te hebben. Ze pikken wat krenten uit de pap en denken daarmee te kunnen volstaan. Er is geen toekomst voor de Europese Unie in deze vorm. De EU zal grondig moeten worden hervormd met sociaal/maatschappelijke fundamenten, een democratische onderbouwing, een Europese regering, andere vormen van besluitvorming, de omvorming van de Europese Raad naar een adviesinstelling, een humaner beleid ten koste van de bureaucratie, het verdwijnen van de hele lobby-cultuur, een loskoppeling van de bindingen met het neo-liberalisme, het verbinden van de Europese volken en culturen, een plaats voor christelijke en andere religieuze waarden, kortom een samenspan van verbindingen waarvoor draagvlak is onder de 500 miljoen Europese inwoners. Er is nog een lange weg te gaan, de eerste stap is architecten aan het werk te zetten voor de blauwdrukken. Elke dag dat we de noodzakelijke beslissingen uitstellen is een verloren dag en zet ons verder op achterstand. In de VS en in China en India wachten ze echt niet tot wij tot Nederland en Europa de achterstand hebben weggewerkt.

Hoogmoed komt altijd voor de val. Bij alle informatie over de financieel/monetaire situatie plaats ik grote vraagtekens of er nog wel sprake is van harmonie in de risico’s bij de partijen die op de markten actief opereren. Of de toezichthouders hun werk wel voldoende kritisch hebben verricht. Daarbij neem ik ook mee info uit een tweetal artikelen elders op dit blog. Ik doel dan op de $3.000.000.000.000.000.000 collateralised loan market’ en de schuld van bedrijven die niet meer in staat zijn hun rente te betalen, loopt bij onrust op tot $19.000 mrd. Deze probleemschuld is gelijk aan 40% van de bedrijfsschulden in de VS, China en de Europese Unie. De grootste risicogroep vormen de zogenoemde niet-bancaire financiële ondernemingen. Dat zijn grote beleggers, levensverzekeraars en pensioenfondsen. De kwetsbaarheid in deze groep is verder gestegen in landen die samen goed zijn voor 80% van de wereldeconomie, en is „vergelijkbaar met het hoogtepunt van de financiële crisis” van elf jaar geleden. Het volk danst, geniet op festivals, drinkt, gebruikt drugs, Lion King/Anastatia/Soldaat van Oranje, Ajax/PSV/Fortuna Sittard, gokt en vraagt zich niet af hoelang het gala nog voortduurt. Wie wil er een doem scenario brengen? Niemand want iedere koerier die dat brengt wordt monddood gemaakt, vroeger werd de tong afgesneden. Dus denkt het volk ‘geen bericht, goed bericht’. Daarbij komt dat onze premier een optimist is, die niet wil zien dat er slecht weer op komst is. Hij vertrouwt op de ‘knappe koppen’ die dat wel zullen voorkomen. En politici hebben dat overgenomen. Ze vertrouwen erop dat elk onheil kan worden voorkomen door meer geld in de markt te pompen. Ze hebben niet in beeld dat daarbij negatieve bijwerkingen optreden, die een samenleving kunnen ontwrichten. Ook al doet de Nederlandse economie het beter dan andere eurolanden en wij een rijk land zijn dan betekent dat nog niet dat ons geen onheil kan treffen. De basis van onze economie draait op onze valuta, de euro dus, maar ook op de dollar en andere valuta. Als de financiële verhoudingen onevenwichtig zijn geworden, ontstaan er, gezien de omvang van ‘financiële producten’, problematische omstandigheden in de financiële wereld, waaronder het bankwezen, die onbeheersbaar worden. Voor dat risico moeten wij onze ogen niet sluiten, alhoewel wij weinig invloed kunnen uitoefenen op mondiaal nivo. Onze politieke leiders beperken zich ertoe geruststellende woorden te spreken: zo zei Rutte onlangs dat we een rijk land zijn en een van de beste economieën van de eurozone hebben en we ons geen zorgen hoeven te maken. Dat klopt, alleen zijn de economische prestaties in de 19 eurolanden maar aan de heel matige kant en de niet-eurolanden binnen de EU het beter doen. Dat de problemen van buiten komen, waarop wij geen invloed kunnen uitoefenen: de dalende wereldhandel, de Chinees-Amerikaanse handelsoorlog en Trump met zijn onvoorspelbaar America First beleid en het monetaire beleid dat de wereld heeft overstroomd met enorme bergen geld waarvoor geen bestemming meer is. Ik verwacht dat dat een onbeheersbare situatie gaat veroorzaken met alle gevolgen vandien. Een soortgelijke ontwikkeling, maar toen met de opkomst van Nazi-Duitsland, deed zich voor in de Dertiger Jaaren toen de toenmalige minister-president Hendrik Colijn op 11 maart 1936 zich, met zijn befaamde radiotoespraak, tot het Nederlandse volk richtte. Hij wees op de internationale spanningen en kondigde aan dat winterlichting 1935 langer onder de wapenen zou moeten blijven. Dit was, aldus Colijn, slechts uit voorzorg. “Daarom maan ik nog eens aan om zich niet te laten verontrusten.” Hij beëindigde zijn radiorede zo “Ik verzoek den luisteraars dan ook om wanneer ze straks hunne legersteden opzoeken, even rustig te gaan slapen als ze dat ook andere nachten doen. Er is voorshands nog geen enkele reden om werkelijk ongerust te zijn. En daarmee, geachte luisteraars, laat ik u over aan de verpozing die de radio u pleegt te bieden. Goedenavond. Ruim drie jaar later, op 1 september 1939, viel het Duitse leger Polen binnen en was de Tweede Wereldoorlog een feit. Het Nederlandse leger mobiliseerde, maar toen was Hendrik Colijn op 10 augustus al afgetreden en opgevolgd door Dirk Jan de Geer. Tijdens de vier oorlogsdagen in het Pinksterweekend van 10-14 mei 1940, vertrok Koningin Wilhelmina en het kabinet de Geer II naar Londen vanwaaruit Nederland, dat werd bestuurd door de Duitse bezetters, werd geregeerd tijdens de oorlogsjaren.

Johnson en de Brexit

Ik had de intentie dat ik vandaag zinvolle feiten zou kunnen melden over de afloop van de stemming over de laatste Brexit-deal met de EU. Maar daar heeft maandag de speaker van het Lagerhuis een stokje voor gestoken. Dinsdagavond heeft het Britse Lagerhuis in principe ingestemd met de brexit-deal van premier Johnson, maar verwerpt de snelheid waarmee de bijgaande wetgeving moet worden goedgekeurd. Dit is een klap voor premier Johnson, die donderdag de parlementaire behandeling had willen afronden. Bij de eerste stemming stemden 329 parlementariërs voor de brexit-deal en 299 tegen. Zij spraken zich daarna met 322 tegen 308 stemmen uit tegen de drie dagen die voor de behandeling van de Withdrawal Agreement Bill waren uitgetrokken. Eerder vandaag waarschuwde Johnson dat er nieuwe verkiezingen zouden volgen bij een ‘nee’ tegen zijn tijdpad. Als het parlement meer tijd nodig zou hebben, kwam het halen van de brexit-deadline op 31 oktober volgens hem in gevaar. Veel oppositieleden vonden echter drie dagen om 110 pagina’s aan wetteksten te bestuderen veel te kort. Johnson wil alleen geen verder uitstel van het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Zijn belangrijkste belofte als premier was de brexit voor 31 oktober rond te krijgen en in een reactie op de stemming over het tijdpad zei hij zijn best te blijven doen om de brexit alsnog die datum te regelen. Wel leidt het ‘nee’ van het Lagerhuis volgens hem tot nieuwe onzekerheid. “Ik zal nu met de EU-landen spreken over hun intenties”, zei Johnson. “Daarbij blijft onze overtuiging overeind: we willen geen uitstel. En we gaan onze inspanningen intensiveren als het gaat om de voorbereidingen op een no-deal-brexit.” (bron: NOS) De EU wil onder alle omstandigheden een no-deal brexit voorkomen en zal wel instemmen met een verder uitstel. Maar dat zal dan wel tot gevolg hebben dat het VK nog een eurocommissaris zal gaan leveren voor de EC. Maar ik hou ook rekening met nieuwe verkiezingen in het VK en nieuwe politieke verhoudingen. Dus hoop ik in blog 502 daar meer over te kunnen zeggen.

IMF: financiële stabiliteit in gevarenzone

Terwijl het IMF het beleid, om de wereldeconomie draaiende te houden, toejuicht, waarschuwt het IMF ook voor de gevaren, die dat met zich meebrengt, schrijft de financieel journalist Maarten Schinkel in het NRC Handelsblad.

De maatregelen die worden genomen om de teruglopende wereldeconomie te stutten, kunnen zelf weer een bedreiging vormen voor de financiële stabiliteit. Dit stelt het Internationaal Monetair Fonds in het onlangs gepubliceerde halfjaarlijkse Global Financial Stability Report. Opvallend is hoe deze waarschuwing in contrast staat met de aanbevelingen die het IMF doet in de World Economic Outlook die het ook publiceerde. Daarin werd juist goedkeurend gesproken over de monetaire versoepeling die de centrale banken dit jaar hebben doorgevoerd. Bronnen wijzen erop dat binnen de organisatie dan ook enige spanning is ontstaan tussen de afdeling van Tobias Adrian, hoofd financiële stabiliteit, en die van Gita Gopinath, de chef-econoom van het IMF. Zowel de Amerikaanse Federal Reserve als de Europese Centrale Bank heeft dit jaar het monetair beleid verder versoepeld. De ECB heeft haar negatieve rentetarief nog verder verlaagd en gaat komende maand over tot hernieuwde aankopen van staatsleningen. In de Verenigde Staten is de rente eveneens verlaagd, en koopt de centrale bank kortlopende staatsleningen in om krapte op de geldmarkt tegen te gaan. Volgens het stabiliteitsrapport van het IMF is in landen die goed zijn voor 70% van de wereldeconomie het monetaire beleid verder versoepeld. Beleggers zouden hieruit de conclusie hebben getrokken dat de rentes ‘langer lager’ zullen zijn. Het bedrag aan staats- en bedrijfsleningen met een negatieve rente is opgelopen tot $15.000 mrd (€13.534 mrd). Dat is, om het in perspectief te zetten, ruim een zesde van de wereldeconomie. Dat neemt in de projecties van het IMF de eerstvolgende jaren niet of nauwelijks af. Een recessiescenario dat de helft zo erg is als de financiële crisis van 2008 levert volgens het IMF een „ontnuchterende” conclusie op. De schuld van bedrijven die dan niet meer in staat zijn hun rente te betalen, loopt in dat geval op tot $19.000 mrd. Deze probleemschuld is gelijk aan 40% van de bedrijfsschulden in de VS, China en de Europese Unie. De grootste risicogroep vormen de zogenoemde niet-bancaire financiële ondernemingen. Dat zijn grote beleggers, levensverzekeraars en pensioenfondsen. De kwetsbaarheid in deze groep is verder gestegen in landen die samen goed zijn voor 80% van de wereldeconomie, en is „vergelijkbaar met het hoogtepunt van de financiële crisis” van elf jaar geleden. De steeds lagere rente heeft beleggers, verze-keraars en pensioenfondsen ertoe gebracht steeds grotere risico’s te nemen in hun jacht op de laatste resten rendement. Pensioenfondsen hebben bijvoorbeeld steeds meer geld gestopt in private equity (overnames en saneringen van bedrijven) en onroerend goed. Het aandeel van deze beleggingscategorie in hun beleggingsportefeuilles is in de afgelopen tien jaar verviervoudigd tot 20%. Omdat beleggers, verzekeraars en pensioenfondsen door de lage rente min of meer dezelfde strategie hebben, lijken hun portefeuilles erg op elkaar. Dat betekent dat paniekverkopen elkaar kunnen versterken, en dat er door hun internationale karakter ook makkelijk besmetting kan optreden tussen verschillende nationale markten. Het Global Financial Stability Report wijst op een „kennelijke” overwaardering van aandelen in met name de VS en Japan. Ook heeft de aankoop van steeds riskantere bedrijfsleningen de koersen van die leningen opgedreven, waardoor hun effectieve rente is gedaald. Daardoor is de extra rentevergoeding die deze leningen geven boven veilige staatsleningen nu zeer laag in verhouding tot het risico. De onderzoekers tonen zich kritisch over het feit dat het monetaire beleid zo soepel is in de huidige, late, fase van de economische cyclus. Een crisis die het gevolg kan zijn, bedreigt volgens hen „de welvaartsgroei op de middellange termijn”. Tot zover citaten uit de interessante en uiterst actuele schets aan de hand van deze waarschuwing van het IMF van Schinkel. Het IMF besluit met het advies dat „Beleidsmakers moeten nu optreden om de kwetsbaarheden te verminderen die de volgende economische recessie kunnen verergeren.” Het is een sombere voorstelling van zaken, die ik volledig deel. De monetaire autoriteiten zijn lakeien van het neo-liberalisme. Zij dienen hun meesters die hun macht en geld instant willen houden ten koste van elke prijs. Dat daardoor anderen, de lozers, daarvoor worden opgezadeld met verliezen, zal ze worst zijn, zolang hun netwerken maar blijven functioneren en de technocraten de lijnen strak houden. In ons land zijn dat, in mijn visie, Jeroen Dijsselbloem, Klaas Knot, Wobke Hoekstra en Wouter Koolmees, een gezelschap dat aangevoerd wordt door Mark Rutte en ondersteund door de Europese Unie. Ik wil dit maar een keer gezegd hebben. Het is de hoogste tijd!!

Tien GGD’s vragen aan het kabinet aandacht voor de gezondheidseffecten van het Nederlandse klimaatbeleid

In een brief aan minister Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) schrijven ze dat er vooral risico’s bestaan bij de bouw van windmolens en biomassacentrales en bij de verduurzaming van huizen. Tien regionale GGD’s reageerden per brief op het Klimaatplan, waarin de hoofdlijnen van de duurzaamheidsplannen tot en met 2030 staan beschreven. Nederland wil fors inzetten op het opwekken van duurzame energie, via windmolens, zonnepanelen en biomassa. De GGD’s stellen dat er meer aandacht moet komen voor de effecten van deze vormen van energie op de gezondheid van mensen. ,,We weten uit onderzoek bijvoorbeeld dat omwonenden van windmolenparken geluidshinder ervaren”, zegt Arthur van Iersel, senior adviseur bij de overkoepelende GGD. ,,Daar moet het rijk rekening mee houden.” Volgens Van Iersel is het echter ‘niet altijd de eerste natuur’ van de overheid om het effect op de gezondheid mee te wegen in het beleid. Misschien nog wel zorgelijker is de situatie rond biomassa. Daarmee heeft Nederland grootse plannen. Binnen een paar jaar komen er liefst 628 biomassa-installaties, bleek onlangs uit een inventarisatie. Daarvoor heeft de overheid 11,4 mrd subsidie gereserveerd. Twee weken geleden zeiden Europese wetenschappers al dat biomassa, het verbranden van hout in centrales, helemaal niet duurzaam is. De GGD stelt nu dat het ook volstrekt onduidelijk is wat het met de luchtkwaliteit doet. ,,De ervaringen met grootschalige biomassa zijn beperkt. We weten niet precies hoe groot de uitstoot is, en waar die neerslaat. Dat moet je van tevoren weten. Je kunt beter vooraf goed nadenken, dan achteraf spijt krijgen van de dingen die je hebt gedaan.” Dat geldt ook voor de verduurzaming van huizen. Als Nederland inderdaad overgaat tot het installeren van honderdduizenden warmtepompen, moeten we er volgens de GGD wel voor zorgen dat die apparaten niet te veel herrie maken. Dat soort vereisten ontbreekt volgens Van Iersel nog. In hun brief stellen de GGD’s overigens ook dat klimaatbeleid in het algemeen wél bijdraagt aan de gezondheid. Maatregelen om het verkeer schoner te maken worden hartstochtelijk toegejuicht. Voor een aantal zaken die hier aan de orde worden gesteld heb ik al in een eerdere fase aandacht gevraagd. Want de onzekerheden over de gevolgen van een aantal voornemens moeten eerst wetenschappelijk worden getoetst op de gezondheid van mens en dier. Dat hele biomassa-project, dat door Brussel wordt ondersteund als alternatief voor fossiele brandstof, zit nog vol met vragen, waarop vooralsnog nog geen antwoorden te geven zijn. Als het kabinet zou beslissen een time-out in te lassen, kan dat de belastingbetaler veel geld gaan kosten. En dan de opties voor de gastransitie. Er worden momenteel twee mogelijkheden naar voren geschoven: de warmtepomp en een gemeentelijk warmtenet. De warmtepomp kan het comfort van gas in de verste verte niet benaderen en levert voor ouderen geen temperatuur van 22 graden in de huiskamer in de winter en een aanvullende verwarming op basis van stroom is duur. Het is ook nog de vraag of de infrastructuur voor de landelijke stroomvoorziening daarvoor de capaciteit heeft. Vergeet die hele gastransitie voor woningen die zijn gebouwd voor 2008: het wordt een gebed zonder einde. Ook over de elektrische auto’s heb ik mijn bedenkingen met name de beschikbaarheid van de daarvoor benodigde accu’s (kobalt). De auto die gaat rijden heeft wellicht meer toekomst dan de elektrische. Daarmee stel ik niet dat ik tegen de klimaatdoelstellingen ben, maar ben wel realistisch over wat wel haalbaar is en wat niet. Doe de klimaat-doelstellingen vanuit Brussel en laten niet 27 landen dat op hun eigen wijze doen. Die hele chemische industrie moet onder een vergrootglas op de schade die wordt toege-bracht aan de mens en flora en fauna. Maar beginnen met de max snelheid overal terug van 120/130 naar 100 km per uur, prima. Nieuwbouw energieneutraal maken, als dat de gezondheid van de mensen die daarin wonen e/o werken niet wordt aangetast, doen. We zijn veel te snel en onbezonnen van start gegaan zonder na te gaan of en zo ja welke schadelijke bijwerkingen daaruit kunnen ontstaan.

Frank Knopers schrijft een artikel over liquiditeitstekorten bij Amerikaanse banken op https://www.hollandgold.nl/nieuws/fed-heeft-al-200-miljard-aan-obligaties-opgekocht?utm_source=Groep%3A+Verzendlijst+21-4&utm_medium=email&utm_campaign=Week+42+288732

De Federal Reserve heeft de afgelopen maand ruim $200 mrd aan schuldpapier aan haar balans toegevoegd. Dat blijkt uit een analyse van de nieuwste cijfers van de FED. Daarmee heeft de Amerikaanse centrale bank zes maanden aan ‘tapering’ (=vermindering) ongedaan gemaakt, want het balanstotaal is met $3.960.000.000.000 weer terug op het niveau van maart.

Ook opvallend is dat banken regelmatig meer liquiditeit aanvragen dan het vastgestelde quotum van $75 miljard. Hieruit kunnen we concluderen dat de liquiditeitsproblemen in de bankensector meer structureel van aard zijn. Om de rente binnen de gewenste bandbreedte te houden moet de centrale bank structureel liquiditeit beschikbaar stellen. Dit kan een signaal zijn dat banken elkaar minder vertrouwen. Halverwege september werd de markt opgeschrikt door een plotselinge stijging van de rente op de interbancaire leenmarkt. De rente waartegen banken elkaar voor korte termijn geld uitlenen steeg naar 10%, omdat de liquiditeit in de markt opdroogde. Dit werd uitgelegd als een tijdelijk probleem, omdat grote bedrijven geld van hun rekening haalden om belastingen te betalen. De Federal Reserve greep in door het noodloket voor banken te openen, waardoor de rente weer daalde. Het liquiditeitsprobleem in de bankensector lijkt echter fundamenteel te zijn, want vier weken later staan de banken nog steeds in de rij voor het noodloket. Sterker nog, de laatste dagen is de vraag naar liquiditeit zelfs toegenomen. Het is dus geen wonder dat de centrale bank deze noodfaciliteit langer openhoudt. Eerst werd deze verlengd tot oktober, niet veel later tot november en uiteindelijk zelfs tot januari. Ook kondigde de centrale bank op 11 oktober al een nieuw opkoopprogramma aan. De centrale bank besloot met ingang van 15 oktober voor $60 mrd per maand aan obligaties op te kopen. Dat staat los van de $200 miljard die ze reeds op haar balans heeft geparkeerd als gevolg van haar ‘repo’ operaties. Opvallend genoeg werd daar in de media niet veel aandacht aan besteed, mogelijk omdat de gouverneur van de centrale bank zei dat we dit geen ‘quantitative easing’ mogen noemen. Dankzij dit opkoopprogramma zal het balanstotaal van de Fed de komende maanden met nog een paar honderd miljard toenemen. De verwachting is dat ze tot en met het tweede kwartaal van volgend jaar obligaties zal opkopen. Bij het lezen van dit artikel moest ik denken aan een drietal artikelen die ik de laatste weken heb gelezen waarin wordt gesteld dat een plotselinge terugval in de bestedingen van de Amerikaanse rijken zou kunnen leiden tot een domino-effect richting de rest van de economie en zou een verdere rem op de economische groei kunnen zetten. En dat punt lijkt te zijn bereikt. Althans, dat signaleert de Amerikaanse zakenzender CNBC. De rijken zijn op van alles aan het bezuinigen, van huizen tot sieraden. En daardoor wordt de angst voor een recessie verder aangewakkerd. Want wat aan de top begint, dat sijpelt langzaam door naar beneden, zo is de gedachte. Als de rijken in de VS hun portemonnee (of hun creditcard) in hun zak houden dan kan dat de bredere economie de pijn gaan doen. De hoogste 10% van de verdieners is namelijk goed voor bijna de helft van alle Amerikaanse consumentenuitgaven en bezit ook 80% van de Amerikaanse aandelen. De dramatische situatie van de rijken, zoals die door CNBC (en ook de Zwitserse zakenbank UBS) wordt geschetst wordt in belangrijke mate veroorzaakt door de schom-melingen op de financiële markten en de economische groei die wereldwijd achteruit gaat. Miljonairs en miljardairs lijken zich steeds meer zorgen te maken over een aankomende recessie. Ze verkopen een deel van hun aandelen en de opbrengst beleggen ze vaak niet opnieuw, maar houden dat aan in contanten. Als er echt een recessie komt, dan is er voor beleggers weinig om naar te vluchten, zei Bob Homan, hoofd investment office van ING, een paar weken geleden al. “Je moet accepteren dat het allemaal wat zakt.” Als je je geld voor een deel op de bank zet, dan ligt dat anders. Je krijgt weliswaar geen rente en in landen als Zwitserland moet je voor grote bedragen zelfs boeterente betalen, zegt beurscommentator Durk Veenstra. Maar je weet wat je verliest, terwijl aandelenkoersen een stuk harder kunnen dalen, zegt hij. Dat signaal van uit aandelen stappen en contant beleggen bij Zwitserse banken van de rijken dezer aarde kan een duiding zijn dat Amerikaanse banken in geldnood komen. Weliswaar lost de FED dat probleem op door meer geld in de markt te pompen maar het is maar de vraag welke gevolgen dat heeft voor het vertrouwen bij beleggers. Als er een recessie ontstaat kan er een situatie ontstaan dat ook de FED maar haar beleid de massa niet meer in bedwang kan houden voor de desastreuze gevolgen.

Nog steeds zijn er ziekenhuizen in de problemen

Opnieuw zit een groep Nederlandse ziekenhuizen in financiële problemen. Sommige ziekenhuizen weten zich te herstellen als de financiën verslechteren, maar de problemen zijn niet zomaar op te lossen. Elf ziekenhuizen krijgen een negatieve beoordeling in de laatste ranglijst van BDO Accountants op basis van de financiële prestaties van 2018. Dit zijn er dan wel minder dan in het voorgaande jaar, maar BDO waarschuwt dat daadwerkelijk herstel uitblijft. Bij de publicatie van de voorgaande ranglijst meldde het adviesbureau dat veertien ziekenhuizen in de gevarenzone zaten. Ook waren de financiële prestaties in 2017 minder goed. Zo steeg het gezamenlijke resultaat in 2018 met 63 miljoen euro naar 274 miljoen euro. Ook is het rendement voor het eerst sinds 2013 gestegen. Het rendement ging van 1,2% in 2017 omhoog naar 1,5% in 2018. Verder namen tevens de solvabiliteit en de liquiditeit toe. “Dat komt voor een belangrijk deel door hogere resultaten, maar die hogere resultaten worden voornamelijk veroorzaakt door lagere rentekosten”, zegt Chris van den Haak, voorzitter van de BDO Branchegroep Zorg. “Het operationele resultaat staat bij de meeste ziekenhuizen nog onverminderd onder druk en een groep ziekenhuizen heeft meerdere jaren onvoldoende gescoord.” De problemen die ziekenhuizen in het verleden hadden, zijn volgens Van den Haak nog niet verdwenen. “Als je in breder perspectief kijkt, zie je dat die onderliggende trends nog steeds spelen.” “Daarnaast zie je dat kleinere ziekenhuizen ook gemiddeld genomen slechter scoren. Je ziet ook dat die kleinere ziekenhuizen het kwetsbaarst zijn, omdat een deel van de zorg die zij traditioneel leveren ook door bijvoorbeeld een huisarts in de thuissituatie of in de wijk kan worden geleverd.” Michiel Verkoulen, econoom bij adviesbedrijf Zorgvuldig Advies, benadrukt dat de Nederlandse ziekenhuizen gemiddeld genomen financieel best gezond zijn. 53 ziekenhuizen kregen een voldoende in de ranglijst van BDO. “Maar het is allemaal dun. Je moet je voorstellen dat die ziekenhuizen een winstmarge van 1% à 2% hebben. Als er dan iets gebeurt, dan is de buffer ook niet heel groot.” Tegelijkertijd hebben die ziekenhuizen te maken met druk op de inkomsten. Verzekeraars, de overheid en zorgbedrijven hebben in hoofdlijnenakkoorden vastgelegd dat er minder zorg in de ziekenhuizen verleend moet worden. “Dus het doel is al heel lang om meer bij de eerste lijn, bij de huisarts of met nieuwe technologie te laten plaatsvinden, zodat mensen minder in het ziekenhuis zijn.” “Met z’n allen kwamen ze daar tot de conclusie dat als ze zo zouden doorgaan, het ziekenhuis failliet zou gaan.” Daar komen dan andere problemen bij. Zo had MC Slotervaart hoge personeelskosten doordat de zelfstandige verpleegkundigen en specialisten hogere tarieven vroegen. “En meer ziekenhuizen hebben last van het feit dat steeds meer zorgpersoneel zzp’ers worden. Dat maakt ze flexibeler. Als het even slechter gaat, kun je van ze af. Maar als je ze wil inhuren, zijn ze ook wat duurder.” Ook Verkoulen ziet dat vooral kleinere ziekenhuizen onder druk staan. Vaak missen zij de slagkracht om verandering teweeg te brengen. Zo moeten ziekenhuizen in IT investeren, maar zijn die kosten voor kleine ziekenhuizen relatief hoog. BDO raadt ziekenhuizen aan in te zetten op financiering van gezondheid in plaats van financiering van zorg. Zo zouden ziekenhuizen ook beloond moeten worden voor het voorkomen van ziektes. In Sommige gevallen hebben verzekeraars en ziekenhuizen al afspraken gemaakt waarbij het aantal medische behandelingen niet meer bepalend is voor de vergoeding. Voor ziekenhuizen zijn vernieuwingen vaak lastig, omdat het veel moeite kost om zelfstandige medisch specialisten dezelfde koers te laten varen als het ziekenhuis en de verzekeraar.

Een opiniërend artikel in Trouw van Willem Hoogendijk van 

Tem de geldmacht dan rem je de groei” https://www.trouw.nl/opinie/tem-de-geldmacht-dan-tem-je-de-groeidwang-onder-boeren~ba8d342d/

Hij neemt het op voor de boeren die door banken, in ons land de Raffeisenbank en Boerenleenbank, later gefuseerd tot de RABO bank, die onder meer is gespecialiseerd in kredietverlening aan de agrarische sector. Dat boeren enkele decennia geleden werden aangezet tot groei van hun bedrijfsactiviteiten verklaart hij helder. Ik denk ook dat dat proces zo verlopen is mede onder druk van het Europese landbouwbeleid van de afbouw van de kleine boeren en opbouw van grotere boeren, aan de ene kant en de aandeel-houders van de banken aan de andere kant. Een proces waarin de boer een manager werd. Achteraf is de vraag of de boer zelf in dat proces een stem heeft gehad. In ieder geval geen beslissende stem. Hebben de banken dat proces van groter en groei beïnvloed?Eerlijk gezegd denk ik van ja en nee. De focus lag op meer en groter en dat is toe te schrijven de fundamenten van het kapitalisme zoals ‘de lakeien’, zoals Hoogendijk de banken benoemt, uitvoerden hetgeen werd opgelegd door het neo-liberale financieel/economische systeem, waarmee wij worden geconfronteerd. Wij moeten in dat proces in acht nemen dat zowel de monetaire autoriteiten als de Europese Unie, met zijn interne markt, ook lakeien zijn. De mondiale verwevenheid van systemen is dermate groot en ingewikkeld dat een krachtige ingreep daarin tot de onmogelijkheden behoort. Alleen een ineenstorting van het monetair/financiële karkas, gepaard gaand met of zonder ‘oorlog’, biedt daarvoor een opening en daarmee zal dan gelijk een einde komen aan het wereldleiderschap van de VS. Onder ‘oorlog’ versta ik niet gelijk een treffen met militair geweld, maar ook een digitaal versie met hackers die hele openbare functies (energievoorziening) plat kunnen gooien of een handelsoorlog. Banken zijn slechts onderdeel in dat groeisysteem. Die bankman en zijn superieuren zijn ook maar lakeien van de geldmacht. En ook van hun eigen mega-kredietmachine, waarmee zij die macht nog eens flink giraal bijpompen. Een beetje druk op de productie kan geen kwaad, te veel wordt een pest. Onze hele bedrijvigheid lijdt onder de totalitaire groeidwang. Elke bereikte optimale situatie wordt vernietigd door de druk naar maximalisering en verdere efficiëntie. Waar denkt u dat de noodzaak tot bezuinigen, die je overal ziet, vandaan komt? De ondernemer wordt de hele tijd tegen en over grenzen geduwd, ook over sociale grenzen, zoals in het personeelsbeleid. En bij boeren zijn dat al gauw harde ecologische grenzen die dienen te worden gerespecteerd. Net als bij vissers. We kunnen gerust spreken van aanzetten tot onze bevrijding van het kapitalisme: met als resultaat een gekalmeerde, vergroende en meer sociale economie, minder afhankelijk van import en export.

Johan van Overtveldt, europarlementarier, aan het woord over de lusten en lasten van de eurozone

Hij was van oktober 2014 tot december 2018 federaal minister van Financiën, is sinds 26 mei verkozen in het Europese Parlement. Daar is hij tot voorzitter van de Budgettaire Commissie benoemd. Hoewel velen het zouden denken, draait deze Commissie niet om het toezicht op nationale begrotingen, maar exclusief om beslissingen rond het budget van de Europese Unie zelf. Het interview staat op https://doorbraak.be/lusten-lasten-eurozone/ Enkele uitspraken van hem: <citaat> Duitsland kent, zoals in de hele EU, een heftig dispuut tussen diegenen die de begroting op orde willen houden door een zuinige politiek en zij die een pleidooi houden om meer geld uit te geven en minder de begrotingsregels te respecteren. Zeker Duitsland ervaart hier een immense internationale druk. Men verwijt hen te weinig hun interne markt te stimuleren en te veel op hun centen te zitten. De vraag of Duitsland meer afstand doet van zijn overschot op de handelsbalans en op zijn begroting, is geen enkele reden om aan te nemen dat dit een belangrijke impact op de economieën van Frankrijk, Italië of Griekenland zou hebben. Je moet competitief zijn opdat Duitse investeringen naar uw land zouden komen. De kans dat Duitse investeringen naar China gaan in plaats van naar Europese partners is zeer reëel. Op paneuropees vlak heb je sowieso al een groot lek van Duitse investeringen die niet ten goede komen aan de rest van de Europese economie. Draghi zei enkele dagen geleden tegen de regeringsleiders:Why don’t you rip up your deficit criteria and spend?Is er niet op Europees vlak een grote tegenstelling tussen de politiek van de EU aan de ene en die van de ECB aan de andere kant? Om het monetaire beleid van vandaag te begrijpen moet men teruggaan naar 2008. De zaak dreigde in mekaar te storten. Het leek nog destructiever te zijn dan in de jaren dertig. Maar het is uitgemond in een serieuze recessie en niet in een gigantische depressie zoals toen. De centrale banken hebben in 2008 ervoor gezorgd dat het bankensysteem niet implodeerde zoals in Interbellum. Ze hebben gigantische liquiditeiten gecreëerd om die markten operationeel te houden. En waar de markten niet meer werkten, zijn de FED en de ECB in hun plaats getreden. ‘Hoe gaan wij nu verder?’ Ik praat nu over de jaren 2013 tot 2015, waar we ook nog met de eurocrisis zaten. Gaan wij nu door met dit beleid of niet? Ik denk dat men destijds had moeten beginnen met het terugschroeven van dit beleid om weer naar een meer normale monetaire situatie te gaan. In de VS heeft men de rente tijdelijk weer verhoogd. Maar in Europa zijn wij blijven doorgaan. Ik heb Draghi steeds begrepen dat hij door dit te doen een window of opportunity wilde creëren. Een soort tijdelijke opportuniteit voor regeringen om structurele hervormingen door te voeren. Dit betekent door arbeids-markthervorming, product-markthervorming, de afbouw van staatsmonopolies, door meer competitie etcetera, een grotere groeidynamiek ontstaat die landen ook qua begro-ting weer op een beter niveau zal brengen. In zijn verbeelding zou de ECB dan parallel met deze beweging haar beleid weer normaliseren. Tot hier ben ik het met hem eens. Maar’, zegt Draghi, ‘jullie hebben die hervormingen nooit doorgevoerd en daarom moeten wij doorgaan.’ Hiermee ben ik het dus niet eens. Je dreigt nu terecht te komen in the worst of all worlds. Doorgaan met dit beleid geeft aan de ene kant zowel onvoldoende structurele hervormingen en aan de andere kant, door je monetair beleid, creëer je een aantal neveneffecten die eigenlijk de financiële stabiliteit dreigen onderuit te halen’: zeepbellen’ Wij hebben nu een ‘$3 trillion collateralised loan market’, dat zijn €2.727.000.000.000.000.000. Wat betekent dat? Banken geven kredieten aan bedrijven, halen die kredieten van hun balans en verpakken die kredieten in nieuwe securities en verkopen die weer. Dat is dus exact wat er destijds met de subprimes in 2008 is gebeurd. Daar ging het toen om verstrekte hypotheken aan daklozen en mensen met een uitkering die nooit bij machte zijn geweest rente en aflossing te betalen. Dat waren dus waardeloze vorderingen die, verpakt in mooi cadeaupapier, aan beleggers werden verkocht. De risico’s die normaal in de balansen van de banken zitten, verdwijnen daaruit en verkassen voor een groot deel naar de markt. Dat is op zich goed. Want hoe meer risico’s verspreid worden in die markten, des te beter. Maar je hebt op dit moment bedrijven die op zich failliet zijn, maar waar het onduidelijk is wie het risico heeft. Ik weet het niet precies, maar ik ben voor 90% zeker dat in het geval van Thomas Cook, met z’n 3 miljard schulden, men die schulden niet meer integraal terugvindt op de balansen van de banken. De vraag is dan steeds wie de verliezen gaat dragen. In feite is dat opnieuw oplichting, wat de banken doen. Ze verpakken oninbare kredieten opnieuw in cadeaupapier en brengen die op de markt, maar vertellen er niet bij dat de werkelijke waarde van de kredieten waardeloos is. In 11 jaar tijds zijn weer we terug bij af. Je zit dus in een situatie waar je de hervormingen niet hebt, maar wel een monetair beleid met een aantal risicovolle situaties. Men praat vandaag in economische kringen heel veel over de productiviteit. Die blijft maar achteruit gaan. Een van de redenen is dat veel bedrijven bij die lage rentevoet kunnen overleven, maar het bij een hogere niet zouden kunnen. Maar dit zijn bedrijven die niet echt performant zijn en die voor een stuk artificieel in leven gehouden worden door die zeer lage rentes. En deze niet-performante bedrijven drukken de globale macro-economische productiviteit naar beneden. Nu Thomas Cook failliet is gegaan omdat zij hun schulden niet meer kunnen betalen, waren zij bij een iets hogere rentevoet al 2 tot 3 jaar geleden over de kop gegaan. Omdat men dus ’zombie companies’ in leven houdt, gaat de macro-economische productiviteit achteruit. Een ander gevolg van dit beleid: er staat op dit moment in België 300 miljard euro op spaarrekeningen, in ons land €400 mrd. De mensen die deze rekeningen hebben – en ik ga nu heel conservatief zijn – zijn rond de 10% van hun koopkracht kwijt. En 10 % koopkracht, dat is €30 miljard! Deze mensen zijn geneigd nog meer te gaan sparen om hun verloren koopkracht te compenseren, terwijl ze net meer zouden moeten spenderen.’ </citaat> (tekst: Elisabeth Altekoester)

‘Tata Steel wil €170 miljoen bezuinigen, 2.500 banen op de tocht in Velsen’ Als het druppelt bij Tata, regent het in de regio en het lijkt erop dat er een stortbui aankomt

Tata Steel is van plan om in Nederland in ieder geval €170 mln te bezuinigen, meldt Noord-Holland Nieuws op basis van een memo aan het personeel. De ondernemingsraad vreest vanwege de bezuinigingen in de fabriek in Velsen voor 2.500 banen, wat een kwart van alle banen is. Het staalbedrijf bezuinigt in heel Europa voor een totaal van €830 mln. Een specifiek bedrag wordt volgens NH Nieuws voor Nederland niet genoemd, maar er wordt wel melding gemaakt van het verlagen van personeelskosten met €170 mln. Mogelijk valt het totaalbedrag van de bezuinigingen in Nederland dus nog hoger uit. De centrale ondernemingsraad noemt de aangekondigde bezuinigingen “buitenpropor-tioneel”, omdat het voor de Nederlandse tak financieel gezien niet nodig zou zijn. Vak-bondsbestuurder Peter Böeseken van CNV Vakmensen zegt in een reactie dat er een afspraak met het bedrijf is gemaakt over werkgelegenheid, die zou gelden tot 2021. Daar wil de vakbond Tata Steel aan gaan houden.

China dient schadeclaim VS in bij de WHO

China wil dat er $2,4 mrd (ruim €2,1 mrd) aan sancties wordt ingesteld voor de handelstarieven die de Verenigde Staten al sinds het presidentschap van Barack Obama berekenen over onder meer zonnepanelen en windmolens. De Wereldhandelsorganisatie (WTO) oordeelde eerder al dat deze tarieven onterecht zijn. Afgelopen juli oordeelden WTO-rechters in hoger beroep dat de VS de eerdere uitspraak van de organisatie niet naleeft, en dat het mogelijk Chinese sancties tegemoet kan zien als het bepaalde tarieven die in strijd zijn met de regels niet verwijdert. De VS heeft sindsdien nog geen aanstalten gemaakt om de tarieven van tafel te halen. In 2012 stapte China naar de WHO om zich uit te spreken tegen de tarieven die de VS hief over bepaalde Chinese exportproducten. Indertijd bedroeg de waarde van deze export naar de VS $7,3 mrd. De Amerikanen verdedigden hun handelstarieven door te stellen dat China de producten door subsidies te goedkoop aanbiedt en de markt daarmee verstoort. Op 28 oktober komt een zogenoemde Dispute Settlement Body van de WTO samen om een oordeel te vellen in het handelsgeschil. China heeft nu officieel toestemming gevraagd voor de sancties van $2,4 mrd per jaar. De VS is binnen de vastgestelde periode niet tegemoetgekomen aan de eisen van de WTO, stelt China in de aanvraag. Ook is er volgens het land geen overeenkomst getroffen voor compensatie van de geleden schade.

Economische data

De uitzendsector doet er alles aan om de positie van de uitzendkracht te verbeteren. Misstanden zijn echter aan de orde van de dag. Onderbetaling is er een van. De beloning die uitzendkrachten krijgen is vaak onder de maat. Bijna de helft van de uitzendkrachten in ons land kan nauwelijks rondkomen. Verder verkeren ze in grote onzekerheid over hun werk. Dat blijkt uit onderzoek van vakbond CNV. Zo’n 35% van de uitzendkrachten heeft meer dan één baan nodig om rond te komen. Nog eens 38% moet altijd beschikbaar zijn, maar heeft geen fulltime dienstverband. Verder geeft 37% aan dat ze minder verdienen dan collega’s die hetzelfde werk doen. Bijna twee derde heeft liever een vaste baan dan dat ze uitzendwerk doen. „Het zijn schokkende cijfers”, zegt CNV-voorzitter Arend van Wijngaarden. „Het aantal uitzendkrachten in Nederland is op dit moment bijna 275.000. Dat betekent dat ruim 130.000 mensen nauwelijks rond kunnen komen en constant in onzekerheid verkeren. Dat is echt onacceptabel. Tijd om paal en perk te stellen aan deze schadelijke trend.” Uit het onderzoek blijkt verder dat 86% van de uitzendkrachten hetzelfde werk doet als mensen in vaste dienst. Zo’n 55% verwacht niet door te stromen naar een vaste baan. „Het oorspronkelijke idee van uitzendwerk, namelijk vervanging bij ziek en piek, is door veel werkgevers losgelaten. Veel uitzendkrachten zitten vast in de wurggreep van het uitzendregime. Uitzendkrachten profiteren ook nauwelijks van de krapte op de arbeidsmarkt, zo maakte het economisch bureau van ING onlangs bekend. Dat het voor veel bedrijven lastig is om personeel te vinden, betekent niet dat uitzendkrachten ook beter worden betaald. Hun loon stijgt zelden meer dan de cao-stijging. Hoewel uitzendkrachten van alle werknemers het meest flexibel zijn in hun uurloon, krijgen ze daar geen ’risicopremie’ ofwel loonsverhoging voor, schrijft ING. Dit omdat uitzendwerk meestal laaggeschoold en gestandaardiseerd is. Het CNV heeft in het afgelopen anderhalf jaar voor ongeveer driehonderd uitzendkrachten ruim €1,2 miljoen aan nabetalingen gevorderd. Het gaat vooral om achterstallig loon en toeslagen. Zo kregen 45 uitzendkrachten van een gespecialiseerd uitzendbureau in de glastuinbouw een nabetaling van in totaal €120.000 bruto en €105.000 netto.

De stemming onder consumenten verandert nauwelijks. Dat constateert het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In oktober verbeterde de koopbereidheid iets en was er bijna geen sprake van wijzigingen in het oordeel over het economisch klimaat. Het consumentenvertrouwen kwam uit op min 1, van min 2 een maand eerder. Het gemid-delde van de afgelopen twintig jaar is min 4. Het vertrouwen bereikte in januari 2000 de hoogste stand ooit op 36. Het dieptepunt werd bereikt in maart 2013 met min 41.

Continental grijpt enkele maanden na zijn vorige koerswijziging opnieuw in in zijn bedrijfsvoering. De toeleverancier aan de auto-industrie schrapt banen, sluit mogelijk fabrieken en ziet af van een beursgang van zijn activiteiten voor aandrijflijnen. De ‘powertrain’-tak wordt in plaats daarvan in zijn geheel in de verkoop gegooid. Begin augustus maakte Continental al bekend het roer om te gooien vanwege moeilijkheden voor de auto-industrie, onder meer door de handelsoorlog en de dalende vraag naar conventionele brandstofmotoren. Om die redenen werd ingegrepen en meer ingezet op technologie en toepassingen voor elektrisch aangedreven voertuigen. Het bedrijf dat onder meer bekend is van zijn banden en remsystemen trekt jaren uit om zichzelf opnieuw uit te vinden. In de komende tien jaar zullen daardoor tot 20.000 banen wereldwijd worden geraakt.

De verkoop van bestaande woningen in de Verenigde Staten is in september afgenomen genomen. De daling bedroeg 2,2% ten opzichte van de voorgaande maand. Dat meldde de Amerikaanse branchevereniging van makelaars. De verkoop kwam uit op 5,38 miljoen huizen op jaarbasis, tegen 5,50 miljoen een maand eerder. In augustus was sprake van een verkoopstijging met 1,5%. (bron: DFT)

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 23102019/501a Black Thursday 1929

UPDATE 19102019/501 Brexit, het Lagerhuis en Boris Johnson

Ik heb deze week keuzes moeten maken aan welke onderwerpen ik in dit blog aandacht zou besteden. Er was zoveel aan de hand: Brexit, de Turkse inval en Noord-Syrië, de vrouwen en kinderen van IS-strijders, een Nederlandse ontwikkelingsbank, die in Afrika actief is met het genereren van economische groei en die participeert in bedrijven waar moord, doodslag, intimidatie, milieuschade, willekeurige arrestaties en landroof plaats-vind, het Pensioenakkoord en de EU-top.

Ik breng, bij grote uitzondering, aanstaande woensdagmorgen een tussentijds blog uit met nummer 501a met hopelijk de uitkomst over een Brexit-deal.

Noodfonds ESM eist verdere uitbouw van bankenunie en eurozone

Ria Cats schrijft over de publicatie van een rapport van het Noodfonds van het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) dat een permanent financieel noodfonds is dat leningen verstrekt aan lidstaten van de Europese Unie (EU) die in financiële problemen verkeren, over de voltooiing van de Europese bankenunie op https://fd.nl/economie-politiek/1320406/noodfonds-esm-eist-verdere-uitbouw-van-bankenunie-en-eurozone# De recente bankencrisis had veel minder ingrijpend kunnen uitpakken als de Europese Unie toen al een gemeenschappelijk garantiestelsel voor spaartegoeden had gehad. Het ESM heeft de afgelopen jaren onder meer Ierland en Griekenland door de crisis geholpen met honderden miljarden euro’s. Die bedragen hadden volgens het ESM flink lager kunnen liggen als er al wel een Europees deposito-garantie-stelsel was geweest dat alle spaartegoeden tot €100.000 garandeert. Tot ergernis van het in Luxemburg gevestigde noodfonds is zo’n garantiestelsel er nog steeds niet. Daarmee is ook de in 2012 opgerichte Europese bankenunie nog niet compleet. Die behelst een set afspraken waarin wordt geregeld dat alle Europese banken onder hetzelfde, centrale toezicht vallen en straks ook dezelfde garantiekaders hanteren. Dat moet het geknakte vertrouwen in de financiële sector terugbrengen en de stabiliteit van banken na de crisis vergroten. Het ESM dringt erop aan dat de EU-landen alsnog vaart maken met het garantiesysteem voor Europese spaartegoeden, als laatste grote pijler onder de bankenunie. Het overleg hierover zit al jaren in een impasse, omdat rijke lidstaten als Nederland en Duitsland er weinig voor voelen. Berlijn en Den Haag wijzen erop dat vooral Zuid-Europese banken nog problemen hebben. Het bankwezen in onder meer Griekenland en Cyprus kampt met hoge percen-tages aan oninbare rommelleningen. En Italiaanse banken hebben nog veel Italiaanse schuldpapier op hun balans, terwijl de torenhoge Italiaanse staatsschuld onhoudbare proporties dreigt aan te nemen. Duitsland en Nederland willen niet voor dergelijke risico’s opdraaien via een Europees garantiestelsel. In Brussel is een ambtelijke werkgroep al sinds begin dit jaar bezig om te kijken hoe het moeizame dossier toch weer in beweging kan worden gebracht. Bedoeling is dat de Europese regeringsleiders zich op een eurotop in december over de voltooiing van de bankenunie en de verdere versterking van de eurozone buigen. Het ESM stelt, vanwege de grote aarzelingen van Noord-Europese landen voor het garantiesysteem, tussen 2021 en 2027 voorzichtig en gefaseerd in te voeren. Banken die relatief veel slecht krediet of schuldpapier van hun thuisland op hun balans hebben, zouden meer geld moeten inleggen in het systeem dan andere banken. Volgens een ESM-expert hanteert het Amerikaanse garantiestelsel voor spaartegoeden ook zo’n risicoweging. Zo wordt een prikkel ingebouwd voor banken om hun balansen op te schonen. Bovendien gaat het Europese stelsel in de eerste fase alleen spaartegoeden dekken als de nationale garantiestelsels zijn uitgeput. Achtereenvolgende Nederlandse regeringen hebben zich met hand en tand verzet tegen een verdere uitbouw van de bankenunie. Ik denk ook dat daar weinig draagvlak voor is onder de bevolking. Als gekeken wordt naar het onheil dat de ECB aanricht voor ons spaargeld en onze opgebouwde pensioenreserves, dan is het vertrouwen in de monetaire autoriteit aan erosie onderhevig. Ik heb al eerder geschreven dat de ECB in haar huidige vorm geen éénduidig monetair beleid kan voeren. Wat goed is voor Zuid-Europa is slecht voor Noord-Europa. Wat goed is voor rijk is tegelijkertijd slecht voor arm. Er zijn al eens gedachten geweest om de euro op te delen in een neuro (voor de rijke landen) en een zeuro (voor de arme). Maar ik kan mij geen beeld vormen hoe de schulden in euro’s dan moeten worden verdeeld. Want in feite wil dan niemand die schulden en garanties op zich nemen. Toch zullen er voor de lange termijn besluiten over moeten worden genomen en dan zullen de rijke eurolanden moeten besluiten instappen of eruit stappen. Andere opties zie ik momenteel niet. Overigens hoeft dat niet te betekenen dat die rijke landen dan ook uit de EU stappen. Er vindt dan alleen een conversie plaats van de euro naar een andere valuta. Los daarvan: de Nederland is in de EU vaak ergens tegen. Wij gebruiken een veto, zoals deze week ook met de start van toetredingsgesprekken van Noord-Macedonië en Albanië met de EU. Wij waren het enige land dat van oordeel was dat die beide landen nog niet ‘klaar’ voor de eerste stap naar het lidmaatschap van de EU. Alleen de Fransen wilden eerst de eisen voor toelating nog eens toetsen.

Economische data

De bouwproductie in de eurozone is in augustus met 0,5% afgenomen ten opzichte van de voorgaande maand. Dat maakte het Europese statistiekbureau Eurostat bekend. In juli ging de productie nog met een herziene 0,2% omhoog. In de gehele Europese Unie nam de bouwproductie in augustus met 0,2% af. (bron: DFT)

De Duitse economische groei voor volgend jaar is flink teruggeschroefd van 1½% naar 1%. De economische groei van het derde kwartaal is nog niet bekend, maar de verwachting is een groei in heel 2019 van 0,5%. Nederland voerde vorig jaar voor €113,2 mrd uit naar onze oosterburen en importeerde €78 mrd.

Hopen op Haagse hulp aan pensioenfondsen

Na een horrorkwartaal zijn vier van de vijf grote pensioenfondsen diep in het rood geschoten. Alleen de politiek kan de kortingen, waar fondsen hun deelnemers al op voorbereiden, nog uit de weg werken. Pensioenfondsen staan er zo slecht voor dat alleen de politiek kortingen zou kunnen voorkomen van volgend jaar. Een herstel met dank aan de financiële markten zit er niet meer in, zeggen pensioenexperts. De fondsen die er slecht voor staan, zijn inmiddels al begonnen hun deelnemers met e-mails te waarschuwen voor de kortingen. Ambtenarenfonds ABP, het grootste van Nederland, laat in die mail weten dat de pensioenen volgend jaar ’zeer waarschijnlijk’ verlaagd worden. Zorgfonds PFZW stelt dat de kans op korten ’steeds groter’ wordt, schrijft Leon Brandsema op https://www.telegraaf.nl/financieel/226145267/pensioenkorting-is-zeer-waarschijnlijk Het is de eerste keer dat het fonds zijn deelnemers zo expliciet en direct waarschuwt voor kortingen, zegt een woordvoerder. De waarschuwingen zijn ook hard nodig na een rampzalig derde kwartaal op de financiële markten. Daarin ging de rente hard omlaag en viel het rendement op aandelen ook bepaald niet mee. Vooral in juli en augustus ging het hard, een klein herstel in september bood weinig soelaas. Pensioenfondsen zien hun dekkingsgraden, de financiële thermometer, tot diep onder 100% zakken, blijkt uit berekeningen van de Telegraaf. Het is vooral de alsmaar lagere rente die voor die daling van de dekkingsgraden zorgt. „De lage rente doet pijn en werkt heel hard door op de verplichtingen van pensioenfondsen”, legt pensioenexpert Pieter Kiveron van KPMG uit. De verplichtingen zijn de toekomstige uitkeringen van een fonds. Wachten op een oplossing in de vorm van een stijgende rente om kortingen te voorkomen, heeft geen zin. Voor de rest van het jaar ziet Ivo Arnold, hoogleraar economie aan universiteit Nyenrode, weinig factoren waardoor de rente zou gaan stijgen. „Het economisch klimaat verslechtert. Dat komt onder meer door het Amerikaanse handelsbeleid en de onzekerheid rond Brexit.” Een verdere rentedaling ligt eerder voor de hand. Vanwege de verslechterende economische groei en lage inflatie gaat de Europese Centrale Bank vanaf 1 november weer obligaties kopen, voor €20 mrd per maand. Dat zal een nog verder drukkend effect op de rente hebben. Nu een herstel met dank aan de financiële markten er niet meer in zit, wordt er flink druk op minister Koolmees (Sociale Zaken) uitgeoefend om de rekenregels dan maar aan te passen. ABP-voorzitter Corien Wortmann pleitte daar onlangs voor in deze krant. Daarop volgde deze week een brief van veertig mensen waaronder hoogleraren en oud-pensioenfondsbestuurders met een pleidooi voor een hogere rekenrente, waarop Jeroen Dijsselbloem, voorzitter van de Commissie rekenrente en rekenrendementen voor pensioenfondsen, zware kritiek had. Volgens Erik Lutjens, hoogleraar aan de VU in Amsterdam en een van de ondertekenaars van die brief, is het nog niet te laat voor politiek ingrijpen. „Als het belang heel groot is, kan het heel snel gaan. Als iedereen het wil, kan een aanpassing binnen een maand door de Kamers geloodst zijn. Dat is ook gebeurd met de wijziging van de AOW-leeftijd, die bij het pensioenakkoord werd beklonken.” Of het verstandig is om de rekenregels aan te passen, daar verschillen de meningen over. Minister Koolmees, met DNB-president Klaas Knot aan zijn zijde, was tot nu toe onvermurwbaar. Ook Kiveron zet vraagtekens bij het aanpassen van de rekenrente. „We hebben met elkaar de regels afgesproken op basis waarvan we nu moeten korten. Dat is vervelend, maar ik denk dat het goed is als mensen merken dat het op en neer kan gaan. In het nieuwe pensioencontract zal er vaker gecorrigeerd gaan worden, zowel naar beneden als naar boven.” De dekkingsgraden van de grootste pensioenfondsen zijn in het derde kwartaal flink onderuitgegaan. Kortingen op de pensioenen lijken onvermijdelijk te wor-den en ook voor de komende jaren ziet de situatie er niet rooskleurig uit. ABP, het grootste pensioenfonds van Nederland, zag de dekkingsgraad in het derde kwartaal dalen van 95,3% naar 91%. Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) noteerde 92,2% en PME 93,4%. BpfBouw, het op twee na grootste pensioenfonds, zag ook de dekkingsgraad dalen, maar zit met 108,1% nog in een comfortabele positie. Voor het ABP geldt dat er gekort moet worden als de actuele dekkingsgraad op 31 december 2019 onder de 95% ligt. Borgdorff van het PFZW doet een oproep aan de politiek om hulp. “Want onder de huidige regelgeving is het verlagen van de pensioenen niet te voorkomen.” De dalingen zijn te wijten aan de lage renteniveaus op kapitaalmarkten. Op basis daarvan wordt een zoge-heten rekenrente vastgesteld. Tegen dit tarief moeten fondsen hun toekomstige verplichtingen verrekenen. Hoe lager die rekenrente, hoe meer de fondsen nu in kas moeten hebben. Een lagere dekkingsgraad betekent dus niet dat de fondsen opeens armer zijn geworden. Ze hebben nog evenveel geld in kas. Maar om met een lagere rekenrente dezelfde pensioenen te kunnen uitbetalen, moet er nu meer in kas worden gehouden. Dat komt naar voren in de lage dekkingsgraden. Bestuurders van de fondsen balen. “In de eerste drie kwartalen van dit jaar behaalden we een rendement van 18,8% en de omvang van de pensioenpot was nog nooit zo groot. En onze deelnemers en gepensioneerden? Die zien daar niets van terug”, zegt Peter Borgdorff.

De vraag is nu hoe serieus President Klaas Knot van De Nederlandsche Bank genomen moet worden met zijn uitspraak dat de twee grootste pensioenfondsen, ABP en PFZW, mogelijk de pensioenen niet hoeven te korten, als dat kortingen in 2020 achterwege kunnen blijven als zeker is dat later minder hoge buffers vereist zijn. Klaas Knot doelt op de uitwerking van het pensioenakkoord. De uitlating van Knot, als toezichthouder,is rele-vant voor de onderhandelingen van minister Koolmees met de pensioenfondsen over manieren om pensioenkortingen te vermijden. Fondsen die al jaren te weinig dekking hebben, zoals PME en PMT, moeten sowieso de pensioenen gaan korten. (bron: NOS). Dit is een vreemde en ook vage uitspraak voor een centrale bankier. De pensioenopbouw van het ABP vindt plaats voor overheidsambtenaren en onderwijspersoneel, in de sectoren Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen, defensie, politie, rechterlijke macht en publiekrechtelijke ZBO’s (met uitzondering van het UWV ); de sectoren MBO en HBO, en de privaatrechtelijke ZBO’s die zogeheten B3-lichamen zijn en de sectoren PO, VO, WO, onderzoekinstellingen en (tot 1 jan 2014) de universitair medische centra. Elk van deze sectoren is verdeeld in een publiekrechtelijk deel en een privaatrechtelijk deel. Dit laatste bestaat vooral uit het bijzonder onderwijs in de genoemde sectoren. Het pensioenfonds PFZW behartigt de pensioenbelangen voor werknemers werkzaam in ‘zorg en welzijn’. Daarvoor gaat Knop andere regels toepassen dan voor bijvoorbeeld werknemers in de metaal, wier pensioenfondsen er al langer slechter voorstaan, dat gezegd hebbende, gaat het om algemene regels, die aangepast kunnen worden. Ambtenaren en werknemers in de zorg kunnen geen andere behandeling krijgen dan die uit het bedrijfsleven. Hoe betrouwbaar ben je dan nog als centrale bankier als het voortschrijdend inzicht je, op zo korte termijn nadat je van van de toren geblazen hebt (en dat heeft laten bevestigen door de Commissie Dijsselbloem) dat er gekort MOET gaan worden, de regels gaat aanpassen voor een selecte elite? Regels zijn regels is het devies van DNB en nu opeens moet minister Koolmees geholpen worden met zijn Pensioenakkoord. Nu moet, mijn inziens, dat hele akkoord de papiervernietiger in, omdat het vernieuwingen zijn, waarvoor, zeker op dit mo-ment, geen noodzaak voor is. Op dit moment is de eerste prioriteit dat de pensioenfondsen en pensioenreserves behouden blijven. Op het moment dat de rust is teruggekeerd, pas dan kun je naar de toekomst kijken op welke wijze je verder moet gaan. Dat duurt echter zeker nog wel één of twee decennia. Ik heb al eerder laten blijken dat ik twijfels heb over de gevolgen van het Pensioenakkoord voor de deelnemers en de gepensioneerden. Wat Koolmees nastreeft is om de solidariteit uit het pensioenstelsel te halen. Jongeren moeten hun eigen reserves moeten kunnen opbouwen en krijgen inspraak met welke risico’s belegd wordt. Dan verwordt het pensioensysteem tot een casinospel. Voor die hele ombouw is €60 mrd nodig. Dat is een enorm bedrag op de rijksbegroting, tenzij Koolmees de pensioenfondsen ertoe dwingt dat zij dat geld uit hun reserves moeten halen. De overheid heeft een truc bedacht de AOW gaat in 2019 en 2020 samen met 8,3% omhoog, een paar tientjes per maand dus, maar daar moeten dan wel de stijgende vast lasten van betaald worden en de stijgende inflatie van 1%. Wat er dan extra beschikbaar komt zal pas later blijken. Maar denkt Koolmees daarmee kunnen de aangekondigde pensioenkortingen wel doorgaan, want dan gaan de ouderen er niet op achteruit. Dat laatste is nog maar helemaal de vraag. De veranderen in het pensioensysteem door het Pensioenakkoord hebben grote nadelen: pensioenfondsen hoeven dan geen beloftes meer te doen over de hoogte van de pensioenuitkeringen. Deelnemers hebben wel de plicht om maandelijks de pensioentremie te betalen maar krijgen daarvoor geen garantie hoeveel dat op de pensioengerechtigde leeftijd gaat opleveren. Het stelsel zou minder rentegevoelig worden maar daar staat tegenover dat lagere buffers/zekerheden hoeven te worden aangehouden voor de opbouw van de pensioenreserves. Voor werknemers is dat dus een sigaar uit eigen doos. Het risico dat op de pensioenuitkeringen gekort moet worden door de te lage dekkingsgraden (vanwege de lage rente dan wel de hoge negatieve rente) blijft bestaan. Een herziening kan pas worden doorgevoerd zodra het monetaire beleid weer in rustiger vaarwater is gekomen. Dat kan nog wel decennia duren, tenzij het monetaire systeem haar vertrouwen verliest.

Staan we aan de vooravond van een nieuwe huizencrisis?

https://www.topics.nl/staan-we-aan-de-vooravond-van-een-nieuwe-huizencrisis-a13497647ad/

Waar spreken we over: het bedrag aan hypotheken in ons land beslaat €529 mrd, het spaargeld van de huishoudens bedraagt €370 mrd, BBP €800 mrd, reserves pensioen-fondsen €1500.

Het systeemrisico op de huizenmarkt’ is toegenomen, sprak de President van De Nederlandsche Bank (DNB) afgelopen dinsdag. De huizenprijzen zijn harder gestegen dan inkomens. Dat was niks nieuws. Maar de vraag is waardoor die run op vastgoed is ingezet. Twee zaken spelen daarbij een rol: de rol van beleggers op de vastgoedmarkt, die de prijs van woningen opjagen, zodanig dat burgers met een inkomen tot 2x modaal kansloos zijn een betaalbare woning te bemachtigen. Die beleggers hebben toegang tot een markt waar ‘gratis’ geld, in overvloed beschikbaar is. Daardoor is er geen sprake meer van een gelijk speelveld voor professionele beleggers en de huishoudens. Die situatie is ontstaan sinds de monetaire autoriteiten, waaronder ook onze Klaas Knot, een jaar of vijf geleden, hebben besloten enorme hoeveelheden geld, €2600 miljard, in de markt te pompen waarvoor geen tot nauwelijks interesse was bij overheden, bedrijven en investeerders, met als gevolg dat de rente ging dalen tot nu zelfs negatieve rentes. En dat proces wordt volgende maand weer in werking gesteld. Het gevolg ervan is dat de prijzen op effectenbeurzen (aandelen en obligaties) en op de woningmarkt fors zijn gestegen en spaarders en het pensioen van werknemers de prijs daarvoor betalen. Dus …….. het monetaire beleid heeft die forse stijging van de woningprijzen veroorzaakt. Nu stelt DNB dat een zestal banken (waardoor ABN Amro, ING en RABO) hun buffers moeten verhogen van €10 naar €13 mrd. Dat bedrag is maar een fractie van het totaal uitstaande bedrag aan hypotheken van ca €700 mrd. Als de risico’s moeten worden ingeschat, zoals die door DNB worden benoemd moeten de buffers naar 5% en dat is dan €35 mrd. Deze verwaarbaarloze verhoging is slechts gedaan voor de politieke buhne. Maar er is nog een heel andere reden die hier meespeelt en waar de centrale bank niet op ingrijpt. Huizenkopers kunnen in Nederland nog tot 100% van de koop/taxatie prijs van een woning een hypotheek krijgen. Nergens in de EU is dat nog mogelijk. Andere landen hanteren de norm tussen de 65% en 80%. Dat zijn veel gezondere financieringscondities, waardoor de banken mindere buffers hoeven aan te houden en huiseigenaren, bij ‘slecht weer’, minder snel in geldproblemen komen. Met deze ingreep op de hypotheekmarkt en de waarschuwing dat ‘een prijscorrectie niet is uitgesloten’ schept de centrale bank een onzeker klimaat. Zeker als ze erbij stellen dat de fiscale aftrekbaarheid van de rente verder moet worden afgebouwd. [dit artikel werd gepubliceerd in het Parool van 17 oktober 2019] Door de stijgingen van de huizenprijzen zijn de risico’s zo toegenomen dat banken meer geld achter de hand moeten houden om klappen op te vangen. De risico’s zijn in ieder geval behoorlijk toegenomen door de almaar stijgende huizenprijzen. ‘Een prijscorrectie is niet uitgesloten,’ schrijft De Nederlandsche Bank (DNB) in een rapport over de financiële stabiliteit. Huizenkopers nemen meer risico: bij 60% van de transacties in de grote steden bieden ze nog steeds ruim boven de vraagprijs. Huishoudens moeten dus meer lenen en zijn hierdoor kwetsbaar voor prijsda-lingen. DNB verwacht dat de prijzen dit jaar 5,9% stijgen, tegen 9% vorig jaar. Voor 2020 en 2021 verwacht de centrale bank een stijging van 2,8% en 2,3%. ABN Amro, ING, Rabobank, Volksbank, NIBC en Van Lanschot Kempen hebben de risico’s van de hypo-theken die ze hebben uitstaan te laag inschatten. Als de huizenprijzen gaan dalen, komen woningen onder water te staan: hun waarde is lager dan de hypotheek. Die woningen vormen het onderpand van de banken. Ook kan het gebeuren dat huishoudens hun te hoge schulden niet meer kunnen afbetalen. Daardoor worden de onderliggende woningen geveild, waardoor de bewoners naar een andere huisvesting op zoek gaan. De dan nog onbetaalde rekening komt dan terecht bij de banken. De hypotheekrenteaftrek moet verder worden afgebouwd. Ook na de voorgenomen afbouw is de regeling nog altijd gene-reus, vindt DNB. Op de achtergrond speelt mee dat de hypotheek financiering onderdeel vormt van een neo-liberaal overheidsbeleid. Daarin moeten we de positie van de premier, met zijn vriendjes in het bedrijfsleven, niet onderschatten. Bouwers en projectontwik-kelaars verdienen meer aan de ontwikkeling en bouw van koophuizen dan aan sociale woningbouw. Dus werd het accent gelegd op meer koopwoningen. Daarvoor moesten kopers worden gecreëerd. De oplossing leek simpel: we verhogen de grens waarmee kopers hun huis kunnen verhypothekeren van 80% taxatiewaarde bij executie naar 100% en incidenteel zelfs naar 110% en 120% van de koopprijs. Daardoor kon Jan Modaal ook een eigen huis kopen en dat werd verkocht als een sociaal winstpunt (in de politiek). Maar het gevolg was dat die laatste groep kopers geen financiële reserves achter de rug had en bij zwaar weer op de vastgoedmarkt in financiële problemen kwam. Ook al omdat ze extra aflossingen moesten doen, omdat het huis ‘onder water stond’, en voor die extra leningen extreem hoge rentetarieven moesten betalen. Gelukkig zijn de woningprijzen wel sterk gestegen, zodat er op dit moment nog geen sprake is ‘van donkere wolken’. Voor die groep overgefinancierde hypotheken moeten de grote hypotheekbanken nu extra buffers gaan vormen. Het gevolg van dit hele proces was dat de huurprijzen daardoor fors gingen stijgen.

BackRock beheert €6.272 mrd vermogen en is groter dan de ECB

DFT meldt dat de Amerikaanse mega-vermogensbeheerder BlackRock in het derde kwartaal een lager beleggingsresultaat behaalde dan een jaar eerder: https://www.telegraaf.nl/financieel/2072789069/lagere-winst-voor-black-rock De netto winst daalde met $110 mln op een vermogen van $6900 mrd, maar maakte een resultaat van 1,75%. Het vermogen steeg met $84 mrd. De lagere winst schrijft de vermogensbe-heerder toe aan een lagere niet-operationele winst en een hoger belastingniveau. De omzet steeg met 3 procent, onder meer vanwege meer commissies en een forse stijging van de inkomsten uit technologische diensten.

Mondiale groeiverwachting verder gedaald

IMF snijdt groeiverwachting nog verder terug staat op https://www.telegraaf.nl/financieel/537332210/imf-snijdt-groeiverwachting-nog-verder-terug

De wereldwijde economische groei verzwakt verder. Het Internationaal Monetaire Fonds (IMF) komt op een lagere groeiraming van 3% uit voor dit jaar. Het is de vijfde groei-beperking op rij. Het is het zwakste vooruitzicht sinds 2009. Halverwege vorig jaar was het scenario nog een toename van 3,9%, maar sindsdien verergerde het handelsconflict tussen de Verenigde Staten en China.De laatste inschatting van het IMF in juli was een toename met 3,2%, maar ook dat bleek niet houdbaar, De wereldeconomie kent veel risico’s, maar de situatie is niet hopeloos: veel landen voeren zelfstandig steunoperaties uit om hun bedrijven te ondersteunen en consumenten meer te laten besteden. Voor volgend jaar gaat de economie daardoor in kracht maar iets terug, van 3,5% naar 3,4%, aldus het IMF. De groei die wel bereikt wordt is echter breekbaar. „Er is geen ruimte voor beleidsfouten”, aldus IMF-hoofdeconoom Gita Gopiath in het rapport. Het IMF heeft ook zijn groeivoor-spelling voor de Nederlandse economie wederom verlaagd. De instelling denkt dat de economie in ons land volgend jaar nog maar met 1,6% vooruitgaat. De prognose voor dit jaar blijft staan op 1,8% groei. In zijn voorjaarsraming was de organisatie al beduidend somberder geworden over de economische vooruitzichten voor Nederland. Overigens is het fonds nog wel een tikkeltje positiever dan het Centraal Planbureau (CPB), dat in 2020 slechts 1,5 procent groei voorziet, na 1,8 procent groei dit jaar. Voor de goede orde dit zijn aannames en die mee dan wel tegenvallen. Absoluut zijn die prognoses nooit. Ze zijn altijd afhankelijk van mee dan wel tegenvallende (veelal externe) ontwikkelingen.

Kabinetsplan stikstof onvoldoende

Geruzie in de coalitie over aanpak van de veestapel staat op https://krant.parool.nl/titles/hetparool/8317/publications/767/articles/987113/2/1
In de coalitie is onenigheid over de aanpak van de veestapel in de stikstofcrisis. Nu blijkt bovendien dat de kabinetsmaatregelen niet genoeg zijn. 
De regionale maatregelen die het kabinet wil nemen om de hoeveelheid stikstof in de lucht terug te dringen, zijn niet genoeg om de natuur te laten herstellen. Dat blijkt uit een vandaag gepubliceerd onderzoek. Het kabinet wil rond kwetsbare natuurgebieden de stikstofuitstoot terugdringen, maar volgens onderzoekers van Wageningen University & Research is dat niet genoeg. Zij onderzochten in opdracht van het Wereld Natuur Fonds wat het effect van stikstof op de 163 Natura 2000-gebieden is. Volgens hen is er ‘ruim een halvering’ van de binnenlandse emissie nodig om een deel van de stikstofuitstoot die uit het buitenland in ons land neerslaat, te compenseren. Dat is nogal een duidelijke uitspraak van een wetenschappelijk instituut en harde kritiek op de besluiten van het kabinet over de aanpak van de stikstofproblematiek. Met name de beperking van de aanpak tot de omgeving rond de Natura 2000-gebieden De onderzoekers stellen dat de regioaanpak niet voldoende is en dat het hele land moet worden ingezet bij de verlaging van de maximum snelheid op snelwegen (wat mij betreft tot 100 km per uur) en de stikstof neerslag die optreedt bij onder meer bouwactiviteiten. Dat de kringlooplandbouw versneld ingevoerd moet worden en eco/bioboeren financieel moeten worden ondersteund. Ook de veeteelt zal een bijdrage moeten leveren, ook in de vorm van het terugbrengen van de koeien naar de wei (waardoor de stikstofneerslag verminderd). Ik heb de vraag al eerder gesteld maar doe het hier opnieuw omdat stikstof uit het buitenland hier neerslaat. Hoe kan dat? Wat is fijnstof eigenlijk? VVD-Kamerlid Mark Harbers pleit voor de inzet van innovatieve technologie. “Als een boerenbedrijf in stikstofinstallaties investeert en daardoor amper uitstoot heeft, hoeft er geen koe of varken minder te worden gehouden.” Die vlieger gaat volgens de onderzoekers niet op. Bovendien gaat de VVD daarmee in tegen de gemaakte afspraken in de coalitie, stelt D66-Kamerlid Tjeerd de Groot. “Dat we boeren helpen bij de omslag naar kringlooplandbouw óf bij een eerlijke uitkoopregeling staat helder in het regeerakkoord, het klimaatakkoord én in de kabinetsreactie op het rapport-Remkes.” “Als we huizen willen bouwen en natuur willen beschermen, is het nodig, dat er wordt ingegrepen in de veehouderij”, zegt Tjeert de Groot.

Deze week is de Kamercommissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit geïnfor-meerd door een aantal juristen deskundig op de juridische aspecten van de aangekondigde stikstofbeleid. Deze kabinetsplannen zijn mogelijk ook onwettig, net zoals die van de PAS, schrijft Emiel Hakkenes op https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/juristen-ook-nieuwe-stikstofaanpak-kabinet-is-in-strijd-met-de-wet~b9b7dab7/ Minister Schouten kan er maar beter van uitgaan dat ze dat niet zijn: de stikstofmaatregelen die zij heeft aangekondigd, waarmee bouwen bij natuurgebieden weer mogelijk moeten worden, zijn waarschijnlijk in strijd met de Europese wet. De regering zoekt naarstig manieren om natuurgebieden te beschermen tegen stikstofuitstoot, terwijl er tegelijkertijd economische activiteiten in de buurt kunnen plaatsvinden. Het uiteindelijke doel is glashelder én verplicht: een ‘goede staat van instandhouding’ van Natura-2000-gebieden. Die goede staat wordt mede bereikt door niet te veel stikstof in het gebied terecht te laten komen. De totale hoeveelheid stikstof die een gebied aankan zonder dat de toestand van de natuur verslechtert, heet ‘kritische depositiewaarde’. Volgens recent onderzoek in opdracht van het Wereld Natuur Fonds wordt in vrijwel alle Nederlandse natuurgebieden méér stikstof aangetroffen dan volgens de kritische depositiewaarde verantwoord is. Het stikstofniveau ligt gemiddeld 33% boven de norm, met lokaal overschrijdingen van 75%. Minister Schouten stelt zich op het standpunt dat die slechte staat van de natuurgebieden geen reden hoeft te zijn om elke vorm van stikstofuitstoot in de buurt te verbieden. Schouten wil een drempelwaarde invoeren; bouwprojecten krijgen een vergunning als de stikstofuitstoot onder een bepaalde grens blijft. Boeren en bouwondernemers zijn voorstander van het invoeren van een dergelijke drempelwaarde, mits die niet te laag wordt gesteld, omdat het een helder crite-rium is. Maar juristen waarschuwen dat het invoeren van een drempelwaarde vragen om problemen is. Immers, Europese wetten dragen Nederland op ervoor te zorgen dat de Natura-2000-gebieden in goede staat geraken en blijven. Het toestaan van stikstofuitstoot in de buurt draagt eerder bij aan het tegendeel. Als iemand om die reden een rechtszaak zou aanspannen, krijgt hij waarschijnlijk gelijk. Dat is slecht nieuws voor de regering, die op zoek is naar stikstofmaatregelen die aan de Europese wet voldoen. De maatregelen die golden vanaf 2015 zijn eerst door het Europese Hof en vervolgens door de Raad van State ongeldig verklaard. De commissie had een handvol omgevingsjuristen uitgenodigd om een visie te geven op de stikstofplannen van de regering. Over het invoeren van een drempelwaarde stelt de Nijmeegse jurist Minke Oude Breuil in zijn bijdrage: “Een drempelwaarde komt pas in beeld wanneer er wetenschappelijke zekerheid bestaat dat op een bepaald moment geen sprake meer is van een ongunstige staat van instandhouding”. Zijn collega-jurist Emma Sonnemans schrijft aan de Kamerleden: “Aangezien in Nederland de meeste stikstofgevoelige habitats al met een overschrijding van de kritische depositiewaarde te maken hebben, zal een drempelwaarde voor deze gebieden juridisch niet haalbaar zijn”. Valentijn Wösten, die als jurist voor milieuorganisaties vele procedures voert, ziet een herhaling van zetten. De toenmalige minister Gerda Verburg probeerde in 2007 een drempelwaarde voor stikstof in te voeren. Wösten: “Dit is doodsimpel onhoudbaar, aangezien die drempelwaarde een geweldig groot aantal bedrijfsactiviteiten vrij spel zou geven voor stikstofemissies, en het onmogelijk is de effecten daarvan als natuurpositief aan te merken. De rechter kon daarom niets anders doen dat dit als onwettig aan te merken.” Minister Schouten heeft ook de Raad van State om advies gevraagd over het invoeren van een drempelwaarde. Ze hoopt voor het eind van het jaar antwoord te krijgen van het adviescollege.

PFAS legt op grote schaal bedrijven stil; baggeraars, grondverkopers, hoveniers en ook de bouw- en transportsector hebben een groot probleem
Een reeks kleine stofjes legt de volledige keten van grondverzetters lam. Baggeraars, grondverkopers, zand- en grindproducenten, maar ook de bouw- en transportsector zitten met de handen in het haar door de nieuwe normering van PFAS. Deze verzameling van zo’n 6000 moeilijk afbreekbare chemische stoffen werd in de jaren zestig nog geroemd om zijn water- en vuilafstotende kwaliteiten. Tapijt, brandblusschuim, schoonmaakmiddelen, regenjassen, tefalpannen; ze zitten er vol mee. Maar nu blijkt dat de stoffengroep schadelijk is voor de volksgezondheid. Het Rijk hanteert sinds juli striktere regels waardoor vele honderden bedrijven op omvallen staan, is te lezen op https://www.trouw.nl/economie/door-pfas-staan-honderden-bedrijven-op-omvallen~bfa5eec2/

In blog 498 schreef ik al onder de kop ‘PFAS misschien nog wel erger dan de stikstofcrisis’ over de gevaren voor de maatschappij over deze nauwelijks af te breken chemische stof PFAS. Vooral bedrijven die het goedje aantreffen in de grond, bagger en zand die ze opgraven of vervoeren, voelen de pijn van de nieuwe regelgeving. Staatssecretaris Stientje van Veldhoven van infrastructuur en waterstaat presenteerde op 8 juli een Tijdelijk Handelingskader. Die leert dat een kilo droge grond maximaal 0,1 microgram PFAS mag bevatten. Een problematische normering, zeggen brancheorganisaties. Want in bijna elke schep grond die wordt verzet, kan een te hoge concentratie worden aangetroffen. Het gevolg: werkzaamheden die stil worden gelegd en ‘besmette grond’ die zich ophoopt en nergens afgeleverd kan worden. Waar moeten we heen met onze mensen en onze grond”, vroeg de wanhopige brancheorganisatie Cumela vorige week in een persbericht. De brancheorganisatie vertegenwoordigt bedrijven die in opdracht van hoveniers, bouwbedrijven en baggeraars graafwerkzaamheden uitvoeren. De sector vreest nog voor het einde van het jaar zesduizend mensen te moeten ontslaan. Voor 25% tot 30% van de bedrijven dreigt over een maand al een faillissement, blijkt uit een enquête. Uit het artikel blijkt dat honderden bedrijven in deze sector moeten vrezen voor hun voortbestaan. Het grote probleem is dat in bijna alle grond, die wordt opgegraven, gesaneerd moet worden om de PFAS deeltjes te verwijderen, wat een vrijwel onmogelijke opgave is. Met alle gevolgen vandien die zich ermee bezig houden als baggeraars, grondverkopers, zand- en grindproducenten, maar ook de bouw- en transportsector. Honderden bouw-, bagger- en waterbouwprojecten stil zijn gelegd door provincies, gemeenten en waterschappen. De Nederlandse Vereniging voor Waterbouwers spreekt van een omzetverlies van zo’n €900 mln. “Honderden bedrijven die grond, zand en grind vervoeren vrezen voor hun voortbestaan”, De getroffen sectoren hebben een constructief gesprek gehad op het Ministerie van Infrastructuur en Waterschap. “Voorop staat dat PFAS een risico vormt voor de gezondheid en het milieu.” En waar staan dan de bedrijven die omvallen en de werknemers die op straat komen te staan? Het is van het grootste belang dat het kabinet zich beraad over de gevolgen van de CO2-uitstoot, de stikstof-problematiek en nu ook de PFAS voor de economische activiteiten, de financiële gevolgen en de sociaal/maatschappelijke aspecten. We hebben decennia lang een verdienmodel uitgevoerd, waarin alleen is gekeken naar het gewin en nooit naar de gevolgen ervan voor het milieu, het klimaat, de gezondheid van mens en dier, biodiversiteit en dierenwelzijn. Die rekening krijgen we nu gepresenteerd en wie gaat die betalen?

Het Syrische leger trekt naar het noordoosten om de ‘Turkse agressie tegen te gaan’

Wat deze wending gaat betekenen voor de inwoners van de regio – waar volgens de VN inmiddels 140.000 mensen op de vlucht zijn – is nog onduidelijk. https://www.trouw.nl/buitenland/damascus-mengt-zich-in-de-strijd-om-noord-syrie~bd936400/ De chaos in Noord-Oost Syrie, het omstreden gebied waar de Koerden zich hebben gevestigd, is groot na de inval van het Turkse leger en de luchtaanvallen. Gevallen Koerdische militairen en burger doden en gewonden. De onzekerheden zijn groot over de gevangen genomen IS strijders. De Syrische Koerden van de YPG hadden er eerder al voor gewaarschuwd dat ze geen prioriteit meer te kunnen geven aan het bewaken van IS-leden en hun gezinnen – zo’n 100.000 in totaal in verschillende kampen – nu ze hun handen vol hebben aan het beschermen van de eigen bevolking. Niet alleen de gevangenen, ook andere vluchtelingen, bewoners en hulpverleners hebben Ain Issa ondertussen verlaten op zoek naar een veiliger plek. De Syrische Koerden (SDF), die de Amerikanen eerder hielpen in de strijd tegen IS, voelen zich nu door hen in de steek gelaten. Zij hebben zich nu verenigd met de Syrische dictator Bashar al-Assad, om zo sterker te staan tegen het Turkse leger. De regering in Damascus zegt met de Koerden de ‘Turkse agressie tegen te zullen gaan’, maar ziet het akkoord zonder twijfel als uitgelezen kans om het noorden van het land weer onder controle te krijgen. De aankondiging van Washington vorige week dat het zich uit Syrië zou terugtrekken, maakte de weg vrij voor Ankara om het land binnen te vallen en de confrontatie aan te gaan met strijders van de YPG, die zij als terroristen beschouwen omdat ze gelieerd zijn aan de PKK. Volgens de Turkse president Recep Tayyip Erdogan zijn er de eerste 5 dagen in totaal zo’n 440 Koerdische strijders gedood, de Syrische Koerden spreken van 56 strijders. Op bemiddeling, van welke partij of welk land dan ook, zit Erdogan niet te wachten. Gisteren zei hij hoe dan ook ‘niet te zullen onderhandelen met terroristen’. Het Turkse plan, zo zegt de Turkse president Recep Tayyip Erdogan herhaaldelijk, is erop gericht een strook van 30 kilometer breed in het noorden van Syrië te ontdoen van de Koerdische milities. Daar wil hij een groot deel van de 3,6 miljoen Syrische vluchtelingen, die oorspronkelijk onderweg waren naar Europa, vestigen die nu worden opgevangen in zijn land.
Erdogan’s tegenstanders twijfelen aan de intenties van Turkije. Sommigen waarschuwen voor een etnische zuivering van de Koerden. De vluchtelingen die Erdogan in het nu door de Koerden beheerste gebied wil repatriëren, zijn van Arabische oorsprong. Door hen daar te plaatsen verliezen de Koerden in de regio hun meerderheid, verwachten ze. De EU beraadt zich over eigen sancties tegen de Navo-bondgenoot. De ministers van Buitenlandse Zaken van de EU-landen bijeen in Luxemburg, hebben besloten dat de EU voorlopig geen wapens meer levert aan de Turken. Erdogan dreigde vorige week de deur naar Europa voor miljoenen Syrische vluchtelingen in Turkije open te zetten als de EU de kritiek op de inval niet inslikt. Dat dreigement vinden de lidstaten onaanvaardbaar. De Nederlandse regering pleitte voorafgaand aan de bijeenkomst voor ‘maximale sancties’ tegen Turkije. De 700 IS-gevangenen, moeders en kinderen, die sinds afgelopen weekend weer vrij rondlopen zijn voor de Nederlandse coalitie in elk geval geen reden om Nederlandse Syriëgangers uit het gebied terug te halen.

Binnen de coalitie loopt de onenigheid over het al dan niet terughalen van Syriëgangers steeds hoger op. D66 wil nu ook Nederlanders die gestreden hebben voor Islamitische Staat terughalen, om ze hier te berechten, schrijft Trouw op https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/765/articles/987061/6/3 De Nederlandse regering, gesteund door de VVD en het CDA, hebben de aankondiging van Donald Trump een jaar geleden al dat de VS zijn troepen uit het Midden Oosten terug zou gaan trekken, in de wind geslagen. Of ze gedacht hebben ‘dat zegt hij wel maar daar krijgt hij het Pentagon nooit in mee, dus doen wij niets. Dat pakte heel anders uit. Twee weken geleden gaf hij opdracht het Amerikaanse leger terug te trekken uit Noord-Syrië. Europa in grote problemen, want NATO-partner Turkije kreeg toestemming Noord-Syrië binnen te vallen. Trump serveerde de Koerden, die de Amerikanen in de strijd tegen IS jaren hadden gesteund en het vuile werk hadden opgeknapt (waarvoor ze duizenden slachtoffers hadden geofferd), af met als reden dat ze in juni 1944 niet hadden meegevochten bij de inval van Normandië. Dat slaat helemaal nergens op. Maar de realiteit is wel dat Trump, tot op zekere hoogte, achter Erdogan staat (hij mag er alleen geen slachtpartij van maken). Koerden voelen zich in de steek gelaten. Zij waren niet langer in staat de gevangen genomen IS-strijders en hun familie te bewaken. Het gevolg was dat vele IS’ers voor de weg naar de vrijheid kozen. Waar staat ons land in dat proces? Verdwaald, de weg kwijt? In feite wil het kabinet geen IS-strijders en hun familie terug laten komen en hier te berechten. Ze moeten daar, in het Midden Oosten, mogelijk in Irak, door een tribunaal maar worden berecht en straffen daar moeten uitzitten. Trump heeft nog weer eens bevestigd dat hij een onbetrouwbare bondgenoot is en vrienden kent hij niet. Hij is onberekenbaar, maar doet wel wat hij zijn kiezers heeft beloofd: Amerikaanse soldaten terugtrekken uit het buitenland. Voor de goede orde heeft hij ook al aangekondigd dat hij ook uit Europa troepen gaat terugtrekken. Mijns inziens terecht want we zijn nu bijna 75 jaar na het einde van WOII en nog steeds zou Europa moeten leunen op de Amerikanen op het gebied van zijn verdediging. Wij hadden allang op eigen benen moeten staan, maar dit was goedkoper, wellicht te goedkoop. Het gevolg is dat Europa nu bij de Amerikaanse wapenindustrie orders zullen moeten geven om onze bewapening/verdediging op orde te brengen. Vreemd is wel dat NATO-bondgenoot Turkije met de Amerikanen niet tot overeenstemming kon komen over een bestelling van raketten en die nu in Rusland heeft besteld. Onbegrijpelijk is ons buitenland-beleid met betrekking tot IS, de Koerden en de situatie in Syrië. In feite doen we niets, ook niet voor onze onderdanen die daar in gevangenschap zitten. Wij verkondigen in de hele wereld onze mensenrechten, soms tot vervelends toe. En n u schenden wij ze. Ik denk dat de internationale gemeenschap ons daarvoor ter verantwoording zal roepen. <citaat> Voor D66 is na de ontsnapping van meer dan honderden strijders uit een gevangenenkamp in Noord-Syrië een extra reden om voor berechting hier te zijn. “We zijn nu op een kantelpunt”, zei Tweede Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma vorig weekend bij ‘Buitenhof’. “Minister Blok staat voor een keuze. Gaat hij nog meer gevangenen laten ontsnappen, of kiest hij voor berechting in Nederland om ervoor te zorgen dat ze hun straf niet ontlopen?” In het televisieprogramma ging Sjoerdsma in debat met VVD-Kamerlid Sven Koopmans. Diens partij peinst er niet over om IS-strijders terug te halen. De VVD is voor berechting door een tribunaal in de regio, net als D66 voorheen. Koopmans vindt dat het aan de Turken is om Europese gevangenen op te sporen en weer vast te zetten. “Wij blijven voor berechting in de regio. Onbegrijpelijk dat D66 zegt dat ze hierheen moeten komen. Dan lopen strijders na zes jaar straf weer vrij rond. Ik wil ze daar houden.” Binnen de coalitie overweegt de ChristenUnie ook het terughalen van strijders. Het CDA kiest steeds dezelfde lijn als de VVD. Eerder hadden de coalitiepartijen vergelijkbare discussies over het terughalen van kinderen van IS-strijders. Vanwege het verzet van de twee grootste coalitiefracties zijn er nog geen kinderen teruggehaald. Tekenend voor de sfeer in de coalitie op dit thema is de kritiek die Sjoerdsma bij Buitenhof uitte op minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken. Sjoerdsma verwijt hem een gebrek aan daadkracht en visie. “Blok is afwachtend, misschien zelfs apathisch.” </citaat> Ik snap het standpunt van de VVD niet, maar ik denk dat dat niet aan mij ligt, want de stelling is niet logisch. Het gaat om Nederlandse ingezetenen en vrouwen en kinderen en aan die laatsten kan niet ten laste worden gelegd dat ze hebben deelgenomen aan militaire activiteiten in een buitenlands leger. Ze zijn er mogelijk zelfs het slachtoffer van. Die kinderen horen hier op school te zitten en niet daar in een gevangenenkamp, onder erbarmelijke omstandigheden. En hoe bedenkt een VVD’er dat de Turken onze landgenoten daar maar moeten gaan opsporen en ze daar moeten gaan bewaken. En wie bedenkt dat je die landgenoten niet hier maar daar moet laten berechten en hun straf uit laten zitten. Omdat ze moeten worden berecht daar waar slachtoffers zijn gemaakt. Maar in Irak is er geen IS-slachtoffer gevallen. IS is weliswaar ontstaan uit de gardetroepen van Saddam Hoessein, een soenniet, maar die kun je niet door een sjiitische rechtbank laten berechten en daar de doodstraf laten uitvoeren. Volgens de VVD kan dat wel want dat is hun pragmatische beleid.

Erdogan onder sterke druk van de VS en EU, Russen bemiddelen; beurzen dalen

De Turkse invasie in noordoost Syrië zorgt voor veel onrust op de financiële markten in Turkije. De EU en de VS hebben sancties afgekondigd. Daarnaast hakt een Amerikaanse aanklacht tegen een Turkse bank er flink in, meldt De Telegraaf. De EU besloot eerder deze week om geen wapens meer te leveren aan NAVO bondgenoot Turkije, maar vooral de economische sancties van de VS lijken de beurs in Istanbul te raken. De VS heeft een aantal Turkse ministers op een sanctielijst geplaatst, verhoogt de importheffingen op staal naar 50% en staakt voorlopig de onderhandelingen over een handelsakkoord. De afgekondigde maatregelen van de VS worden trouwens door zowel Democraten als Repu-blikeinen als onvoldoende beschouwd. In het Congres wordt gewerkt aan een wet die veel verdergaande sancties oplegt. Inmiddels gaat de beurs in Turkije al wel onderuit. Vooral bankaandelen krijgen tikken. Dat heeft waarschijnlijk dan weer voornamelijk te maken met het feit dat het Amerikaanse OM de Turkse bank Halkbank ervan verdenkt mee te hebben gewerkt aan het omzeilen van sancties tegen Iran. De Turkse beurs heeft tijdelijk de mogelijkheid opgeschort om ‘short te gaan’ op zeven Turkse banken, waaronder Halkbank. Als beleggers short gaan dan speculeren ze op koersverliezen. Halkbank, officieel Turkiye Halk Bankasi, werd dit jaar al 23% minder waard.

Einde van belastingparadijzen op komst: negatief voor Nederland

Multinationals moeten belasting gaan betalen in de landen waar hun klanten zich bevinden, stelt de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) voor in een nieuw plan. Overheden zouden ook meer macht moeten krijgen om belastingen te innen bij multinationals. Door allerlei fiscale constructies betalen grote ondernemingen nu alleen belasting in landen waar ze een locatie hebben of bijvoorbeeld patenten hebben ondergebracht. “Het huidige systeem staat onder spanning en zal niet overleven als we de spanning niet verwijderen”, verklaart Pascal Saint-Amans, hoofd belastingbeleid bij de OESO. Hij legt uit dat een nieuw systeem een impact van enkele procentpunten op de belastingkosten van multinationals zal hebben en dat grote investeringshubs hier misschien hinder van zullen ondervinden. Dit impliceert bijvoorbeeld dat Ierland of andere belastingparadijzen minder belasting zullen innen. Aan de andere kant kunnen grote markten voor multinationals, zoals de Verenigde Staten en Frankrijk, juist meer belasting heffen. Eerder dit jaar kwamen 130 landen en gebieden overeen dat het herschrijven van de huidige belastingregels nodig was. De OESO kreeg de taak om de nieuwe regels te bedenken. (bron: nu.nl)

©2019 hannesdewitte@02051935.nl

Slotstand indices d.d. 18 okt 2019; week 42: AEX 572,72; Bel20 3757,78; CAC40 5.636,25; DAX30 12.633,6; FTSE 100 7.150,57; SMI 9.970,26; RTS (Rusland) 1355,27; DJIA 26.770,2; NY-Nasdaq 100 7.868,49; Nikkei 22.492,68; Hang Seng 26.719,58; All Ords 6.758,40; SSEC 2.938,14; €/$1,116499; BTC/USD $8.035,1; 1 troy ounce goud $1489,6, dat is €42.834,38 per kilo; 3 maands Euribor -0,407%; 1 weeks -0,488%; 1 mnds -0,438%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,259%; 10 jaar VS 1,7459; 10 jaar Belgische Staat -0,095%; 10 jaar Duitse Staat -0,387%; Franse Staat -0,126%; VK 0,633%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,61%; 10 jaar Japan -0,1548%; Spanje -0,238%; 10 jaar Italië 0,91%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,579.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden stabiel, de goudprijs noteerde opnieuw <$1500, de rente van 10-jarig was overwegend stabiel en 30-jarig papier steeg, c.q. de negatieve rente blijft lager noteren, 5-jarig negatieve rente steeg (noteerde dus lager) ook weer. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven wederom: Zwitserland -0,19%; Duitsland -0,114%; Nederland -0,143%; Japan 0,4012%; Frankrijk 0,721%; GB 1,201%; Spanje 1,134%; Canada 1,6648%; Italië 2,051%; VS 2,2356%; 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,7%; Duitsland -0,634%; Denemarken -0,595%; Nederland -0,569%; Frankrijk -0,426%; België -0,446%; Japan -0,2699%; Spanje -0,221%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 19102019/501 Brexit, het Lagerhuis en Boris Johnson

UPDATE 12102019/500 Een jubileumblog: het 500ste fin/eco blog

Trump bepaalt, en hij alleen: hij is een dwingeland

President Donald Trump laat bondgenoten vallen als een baksteen, luidt de kritiek. Het lijkt hem weinig te kunnen schelen. Voor hem telt alleen dat hij een belofte nakomt. De risico’s van Trumps werkwijze staat op de voorpagina van de weekend-editie van het Parool https://www.parool.nl/wereld/trump-bepaalt-en-hij-alleen~bcaa4c46/ De schrijvers van het artikel zijn Peter Baker en Lara Jakes, © New York Times. <citaat> Niemand had verbaasd hoeven zijn, en toch was iedereen het. De Amerikaanse president Donald Trump had al lang geleden duidelijk gemaakt dat hij weg wilde uit het Midden-Oosten, maar zelfs zijn trouwste aanhangers geloofden niet dat hij het ook zou doen. Ze vergisten zich en nu dient zich de internationale crisis aan die zijn tegenstanders hadden gevreesd. Trump wist wat hij deed, en ging in de Turks-Koerdische crisis rechtstreeks in tegen zijn partij en zijn regering. Hij faciliteerde de Turkse aanval op Amerika’s Koerdische bondgenoten, een staaltje Trumpiaanse buitenlandpolitiek in haar rauwste vorm. Het is een beleid dat vooral stoelt op reflexen en zich steeds minder aantrekt van andermans adviezen. Trump toonde zich nooit onder de indruk van de ervaren topfunctionarissen die hem op veiligheidsgebied moeten bijstaan. Hij verveelde zich bij de traditioneel-diplomatieke en nooit erg opwindende manier van overleggen. </citaat> Trump gaat bij alles wat hij doet en waarover hij tweet zijn eigen weg. Hij negeert de afspraken die gemaakt zijn met bondgenoten, raadpleegt ze niet bij zijn eigen beslissingen, laat staan dat ze met ze overlegt. Zijn regering heeft hij marionetten gemaakt, ja-knikkers, de meningen van zijn chefs van staven negeert hij en de belangen van de wereld bij zijn beslissingen zijn van nul en gener waarde voor hem. In die zin heeft hij zichzelf gedevalueerd als wereldleider. Maar ja, hij scheept de hele wereld, met zijn (handels) beleid, wel op met zijn ‘America First’ strategie. China is daar al het slachtoffer van en Europa zal volgen. Dat hij daarmee ook zijn eigen land in de problemen brengt, is voor hem van minder belang zolang hij een meerderheid van het electoraat maar achter zich houdt. In feite is het Congres voor hem nog van belang zolang ze hem niet voor de voeten lopen. En oh wee, als Democraten of Republikeinen dat wel doen. Hij heeft er wel voor gezorgd dat het Hooggerechtshof hem door dik en dun zal blijven steunen. <citaat> De president schokte Amerikaanse diplomatieke en militaire kringen met zijn besluit vijftig tot honderd Amerikaanse militairen uit het Syrisch-Turkse grensgebied terug te trekken. De door Trump genegeerde experts hadden even nodig om van de schrik te bekomen. Met zijn zoveelste tweet heeft Trump het hele Amerikaanse Midden-Oostenbeleid op zijn kop gezet, met als onmiddellijk gevolg dat de Turkse strijdkrachten nu dezelfde Koerdische strijders bestoken die de Amerikanen hebben geholpen terreurbeweging Islamitische Staat (IS) uit te schakelen. Amerikaanse diplomaten lieten zich geërgerd uit over de eerbied waarmee Trump de Turkse president Recep Tayyip Erdogan bejegent. Trump vertelde hem dat hij, en hij alleen, het nieuwe Syriëbeleid bepaalt, niet het ministerie van Buitenlandse Zaken. Nicholas Burns, een vroegere Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken: “Trumps appeasement jegens Erdogan kost hem en de Verenigde Staten iets wat je moeilijk terugkrijgt: onze geloofwaardigheid als een betrouwbare bondgenoot.” Toch gunt Washington de Turken enige manoeuvreerruimte. Een hoge functionaris suggereerde dat Turkse militairen in het noorden van Syrië Koerdische strijders hard mogen aanpakken, maar ze niet mogen afslachten. Doen ze dat wel, dan zal Amerika reageren. Dat hij de Koerden uitleverde aan de genade van Turkije, leek hem niet te deren. Immers, ‘de Koerden hielpen ons niet in Normandië,’ twitterde hij. Ze vochten tegen IS uit eigenbelang, niet om de VS te steunen. En het was Obama’s schuld dat Washington zo nauw samenwerkte met de Koerden. </citaat> De Europese bondgenoten zijn woest, maar is dat wel terecht. Trump heeft ze gewaarschuwd dat hij zijn troepen uit het Midden Oosten zou gaan terugtrekken en dat Europa in actie moest komen. Dat negeerde de Europese leiders, behalve misschien Frankrijk en het VK (in eerste instantie). Het risico is nu dat de Koerden de gevangen genomen IS-strijders zullen laten gaan omdat zij nu alle energie moeten inzetten in de strijd tegen de Turken in N-O Syrië, waarvan ze hadden gehoopt dat ze daar een eigen soevereine staat hadden kunnen vestigen. Dat lijkt nu een vervlogen illusie te zijn geworden. Europa moet nu de gevangen genomen IS-strijders en hun familie terughalen uit het oorlogsgebied, maar daar lijken en nog niet toe bereid. Onze leiders zijn daar niet toe in staat, ze beperken zich tot het verminderen dan wel stopzetten van de wapenexport naar Turkije, maar dat kan betekenen dat de Russen wapens gaan leveren en dan staat Europa met lege handen. Uiteindelijk zal de wereldorde over dit Europese kortzichtig handelen een oordeel uitspreken. Op de achtergrond staan nog wel 3½ miljoen Syrische en Afghaanse vluchtelingen die door Turkije zijn opgevangen op hun tocht naar Europa. Als daarvan ½ miljoen onze richting opkomen reken de Euro-pese leiders in de grootste problemen. Het allerlaatste nieuws van NOS over dit dossier meldt dat in een Syrisch kamp bij de plaats Ain Issa zeker 785 mensen ontsnapt zijn. Dat melden Koerdische strijdkrachten in de regio. De ontsnapping werd eerder al gemeld door het vanuit Groot-Brittannië opererende Syrisch Observatorium voor Mensenrechten. Het kamp zou getroffen zijn door Turkse bombardementen. Het zou gaan om een groep aan Islamitische Staat gelieerde vrouwen en hun kinderen. Ain Issa wordt al sinds woensdag door Turkije gebombardeerd. De Koerdische strijdkrachten melden dat gevangenen de poorten van het kamp aanvielen, en daarna gevlucht zijn. In het kamp zitten 12.000 mensen. Voor het overgrote deel zijn dat vluchtelingen. Ook werden er in een deel van het kamp zo’n 1000 buitenlandse aan IS gelinkte vrouwen met hun kinderen vastgehouden. Het aantal mensen dat in Noord-Syrië op de vlucht is geslagen na de inval van Turkije woensdag is opgelopen naar 130.000, melden de Verenigde Naties. De organisatie vreest dat nog eens 400.000 mensen de komende tijd hun huis moeten verlaten. De Koerdische strijders die het kamp bewaken, zeggen al langer dat er een risico bestaat dat de IS’ers ontsnappen. Nu Turkse troepen in de regio oprukken bestaat de kans dat ze het kamp niet langer kunnen beheren. Het kamp in Ain Issa verkeert volgens het Syrische Observatorium voor Mensenrechten “in een staat van anarchie”. Het kamp ligt dicht bij de stad Raqqa, het voormalige IS-bolwerk van de terreurorganisatie. Zaterdagzei een woordvoerder van de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF) dat het bewaken van IS’ers “niet langer een prioriteit is”. “Wie geeft om de beveiliging van de gevangenen is van harte welkom om hierheen te komen en voor een oplossing te zorgen.” De SDF beveiligt volgens hem liever steden en burgers. Hij waarschuwde dat de operatie van Turkije ervoor zorgt dat IS zich kan hergroeperen. Het Syrische Observatorium voor Mensenrechten meldt negen executies, die zouden hebben plaatsgevonden, waaronder die van de Koerdische politica: Hevrin Khalaf. Zij is zaterdag vermoord, zo melden zowel Koerdische strijdkrachten als Turkse media. De 35-jarige was “uit haar auto gehaald door Turkije gesteunde strijdkrachten”, zegt de politieke tak van de SDF. Ze zou vervolgens geëxecuteerd zijn. Turkse media melden dat ze na een “succesvolle operatie” uiteindelijk “geneutraliseerd” is. Het Syrische leger gaat zich met de Turkse inval bemoeien en gaat de Koerden steunen?

Mario Draghi is voor mij de grootste crimineel’

Dat zegt Felix Zulauf, vermogensadviseur en eigenaar en president van Zulauf Asset Management, een in Zug, Zwitserland gevestigd hedgefonds, dat hij in 1990 oprichtte en nu als zijn eigen familiebedrijf functioneert. Volgens MacroAxis had Zulauf Asset Management $ 1,7 miljard aan activa onder beheer. Zulauf is al bijna 30 jaar een vast lid van de Barron’s Toundtable. Hij is al meer dan 40 jaar actief in de financiële sector. Hij begon zijn loopbaan bij UBS, waar hij uitgroeide tot hoofdstrateeg en een veel gevraagde beurswatcher in de media. Met de voorspelling van de crisis van 1987 werd zijn aanzien nog groter. Peter van Maldegem interviewde hem voor het Belgische financiële dagblad De Tijd: https://www.tijd.be/markten-live/fondsen/strategie/macro-econoom-zulauf-mario-draghi-is-voor-mij-de-grootste-crimineel/10170857.html <citaat> Pensioenfondsen, banken, maar ook ons vertrouwen in geld, het ligt allemaal aan diggelen door het beleid van de centrale banken. Mario Draghi is voor mij de grootste crimineel ter wereld.’ Dat zegt de Zwitser Felix Zulauf, gekend om zijn haarscherpe marktanalyses. Ik ben heel pessimistisch voor Europa. We zijn volledig mismeesterd, de huidige generatie in Europa zal geen vrije markt meer kennen’, zegt hij. De financiële markten zijn in de ban van de recessievrees. Felix Zulauf: ‘Het is duidelijk dat de economie vertraagt. En ik zie weinig redenen om te geloven dat daar snel verandering in zal komen. Velen menen dat de wereldeconomie vertraagt door de handelsoorlog. Dat is een verkeerde analyse. Ik zie twee redenen voor de economische inzinking. Ten eerste is er China. Daar is de kredietmarkt tot de laatste druppel uitgeperst om de hoge groei te handhaven. De enige manier om die niet te laten ontploffen is langzaam de lucht uit de zeepbel te halen. China is dat aan het doen. Het gevolg is dat de hoge groeiverwachtingen voor het land niet meer realistisch zijn. Dat heeft een belangrijke impact op de rest van de wereld. Want China was sinds 2009 de locomotief van de wereldeconomie. De helft van de exportgroei in Europa was te danken aan China. Behalve in China neemt ook de groei in de Verenigde Staten af. Ik acht een herhaling van een recessie zoals we die in 2008 en 2009 zagen weinig waarschijnlijk. Ik denk dat de economie verder zal vertragen en in 2020 een dieptepunt bereikt.’ Ik hou het niet voor onmogelijk dat we geraken in een situatie van stagflatie: een stijgende inflatie bij een lagere economische groei dan wel een krimp. Hoe geraken we uit de recessie? Zulauf: ‘Hiervoor kijk ik vooral naar de overheid. We hebben overheidsuitgaven nodig om uit het dal te kruipen. De kans is groot dat Amerikaans president Donald Trump dat in 2020 zal doen. Een gewaagde voorspelling is dat niet, want dat zien we bij alle Amerikaanse presidenten in het jaar van de verkiezingen. En ik verwacht dat de centrale bank in de VS de rente verder zal verlagen. De vraag is alleen hoe agressief. Ik denk dat een agressieve verlaging met minstens 100 basispunten nodig is.’ Waarom denkt u dat? Zulauf: ‘Als je naar de conjunctuurcyclus kijkt, moet je altijd zoeken waar de kredietexcessen liggen, want daar zit de grootste kwetsbaarheid. De grootste kredietexcessen in de huidige cyclus liggen in de groeilanden, inclusief China. Veel schulden zijn uitgedrukt in Amerikaanse dollars. Zolang de dollar sterk blijft omdat de Fed de rente niet voldoende verlaagt, heeft de wereld een probleem. Dan stevenen we af op een grote crisis. Die zal in de groeilanden beginnen. De zwakste landen zitten al in een crisis, denk aan Argentinië en Turkije, en er kunnen er andere volgen. Indonesië staat er niet goed voor, Zuid-Afrika zit in slechte papieren, en ook China herbergt alle kenmerken van een crisis in wording. Al denk ik wel dat China door zijn autocratisch systeem een grote crisis kan afwenden.’ </citaat> Dan maakt Zulauf een kritische kanttekening bij het interpreteren van economische ontwikkelingen in relatie tot monetair beleid. “Centraal bankiers zijn de slechtste econo-mische voorspellers die er zijn. Toch hangt iedereen aan hun lippen. Geen enkele crisis hebben ze zien aankomen, en ze doen altijd het tegenovergestelde van wat moet.” <citaat> Hoe kijkt u naar het beleid van de Europese Centrale Bank? Zulauf: ‘Mario Draghi is voor mij de grootste crimineel ter wereld. In zijn korte periode aan de macht vernietigde hij de geloofwaardigheid van de nog jonge centrale bank, ons vertrouwen in geld en ons vertrouwen in wetten. Want volgens de wet moet eigendom beschermd worden. Maar als je geld afneemt, wat bij negatieve rentes gebeurt, dan is dat tegen de wet. Draghi vernietigde op die manier ook het banksysteem. De banken zien zwaar af in het huidige renteklimaat. De bankaandelen staan opnieuw dicht bij de dieptepunten van 2008 en 2012, zonder dat we nu een crisis hebben gehad. Dat is het gevolg van een miserabel monetair beleid. Het enige waar Draghi in geïnteresseerd is, is Italië en de zwakke euro-landen te redden.’ ‘Draghi heeft ook het pensioensysteem onderuitgehaald. Hij heeft de pensioenfondsen in ernstige problemen gebracht. Over 25 jaar zal je zien welke schade hij heeft aangericht voor de mensen die dan met pensioen gaan. Hij heeft het begrip van de samengestelde intrest – waarbij de rente op de rente een sneeuwbaleffect creëert – van tafel geveegd. Hij straft de spaarders en moedigt de speculanten aan. Als je in een economie de drijfveren voor sparen wegneemt, creëer je een probleem. Want een economische wet zegt dat sparen gelijk is aan investeren. Als je het sparen wegneemt, is dat nefast (= rampzalig) voor de investeringen en ondermijn je op lange termijn de productiviteit. Natuurlijk kan je kapitaal creëren door de geldpersen van de centrale banken te laten draaien. Maar dat is helemaal iets anders dan geld dat via het rentesysteem organisch groeit. Dit is geen vrije economie meer.’ Velen hebben kritiek op het beleid van de centrale banken. Maar wat is het alternatief? Zulauf: ‘De oplossing ligt bij de overheid. Belastingen moeten lager, regulering moet minder. Mensen moeten aangemoedigd worden om te sparen en te investeren. Maar ik zie dat jonge mensen vandaag zeggen: waarom zou ik me doodwerken? Ik kom goed rond, ik ga het wat kalmer doen. Wel, dat is niet hoe rijke naties gebouwd worden. Dat is te veel socialisme. De huidige generatie is de eerste generatie die veel zal erven, maar ze zal slechter af zijn dan haar ouders. Met onze demografie en de beperkte productiviteitsgroei kan je geen groei creëren. En onze systemen hebben groei nodig. In China is het compleet anders. Die mensen willen vooruit. Op lange termijn wordt China een groot succes.’ Welke gevolgen heeft het rentebeleid op de financiële markten? Zulauf: ‘De negatieve rente heeft geleid tot een complete misallocatie (= onjuiste toedeling) van kapitaal. Er zijn onevenwichtigheden ontstaan die je niet hersteld krijgt in een vrije markt. Je kan ze enkel herstellen via een planeconomie. Daarom worden we meer en meer in zo’n geleide economie geduwd. Ik denk dat de vrije markt over is voor de komende generatie. Er is meer manipulatie en tussenkomst van overheden. Volgens een studie van de Bank voor Internationale Betalingen (BIB) verdient tussen 6% en 12% van de beursgenoteerde ondernemingen – de zombiebedrijven – in het Westen hun kapitaalkosten niet terug. Die bedrijven overleven dankzij de onnatuurlijk lage rente waartegen ze kunnen lenen. Dat verlaagt de productiviteit en de welvaart. Net zoals communisten dat deden in het verleden. Nee, we zijn volledig mismeesterd. Ik zie veel gelijkenissen tussen de Europese Unie en de centraal geplande economie zoals we die in de Sovjet-Unie kenden. Centralisatie in grote unies werkt niet. Het zal productiviteit opeten in plaats van er te creëren.’ ‘De creatie van de euro was fout. Niet omdat het slecht is één munt te hebben, wel omdat de euro onevenwichtigheden creëert. Die zouden in evenwicht gebracht moeten worden, wat niet lukt. Zonder unie zou Italië zijn munt kunnen devalueren. Dat zou veel problemen oplossen. Nu heeft Italië een munt die te sterk is. Het kan dat niet aan. Italië zit gevangen in een deflatie-verhaal. Veel Italianen trekken naar het buitenland om een job te vinden. Italiaanse mannen blijven gemiddeld tot 37 jaar thuis, en er worden weinig kinderen geboren. Heeft de misallocatie van kapitaal al tot te hoge waarderingen op de aandelenmarkten geleid? Zulauf: ‘Ook hier weer de centrale banken. Grote correcties zijn niet meer mogelijk, want zodra de markten met 20% corrigeren, grijpen de centrale banken in. In de VS heeft 60% van de aandelen een hoger dividendrendement dan de overheidsrente op tien jaar. In Europa is dat 100% van de aandelen. 100%, dat is toch geen teken van een vrije markt meer?’ ‘Ik verwacht de komende tien jaar een rendement voor de wereldwijde aandelenindex MSCI World van 2% à 2,5% per jaar. Dat zal volledig uit het dividendrendement bestaan. En om dat te halen moet u verdragen dat uw aandelenportefeuille de komende tien jaar schommelingen van 20% opwaarts en neerwaarts zal kennen. Dat klinkt weinig aantrekkelijk, maar het is nog altijd beter dan een negatieve rente zoals die op een tienjarige overheidsobligatie.’ Belegt u anders dan 40 jaar geleden? Zulauf: ‘Zeker. Tot de laatste cyclus kon je nog spreken van een vrije markt, vandaag niet meer. Nu wordt de markt geleid door de centrale banken en hun substituten, de BlackRocks en Goldman Sachsen van deze wereld, die gigantische kapitalen onder beheer hebben. Je ziet de grote bewegingen niet meer. De overheden beheersen de cyclussen, die minder heftig zijn en langer duren.’ ‘De Amerikaanse aandelenmarkt zit al tien jaar in een stierenmarkt (stijgende beurzen, red.). Niet omdat de beste bedrijven Amerikaans zijn. Wel omdat kapitaal zich wereldwijd onveilig voelt in zijn eigen omgeving en op zoek gaat naar veilige havens. Het kapitaal kan nog wel even verder vloeien naar de VS. Maar Trump moet voorzichtig zijn. Want als de VS het voordeel van de dollar als referentiemunt verliezen, verliezen ze heel veel. We zien het nu al met de cryptomunten. Hun succes is een gevolg van het wantrouwen in de centrale banken.’ </citaat> Zulauf zegt nogal wat: Draghi is een crimineel, over de toekomst van Europa is hij mismeesterd, banken maken moeilijke tijden door, centrale bankiers zijn de slechtste economische voorspellers, als de ECB sparen ontmoedigt is dat nefast (= rampzalig) voor investeringen, het pensioenstelsel wordt ontmanteld en negatieve rente leidt tot een complete misallocatie van kapitaal met andere woorden ‘het volk wordt daarvan het slachtoffer’. Concluderend, het financieel/monetaire systeem dient het kapitalisme ten koste van onze sociaal/maatschappelijke waarden. En dan de vraag “wie beschermt de belangen van de burgers in dit proces? “

De vraag die al enige tijd te horen is: hoe is het toch mogelijk dat de economie zo lang standhoudt in een periode van hoogconjunctuur. In de VS al >10 jaar. Hoe is dat mogelijk? Het lijkt erop dat het geheim schuilt in het monetaire beleid van goedkoop geld in de markt pompen en zodoende een recessie afwenden. Maar het einde van dat wondermiddel lijkt in zicht, want de bijwerkingen die dat met zich meebrengt verstoren het finan-cieel/monetaire en sociaal/maatschappelijke evenwicht. Daarnaast is door Donald Trump, de President van de Verenigde Staten, een handelsoorlog ontketend tegen zijn grote economische rivaal, de Volksrepubliek China, met het instellen van invoerheffingen op de hele export van China naar de VS en handelsverboden met grote Chinese techbedrijven. Daardoor daalt de wereldhandel en neemt de economische groei af. Verder dreigt er een valutaoorlog, aangezwengeld door de VS. Verder gaat de VS, op 18 oktober aanstaande, bepaalde Europese producten (uitgebreidere info verderop in dit blog) belasten met importheffingen. Al die ontwikkelingen zullen een drukkend effect uitoefenen op econo-mische bedrijvigheid, hier en elders. Vooralsnog vallen bij onze oosterburen de zwaarste klappen, die ongetwijfeld ook een uitstraling zullen hebben op andere Europese landen. De effecten van het beleid van de ECB, nog meer goedkoop geld in omloop brengen, zullen die ontwikkeling niet stoppen. We bevinden ons, ook de VS, nu op een route die ons zal leiden naar een recessie. Hoe zwaar die wordt en welke uitstraling die met zich meebrengt is op dit moment nog niet in beeld te brengen. Hoe gaan de effectenbeurzen en de vastgoedprijzen reageren, welke gevolgen heeft dat voor de inflatie, hoe verstandig gaan wereldleiders regeren, welke effecten mogen we verwachten van een economie die gevoed wordt door negatieve rentes. Veel vragen geen antwoorden. De vraag blijft actueel wat mensen met hun spaargeld/vermogens moeten doen om ze te beschermen tegen mogelijk onheil. Wat is wijsheid bij deze verwachtingen? Toch in vastgoed of in goud of andere edele metalen en grondstoffen/mineralen, misschien wel in bitcoins of nog meer dichterbij: cash in een ouwe sok.

De mooie tijden zijn voorbij

Dit is te lezen op DFT. Wereldwijd neemt de vrees voor een economische neergang toe. Deze week zagen we deze angst ook bij beleggers. De beurzen doken in het rood. Economische analisten waarschuwen al langer voor de kans op een lagere groei en zelfs een recessie. Maar die valt, zoals we al eerder schreven, niet te voorspellen. Volgens de heersende opvatting is een onverwachte recessieklap niet waarschijnlijk en wordt uitgegaan van een sluipende economische verslechtering die in veel landen al zichtbaar wordt. Zo wordt gewezen op recente cijfers die wijzen op een verzwakking van de internationale economie. Daardoor lopen steeds meer landen het risico dat ze te maken krijgen met tegenvallende groeicijfers of zelfs een stilstand of krimp. Door de handelsruzie tussen de VS en de EU is er nu sprake van een versnelling. Een voorbeeld van de economische malaise zien we in Duitsland. In het tweede kwartaal van dit jaar kromp de Duitse economie al met 0,1% en het toonaangevende Instituut voor Financieel Onderzoek (IFO) meldde dat een recessie in het derde kwartaal waarschijnlijk is. De economie van Duitsland heeft net als de meeste Europese landen te maken met de afzwakkende mondi-ale economie, de handelsoorlogen van de VS met China en Europa, en onzekerheden rond de Brexit. Vooral met de Duitse industrie gaat het minder goed en de kans op een verdere verslechtering neemt toe als Washington het dreigement uitvoert om auto’s en onderdelen van auto’s uit Europa te gaan belasten. Deze week debatteerden de financiële specialisten van de fracties in de Tweede Kamer met de bewindslieden van Financiën over de Mil-joenennota 2020. Opvallend was dat er niet gesproken werd over de dreigende donderwolken boven onze economie, maar vooral over de feestelijke lastenverlichting voor de middenklasse en de extra uitgaven van het kabinet Rutte III voor de publieke sector (zorg, defensie, onderwijs, veiligheid). Zo leert de ervaring dat een Duitse economische neergang al snel negatieve effecten heeft op onze economische groei. Daarnaast krijgt de Nederlandse economie tevens last van binnenlandse factoren, zoals de krapte op de arbeidsmarkt, een tegenvallende loongroei, de stikstofproblematiek, maar ook de aanhoudende lage arbeidsproductiviteit. Daardoor loopt de minister van Financiën, Wopke Hoekstra, een reële kans op tegenvallende begrotingsinkomsten. We voorspellen nu al dat we dan volgend jaar op Prinsjesdag te maken krijgen met ouderwetse bezuinigingsoperaties, ook wel aangeduid ‘als de broekriem aanhalen’. Binnen de Tweede Kamer was van dit alles nog niets te merken. Een deel van de linkse oppositie (PvdA en de SP) vindt zelfs dat Rutte III nog steeds te weinig uitgeeft en eist extra uitgaven voor onder-wijs, de zorg en de laagste inkomens. De PvdA dreigt daarbij tegen het Belastingplan te stemmen als deze wens niet wordt gehonoreerd. Ondanks de gezamenlijke linkse tegenbegroting krijgen de sociaaldemocraten daarvoor geen steun van GroenLinks. De woordvoerder van deze partij, Bart Snels, gaf een opsomming van alle verbeteringen die Rutte III in de Miljoenennota had opgenomen en stelde vast dat die ook vergaand tegemoet komen aan de wensen van de PvdA. Snels vond dan ook dat deze partij een politiek spelletje speelde. Daarmee maakte hij ook duidelijk dat de PvdA bezig is met een nederlagenstrategie. Wij herinneren ons nog dat met deze strategie in het verleden slechte ervaringen zijn opgedaan. Maar samen met GroenLinks was er nu best wel een kans geweest om bijvoorbeeld voor het onderwijs een extra bedrag binnen te halen. Deze week verscheen in De Telegraaf onder de aansprekende kop  ’Lonen omhoog, maar niet genoeg’ een helder artikel over de teleurstelling dat werkend Nederland bij lange na niet de 4 tot 5% loonstijging krijgt waaraan politiek Den Haag zijn zegen heeft gegeven. Maar Den Haag gaat daar niet over en wij zien dat werkgevers nu al rekening gaan houden met de donkere wolken die bij veel ondernemers tot lagere bedrijfsresultaten zullen leiden. In zijn analyse heeft DFT-commentator Martin Visset een vooruitziende blik: „Nu er donkere wolken verschijnen boven onze economie is het wachten op het moment dat ondernemers weer op de rem gaan staan.” Gezien de aanzienlijke kans op lagere bedrijfsresultaten is de looneis van 5% van de FNV voor volgend jaar kansloos. Het gaat hier om een structurele loonkostenpost die door goed draaiende bedrijven nu nog is op te vangen, maar bij dalende winsten niet meer en dat gaat dan banen kosten. Maar aan de andere kant hebben werknemers de afgelopen jaren een forse achterstand opgelopen. Ook in het economische belang van het bedrijfsleven zelf moet daaraan wat gedaan worden. Daarom moet naast een verantwoorde cao-loonstijging, gezocht worden naar een tegemoetkoming voor werk-nemers die voor bedrijven geen extra lastendoorwerking heeft naar de komende jaren. Dat kan via vormen van verplichte winstdelingsregelingen, maar ook door werknemers een eenmalige extra loonbedrag uit te keren. Politiek Den Haag zou daarbij kunnen regelen dat dit bedrag wordt vrijgesteld van belastingen en premies. Door de huidig hoge druk levert een bruto loonsverhoging van bijvoorbeeld €100 voor veel werknemers netto niet meer dan rond de €40 op.

ChristenUnie en PvdA willen dat er een fonds komt dat risicovolle of problematische schulden van huishoudens opkoopt. Door tussenkomst van zo’n fonds hebben mensen nog maar één schuldeiser, lopen de schulden niet verder op en kunnen hulpverleners zich volledig richten op schuldhulpverlening en de sanering ervan, luidt hun redenering. Een gezin met diepe schulden heeft volgens hen gemiddeld veertien schuldeisers, voor in totaal €43.000. „Schulden zijn een pervers verdienmodel geworden van incassobureaus en handelaren die een slaatje willen slaan uit de situatie”, stelt Tweede Kamerlid Eppo Bruins van de ChristenUnie. Omdat het Rijk en de Belastingdienst nog steeds voorrang krijgen bij het innen van schulden komen huurders met achterstand nooit uit de problemen”, zegt voorzitter Marnix Norder van Aedes. „Een dak boven je hoofd is in die situatie belangrijker dan een boete of een bekeuring.” De branchevereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren (NVVK) juicht de komst van zo’n fonds toe. „Dat haalt de stop uit de fles van het schuldenprobleem”, aldus voorzitter Marco Florijn. „Ruim een half miljoen mensen en huishoudens met geldzorgen leven nu ongezond. De spanningen die bij schulden horen, leveren psychische en sociale problemen op.” De NVVK pleit er overigens niet voor dat alle schulden worden kwijtgescholden. „Maar dat mogelijk is wordt er afgelost want ook schuldeisers hebben recht op een faire behandeling van hun vordering”, zegt Florijn. “Maar kwijtschelding is soms een middel dat meer oplevert dan doorgaan met incasseren.”

Om het aantal huisuitzettingen verder te laten afnemen is het belangrijk dat het Rijk en de Belastingdienst geen voorrang meer krijgen bij het innen van schulden. Dat zegt de vereniging van woningcorporaties Aedes. Voor het vijfde jaar op rij is het aantal huisuitzettingen gedaald. Vorig jaar gingen woningcorporaties bij 3000 huishoudens over tot uitzetting, 19% minder dan in 2017. Onder huurders met een huurachterstand zijn opvallend veel mensen met verward gedrag, blijkt uit een enquête van de vereniging onder 170 woningcorporaties. Of je mensen die diep in de schulden zitten, veelal niet het gevolg van eigen schuld, die schulden niet zou moeten kwijtschulden wijs ik niet radicaal af. Het komt regelmatig voor dat mensen het slachtoffer worden van externe factoren of slachtoffer worden van fouten van derden. Sowieso moeten bedrijven die op afbetaling leveren aan mensen die al een aantekening hebben bij het BKR, schulden niet kunnen laten innen door incassobureaus of deurwaarders. Mensen die in een uitkering of bijstand zitten kunnen niet belaagd worden voor het betalen van achterstanden. De hoogste prioriteit moeten huurschulden, zorgpremies en energierekeningen en rekeningen voor voedsel krijgen. De laagste naar postorderbedrijven, DUO studieschulden, de fiscus en de overheid. Mensen in een uitzichtloze situatie moeten kwijtschelding van schulden krijgen en met een schone lei, wel met beperkingen om herhaling te voorkomen, een herstart kunnen maken. Mensen met een gat in hun hand moeten op cursus en begeleiding krijgen.

Ex-topbankiers van centrale banken trekken aan de bel bij de ECB

Kortheidshalve verwijs ik naar de link van het NRC https://www.nrc.nl/nieuws/2019/10/05/ex-topbankiers-hekelen-ecb-a3975730

Wat mij aanspreekt is de uitspraak dat het huidige monetaire beleid op een verkeerde diagnose is gebaseerd en dat de ECB hiermee haar onafhankelijkheid dreigt te verliezen.” Dat is harde taal richting Frankfurt. Draghi zal met zo’n afscheidscadeau, bij zijn afscheid over 3 weken, niet in dank afnemen. Eerder wees hij Klaas Knot terecht dat hij uit de school had geklapt. In zijn hele financiële loopbaan had hij dit nooit eerder meegemaakt, bracht hij in de openbaarheid. In feite bracht Knot dezelfde boodschap als de vier voormalige centrale bankpresidenten. Ik heb al eerder gesteld dat het monetaire beleid van de ECB ons de afgelopen drie jaar in een deplorabele toestand heeft gebracht. Maar Draghi is ook het slachtoffer geworden van het feit dat overheden van de 19 eurolanden, vooral de rijkere landen die nu de bel luiden, helemaal niets gedaan hebben om de economie te stimuleren, het tegendeel zelfs: de begrotingsoverschotten werden gebruikt om de staatsschuld af te lossen. En daarvoor slaan ze zich op de borst, de onnozelen. Wat ik Draghi kwalijk neem is dat hij in 2016 niet is gestopt toen duidelijk werd dat de regeringsleiders zich niets aantrokken van de noodkreten van hem dat hij de problemen niet alleen kon oplossen. Hij had daadkracht moeten tonen en het opkoopprogramma toen al moeten stilleggen, maar hij ging door en dat neem ik hem kwalijk. De kritiek van de ex-topbankiers beperkt zich tot één onderwerp. Waar weinig aandacht aan wordt besteed is het streven om de 19 eurolanden samen te smeden tot een eenheid, waarvoor één monetair beleid kan worden gevoerd. Zowel binnen de EU als binnen de eurozone blokkeren de rijkere landen zo’n hervorming van de Unie. Ik heb daar volledig begrip voor, maar dat betekent dan wel dat de Muntunie uiteen valt in een neuro-zone (rijkere landen) en een zeuro-zone (armere landen). Voor de kortere termijn kan dat een oplossing zijn, als duidelijk wordt aan wie welke schulden binnen de ECB worden toebedeeld. Neem de Griekse, Italiaanse en andere landen met een staatsschuld >100%. Draghi heeft tijdens zijn 8-jarig beleid de zwakke eurolanden en de zwakke banken de hand boven het hoofd gehouden in plaats van een harde sanering door te voeren. Een probleem zou dan zijn geworden hoe pensioen- en spaargelden bij die getroffen banken veilig gesteld hadden kunnen worden. Daarvoor hadden de rijke banken zich dan garant moeten stellen. En dat willen ze niet. Die willen ‘hutje bij mutje’ houden. Ook komt er geen eurozonebegroting (BICC), die wordt geblokkeerd door Nederland, Duitsland, Zweden, Denemarken en Oostenrijk, in zijn oorspronkelijke opzet zoals de Fransen het hebben voorgelegd. Waar nu overeenstemming over is bereikt stelt niets tot heel weinig voor, maar onze minister Hoekstra is enthousiast over wat hij voor Nederland binnen heeft gehaald. Maar de vraag is of het nog om de belangen van enkele soevereine staten gaat of om die van Europa?

Nóg meer obligaties kopen zou geen effect hebben op de inflatie, maar de bijwerkingen worden steeds groter. De Duitse krant Bild beeldde Draghi uit als ’Graaf Draghila’, compleet met vampiertanden, die de spaarders uitzuigt. Hoe anders is dat in het Verenigd Koninkrijk. Niet omdat de Britten nou zo blij zijn met Mark Carney, de gouverneur van de Bank of England (BoE). Maar dat is in ieder geval niet omdat Carney de geldkraan wijd opendraait. Terwijl zijn vakbroeders in de VS en Frankfurt de rente alweer aan het verlagen zijn en in de eurozone straks weer obligaties worden ingekocht, houdt Carney vol dat de markten rekening moeten houden met een ’geleidelijk stijgende rente’. Is dat omdat de Britse economie er zo florissant bij ligt? Mwah. De arbeidsmarkt draait goed, de werkloosheid schommelt al sinds begin dit jaar onder de 4%. Maar ook in het Verenigd Koninkrijk ligt een recessie op de loer. De groei in de dienstensector is bijna tot stilstand gekomen, de bouw en de industrie krimpen al een aantal maanden. In het tweede kwartaal kromp de economie al eventjes met 0,2%. Wat beleggers betreft, mag het dus allemaal wel wat ruimer. Dat zou niet alleen de Britse economie een zetje kunnen geven, maar vooral de aandelen- en obligatiebeurs helpen. „Carney is niet mijn favoriete centrale bankier”, zei een Britse obligatiebelegger me met het typisch Britse gevoel voor understatement. Ook Brexiteers zijn niet gelukkig met Carney. Die beschuldigen hem van bangmakerij, omdat hij waarschuwt dat een no-deal Brexit voor grote economische schade zou zorgen. Als het puntje bij paaltje komt, zal de BoE de economie wel weer stimuleren. Bij de meest recente rentevergadering was al wat meer twijfel te horen. De rente gaat alleen nog omhoog als er een duidelijk groeipad omhoog is, en als de wereldeconomie herstelt. En daar lijkt het voorlopig allemaal niet op. Maar zo lang insinueren dat de rente eerder zal stijgen dan dalen, komt de geloofwaardigheid van de BoE niet ten goede. Het is dat Draghi, die als hij eind van de maand afzwaait bij de ECB al 72 jaar is, het waarschijnlijk wat rustiger aan zal gaan doen. Maar anders hadden heel wat beleggers hem graag zien stuivertje wisselen met Carney. Want van schroom om de geldkraan open te zetten, heeft Draghi geen last.

Centrale banken willen dat overheden ingrijpen in de huizenmarkt om stijgende huizenprijzen tegen te gaan. Bij elf van de dertig landen in de Europese Unie moet actie worden ondernomen, vindt toezichthouder European Systemic Risk Board (ESRB). Onder meer Nederland, Zweden en België zijn opgeroepen om meer veiligheidsmaatregelen in te voeren, meldt de Britse zakenkrant Financial Times. De zakenkrant sprak met Francesco Mazzaferro van de ESRB. Dit instituut is na de financiële crisis opgericht om systeemrisico’s in de financiële sector te voorkomen en te beperken. “We willen dat mensen begrijpen dat we in veel landen terug zijn op de pieken van voor de crisis in de huizenmarkt”, aldus Mazzaferro. De ESRB adviseert overheden zoals Nederland om bijvoorbeeld de maximale hypotheekschuld die particulieren op kunnen nemen verder te begrenzen. Ook zouden financiële partijen gedwongen kunnen worden hun bufferkapitaal te verhogen. Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank (DNB), hamert al langer op maatregelen om de schulden van huizenkopers te beperken. Nederlandse huizenbezitters hebben vergeleken met andere landen hoge hypotheekschulden. Bij een congres van de ESRB vorige week vertelde hij dat doordat politieke maatregelen uitblijven, dit er onder meer voor zorgt dat starters op de huizenmarkt minder makkelijk een huis kunnen krijgen. “De politieke cyclus is simpelweg niet gesynchroniseerd met de economische cyclus en politici zullen nooit een probleem oplossen dat ze niet hebben”, zei Knot toen.

Een veertigtal wetenschappers en mensen uit het bedrijfsleven pleit er in een brief aan de Tweede Kamer voor dat de rekenregels voor pensioenen worden aangepast. Het huidige stelsel zorgt volgens hen voor een onzeker pensioen. Het huidige systeem zou uitgaan van “korten wanneer mogelijk”, terwijl volgens de groep pas “indien nodig” voor korten moet worden gekozen. “Er is geen enkel ander land dat zoveel pensioenvermogen per inwoner heeft opgebouwd als ons land. En toch lezen we dagelijks in de krant dat onze pensioenfondsen in grote moeilijkheden verkeren”, staat in de brief. Het pensioenstelsel zou volgens hen rekening moeten houden met de feitelijke rendementen van de pensioen-fondsen, die er ook zijn, in plaats van met de risicovrije rente, die op dit moment bijna de 0% heeft bereikt. De dekkingsgraden zijn op dit moment gebaseerd op “het theoretische geval dat pensioenfondsen de komende vijftig jaar geen rendement meer zullen maken”, aldus de critici. De rekenregels worden daarnaast momenteel “in extremis” aangehouden, stellen ze. Bekende ondertekenaars van de brief zijn hoogleraren en ondernemers o.a. voormalig CDA-minister Elco Brinkman, oud-directielid bij De Nederlandsche Bank Lex Hoogduin en voormalig voorzitter van de Sociaal-Economische Raad Herman Wijffels.

Strategisch Actieplan voor Artificiële Intelligentie

Staatssecretaris Mona Keizers op Economische Zaken heeft deze week een document aan de Tweede Kamer over de aanpak van kunstmatige intelligentie in de samenleving van de toekomst.

https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2019/10/08/actieplan-intensieve-publiek-private-samenwerking-en–investeringen-voor-ai

https://www.nrc.nl/nieuws/2019/10/08/nederland-steekt-miljarden-in-terugwinnen-ai-terrein-a3976006

https://www.nrc.nl/nieuws/2019/10/09/ai-op-de-agenda-nu-de-miljarden-nog-a3976255

Het is een onderwerp waar ik al eerder aandacht voor heb gevraagd in het kader van de inrichting van de samenleving voor de huidige en komende generaties. Wij gaan op weg naar een maatschappij waarin duiding moet worden gegeven van de mens in relatie tot de factoren arbeid, kennis/opleiding, inkomen, zorg, veiligheid en privacy. De komst van algoritmen en robotisering spelen daarin een grote rol en vereisen andere opleiding en vorming van werknemers. Ook moeten de waarden van democratie en de positie van waar de macht komt te liggen (bij de, hoofdzakelijk Amerikaanse, mega tech-bedrijven of toch nog bij de politiek) en duurzaamheid worden vastgelegd. In dat hele proces heeft Nederland, maar ook de Europese Unie, een achterstand van zeker tien jaar. Wij moeten beginnen daarover te denken, de architecten moeten nog aan het werk worden gezet de blauwdrukken daarvoor te ontwerpen. Daarbij speelt een grote rol het format waarin Europa gestructureerd gaat worden: als een eenheid dan wel een eenheid van een groot aantal soevereine staten, die hun eigen belangen zo optimaal mogelijk willen blijven behartigen. Een aantal citaten uit de reacties, die het NRC optekende, over het gepresenteerde ‘actieplan KI/AI’ door een staatssecretaris op EZ en niet door de minister van OCW. Vreemd!!! <citaat> Ahold Delhaize-topman Frans Muller maakt zich zorgen. Zijn bedrijf wordt met de dag afhankelijker van werknemers met verstand van kunstmatige intelligentie. Het lastige: die zijn nauwelijks te vinden. En als je ze vindt, vertrekken ze naar het buitenland. „En echt niet alleen naar China of Silicon Valley. Ook naar Duitsland, naar Frankrijk, naar Scandinavië”, zegt Muller. „We hebben het als Nederland de laatste jaren laten lopen.” Computers worden steeds beter, efficiënter en sneller in taken waar je normaal gesproken menselijk denkwerk bij nodig hebt. Kunstmatige intelligentie (KI) – ook wel artificiële intelligentie, AI – is inmiddels overal. Chatten met een robot van de klantenservice. [wat nog lang geen succes is] Netflix dat met behulp van slimme algoritmes aangeeft welke films je moet zien. De NS-app die voorspelt hoe druk de trein is. De technologische ontwikkelingen volgen elkaar in razend tempo op. Daarbij concurreren landen wereldwijd om de grootste talenten. ……. Staatssecretaris Mona Keijzer (Economische Zaken en Klimaat, CDA) maakte vorige week bekend dat het kabinet de komende zeven jaar €1 mrd in de ontwikkeling van KI steekt. Nog eens €1 mrd komt van een groep van zo’n zestig bedrijven, verenigd in de zogenoemde AI-Coalitie. Het kabinet stopt dit jaar €64 miljoen euro in deze technologische ontwikkeling, onder meer door te investeren in defensietechnologie, scholing van ambtenaren en innovatiesubsidies. Dat bedrag wordt de komende jaren verdubbeld. Of het om ‘nieuw’ geld gaat of dat het uit bestaande investeringsfondsen moet komen, is nog niet duidelijk. Daarnaast gaat een groep van vijf Nederlandse multinationals de komende vier jaar tientallen miljoenen euro’s extra investeren in de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie. ING, Philips, KLM, NS en Ahold Delhaize financieren onder meer de aanstelling van 25 hoogleraren en universitair (hoofd)docenten binnen dit vakgebied op Nederlandse universiteiten. De nieuwe wetenschappers combineren hun onderzoekswerk met een parttimebaan bij de bedrijven – een zogenoemde joint appointment. Alle 170.000 medewerkers van de vijf bedrijven worden geschoold in kunstmatige intelligentie. En de multinationals stellen ‘innovatieve teams’ samen die in Nederland AI-problemen gaan oplossen. Dit plan – Kickstart AI – werd gepresenteerd en is een initiatief van Ahold Delhaize-topman Frans Muller. „We hebben mooie bedrijven, geweldige universiteiten en er wordt hier goed Engels gesproken”, zegt Muller in een toelichting op het kantoor van NS, met commercieel directeur Tjalling Smit. Muller: „Dan gaat het je aan het hart dat je in Nederland zo aan kracht verliest. Toen heb ik een aantal collega’s opgebeld.” Het extra geld is hard nodig om concurrerend te blijven. Wetenschappelijke instituten zien topwetenschappers steeds vaker voor Duitsland of Frankrijk kiezen. Vanuit wetenschappelijke opleidingen stroomt te weinig talent door naar bedrijven. Jaarlijks studeren in Nederland zo’n zevenhonderd studenten KI af aan universiteiten, terwijl er tienduizenden nieuwe arbeidskrachten nodig zijn. De vijf universiteiten die de studie KI aanbieden, houden het studentental noodgedwongen beperkt. De staf is te klein om grotere aantallen goed onderwijs te geven. De Universiteit van Amsterdam neemt daarom jaarlijks maar honderdvijftig masterstudenten aan, terwijl zich vijfhonderd kandidaten aanmelden. Zouden er meer wetenschappers zijn in deze discipline, dan konden de universiteiten ook het aantal studenten uitbreiden. </citaat> Al eerder heb ik aan de orde gesteld in welke mate KI wordt ingepast in het nieuwe maatschappijmodel. Blijven robots ondergeschikt aan de mens of wordt de mens dienstbaar aan de robotisering. Het FNV streeft naar het eerst, ik denk dat uiteindelijk de robot de regie gaat overnemen met alle gevolgen vandien voor de samenleving. Is dat dan een verrijking of verarming en welke gevolgen zal dat hebben voor de mens. Ik vrees grote, want zo een proces zal uitmonden in een vorm van moderne slavernij. <citaat> De grote filosofische vraag die wetenschappers verdeelt: zal de computer ooit los van de mens kunnen functioneren? Het zogenoemde singularity-kamp stelt dat het huidige tempo van technologische ontwikkelingen uiteindelijk leidt tot een nieuwe levensvorm: zelfstandig denkende en lerende computers. Het andere kamp gaat uit van een toekomst waarin machine en mens intensief samenwerken. Daarbij zal de computer steeds meer relatief eenvoudige taken van de mens overnemen. </citaat> Commentaar uit de media: wij hebben de wedloop al verloren. Wij gaan de Nationale AI-strategie de achterstand niet verkleinen, dat is een urgent probleem voor ons land. De plannen van staatssecretaris Mona Keizer (CDA) overtuigen niet om het tij te keren. Het is te weinig en te laat. Het plan veegt vooral eerder al toegezegde budgetten bijeen: bestaande beloftes over mogelijk aan te boren fondsen en eerder toegezegde gelden.AI vergt veel meer geld van de €64 mln, lef en wilskracht. Het driesporenbeleid geeft geen nieuwe inzichten: kansen benutten, de juiste voorwaarden scheppen en de fundamenten versterken. Wie gaat de rechten beschermen van AI-projecten waarbij de privacy van de burger in beeld komt? De realiteit nu is dat consumenten met een muisklik al hun data gratis ter beschikking stellen aan Facebook, Google, Microsoft en nog tal van andere, voornamelijk Amerikaanse mega-tech-bedrijven. De EU is trots op haar privacy-wetgeving, in Nederland de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), alleen het is theorie want de Amerikaanse tech-bedrijven leggen hun eigen regels op en de handhaving van de Europese wetgeving lukt niet. Ik heb nu bijna anderhalf jaar een klacht lopen tegen Facebook, die onze privacy-regels schendt, maar de macht van Facebook is zo groot dat zelfs de overheid en het bedrijfsleven massaal gebruik maken van dit communicatiemiddel. Dan sta je ‘als Brussel’ voor schut. Uitgaande van de positieve gedachte dat de EU over 5 jaar erin zou slagen de privacy-regels af te dwingen dan is het nog maar de vraag hoe het bedrijfsleven en de consumenten daarop gaan reageren. Het gaat om data die in de toekomst veel waard zal zijn en de VS zal hun opgebouwde positie niet zomaar inleveren. Zeker niet zolang Trump in het Witte Huis zit. De strategie van mevrouw Keizer wekt een warrige, oppervlakkige en sterk verkokerde indruk. (bron: NRC)

De ernst van de klimaatproblematiek

Klimaat is een deelonderwerp waar nu, bij de komst van de nieuwe Europese Commissie en de aanpak door het kabinet Rutte III, grote politieke aandacht naar uitgaat vanuit de gedachte dat als wij ons hiervoor gaan inzetten de toekomst van de aarde zal zijn gered. ‘domme fransje’ gaat ernaar streven ons continent in 2050 energie-neutraal te maken en op dat voornemen is hij trots. Maar wat gebeurt er dan dat de grote CO2-vervuilers niet hebben geparticipeerd in dit proces? Dan zijn wij een straatarm continent en stroomt het zeewater gewoon ons lage land binnen. Zonder de Chinezen, Amerikanen, Saoedies, Russen en andere grootvervuilers is het zinloos. Overigens ben ik er wel een groot voorstander van de komende generaties een schone wereld over te dragen. Maar dat moeten we wel doen met gezond verstand en voldoende financieel draagvlak daarvoor in de samenleving.

Bouwbedrijven verwachten miljarden euro’s omzet mis te lopen door de stiktofproblematiek. Bouwbedrijven verwachten in totaal €3 mrd te verliezen en ook zijn de bouwers bang voor gedwongen ontslagen. De ABN AMRO waarschuwt voor het verlies van 70.000 banen in de bouw, als effectieve maatregelen uitblijven. Ook is de voltooiing van de bouw van minstens vijftienduizend nieuwbouwwoningen onzeker. Een bloedbad, zegt Guus de Groot, van bouwbedrijf Van Omme & De Groot. “De politiek heeft zich volledig verkeken op de impact van de maatregel.” Het nieuwe stikstofbeleid kwam onverwachts, bouwbedrijven hebben er niet op geanticipeerd, zegt De Groot, en de gevolgen zijn onderschat. Tientallen projecten staan klaar om van start te gaan, zegt De Groot, de materialen zijn besteld, personeel is er, de aanbetalingen zijn gedaan maar ze kunnen niet beginnen. Want zelfs voor de bouw van energieneutrale kantoorgebouwen en woningen zijn busjes nodig om het personeel te vervoeren of bouwkranen met een dieselmotor. Dat zorgt voor uitstoot van stikstof. Volgens het nieuwe stikstofbeleid in Nederland moet de stikstofdepositie van toekomstige bouwprojecten meteen gecompenseerd worden en mag hier niet meer achteraf een oplossing voor worden gezocht. Bij veel geplande bouwprojecten is hier nog geen rekening mee gehouden, waardoor de bouwsector minder projecten kan uitvoeren dan gepland. Bij elke bouwactiviteit komt stikstof vrij, staat in Programma Aanpak Stikstof (PAS), en dat klopt. “We zouden best met een elektrische auto naar de bouwplaats willen komen, maar een elektrische kraan heb ik niet. Ik weet niet eens of die bestaan. Bovendien zouden er dan ineens zesduizend van moeten zijn voor heel Nederland.”

De veiligheid op de snelwegen is de afgelopen jaren verslechterd. Dat blijkt uit onderzoek van de SWOV, de stichting die de verkeersveiligheid onderzoekt. Het aantal ongevallen is gestegen van 17.000 in 2014 naar 38.000 vorig jaar. Daarbij zijn ook meer doden gevallen; 63 in 2014 tegen 81 in 2018. De voornaamste oorzaken zijn harder rijden en afleiding,vooral door smartphones. Ook heeft de opsporing van crimineel gedrag in het verkeer de laatste jaren meer prioriteit gehad dan het handhaven van de verkeersregels. Er worden minder automobilisten aan de kant gezet. De SWOV pleit voor meer controles. De regering moet dus de verkeersregels handhaven. Waar heb ik dat meer gehoord?

De twintig grootste olie-, gas- en kolenbedrijven zijn sinds 1965 goed voor een derde van de wereldwijde uitstoot van CO2 en methaangas. Dat schrijft de Britse krant The Guardian die de bedrijven liet analyseren door het Amerikaanse Climate Accountability Institute. Die gebruikte daarvoor gegevens van de bedrijven over de productie. Het Brits-Nederlandse Shell staat zevende op de lijst van grote vervuilers. In totaal stootten de twintig bedrijven van 1965 tot en met 2017 ongeveer 480 miljard ton aan CO2 uit. Het Saudi-Arabische staatsbedrijf Saudi Aramco was daarbij goed voor haast een zesde van dat totaal en stootte daarmee zowat 5 procent van het wereldwijde totaal in die periode uit. Daarna volgen Chevron, Gazprom, ExxonMobil, het Iraanse staatsoliebedrijf, BP en Shell. De uitstoot komt overigens voor een groot deel op conto van gebruikers van de fossiele brandstoffen. Die zijn goed voor 90 procent van de uitstoot die aan de bedrijven is toegerekend. De winning, raffinage en levering van de fossiele brandstoffen beslaat de andere 10%.

Als grootste schuldeiser van de Nederlandse veehouderij moet Rabobank ook meebetalen aan een oplossing voor het stikstofprobleem, vindt oppositiepartij GroenLinks. De bank heeft de agrarische sector te makkelijk geld geleend en de belastingbetaler mag niet opdraaien voor de risico’s, vindt GroenLinks. In Den Haag wordt op dit moment hard nagedacht over oplossingen om de stikstootuitstoot in de buurt van natuurgebieden in te perken. Een commissie onder leiding van Johan Remkes noemt onder meer een zogenaamde warme sanering – het uitkopen van boeren – als oplossing. Dat komt er simpel gesteld op neer dat de overheid met een grote zak geld boeren verleidt om te stoppen met hun bedrijf. Maar daar is GroenLinks het niet mee eens. De oppositiepartij wil dat het kabinet ervoor gaat zorgen dat ook Rabobank gaat meebetalen aan een oplossing. Dat GroenLinks de pijlen op Rabobank richt, is logisch. De bank is met afstand de grootste geldverstrekker voor boerenbedrijven. “Het politieke debat gaat er nu om: hoe gaan wij boeren tegemoetkomen die moeten of willen stoppen met hun bedrijf?”, legt Bart Snels, Kamerlid van GroenLinks uit. “En dan is het natuurlijk de vraag wie wij als belastingbetaler aan het helpen zijn: de boeren of Rabobank?” Het gaat om de €26,1 mrd die de bank heeft uitgeleend aan 47.000 boeren, waarvan 29.000 werkzaam in de veehouderij. Die leningen met hulp van de belastingbetaler aflossen, is ‘een gekke constructie’, aldus Snels. Hij vindt dat Rabobank moet meedelen in de pijn, door leningen waarop niet wordt afbetaald, helemaal af te schrijven. “Het zijn slechte leningen en het is echt de vraag of al die leningen hadden moeten worden gegeven.” GroenLinks is ook kritisch over het toezicht op de Rabobank door De Nederlandsche Bank. Die had de bank moeten wijzen op de problemen van de sector. Groenlinks gaat hierover vragen stellen aan de minister van Financiën, Wopke Hoekstra. De bank wil inhoudelijk niet ingaan op het plan van GroenLinks. Een woordvoerder laat in een schriftelijke reactie wel weten dat boeren ‘van oudsher een belangrijke en gewaardeerde groep klanten’ zijn. “En ja, deze klanten staan voor een uitdaging”, aldus de woordvoerder. De bank legt de verantwoordelijkheid bij de boeren zelf: “Het is aan de ondernemer om het moment van investeren en het tempo van verduurzaming te bepalen.” Maar, de bank zal de boeren niet in de steek laten. “Klanten kunnen rekenen op maximale ondersteuning van de bank.”

Het kabinet neemt de adviezen van de stikstofcommissie onder leiding van oud-minister Johan Remkes over. Daardoor gaat in de buurt van beschermde natuurgebieden de maximumsnelheid omlaag en wordt de veestapel verkleind. Dat schrijft minister Carola Schouten (Landbouw) aan de Tweede Kamer. Er komt voor boerenbedrijven geen sprake van dwang om te stoppen. “Vrijwillige sanering is het uitgangspunt”, schrijft Schouten. Er wordt ook gekeken of boeren geholpen kunnen worden met investeringen in innovaties. Dit doet het kabinet: Er wordt per regio onderzocht hoe het zit met de stikstof-uitstoot. Doel is om de natuur te laten herstellen in kwetsbare natuurgebieden, de Natura2000-gebieden. In de buurt van die natuurgebieden worden maatregelen genomen om de stikstofuitstoot te verlagen, zoals het verlagen van maximum-snelheid. Op welke wegen de snelheid omlaag moet, wordt later bekend. Voor woningbouw wordt per project gekeken hoe hoog de uitstoot is en hoe die kan worden gecompenseerd. Bouwprojecten die weinig of geen stikstof uitstoten en van energieneutrale huizen, kunnen doorgaan. De provincies mogen weer bouwvergunningen verstrekken, zodat de bouw weer kan worden hervat op basis van nieuwe richtlijnen. Voor boeren komt een vrijwillige uitkoopregeling. Als eerste wordt gekeken naar oude, vervuilende boerderijen (in de buurt van kwetsbare natuurgebieden). Voor de plannen trekt het kabinet extra geld uit – hoe veel is nog niet bekend maar het zou gaan om €500 mln. De maximumsnelheid op wegen gaat “daar waar het stikstofeffect heeft” omlaag. Deze beide maatregelen liggen politiek zeer gevoelig bij de twee grootste regeringspartijen. De VVD wil eigenlijk niets weten van snelheidsverlaging en het CDA wil niet zomaar tornen aan de veestapel. De maatregelen zijn nodig omdat er te veel stikstof wordt uitgestoten in de buurt van beschermde natuurgebieden. Vrijwel bij iedere economische activiteit komt stikstof vrij. De vergunningen waarmee die projecten werden goedgekeurd, zijn eind mei door de Raad van State verworpen. Daardoor liggen nu achttienduizend bouwprojecten stil.

In Nederland lijden 118 van de 160 Natura 2000-gebieden (Europese beschermde natuurgebieden) onder de uitstoot van stikstof. Binnen de landbouwsector komt stikstof vrij uit ammoniak. Dit gebeurt bij vermenging van urine met ontlasting. Verkeer en de industrie stoten stikstofoxide uit, dat ook schadelijk is voor de natuur. En 35% komt binnen uit het buitenland. De vraag is waar komt dat binnen en in welke vorm en exporteren wij ook stikstof? En is fijnstof, dat een probleem is in de grote steden voor de gezondheid van de bewoners, dan geen probleem?

Zonder concrete maatregelen zullen de komende jaren als gevolg van de stikstofkwestie 70.000 banen in de Nederlandse bouwsector verdwijnen, voorspellen economen van ABN AMRO in een gepubliceerd rapport. Volgens het nieuwe stikstofbeleid in Nederland moet de stikstofdepositie van toekomstige bouwprojecten meteen gecompenseerd worden en mag hier niet meer achteraf een oplossing voor worden gezocht. Bij veel geplande bouwprojecten is hier nog geen rekening mee gehouden, waardoor de bouwsector minder projecten zal uitvoeren dan gepland. In totaal waren er vorig jaar 527.000 banen in de bouw. ABN AMRO rekende uit dat door de omzetschade van bedrijven 70.000 banen verloren kunnen gaan. Naar verwachting zal een deel van het banenverlies gecompenseerd worden door de vele openstaande vacatures in de bouw. In het tweede kwartaal van 2019 waren 18.800 vacatures niet vervuld. Toch zal de huidige krapte op de arbeidsmarkt geen garantie zijn voor de toekomst en verwachten de economen dat uiteindelijk 51.000 op dit moment vervulde voltijdbanen zullen verdwijnen.

Het dagblad Trouw kwam ui met een speciale uitgave getiteld De Duurzame 100. De redactie heeft uit de 100 een selectie gemaakt van 16 initiatieven onderverdeeld in ‘wat wel’ en ‘wat niet’. Mijn commentaar op vijf ervan. “Ga kijken bij mensen die al aan de slag zijn met een gasloos huis.” Klimaatactivisten zien de gastransitie als de hoogste bijdrage die huishoudens kunnen leveren aan de klimaatproblematiek. De maatschappelijke gevolgen ervan zijn veel groter dan momenteel in beeld zijn. Als je ideaal is in de winter in een koud huis te wonen, prima, maar leg dat niet op aan je medeburgers. Huisartsen adviseren een huiskamertemperatuur van 22 jaar ouderen. Dat haalt niemand, nog afgezien van de financiële investering, die een warmtepomp installeert. Een warmtepomp levert slechts 16 graden en met vloerverwarming 18, misschien 19 graden. En dan nog een electrische verwarming erbij komt je nog 2 graden hoger uit, maar dan zijn in de winter de maandelijkse energiekosten voor ouderen met een AOW-eetje en een klein pensioen al lang niet meer op te brengen. Dat hele traject levert geen comfortabel woongenot meer op. Advies: steek de energie in wel te realiseren projecten. De volgende: “Vier je successen én je mislukkingen”. Wat heb je te vieren als je je energie gestopt hebt in een project en je erachter komt dat de aannames niet het gewenste resultaat opleveren. Het project was een illusie, het geld dat erin gestopt is is pleite en alle energie heeft geen resultaat opgeleverd. Daaruit moet je lessen trekken, dat nooit gaan vieren. Volgende: “Verzin nieuwe woorden”. Wie bedenkt zoiets, wat is de positieve bijdrage van het verzinnen van nieuwe woorden? Geen enkele. Volgende: “Loop niet mee met de doemdenkers”. Er zijn twee soorten doemdenkers: mensen die alles bij het oude willen houden en geen beeld hebben waar de wereld naartoe gaat en de andere kant zijn mensen die juist vooruitkijken en zien dat de aanpak niet zal leiden tot het gewenste doel. Die waarschuwen daarvoor, maar die worden door de activisten gezien als doemdenkers omdat zij niet meedenken in hun aanpak. Dat is dikwijls te herleiden tot wijsheid, gezond verstand en de financiële en sociale haalbaarheid van doelstellingen. En dan de laatste: “Gooi nooit met modder, geen onwaarheden vertellen, geen verdeeldheid zaaien, geen politieke spelletjes spelen, niet verbitterd raken”. Dit is een moeilijke omdat hij wordt gerangschikt onder ‘wat niet te doen’. Bij mij roept dat het beeld op van niet voor de revolutie kiezen. Kop in het zand stoppen en dat moeten we niet willen, toch? Polderen, tot aan het einde aan toe. Geen van beide is mijn keuze. Duurzaamheid is geen tienjaren plan, maar daar heb je een hele generatie voor nodig. Verder is duurzaamheid en de daaraan gekoppelde klimaatproblematiek onderdeel van de herstructurering van heel onze samenleving, die ik een veel hogere prioriteit geef omdat dat proces binnen tien tot maximaal 15 jaar moet zijn gerealiseerd (om de achterstand die het Avondland al heeft versneld moet worden weggewerkt om nieuwe generaties de mogelijkheid te geven een bijdrage te leveren aan de Nieuwe Wereld. Duurzaamheid kan op een termijn van 50 jaar worden gerealiseerd, als tenminste de grote vervuilers van dit moment, instappen met krachtig beleid.

Slotstand indices d.d. 11 okt 2019; week 41: AEX 577,42; Bel20 3727,92; CAC40 5.665,48; DAX30 12.511,65; FTSE 100 7.247,08; SMI 10.018,43; RTS (Rusland) 1329,63; DJIA 26.816,59; NY-Nasdaq 100 7.843,87; Nikkei 21.798,87; Hang Seng 26.308,44; All Ords 6.721,9; SSEC 2.973,66; €/$1,104; BTC/USD $8.308,00; 1 troy ounce goud $1488,8, dat is €43.357,05 per kilo; 3 maands Euribor -0,418%; 1 weeks -0,496%; 1 mnds -0,473%; 10 jarig Nederlandse Staat -0,306%; 10 jaar VS 1,7501; 10 jaar Belgische Staat -0,145%; 10 jaar Duitse Staat -0,439%; Franse Staat -0,162%; VK 0,609%; 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,69%; 10 jaar Japan -0,1842%; Spanje -0,234%; 10 jaar Italië 0,919%. Een liter E5 hier aan de pomp €1,599.

De indices van de belangrijkste aandelenbeurzen noteerden hoger, de goudprijs daalde, de rente van 10-jarig was overwegend stabiel en 30-jarig papier steeg, c.q. de negatieve rente noteerde lager, 5-jarig negatieve rente steeg ook weer. Ik voeg ook deze week weer een lijst toe van 10 landen met een rentenotering voor 30-jarig staatspapier. In de meeste landen daalden de tarieven wederom: Zwitserland -0,3%; Duitsland -0,072%; Nederland -0,094%; Japan 0,3868%; Frankrijk 0,687%; GB 1,167%; Spanje 1,127%; Canada 1,6597%; Italië 2,033%; VS 2,231%; 5-jarig staatspapier met een negatieve rente: Zwitserland -0,78%; Duitsland -0,692%; Denemarken -0,656%; Nederland -0,615%; Frankrijk -0,568%; België -0,482%; Japan -0,3109%; Spanje -0,233%.

Geplaatst in Financieel/economisch | Reacties uitgeschakeld voor UPDATE 12102019/500 Een jubileumblog: het 500ste fin/eco blog