UPDATE/392 Let op Draghi: zachte heelmeesters laten stinkende wonden achter

Het volgende bericht komt voor mij niet als een verrassing. Al veel langer was voor mij al duidelijk dat de situatie waarin Draghi met zijn monetair beleid terecht is gekomen, op dit moment als onoplosbaar wordt beoordeeld. De financiële markten hadden al teleurgesteld gereageerd op de jaarlijkse vergadering van de centrale bankiers in Jackson Hole, waar Draghi geen enkele aanwijzing gaf over op welke wijze en wanneer de ECB het opkoopprogramma zou gaan afbouwen. Ik heb maanden geleden al geschreven dat Draghi c.s. in de houtgreep worden gehouden door de dure euro en de overliquiditeiten die de ECB heeft doen ontstaan door de gigantische maandelijkse inkopen van staatsobligaties en de gevolgen daarvan in de vorm van een ongewenste lage rente en een matige inflatie. Draghi kan niet voor en niet achteruit meer en dus koopt hij tijd door deze maand nog niet met informatie te komen over de afbouw van het opkoopprogramma, te complex wordt er gezegd in Frankfurt, maar later dit jaar zou de ECB daarop terugkomen. Zo van ‘we weten nu nog niet hoe we de problemen kunnen aanpakken zonder grote schade en onrust op de financiële markten te veroorzaken. De Europese Centrale Bank beslist mogelijk pas kort voor het einde van dit jaar over de toekomst van het omvangrijke opkoopprogramma van obligaties. Dat zou dan pas vlak voor het einde van het huidige programma zijn, zo meldden bronnen aan persbureau Bloomberg. De centrale bank pompt via het opkoopprogramma maandelijks zo’n €60 mrd in de economie van de eurozone. Het huidige programma loopt eind december af. Volgens de bronnen wil de ECB niet te gehaast te werk gaan, onder meer vanwege de complexheid van het vraagstuk. ECB-president Mario Draghi zei eerder dat het beleidsbepalende comité van de ECB bij de vergaderingen dit najaar zal overleggen of het opkoopprogramma voor schuldpapier geleidelijk zal worden afgebouwd.

Marco Visser schreef deze week in Trouw een artikel over de gevolgen van een stijgende prijs van de euro. Ik citeer: “Nederland en Duitsland willen al langer dat de ECB stopt met opkopen van staats- en bedrijfsleningen. De dure euro dreigt dat te verhinderen. Voor de aankoop van een computer van Amerikaanse makelij of een Japanse auto is het prettig dat de koers van de euro stijgt. Het maakt producten die worden geproduceerd in landen met dollars, yen of pond goedkoper. Het is ook prettig voor vakantiegangers die de eurozone verlaten. Mario Draghi, de president van de Europese Centrale Bank, kijkt minder gelukkig naar de almaar stijgende koersen van zijn munt. Net als zijn collega’s van de centrale banken in Nederland en Duitsland en als het straks een beetje tegenzit ook de consument die nu nog geniet van goedkopere Dell Computers en een nieuwe Toyota. Bij de ECB zullen de bestuurders bang zijn dat de hoge koers van de euro te vroeg komt en het economische herstel in de eurozone hindert. Een hoge koers van de euro betekent namelijk dat producten uit de eurozone duurder worden voor Amerikanen, Japanners en Chinezen. Die zoeken dan naar goedkopere alternatieven waardoor exporterende bedrijven hun orderportefeuilles zien slinken. Uiteindelijk belandt die krimp bij de medewerkers. Zij krijgen bijvoorbeeld geen loonsverhoging meer, toch al een probleem in sommige Noord-Europese landen, waaronder Nederland. Het kan ook erger: ontslag. Stijging van de werkloosheid is wel het laatste waar de eurozone op zit te wachten. Hoge koersen voor de euro leiden ook tot dalende koersen op aandelenbeurzen in euroland. Multinationals zoals Unilever en Shell in Nederland halen een deel van hun omzet buiten het eurogebied. De omzet in bijvoorbeeld dollars moeten zij terugrekenen naar euro’s. Is de euro duur dan worden dat steeds minder euro’s wat leidt tot een dalende aandelenkoers. Dit jaar is de koers van de euro al met 14% gestegen ten opzichte van de dollar.” Deze week noteerde de euro even 1,20, maar sloot op 1,1895. Tot ernstige gevolgen leidt dat nog niet, maar analisten verwachten wel dat de ECB iets wil doen om deze beweging te stoppen. Alleen de problemen zijn heel complex. Daar zijn knappe koppen voor nodig om dat proces in beheersbare lijnen uit te voeren. Maar zo eenvoudig is dat niet. Er zijn bijna geen leningen meer om op te kopen, tenzij de ECB de regels voor opkopen versoepelt. Dat zal tot grote weerstand leiden bij Nederland en Duitsland. Zij zijn altijd al tegen het opkoopprogramma geweest. Niet efficiënt en te duur, vinden zij. Daarnaast is de geldpers een paardenmiddel om de economie aan te jagen. Stel dat de ECB door blijft gaan met opkopen van leningen en er komt een nieuwe crisis, dan is het de vraag of er in de gereedschapskist nog ‘tools’ zitten. Ik vrees dat Draghi zijn tools verbruikt heeft.

De beide economen van socialistische komaf, Vermeend en van der Ploeg, liggen wakker van een echte economische revolutie die voor onze deur staat. De komende jaren zullen onze samenleving en economie spectaculair veranderen en gedomineerd worden door drie ontwikkelingen. We krijgen te maken met een versnelling van de digitalisering van het dagelijkse leven en werken; de onlinewereld rukt overal op. Daarnaast is er in steeds meer sectoren sprake van een snelle opmars van het gebruik van innovatieve technologieën, zoals onder meer kunstmatige intelligentie, het internet of things, big data, 3D-printen, robotica, blockchain, nano- en biotechnologie. Bovendien zal iedereen, naast het volgende kabinet, ook de lagere en semi-overheden, het onderwijs, het grote en kleine bedrijfsleven, de politiek, de Europese Unie/Commissie/Eurogroep en instanties, monetaire autoriteiten en de wetenschap, geconfronteerd worden met immense effecten van de klimaatmaatregelen die zijn afgesproken om de doelstellingen van het wereldwijd klimaatverdrag van Parijs te kunnen realiseren. Door deze revolutionaire mix zullen onze maatschappij en economie onherkenbaar veranderen. Internationaal wordt deze revolutie aangeduid als economie 4.0 die de huidige economie 3.0, die van oudsher vooral fysiek is, gaat ‘overnemen’. In de wereld van 4.0 staan digitalisering en innovatieve technologieën centraal. Met name het mobiele internet heeft steeds meer invloed op bedrijfsprocessen. De effecten van digitalisering en innovatieve technologieën zijn ongekend. Alles wordt in een snel tempo op zijn kop gezet, zoals de arbeidsmarkt, de businessmodellen van bedrijven, de zorgsector, het onderwijs, maar ook de overheidssector. Bestaande bedrijven en instellingen die niet of niet snel genoeg op 4.0 inspelen, zullen niet overleven. Voorbeelden daarvan zien we in alle bedrijfssectoren, zoals in de muziekindustrie, de reissector, de uitgeef- en boekenwereld en de retailsector, waarvoor V&D een voorbeeld was. Kijken we naar het Nederlandse bedrijfsleven dan valt op dat voor veel ondernemers, met name in het midden- en kleinbedrijf de wereld van 4.0 nog een ver van mijn bed show is. Daardoor missen ze nieuwe kansen en lopen ze ook het risico dat ze niet overleven. Ook in de Haagse politiek staat de nieuwe economie nog niet hoog op de agenda. Dat zou wel het geval moeten zijn, want 4.0 heeft ingrijpende effecten en vraagt om Haagse beleidsmaatregelen. Ik heb er weinig tot geen vertrouwen in dat een derde kabinet Rutte erin zal slagen een beleid gaat voeren, dat tegemoet komt de eisen die de toekomst gaat stellen aan de Nederlandse en Europese samenleving. Kan Rutte een beleid gaan voeren dat ons land duurzamer gaan inrichten. Rutte beschikt niet over de bekwaamheden die daarvoor noodzakelijk zijn. Een aantal stippen Vermeend en van der Ploeg hier aan.

  • De arbeidsmarkt gaat onherkenbaar veranderen. Naar schatting zullen circa 10% van de bestaande banen door automatisering verdwijnen en circa een kwart van de bestaande functies krijgt een andere inhoud en dit proces stopt niet.

  • Onze inkomensverdeling die nu internationaal als redelijke evenwichtig geldt, zal snel verslechteren. Dat komt vooral door een succesvolle bovenlaag van werknemers (winnaars in de nieuwe economie) en werknemers met ‘verkeerde’ opleidingen (verliezers van 4.0).

  • Nederland krijgt met zijn open economie te maken met een scherpere internationale concurrentie, waarbij landen met onder andere lage belastingtarieven, bedrijven en toptalenten lokken. Verder is voor ons land van belang de waarde van de €, versus de $, £, ¥ en de CNY voor de concurrentiepositie van de exporterende bedrijven en dienstverleners.

  • Ons hoger onderwijs moet zich snel vernieuwen. Veel instellingen leiden nog op voor de banen van gisteren in plaats van voor 4.0. Bovendien moet veel meer aandacht worden besteed aan ondernemerschap.

  • Ons land loopt achter bij het internationale klimaatbeleid en heeft nog geen ambitieus plan voor een inhaalslag.

  • Voor het scheppen van extra banen moet de nadruk liggen op het mkb, innovatieve starters en zogenoemde scale-ups.

In Nederland neemt de roep om een vereenvoudiging van onze ingewikkelde loon- en inkomstenbelasting steeds meer toe, maar bij de burgers staat belastingverlaging op nummer 1. Het is nu al duidelijk dat Rutte 3 geen vereenvoudiging zal kunnen doorvoeren, schrijven Vermeend en van der Ploeg. Voor het realiseren van een echt simpel belastingstelsel heb je een bedrag nodig van ongeveer €10 mrd. En Rutte 3 zal volgens recente ramingen daarover bij lange na niet kunnen beschikken en bovendien is de huidige belastingdienst niet in staat zo’n grote vereenvoudigingsoperatie uit te voeren. Daarom zal het nieuwe kabinet waarschijnlijk volstaan met een gewone belastingverlaging van rond de €3 mrd die gericht wordt op werkenden en middeninkomens. Het zal nog een hele toer worden om dit bedrag op een evenwichtige wijze over de ruim 13 miljoen belastingbetalers in ons land te verdelen. Voor veel burgers zal het gaan om een aantal tientjes per maand. De afgelopen jaren is de concurrentiestrijd tussen landen om bedrijven aan te trekken sterk toegenomen. Deze neemt nog toe door de opmars van digitalisering, waardoor ondernemers nog minder aan een bepaalde locatie zijn gebonden. Bij deze concurrentiestrijd om bedrijven gaat het eigenlijk om zoveel mogelijk werkgelegenheid. Landen hebben ondernemers nodig om banen te scheppen. Ook binnen de EU halen regeringen alles uit de kast. Naast lage belastingtarieven voor bedrijven en burgers bieden ze ondernemers meestal een reeks van andere voordelen aan, zoals lage arbeidskosten, lage sociale premies, goedkope bedrijfsgronden, lage energielasten, een flexibele arbeidsmarkt, speciale (fiscale) regelingen voor de topmanagers, lage administratieve lasten en snelle vergunningen. En de vraag is dan ‘waar staat Nederland en hoe benadert het nieuwe kabinet deze ontwikkelingen”.

Het verschil kan bijna niet groter zijn: Donald Trump, de machtigste man van de wereld verdedigde de extreem rechtse beweging in het Zuiden van de VS. Hoe fascistisch zijn de uitspraken van de Amerikaanse president? En dan de gratie aan de omstreden sheriff Joe Arpaio, die gevangenen opsloot in tenten bij zeer hoge temperaturen en ze bedorven rantsoenen te eten gaf. Door hem gratie te verlenen, stemt Trump extreem-rechts tevreden. Zijn eerste gratie verleende president Trump aan een sheriff die berucht werd om zijn jacht op illegalen, en die werd veroordeeld omdat hij de uitspraak van een rechter, die hem dit verbood, openlijk in de wind sloeg. De 85-jarige ex-sheriff Joe Arpaio had in oktober tot een gevangenisstraf veroordeeld kunnen worden, nadat hij in juli schuldig was bevonden aan minachting van het hof. Dat is nu van de baan. In de tweet waarin Trump de gratie aankondigde noemde Trump Arpaio “een patriot”. Het Witte Huis sprak van “een waardige kandidaat” voor gratie. Zullen we de dagen af gaan tellen dat Trump de VS nog leidt? De dreiging van een totale nucleaire oorlog met Noord-Korea was nog maar amper verdwenen of de gewelddadige protesten in Charlottesville, Virginia eisten alle aandacht op. Maar Noord-Korea was kennelijk niet onder de indruk van de dreigementen van Trump, want ze schoten deze week opnieuw een raket af, dit keer over Japans grondgebied en testen een waterstofbom, die trillingen veroorzaakte van 6,3 (krachtig) op de schaal van Richter. Over een waterstofbom het volgende: De atoombommen die in 1945 op Hiroshima en Nagasaki werden gegooid, vallen in het niet bij de schade die een waterstofbom kan aanrichten. Dat zegt kernwapendeskundige Sico van der Meer van Instituut Clingendael. Bij een ‘gewone’ atoombom worden atoomkernen gespleten (kernsplijting) of samengevoegd (kernfusie). Daarbij komt enorm veel energie vrij, wat zorgt voor een zware explosie. Een waterstofbom gaat nog een stap verder. De eerste explosie veroorzaakt een tweede explosie, die nog veel zwaarder is. ,,Zo’n bom heeft een allesverwoestende kracht, echt ongekend”, aldus Van der Meer. Een gemiddelde waterstofbom is ongeveer vijfhonderd keer zo sterk als de bommen op Hiroshima en Nagasaki. Van der Meer: ,,Sommigen kunnen zelfs duizend keer sterker zijn. Het voordeel van waterstofbommen boven atoombommen is dat er naar verhouding weinig radioactieve straling vrijkomt, terwijl hij meer verwoesting aanricht. Ik keer weer terug naar de Amerikaanse economie die Trump wil repareren. Jobs, jobs, jobs! is het motto, maar de ene baan blijkt niet de andere te zijn. Webwinkel Amazon, die eind juli nog op zoek ging naar 50.000 nieuwe, Amerikaanse medewerkers, kreeg een veeg uit de presidentiële pan. En zoals dat gaat met Trumps tweeds, had ook deze invloed op de beurskoers. En wat doet The Donald als zijn raad van industriële adviseurs ineens leegloopt omdat niet iedereen zijn beleid kan pruimen? Precies, hij heft de hele raad op. Waarop collega-miljardair Carl Icahn ook opstapt. En uiteindelijk zelfs Steve Bannon het Witte Huis verlaat. Weet wel: afgelopen week was het nog maar zeven maanden geleden dat Donald Trump president werd. En dan heeft hij ook nog tijd om de loopgraven te graven voor een eventuele handelsoorlog met China. Maar dat niet alleen: Trump zal ook met Europa in een handelsoorlog terechtkomen. Niet vandaag, maar wel in de toekomst. Als gevolg van het ruime monetaire beleid zal de wereld, als gevolg van de overliquiditeiten in dollars en euro’s, terechtkomen in een mega-inflatie, die een gigantische chaos zal teweegbrengen op de financiële markten (enorme kapitaalvernietiging) met als gevolg zware sociaal/maatschappelijke onrust. De stijging van edele metalen zal grote vormen aannemen, daar het vertrouwen in de waarde van de bankbiljetten zal instorten. De steeds duurdere euro belemmert de weg naar de uitgang van de monetaire crisis, waarin wij terecht gaan komen. De stijgende euro is, volgens mij, meer het gevolg van een zwakkere dollar dan van een krachtige euro. Maar dat vneemt niet weg dat de Europese export daardoor alsmaar duurder wordt voor niet-eurolanden. Dat kan repercussies hebben voor het herstel van de economie. Als de ECB nu de stimuleringsprogramma’s zou gaan afbouwen, dan zal dat de euro verder doen stijgen en kan zo tot grote economische schade leiden.

Draghi’s uitlatingen in Sintra hebben helemaal verkeerd uitgepakt”, zegt Han de Jong, hoofdeconoom van ABN Amro. Op 27 juni zei Draghi in deze Portugese stad dat hij inflatie zag terugkeren. Beleggers zagen dit als hint dat de ECB het stimuleringsbeleid gaat afbouwen. Prompt schoot de euro omhoog. „Dat was heel ongelukkig”, aldus De Jong. De ABN Amro-econoom denkt dat de ECB op kousenvoeten zal opereren de komende maanden. „Draghi zal willen voorkomen dat de euro fors sterker gaat worden. Het laatste wat hij wil is een doelpunt in eigen doel scoren.” Luc Aben, hoofdeconoom bij van Lanschot, Carsten Brzeski, hoofdeconoom bij ING-DIBa en Han de Jong denken alle drie dat het ECB-bestuur nog niet weet wanneer de exit wordt ingezet. „Iedereen verwacht in september of oktober een heel duidelijk besluit, maar het zou mij niet verbazen als ze nog een beetje vaag blijven”, aldus Aben. „Dan houden ze alle opties open.” Nog erger zou het zijn als de monetaire autoriteiten er niet in gaan slagen een gedegen beleid op de rails te zetten dat zonder kleerscheuren, een weg naar de uitgang vindt. Brzeski: „Er zijn nog altijd twee kampen binnen de ECB. Er komt ook steeds meer naar buiten van de lichte ontevredenheid onder sommige ECB-bestuurders over de manier van optreden van Draghi.” Kritiek op Draghi is volgens De Jong niet op zijn plaats. „Draghi is de kapitein van een schip dat een heel zware storm heeft doorstaan. Het schip moet nu van koers veranderen en dat kan wel eens net zo lastig blijken als het bevaren van de achterliggende verraderlijke wateren. Waarom zou je het gezag van de kapitein willen ondermijnen in zo’n cruciale fase?” Dat is volgens mij de vraag helemaal niet. Als Draghi met zijn monetair beleid er een enorme puinhoop van heeft gemaakt, moet hij zich daarvoor verantwoorden. Hij speelt in een casino met het geld van derden, onder meer het spaargeld, de pensioenreserves en het vertrouwen in bankbiljetten.

Günter Hannich schrijft deze week: Wie auch immer, Herr Schäuble, der oberste Kassenwart des Landes, macht in diesen Tagen Wahlkampf u.a. in Thüringen. Und dort sagte er dem Wahlvolk, dass er sich nicht über die Nullzinspolitik der EZB freuen würde. Gleichzeitig gestand er aber auch ein, im Bundeshaushalt von der Politik der Draghi-EZB profitiert zu haben. Schäuble hofft angeblich auf Zinswende. So weit zu den harten Fakten. Nun äußerte Schäuble jedenfalls die Hoffnung, dass die ultralockere Geldpolitik der EZB allmählich zu Ende gehe. Die meisten Experten rechneten bereits damit, dass bei der nächsten Ratssitzung der Notenbank im September eine Entscheidung in diese Richtung fallen werde. Allerdings müsse die EZB sehr vorsichtig vorgehen, wenn sie den Kurs ändere. Herr Schäuble hofft jedenfalls, dass die Wende gelingen möge. Aber, im selben Kontext gestand er auch, dass das aktuelle Zinsniveau für die starke deutsche Wirtschaft zu gering sei, zugleich aber für Euro-Staaten in Südeuropa nötig. Aufgrund dieses Dilemmas kritisiere er die Politik von Herrn Draghi auch nicht.

Banken moeten nog veel werk verzetten om met ingang van volgend jaar te kunnen voldoen aan nieuwe accountingsregels. Daarvoor waarschuwt De Nederlandsche Bank (DNB) op basis van een onderzoek onder kleine en middelgrote banken door de Europese Centrale Bank (ECB). Het gaat om de zogeheten IFRS 9-standaarden en die gaan gelden voor verreweg de meeste banken. Volgens DNB hebben de veranderingen voor veel banken ook een operationele impact. Zo moeten onder meer processen aangepast worden, evenals de onderliggende data en de modellen die de banken gebruiken voor de berekening van verwachte kredietenverliezen. Voor kredietverliezen moeten ook voorzieningen worden aangehouden. Bij de studie waren er twintig Europese banken uitgepikt. Het bleek dat de benodigde aanpassingen bij elf daarvan nog steeds in de ontwerpfase zaten, terwijl de deadline al erg dichtbij is. In september start nog een vervolgonderzoek bij een aantal kleine en middelgrote banken binnen Europa, waaronder een aantal Nederlandse banken.

Er worden in ons land ruim 700.000 full-time banen niet benut. Dat blijkt uit onderzoek van het CBS. Ook hebben mensen niet de indruk mee te profiteren van de groeiende economie. In feite gaat het om 1,3 mln mensen, die deels in parttime werken en teruggerekend 700.000 fulltime banen betreffen.

Het vertrouwen van bedrijven en consumenten in de economie van de eurozone is in augustus gestegen naar het hoogste niveau in meer dan tien jaar. Dat blijkt uit nieuwe cijfers van de Europese Commissie. De index waarmee de commissie het vertrouwen meet, ging deze maand omhoog naar 111,9, van een herziene 111,3 in juli. Volgens de commissie nam het vertrouwen in de industrie en de dienstensector toe. Bij consumenten in het eurogebied stabiliseerde het sentiment en in de detailhandel en de bouw was deze maand sprake van een daling van het vertrouwen. Wij moeten bij dit optimistische geluid wel in acht nemen dat deze ontwikkelingen alleen maar standhouden zolang het monetaire beleid zoals dat wordt gedicteerd vanuit Frankfurt, overeind blijft.

Ik heb deze week meegedaan aan de peiling van Maurice de Hond. Wat mij opviel is dat op basis van de peiling van 3 september de vier partijen aan de onderhandelingstafel, de meerderheid van 76 kamerzetels is teruggevallen naar, VVD 33 naar 31, CDA van 19 naar 17, D66 van 19 naar 18 en de CU staat stabiel op 5, 71 zetels. De PvdA stijgt van 9 naar 12 zetels, het Forum voor Democratie gaat van 2 naar 7 zetels en de PvdD van 5 naar 6. De PVV, GL en de SP doen een stapje terug. Asscher profileerde zich enige weken geleden sterk voor zijn achterban door zijn stelling dat de demissionaire PvdA bewindslieden zouden aftreden als het kabinet Rutte II in de begroting geen post zou opnemen van €275 mln bestemd voor een salarisverhoging voor onderwijzers. Minister van Financiën Dijsselbloem had al aangegeven dat dat geld er was. Toen er deze week spijkers met koppen moesten worden geslagen zette Rutte Lodewijk Asscher aan de kant. Hij heeft zijn ‘eis’ niet gekregen. Hij werd het bos in gestuurd met de uitspraak van Rutte ‘geen garantie, geen belofte’, Asscher moest het doen met ‘Rutte zal aan de vier politieke partijen aan de onderhandelingstafel voorleggen een substantieel bedrag uit te trekken voor onderwijs’. Toen Asscher dat accepteerde maakte hij zich onbetrouwbaar als politicus. Veel beloven en weinig geven, doet de gek in vrede leven, zei mijn moeder zaliger over politici. De vraag is of er nu nog een onderwijzer die in het beleid van de PvdA en van hun politieke voorman gelooft? Voor mij is Asscher zwaar beschadigd doordat hij zich door Rutte liet afserveren. Voor mij zou binnen een halfjaar een tweede kopstuk van de PvdA het veld moeten ruimen. Asscher heeft vliegensvlug de pionnen verzet en uit de school geklapt dat op Prinsjesdag bekend wordt gemaakt dat de koopkracht van ouderen met een beperkt aanvullend pensioen en mensen met een uitkering, overeind blijft. Toch is dat oud nieuws want de VVD zal zich daar niet tegen verzetten. Voor mij is Asscher zijn politieke waardigheid kwijt en kan hij maar beter opstappen, mede omdat het onderwijs-beleid ertoe leidt dat als er niets verandert, het tekort in drie jaar tijd kan oplopen tot 4.000 onderwijzers/docenten en in 2025 zelfs tot 10 duizend. De PABO’s hebben nu onvoldoende instroom van studenten om aan de vraag naar onderwijzend personeel te kunnen voldoen. Een aspect daarbij kan ook worden veroorzaakt door de bureaucratie en de opgelegde regels waaraan leraren veel tijd in moeten steken. En dan de soap over het niet uitzenden van de documentaire ‘Jesse’ door de VARA/BNN over de politieke leider van Groen Links, in de aanloop naar de verkiezingen tot en met de onderhandelingen aan de formatietafel. De hele staf van deze omroep wist ervan, bewerkte de documentaire en betaalde uit eigen zak de kosten, alleen de verantwoordelijke directeur zegt van niets te hebben geweten en ging achter de NPO staan die twijfels uitte over de journalistieke onafhankelijk van de 52 minuten durende docu. Verder was er kritiek op de film, omdat maker Joey Boink voor GroenLinks actief was tijdens de laatste verkiezingscampagne. GroenLinks en de producent Doxy van ‘Jesse’ wilden de voorpremière graag laten doorgaan maar daarvoor was toestemming van VARA/BNN nodig, en die gaf geen groen licht. De omroep wil evenmin dat de documentaire via andere kanalen vertoond zou worden. Volgens Janneke Doolaard van productiehuis Doxy zwol de kritiek ‘vooral uit rechtse hoek’ aan en kreeg die een beetje de trekken van een hetze’. ‘En dat over een film die nog niemand had gezien. Voor ons is dat onbegrijpelijk.’ “Niet uitzenden is wat ons (VARA/BNN) betreft niet op tv, radio, internet, in de bioscoop, YouTube, nergens”, zei een woordvoerster van de omroep maandag nog tegen het ANP. Toch zijn de kaarten inmiddels geschud en is er overeenstemming bereikt tussen Doxy en de VARA/BNN over overdracht van het materiaal en de daarop rustende rechten tegen betaling van de kostprijs. Het Commissariaat voor de Media gaat nog in gesprek met de VARA/BNN over de gang van zaken. Komende maandag vindt de premiere van de documentaire Jesse plaats in Carre en is tegelijkertijd te zien op het journalistieke platform Blendle. Eva Jinek had vrijdagavond al een deel van de docu gezien en gaf een goede recentie.
De financiële positie van de Nederlandse pensioenfondsen is in augustus iets verslechterd, na de opleving in juli. Dat komt onder meer doordat de rente weer wat verder is teruggezakt. Daarnaast staan beleggingen onder druk, onder meer door de situatie rond Noord-Korea en andere politieke spanningen, zoals de onvoorspelbaarheid van president Donald Trump. Volgens onderzoeksbureau Aon Hewitt zakte de gemiddelde dekkingsgraad in augustus naar 106% van 107% een maand eerder. De beleidsdekkingsgraad, die bepalend is voor kortingen en indexatie, bleef stabiel op 103%. Veel fondsen bevinden zich nog onder de minimaal vereiste 104,3%. Daardoor blijft de mogelijkheid aanwezig dat er komende jaren ingrepen volgen. Commercieel directeur Frank Driessen van Aon Hewitt spreekt van aanhoudende ,,spannende tijden” voor pensioenfondsen. De komende maanden moet volgens hem blijken of ook de grote fondsen ,,uit de gevarenzone” kunnen komen.

De werkgelegenheid in de Verenigde Staten is afgelopen maand een stuk minder sterk toegenomen dan in juli. Dat kan gevolgen hebben voor het rentebeleid in de VS. Afgezien van de landbouwsector kwamen er per saldo 156.000 arbeidsplaatsen bij. Een maand eerder waren dat er volgens een herzien cijfer nog 189.000, zo bleek uit cijfers van het Amerikaanse ministerie van Arbeid. Het aantal werklozen in ‘s werelds grootste economie bleef in augustus nagenoeg onveranderd op 7,1 miljoen. Dat komt neer op 4,4% van de beroepsbevolking, dat is een stijging van 0,1% vergeleken met juli. In werkelijkheid is dat cijfer veel hoger omdat de data worden gemanipuleerd. Het banencijfer is belangrijk in de overwegingen van de Federal Reserve bij het bepalen van het monetaire beleid in de VS. De tegenvallende banengroei tempert de verwachtingen voor een volgende renteverhoging nog dit jaar. De gevolgen van orkaan Harvey drukten de verwachtingen ook al omlaag. Vorige maand werd nog gemeld dat er in juli 209.000 banen waren geschapen in de VS, maar dat werd nu naar beneden bijgesteld naar 189.000. Ook het aantal nieuwe arbeidsplaatsen in juni bleek lager te zijn uitgekomen: 210.000 in plaats van de eerder gemelde 231.000.

De economie van de Verenigde Staten is in het tweede kwartaal sterker gegroeid dan gedacht. Volgens een tweede schatting door de Amerikaanse overheid was zelfs sprake van het sterkste groeitempo in twee jaar. ‘s Werelds grootste economie groeide volgens de nieuwe raming vorig kwartaal met 3,0% op jaarbasis. Dat is meer dan de plus van 2,6% die op basis van de eerste schatting werd gemeld. Ook gaat het om een flinke verbetering ten opzichte van de vooruitgang met 1,2% die in de eerste drie maanden van dit jaar werd geboekt. De sterkere groei hangt samen met de consumentenbestedingen die hoger uitvielen dan eerder gedacht. Ook de bedrijfsinvesteringen bleken sterker dan eerder geraamd. De Amerikaanse president Donald Trump had eerder ook een ambitieuze doelstelling uitgesproken voor een jaarlijkse groei met 3%. Kenners denken echter dat het niet mogelijk is om het huidige groeitempo ook in de komende maanden vast te houden. Door orkaan Harvey wordt de economische groei in het derde kwartaal mogelijk ook wat afgeremd. Schattingen over de verwachte schade in de VS lopen sterk uiteen, President Trump heeft het Congres gevraagd $8 mrd hulpgeld beschikbaar te stellen, maar de gouverneur van Texas spreekt over een schadebedrag van $85 mrd. De herstelwerkzaamheden in onder meer Texas zouden later overigens wel weer kunnen helpen om de economische groei in de VS juist extra aan te jagen. Zoals altijd: een dubbeltje heeft twee kanten. Maar vooralsnog zullen verzekeraars grote schadeuitkeringen moeten doen.

Een mogelijke ‘shutdown’ van de Amerikaanse overheid kan flinke gevolgen hebben voor de economie in de Verenigde Staten. Kredietbeoordelaar Standard & Poor’s (S&P) heeft uitgerekend dat het per week minstens zo’n $6,5 mrd schade oplevert als Washington zijn ambtenaren naar huis moet sturen. Er dreigt opnieuw zo’n situatie omdat het Congres dit najaar weer moet instemmen met een noodzakelijke verhoging van het schuldenplafond. Als er niet op tijd overeenstemming komt moeten veel overheidsinstellingen tijdelijk dicht. S&P wijst erop dat de impact van een shutdown veel verder reikt dan ambtenaren alleen. Schooltripjes en vakanties naar nationale parken kunnen dan bijvoorbeeld niet meer doorgaan. En restaurants en winkels zullen minder verkopen vanwege zorgen over de salarisuitbetaling bij thuiszittend overheidspersoneel. De laatste keer dat de overheid ‘op slot’ ging was in oktober 2013. Toen hoefden honderdduizenden ambtenaren zo’n twee weken niet op hun werk te komen. De keer daarvoor, halverwege de jaren negentig, duurde de shutdown bijna een maand.

©2017 hannesdewitte@gmail.com

Slotstand indices dd 1 september 2017; week 34: AEX 518,18; BEL-20 3901,42; CAC-40 5123,26; DAX 30 12.142,64; FTSE 100 7438,50; SMI 8941,62; RTS (Rusland) 1100,58; DJIA 21987,56; NY-Nasdaq 100 5987,90; Nikkei 225 19691,47; Hang Seng 27.957,54; All Ords 5786,10; SSEC 3,367.119; €/$ 1,1859; goud $1324,40; dat is €35.878,28 per kilo; 3 maands Euribor -0,329% (1 weeks -0,378%, 1 mnds -0,375%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,526%; 10 jaar VS 2,1596%. 10 jaar Duitse Staat 0,396%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,137%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,159.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.