UPDATE31122011/94

In haar boodschap vroeg de koningin dit jaar aandacht voor de toekomst van de aarde en riep ze op tot duurzaamheid. „Met onze kostbare planeet wordt zorgeloos omgesprongen en wat zij ons geeft, wordt slecht verdeeld”, zei ze. Wilders reageerde ook dit jaar in harde woorden op de Kerstboodschap. Hij vroeg zich af of de koningin stiekem lid was geworden van GroenLinks. Kamerlid Samson van de PvdA zag in de toespraak van de majesteit een aanwijzing voor het kabinet. Ik zou nog een stap verder willen gaan en er een vorm van kritiek op het regeringsbeleid in willen zien.

Gedurende de Kerstdagen opnieuw een waarschuwing van de zijde van het IMF. De wereldeconomie is in gevaar. Daarom moet Europa met één stem spreken en een beter tijdschema opstellen om de schuldencrisis aan te pakken. Dat zei Christine Lagarde in een interview met de krant Journal du Dimanche, dat zondag is gepubliceerd. Volgens haar zijn de afspraken die de Europese leiders op de top van begin december hebben gemaakt niet gedetailleerd genoeg en tegelijkertijd te gecompliceerd. ,,Beleggers wachten op duidelijkheid'', aldus de IMF-topvrouw. ,,Mooie principes maken weinig indruk.'' Ook de grote opkomende economieën, zoals Rusland, China en Brazilië, worden geraakt door de Europese problemen. ,,Deze landen zullen lijden onder de instabiliteit''. Een belangrijk deel van het Europese probleem is dat in veel landen het protectionisme als een reflex de kop opsteekt. Daardoor is het moeilijk om ,,internationale coalities te smeden''. Lagarde zei vorige week nog dat de voorspelling van het IMF van een groei van 4 procent voor de wereldeconomie in 2012 mogelijk zal worden verlaagd. Zij gaf toen geen indicatie voor een nieuwe verwachting.

De Nederlandsche Bank (DNB) lijdt over 2011 mogelijk een verlies. De centrale bank en toezichthouder heeft net als het commercieel bankwezen last van de eurocrisis. Dit blijkt uit een brief die minister Jan Kees de Jager van Financiën naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Voor het laatst leed DNB in 2003 een verlies. Na het opstellen van de gebruikelijke tussentijdse winstraming heeft DNB, waarvan Klaas Knot sinds 1 juli president is, onlangs besloten geen tussentijds dividend uit te keren aan het ministerie van Financiën. De Jager had in zijn begroting rekening gehouden met een interim-uitkering van € 575 mln. Vorig jaar betaalde DNB in december nog een interim-dividend uit van € 1022 mln. De Staat is de enige aandeelhouder van DNB. Door de eurocrisis is de onzekerheid over de winstverwachting van DNB toegenomen. Minister De Jager schrijft in zijn brief aan de Kamer: ‘Hierdoor moet vooralsnog ernstig rekening worden gehouden met de mogelijkheid dat DNB in plaats van de in de begroting geraamde winst, een lagere winst of zelfs een verlies moet presenteren.’ Volgens een woordvoerder van DNB is het ‘daarom verstandig nu geen tussentijdse uitkering te doen.’ Zij wil niet ingaan op de hoogte en de precieze oorzaak van het eventuele verlies. De resultaten van DNB zijn sterk afhankelijk van de ontwikkelingen in de financiële markten en vertonen dan ook een grillig verloop. De woorden van de minister duiden erop dat de kans groot is dat de bank over 2011 geen enkele uitkering zal doen aan Financiën. Dat gebeurde voor het laatst over het verslagjaar 2003. Over 2010 ontving de Staat in totaal € 1567 mln van DNB. Ook in de jaren daarvoor keerde DNB aanzienlijke bedragen uit. De centrale bank kampt met toegenomen risico’s doordat ter bestrijding van de eurocrisis in de afgelopen maanden staatsobligaties en zogenoemde gedekte bankobligaties (obligaties met onderpand) zijn gekocht. Bovendien heeft DNB liquiditeitssteun verstrekt aan het Europese bankwezen. DNB doet dat als onderdeel van het Europese systeem van centrale banken, waarvan de spil wordt gevormd door de Europese Centrale Bank (ECB). DNB doet mee met het inkoopprogramma naar rato van zijn kapitaalinbreng in de ECB, met ongeveer 5%. Een ECB-woordvoerder in Frankfurt nuanceert de winstwaarschuwing van DNB. ‘De kans dat een centrale bank verlies lijdt op de aangekochte staatsobligaties is erg klein, of een land moet failliet gaan.’ Volgens hem is de kans juist groter dat er winst wordt behaald op deze obligaties, omdat de staatsobligaties tegen een lagere koers dan de nominale waarde van 100 zijn gekocht, terwijl ze op de nominale waarde afgelost worden. De risico’s zouden voor DNB dan moeten zitten in de gedekte bankobligaties en de liquiditeitssteun of in andere balansposten. Minister De Jager moet het misgelopen dividend inboeken als een tegenvaller. Het tekort op de overheidsbegroting loopt hierdoor met 0,1%-punt op tot 4,6%. Hij hoeft niet te compenseren in zijn eigen begroting. Volgens een woordvoerder blijft ook het hogere tekort nog binnen de bandbreedte die het kabinet voor 2011 heeft afgesproken. Wat de woordvoerder van de ECB zegt is dat op ingekochte staatsobligaties van de perifere eurolanden geen verlies kan worden geleden. Dat betekent dat de staatsobligaties die gekocht worden op de geldende marktprijs en dat zal onder pari zijn, op de balans worden gewaardeerd op pari, in de meeste gevallen de uitgifteprijs: 100%. Want zegt de ECB ooit worden die staatsobligaties afgelost tegen 100%. Als we die lijn doortrekken voor de commerciële banken dan is er geen kredietcrisis en komt er ook geen bankencrisis. De ECB pompt zoveel geld in de markt dat ze daarmee willen voorkomen dat er problemen. En die aanname is te optimistisch. Want indien de 'broeders aan het infuus' de opgelegde bezuinigingen en hervormingen niet tot stand kunnen brengen binnen de daarvoor gegeven tijd, ontstaan er wel twijfels in de markt die kunnen culmineren in 'afstempelen'. En als dat gaat plaatsvinden moeten de ECB en de aangesloten nationale centrale banken wel degelijk verlies gaan nemen. Er is nog wel een escape door staatspapier dat is opgekocht door centrale banken en kredieten die aan het Europese bankwezen zijn verstrekt, zie het onderstaande artikel, een preferente positie te geven bij een default. Daarmee wordt de 'zwarte piet' naar de financiële markten geschoven. Ik vrees dat hierover het laatste woord nog niet over gezegd is.

Aanvankelijk reageerden beleggers verheugd over het feit dat Europese banken voor een veel hoger dan verwachte €489,2 miljard aan leningen bij de Europese Centrale Bank hebben opgevraagd. Dat de winst vervolgens ruimschoots verloren ging, kan beleggingsanalist Simon Wiersma van ING wel begrijpen. ,,Voor de aankondiging was al op de liquiditeitsoperatie vooruitgelopen, wat afgezien van de rally op de aandelenbeurzen ook te zien was aan de rentedaling op kortlopende Zuid-Europese obligaties. Na de aankondiging zie je deze rentes echter weer hard oplopen, wat twijfel oproept wat de banken met het geld gaan doen." Wiersma denkt zelf dat slechts een klein deel zal toevloeien naar de reële economie. ,,De banken zien zich allereerst geconfronteerd met een enorme financieringsbehoefte. In het eerste kwartaal moeten ze €270 miljard herfinancieringen. Daarnaast zullen Europese overheden nog eens voor €480 miljard aan obligaties uitgeven. De conclusie is dus dat de liquiditeit van de banken weliswaar verbeterd is, maar dat dit niet geldt voor de solvabiliteit van de landen. En dat er door banken zoveel geleend is, geeft ook aan dat de nood blijkbaar enorm hoog is." Verder wijst de beleggingsanalist op een paar tegenvallende macro-economische en bedrijfscijfers. ,,De Italiaanse economie krimpt en softwarebedrijf Oracle kwam met een zwak kwartaalrapport naar buiten. Nadat eerder onder meer Intel al teleurstelde, laat dit zien dat Amerikaanse bedrijven de Europese crisis duidelijk beginnen te voelen."

Portugal ligt op schema in het doorvoeren van structurele hervormingen waarmee het land de concurrentiepositie versterkt, maar een terugval is mogelijk in 2012 als het land de noodzakelijke bezuinigingsmaatregelen niet implementeert of als de Europese schuldencrisis zich verder uitbreidt, waarschuwt het IMF. Een nieuwe tranche aan financiële ondersteuning voor Portugal werd goedgekeurd. Daarnaast is het waarschijnlijk dat de banken aanspraak moeten maken op EUR12 miljard van het EUR78 miljard tellende reddingsfonds om de herkapitalisatie mogelijk te maken. "De gedurfde en concrete maatregelen die opgenomen zijn in de begroting over 2012 komen overeen met de ambitieuze doelstelling om tot een begrotingstekort van 4,5% van het bruto binnenlands product te komen over 2012", aldus het IMF in het rapport over Portugal. "Het budget bevat echter weinig buffers voor het opvangen van negatieve ontwikkelingen, en de politieke bereidheid voor het uitvoeren van de begroting in 2012, waaronder het strikt vasthouden aan de overheidsuitgaven, zal bepalen of het programma succesvol zal zijn." In september zag Portugal zich gedwongen het begrotingstekort te herzien naar 9,8% van het bbp over 2011, in plaats van een eerder geraamde 9,1%, nadat de overheid verborgen schulden tegenkwam in de boeken van het autonome eiland Madeira. Het Zuid-Europese land komt dit jaar uit op een begrotingstekort van 5,9% van het bbp, en herzag onlangs de economische verwachting voor komend jaar, vanwege een scherpere daling in de interne vraag en de verslechterde economische situatie wereldwijd. Portugal verwacht nu dat de economie met 3% terugloopt in het komende jaar, na een daling met 1,6% in 2011. De werkloosheid, momenteel 12,4%, zal oplopen naar 13,6% in 2012. Het IMF meldt dat Portugal goed vordert in het doorvoeren van de structurele hervormingen, waaronder een flexibilisering van de arbeidsmarkt door een verlaging van de ontslagkosten. Deze hervorming werd echter sterk bekritiseerd door de vakbonden, die vorige maand een staking organiseerden en aangaven dat dit voorlopig niet de laatste zal zijn.

Het Internationaal Monetair Fonds verwacht begin 2012 een eerste missie naar Italië te sturen om de hervorming van de economie onder de loep te nemen. Het IMF besloot begin november op de G20-top in Cannes om Italië elk kwartaal te gaan controleren op de vooruitgang bij de hervormingen. Op dat moment was Silvio Berlusconi nog premier van het land. Hij is inmiddels opgevolgd door Mario Monti, die eerder deze maand een grote meerderheid van het Italiaanse huis van afgevaardigden achter zijn eerste bezuinigingsplannen ter waarde van ruim 30 miljard euro wist te krijgen. Volgens mij had Berlusconi ook al €60 mrd aan bezuinigingen door de parlement gejaagd. De Italiaanse economie is in het derde kwartaal met 0,2 procent gekrompen, de eerste daling sinds 2009. Italië waarschuwde eerder al dat het land op een recessie afstevent. Volgend jaar krimpt de economie naar verwachting met 0,4 procent. In het afgelopen tweede kwartaal bedroeg de economische groei nog 0,3 procent. Er is sprake van een recessie als er twee achtereenvolgende kwartalen met economische krimp zijn. De krimp werd vooral veroorzaakt door een daling van de binnenlandse consumptie. Analisten vrezen dat Italië in een langdurige recessie terecht gaat komen. ,,Het is slechter dan verwacht, het betekent dat we vrijwel zeker al in een recessie zijn beland'', aldus een analist van Unicredit. De bank voorziet voor het vierde kwartaal een krimp van het bruto binnenlands product (bbp) met 0,6 procent. Italië staat op het punt om maatregelen door te voeren om de overheidstekorten de komende 2 jaar fors terug te dringen. De overheid had beloofd om het begrotingstekort in 2013 in balans te brengen. Onder meer zou de pensioenleeftijd voor veel werknemers omhoog gaan, overheidsdiensten worden geprivatiseerd en er komen nieuwe belastingen op private bezittingen.

De rente op Hongaars staatspapier liep scherp op nadat kredietbeoordelaar Standard & Poor's de waardering voor Hongarije had verlaagd. Daardoor kon het land veel minder geld ophalen met de uitgifte van een nieuwe staatslening dan verwacht. De overheid had gehoopt 40 miljard florint op te halen met de plaatsing van nieuwe staatsleningen. De belangstelling onder beleggers was echter zo gering dat er niet meer dan voor 30 miljard florint (98,2 miljoen euro) kon worden uitgegeven. De rente op deze lening liep op tot 7,91 procent vergeleken met 7,29 procent bij de uitgifte van een vergelijkbare lening begin december. S&P verlaagde de waardering voor EU-lid Hongarije tot de zogenaamde 'junk' (rommel) status. Dat betekent dat het risico hoog is dat beleggers kunnen fluiten naar hun centen als ze erin beleggen. Vorige maand verlaagde Moody's, een andere invloedrijke kredietbeoordelaar, ook al het oordeel over Hongarije. Dat gebeurde nadat het land moest aankloppen bij het Internationaal Monetair Fonds en bij de Europese Unie voor financiële hulp. De rating voor Hongarije staat nu op BB+ (van BBB-) met een negatieve outlook. Dit laatste betekent dat een nieuwe downgrade niet wordt uitgesloten.

De Britse economie is in het derde kwartaal met 0,6 procent gegroeid in vergelijking met het voorgaande kwartaal. Dat blijkt uit definitieve cijfers van het Britse bureau voor de statistiek. In een eerdere raming werd nog een groei van 0,5 procent op kwartaalbasis gemeld. In het tweede kwartaal van dit jaar stagneerde de economische groei, terwijl eerder een vooruitgang van 0,1 procent werd gerapporteerd. Economen vrezen dat de economie van Groot-Brittannië in het vierde kwartaal van dit jaar en begin volgend jaar scherp zal afkoelen vanwege de schuldencrisis in Europa.

De besluiten van de Europese top eerder deze maand gaan niet ver genoeg om een eind te maken aan de eurocrisis, meer is vooral nodig van de zijde van de Europese Centrale Bank, stellen specialisten van de Amerikaanse vermogensbeheerder Pimco. Lonen en sociale lasten verlagen voor de eurolanden. De Amerikaanse economie is in het derde kwartaal met 1,8% gegroeid op jaarbasis. Dat is lager dan de eerdere raming van 2%. Dat blijkt uit definitieve cijfers die het Amerikaanse ministerie van Handel donderdag bekendmaakte. Amerikaanse consumenten bleken iets minder te hebben uitgegeven dan eerder werd geraamd. Met name de uitgaven voor gezondheidszorg waren lager dan gedacht. De uitgaven voor duurzame goederen waren echter hoger dan verwacht. Ondanks de bijstelling naar beneden is de economische groei nog steeds sterker dan in het tweede kwartaal. Toen groeide de Amerikaanse economie met 1,3 procent. Pimco voorziet een economische krimp van ongeveer 1,5 procent in de eurozone volgend jaar. Die achteruitgang komt doordat overheden massaal op de rem gaan staan en banken hun buffers moeten opbouwen. Zij zullen daardoor minder geld uitlenen. De afbouw van schulden kost de Europese economie de komende 2 jaar ongeveer 2 procent economische groei, aldus de beleggingsspecialisten. De Europese problemen raken ook de Amerikaanse economie, die volgens Pimco volgend jaar hoogstens 1 procent in omvang zal groeien. In China komt de groei met 7 procent waarschijnlijk ook aanzienlijk lager uit dan in de afgelopen jaren. De situatie op de Europese obligatiemarkten blijft komend jaar nijpend, denkt Pimco. De rentes op Italiaanse en Spaanse staatsleningen zullen niet snel dalen omdat investeerders eerst tekenen van economische groei willen zien, voordat zij weer geld steken in de schulden van die landen. Om de escalatie van de schuldencrisis te voorkomen zou de Europese Centrale Bank moeten optreden als redder in nood. ,,De ECB moet een brug bouwen''. ,,Dat zou het liquiditeitsprobleem van overheden oplossen.'' De ECB kan in zijn eentje de ondergang van de eurozone echter niet voorkomen. ,,Daar zijn politieke besluiten en onderlinge solidariteit voor nodig. Niet alleen de hoge rentes op staatsschulden, maar ook de aankondiging van referenda, zoals afgelopen zomer in Griekenland, en het uitblijven van de juiste hervormingen kunnen tot de ondergang van de monetaire unie leiden.'' Pimco stelt hier dat binnen de eurolanden de lonen en sociale lasten moeten worden verlaagd. Dat vraagt om een toelichting. Landen die deelnemen aan een project met een gezamenlijke munt verliezen een deel van hun soevereiniteit. Voor ons land betekent dat dat, nu de gulden is ingeleverd, het monetaire beleid in Frankfurt wordt bepaald. Een van de monetaire tools die in het verleden regelmatig werden gebruikt is de mogelijkheid de waarde van de nationale valuta te laten dalen of stijgen: devaluatie en revaluatie. Een land met grote economische en financiële problemen zou deze tool hebben kunnen gebruiken met als doel goederen en diensten geschikt voor de export goedkoper te maken om daarmee een concurrerender product op de wereldmarkt te zetten. Laat ik het niet mooier maken dan het is: er zitten ook grote nadelen aan het gebruik van deze monetaire tool. Denk dan aan het afbetalen van schulden en de stijgende importprijzen. Welke mogelijkheden blijven er over voor landen die in een muntunie zitten en kampen met grote financieel/economische problemen? Geen devaluatie dus. De meest voor de hand liggende is de factor 'arbeid' goedkoper te maken. Daarmee kunnen exportproducten goedkoper in de markt gezet worden. Het oogt niet sympathiek, maar het wel een optie: lonen, pensioenen en sociale premies/lasten verlagen. En daarvoor kiest Pimco, een van de allergrootste financiële partijen in de wereld. Mijn vraag daarbij is in welke mate zo een beleidswijziging voor de zwakke broeders, die toch al zware hervormingen en bezuinigingen opgelegd hebben gekregen, op sociaal verzet (burgerlijke onlusten, burgeroorlogen, een greep naar de macht) moet rekenen.

De Amerikaanse detailhandelaar Sears Holdings gaat 100 tot 120 vestigingen van zijn Kmart- en Sears-winkelketens sluiten vanwege de zwakke verkopen. Sears waarschuwt voor een scherpe daling van het bedrijfsresultaat in het vierde kwartaal. Volgens Sears hangt de sluiting vooral samen met de zwakke economie en de felle concurrentie. De verkoop in het vierde kwartaal ligt tot dusver 5,2 procent lager dan een jaar eerder. Sears verwacht dat het bedrijfsresultaat meer dan de helft lager zal uitvallen vergeleken met het resultaat van 933 miljoen dollar vorig jaar. Het bedrijf verwacht 140 tot 170 miljoen dollar te kunnen verdienen met het verkopen van voorraden van winkels die worden gesloten en door bedrijfsruimte te verhuren of te verkopen.

De rente op Italiaanse 10-jarige staatsleningen is na de Kerst wat gedaald. Het grootste deel van vorige week lag de rente op 10-jarige staatsobligaties <7 procent. Italië wilde deze week nog miljarden euro's ophalen met de veiling van nieuwe 3- en 10-jarige leningen. De twee veilingen op woensdag en donderdag vielen zeker niet tegen. Voor het 10-jarige papier moest 6,979% worden betaald. Italiaanse financiële instellingen schijnen te hebben gekocht. Wel daalde de euro in waarde tegenover de dollar.

PostNL is naar schatting enkele miljoenen euro's aan omzet misgelopen door een grootscheepse handel in valse postzegels. De nepzegels werden via websites verkocht, voor een prijs die ver onder de werkelijke waarde van de postzegels lag. De neppers zijn ontdekt via zogenoemde authenticiteitssystemen van PostNL. De valse zegels werden volgens PostNL vooral gebruikt voor het verzenden van de duurdere, aangetekende stukken, pakketten en internationale zendingen. Het bedrijf vermoedt dat dit ongeveer een halfjaar heeft kunnen gebeuren.

De overheidsschulden in Duitsland zijn aan het einde van het derde kwartaal van dit jaar naar het hoogste niveau gestegen sinds de oprichting van de Bondsrepubliek. De totale schuld van de federale overheid, de deelstaten en lokale overheden steeg tot 2.027.000.000.000 euro. Dat is 0,5 procent ofwel 10,4 miljard euro meer dan aan het einde van het tweede kwartaal. Bij de federale overheid ging de schuld met 0,4 procent omhoog tot 1289 miljard euro, bij de deelstaten met 0,7 procent tot 610 miljard euro en op lokaal niveau met 0,3 procent tot 128,7 miljard euro. De Duitse staatsschuld is op basis van de laatste cijfers gestegen tot >80% van het bbp. Daarmee overschrijden ze de emu/schuld, zoals neergelegd in het S&Gpact, met >33%. De Franse staatsschuld tegenover het bbp is 85,3% en dat is een overschrijding van >42%. Daarmee behoren Frankrijk en Duitsland tot de groep eurolanden die bezoek zouden moeten krijgen van, zo niet de trojka, dan toch in ieder geval van de Brusselse rekenmeesters. Is hiermee het einde van het koppel Merkouzy in beeld gekomen?

Het Zwitserse olieraffinagebedrijf Petroplus zit in geldnood. Kredietverschaffers hebben circa 1 miljard dollar (765 miljoen euro) aan kredietlijnen bevroren waardoor het bedrijf momenteel geen olie meer kan inkopen. ,,We hebben een serieus probleem'', zei financieel directeur Joseph Watson. ,,We kunnen momenteel geen olie inkopen, terwijl we normaal gesproken 500.000 vaten per dag kopen.'' Europa's grootste onafhankelijke raffinagebedrijf, met olieraffinaderijen in Groot-Brittannië, Duitsland, België, Frankrijk en Zwitserland, gaf niet aan waarom de kredietlijnen zijn bevroren. Het nieuws viel bijzonder slecht bij beleggers. Op de beurs in Zürich verloor het aandeel Petroplus in de ochtendhandel ruim de helft van zijn waarde. De Franse regering wil al het mogelijke doen om het in financiële problemen geraakte bedrijf te helpen.

Het op grotere schaal opkopen van staatsobligaties van eurolanden door de Europese Centrale Bank (ECB) zal de eurocrisis slechts verergeren. Dit zei de president van de Duitse centrale bank Jens Weidmann. Het aanzetten van de geldpers brengt de stabiliteit van de euro in gevaar en komt op den duur ten laste van mensen met lage inkomens omdat het de inflatie aanwakkert, zo stelt Weidmann. Volgens hem moet de prioriteit liggen bij het op orde brengen van de staatsfinanciën. ,,Iedere burger weet dat je de broekriem moet aanhalen als je te hoge schulden hebt.'' Ondanks de hoge schuldniveaus in sommige eurolanden ziet hij nog geen reden voor paniek.

Griekse winkeliers hebben vanwege de economische crisis in het land een zeer slechte kerst gehad. De kerstverkopen daalden met liefst 30 procent in vergelijking met vorig jaar. Veel Grieken bleven weg uit de winkels of hielden de hand op de knip, ondanks de vele kortingsacties die winkeliers boden. De verkoop van kleding en schoeisel daalde met 40 procent, de verkoop van elektronica ging met 30 procent omlaag en de verkoop van voedsel en drank zakte met 15 procent. Als gevolg van de door de trojka opgelegde hervormingen en bezuinigingen heeft de Griekse consument minder geld in de portemonnee waardoor de koopkracht fors is gedaald. Daardoor zijn veel Grieken noodgedwongen zuinig. Ze moeten hun uitgaven wel beperken.

Er heerst veel onzekerheid omtrent de toekomstige restwaarde van auto’s in Nederland. Een zwakke economie met onzekere consumenten, een mismatch tussen vraag en aanbod en wijzigingen in het belastingsysteem kunnen resulteren in een nieuwe dip in occasionprijzen. "Een nieuwe terugval dreigt", zegt ING. Tijdens de uitbraak van de financiële crisis in 2008 kreeg de occasionmarkt ook zware klappen. Prijzen van tweedehands auto’s kelderden toen in hoog tempo. Consumenten schakelden over naar kleinere (benzine)auto’s, terwijl het aanbod bestond uit grotere zakelijke diesels. Particulieren en leasemaatschappijen kregen plots minder voor hun auto’s dan verwacht. Na de crisis trad in 2010 stabilisatie op. Ook in 2011 kabbelden de prijzen op hetzelfde niveau voort, maar daar lijkt een eind aan te komen. “Een nieuwe terugval dreigt nu de ingrediënten voor een volgende dip in occasionprijzen zich aandienen.” Allereerst is sprake van een krimpende economie. Consumenten zien hun koopkracht beperkt en schroeven hun uitgaven terug. Het vertrouwen onder consumenten is sterk teruggelopen en er heerst angst voor oplopende werkeloosheid. De vraag naar occasions komt hierdoor onder druk te staan. In zowel oktober als november was sprake van dalende occasionverkopen aan consumenten. De CBS prijsindex voor tweedehands auto’s zakte 2 punten.

Het 4e kwartaal is nog niet afgesloten maar de Spaanse centrale bank laat al weten dat de Spaanse economie dit kwartaal is gekrompen. Het bericht kan niet met cijfers worden onderbouwd. Spanje wordt geplaagd door een werkloosheid van ruim 21 procent, de jeugdwerkeloosheid is >40% en is geraakt door de spanningen op de financiële markten en een verslechterend economisch klimaat in de rest van Europa. In het derde kwartaal viel de economische groei al volledig stil. Volgens de centrale bank waren in het vierde kwartaal de consumentenbestedingen ,,opmerkelijk zwak'' en was er onder meer ook nog steeds sprake van afnemende bouwuitgaven.

De Europese banken hebben na het Kerstweekend het recordbedrag van €452 mrd geparkeerd bij het nachtloket van de ECB. Dus nog steeds geen onderling vertrouwen in de bankenwereld.

Duitsland wil een nieuw Europees steunfonds opzetten voor zwakke landen met ongebruikte miljarden uit EU-structuurfondsen voor regionale projecten. Sommige EU-landen zoals Griekenland hebben nu geen toegang tot bepaalde hulpfondsen van de EU, bijvoorbeeld omdat ze geen geld hebben om projecten mede te financieren. In dat geval wordt het geld teruggegeven aan de donorlanden. Berlijn wil nu dat deze middelen via een nieuw fonds worden ingezet om de concurrentiekracht en economische groei van zwakke landen aan te jagen. Het zou alleen gaan om geld uit EU-fondsen waar de met noodsteun geredde landen Griekenland, Portugal en Ierland geen toegang toe hebben gehad. Duitsland zou hopen dat met deze maatregel een grotere rol van de Europese Centrale Bank (ECB) bij de bestrijding van de crisis kan worden voorkomen.

De Duitse export is in 2011 met 12% gestegen, voor 2012 wordt 6% groei ingeschat.

De beurzen in Frankfurt, Amsterdam en Londen zijn over heel 2011 met verlies geëindigd. De Duitse DAX-index leed dit jaar een koersverlies van 14,7 procent, de AEX daalde met 11,87% en de Britse FTSE 100-index zakte 5,7 procent. De financiële fondsen in Frankfurt hadden het zwaar door de zorgen over de Europese schuldencrisis. Zo verloor Commerzbank in 2011 71 procent en Deutsche Bank ging 25 procent omlaag. Ook de Duitse energiebedrijven RWE en Eon hadden het moeilijk met koersdalingen van respectievelijk 46 en 28 procent. Detailhandelsconcern Metro leverde 48 procent in. De grootste daler in Amsterdam was PostNL met een daling van 75%, gevolgd door AirFrance/KLM met 71% en Aperam met 65%. De financiële waarden leverden in: ING 25% en Aegon 33%. Ook in Londen stonden de banken bij de sterkste dalers in 2011. Zo verloor Royal Bank of Scotland 48 procent en Lloyds ging 61 procent omlaag. De Britse farmaceut Shire was juist een sterke stijger met een winst van 44 procent. Beurzen wereldwijd hebben in 2011 duizenden miljarden aan waarde verloren. De Japanse Nikkei verloor het meest: € 250 mrd. De Amsterdamse AEX verloor € 46 mrd. Alleen de Amerikaanse Dow Jones weet het jaar positief af te sluiten met een kleine winst van 2,9%. Goud steeg in 2011 9% in waarde. Op basis van indices t/o de euro was dit jaar de grootste winst te maken in Venezuela met 67%, de VS +4%. De grootste dalers zijn Cyprus -58%, Griekenland -49%, India -38%, India -34% en Turkije -20%.

De grootste uitdaging voor de financiële markten komend jaar wordt het herstel van vertrouwen dat banken in elkaar hebben. Dat vertrouwen is nu non-existent. Vrijwel al het bankengeld loopt nu via Frankfurt, waar de ECB is gevestigd. Normaal gesproken bellen banken elkaar voortdurend met de vraag of ze een paar miljard kunnen lenen. Voor een dag of twee, drie of voor een lang weekend. Maar die tijden zijn niet meer. Bellen heeft geen zin, omdat de banken niet thuis geven. Deze situatie bestaat alweer een paar maanden en doet sterk denken aan de tijd vlak na de val van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers. Ook toen durfden de banken het niet aan om zelfs voor korte tijd miljarden aan een collegabank te lenen. De reden van toen en nu is hetzelfde: ze zijn bang dat ze hun geleende geld niet meer terugzien. „Het gaat om de angst voor mogelijke risico’s op de balans”, legt Jeroen Vetter uit, partner bij vermogensbeheerder CapitalGuards en lange tijd actief op financiële markten. „Die balansen zijn voor niemand meer goed te lezen. Omdat bepaalde risico’s op allerlei manieren kunnen worden verstopt. Ik denk dat de gemiddelde ceo van een grote bank nog niet eens precies weet waar de gevaren voor zijn bank zich exact op de balans bevinden. Laat staan dat hij het van een andere bank weet.” En dus houden de banken hun beurzen dicht voor collega’s. „De ECB heeft de hele interbancaire markt overgenomen”, aldus hoogleraar Sylvester Eijffinger (Universiteit van Tilburg). „Banken zetten het geld dat ze niet nodig hebben liever weg bij de ECB tegen zeer lage rente (0,25%) dan dat ze het tegen een hogere rente uitlenen aan een andere bank.”

Wat ik nog steeds niet begrijp is hoe de export naar EU/eurostaten overeind blijft. Uitspraken van de premier en de minister van Financiën wijzen, voor wat betreft Nederland, daarop. Wij hebben de euro nodig om de export op de interne markt op dit nivo te kunnen voortzetten. Logisch lijkt die redenering niet, zeker niet de export naar de Zuid-Europese eurolanden. De export naar die landen moet zijn teruggevallen want ik kan mij niet voorstellen dat wij gewoon blijven doorleveren aan landen waarvan we weten dat zij de rekeningen niet kunnen betalen. En ik kan me ook niet voorstellen dat de import van de probleemstaten uit het EFSF (het Europese noodfonds) worden betaald. Want dat betekent dat wij zelf de rekening betalen van de leveringen aan de landen die aan het infuus hangen.

In tegenstelling tot wat de stroom onheilsberichten over de Nederlandse economie doet vermoeden gaat het nog steeds zo slecht niet. Dat blijkt uit onze maandelijkse barometer De Stand van Nederland. Deze maand staan we op licht verlies, maar voor de maand januari is er een licht plusje te zien en groeit onze economie met 0,4 procent. In de financiële sector gaat het echter onverminderd slecht. De banken krijgen harde klappen en de Nederlandse beurzen worden overgenomen door het buitenland. Nederland is als financieel centrum steeds minder belangrijk en dat heeft grote gevolgen voor de werkgelegenheid.

FD: aan het einde van dit jaar komt er toch nog een onheilsbericht binnen over een dreigende verlaging van pensioenuitkeringen bij > 1,5 mln gepensioneerden. Het lijkt onvermijdelijk dat in 2013 de pensioenen voor een groot aantal werknemers en gepensioneerden worden verlaagd. Bij zeventien grote fondsen dreigt een korting van gemiddeld 5,9%. De allergrootste vijf pensioenfondsen doen het opvallend slechter. Bij deze fondsen hangt een verlaging in de lucht van tussen de 5 en 10%, gemiddeld 7,9 %. Van de vijftig grootste pensioenfondsen hadden eind november 32 fondsen een dekkingstekort. De gemiddelde dekkingsgraad was eind november 101,3 %. Hierbij zijn de dekkingsgraden van zeven fondsen niet meegenomen, omdat zij deze niet openbaar wilden maken. De gemiddelde dekkingsgraad van alle 332 pensioenfondsen bedroeg eind november 97%, zo berichtte DNB eerder. In december is deze verder gedaald naar 95%. In totaal zijn er volgens DNB 261 fondsen in onderdekking. Als er alleen wordt gekeken naar de vijf grootste fondsen van Nederland kleurt het beeld zwarter. De gemiddelde dekkingsgraad was er in november 92,3 %. Het gaat om ABP, Zorg en Welzijn, de metaalfondsen PME en PMT, en het pensioenfonds voor de Bouw. Dat blijkt uit eindejaarsonderzoek van het FD naar de financiële positie van de vijftig grootste pensioenfondsen, die 89% van de Nederlandse pensioenpot uitmaken. Op 31 december maakt de Nederlandsche Bank (DNB) de balans op. Een eventuele korting wordt per april 2013 doorgevoerd. Pensioenfondsen hebben enkele mogelijkheden om deze te verzachten. De positie van de pensioenfondsen is slechter dan hier staat. Dat zit hem in de hoogte van de verrekenrente, die gebruikt moet worden om toekomstige verplichtingen te kunnen kapitaliseren. Die rente is nu nog 2,5%, maar zou binnenkort een kwart procent kunnen gaan dalen. Daar zit de angel. Op een achterliggend scenario speelt ook mee de 3-jarige bankleningen groot 489,2 mrd euro tegen een (lage) rente van 1%. Dat ondermijnt de hoogte van de verrekenrente ook. De hoogte van de verrekenrente is van cruciaal belang voor het bepalen van de dekkingsgraad. Ik ben nooit voorstander geweest van het variabel maken van de verrekenrente (de koppeling aan de lange rentevoet). Het parlement wel, de pensioenfondsen hebben vooraf inspraak gehad en het wetsvoorstel gesteund. Achteraf bezien was dat een blunder van jawelste. Mijn overwegingen daarbij zijn de volgende: een werknemer betaalt 40 jaar iedere maand zijn pensioenpremie. Soms betaalt de werkgever daaraan ook mee. Als je de gemiddelde lange rente over 40 jaar neemt zie je ups en downs. Dat is het beeld van de markt. Daarin past een gemiddelde van 4% heel goed. Ik vind dat we de hele pensioenproblematiek kunnen terugdringen door terug te gaan naar een vaste verrekenrente van 4%. Dan zijn niet alle pensioenproblemen opgelost. Ooit ontstond het idee dat werknemers en werkgevers samen een pensioenspaarpot op zouden gaan bouwen om de werknemer na 40 jaar een pensioen uit te kunnen betalen, waarvoor hij 40 jaar premie had betaald. Er werd besloten dat iedere branche zijn eigen pensioenfonds kreeg. Dat zijn er nu 332, die werden en misschien nog wel worden bestuurd door goedwillende amateurs, die worden benoemd door werkgevers en werknemers organisaties. Die structuur is al meer dan 10 jaar achterhaald. We gaan ervan uit dat de werknemer 20% aan premies voor zijn pensioenkapitaal op de pensioengerechtigde leeftijd. Dat betekent dat in die 40 jaar uit de rendementen die de belegging van pensioenreserves oplevert de ontbrekende 80% wordt verdiend. Tot voor een aantal jaren geleden kende de financiële markten zogenaamde goudgarande beleggingen, zowel in aandelen als in obligaties en vastgoed. Staatsobligaties van triple A landen, hypotheken op woonhuizen, mandjes van courante aandelen, dollars ponden en marken maakten beleggen tot een fluitje van een cent. Die tijd is gekeerd. De markt zelf heeft met de introductie van financiële producten, ik noem ze maar derivaten en de opkomst van hedgefunds en high frequency trading. Dat heeft de rendementen sterk onder druk gezet. Dat vraagt om hoog gekwalificeerde specialisten. Voordat ik de vraag ga beantwoorden hoeveel risico een pensioenfonds met beleggingen mag nemen eerst de structuur. Hoe is de realiteit. De werknemer sluit een contract, je zou ook kunnen zeggen een levensverzekering, dat hij 40 jaar lang maandelijks premie betaalt om op zijn pensioengerechtigde leeftijd een pensioenuitkering krijgt. Jaarlijks ontvangt de werknemer een brief waarin wordt gesteld hoe groot de hoogte van de pensioenuitkering is. Twee opmerkingen: een werknemer moet de premie betalen aan het pensioenfonds waarbij de werkgever is aangesloten. Twee: waarom zoveel pensioenfondsen, dat is inefficiënt. Waarom niet onderbrengen bij een assuradeur, die daarin een veel grotere know-how heeft? Als pensioenfondsen met de beleggingen geen risico's nemen, kunnen ze, zeggen ze, de pensioenuitkeringen niet realiseren. Met risicoarme beleggingen is geen stuiver te verdienen. De veranderingen in beleggingswereld gaan aan de pensioenfondsen niet voorbij. De know-how bij de fondsen loopt achter. Dat realiseren zich ook de partijen die bij dit project betrokken zijn. Er is nu besloten dat de zekerheid van een geconditioneerd pensioen wordt beperkt. De werknemer moet zijn maandelijkse premie blijven betalen maar welke tegenprestatie het pensioenfonds bij en na pensionering maandelijks gaat betalen gaat onzeker worden. De 100% garantie valt weg en wat ervoor in de plaats komt is onduidelijk in het pensioenakkoord. Het kabinet stemt ermee in dat beleggingen door pensioenfondsen risicovol mogen zijn en als er dan verliezen worden gemaakt is dat voor rekening van de deelnemers (werknemers) en gepensioneerden. Het is te gek voor woorden maar met de opgebouwde pensioenreserves wordt gegokt. De deelnemers moeten 40 jaar sparen voor hun oude dag en vervolgens staat de overheid toe dat met dat geld beleggingen worden gedaan waaraan risico's kleven. Dat dossier moet heel snel hervormd worden, zo moet het niet verdergaan. De redenatie erachter is de volgende: kunnen werknemers pensioenfondsen vertrouwen die risico's nemen, soms risico's die niet beheersbaar zijn, met opgebouwde pensioenrechten? De reactie daarop is: dat moet. Het pensioen is te complex geworden. Het moet uitbesteed worden aan mensen die daar verstand van hebben. Het fonds moet hen de ruimte geven te beleggen, ook beleggingen met risiso's. Men vindt het ook wel een moeilijke boodschap in een tijd met angst en onzekerheid over de toekomst. Maar toch er schijnt geen alternatief te zijn. Mijn vraag is: hoe lang duurt het nog voordat de €700 mrd aan pensioenreserves verloren zijn gegaan? Dit is volgens mij: Russisch roulette spelen.

Nederland helpt grote Griekse bedrijven met het ontwijken van belasting in eigen land. Is dit een schandaal of behoort dit tot het scala van mogelijkheden, die het bedrijfsleven in belastingparadijzen wordt aangeboden. Waar het over gaat is dat de Nederlandse fiscus aan multinationals wereldwijd mogelijkheden aanbiedt om winsten tegen zeer aantrekkelijke tarieven af te rekenen. En dat gebeurt in het groot. Het laatst bekende cijfers is dat er 12.000 mrd euro in Nederland wordt verrekend. Bedrijven die zich in Nederland laten bedienen door een brievenbus-firma, die regelmatig de post open maakt, een fiscalist in dienst heeft die de aangiftes verzorgd en zorgt dat de aanslagen betaald worden. Op de achtergrond is er dan elders op de wereld nog wel een belastingparadijs waar een stichting, een trust of een cooperatie is gevestigd. Hoog gekwalificeerde dienstverlening, die goed betaald wordt. Ook van Griekse multinationals is bekend dat zij van die route gebruik maken. De Pers heeft daar onderzoek naar gedaan maar het achterhalen welke bedrijven daar gebruik van maken is, middels de Kamer van Koophandel, maar mondjesmaat te vinden. De verantwoordelijke minister voor dit project is Jan Kees de Jager. Maar Jan Kees is ook verantwoordelijk voor het Griekse drama dat zich afspeelt, een hoofdrolspeler zelfs. Aan de ene kant dwingt de trojka Griekenland om meer belastingen binnen te krijgen, aan de andere kant paaien wij de grote Griekse bedrijven met hoge kortingen op de te betalen belastingen. Dat spoort niet met elkaar. De Jager heeft al eerder zo een truc uitgehaald waar we financieel niet slechter van geworden zijn. Griekenland was een jaar geleden nog een goede vriend van ons. Daar sta je achter in goede en in slechte tijden. Oke, de filosofie van de muntunie. Maar behalve een goede vriend was Griekenland ook een zwakke partner, die je gemakkelijk een poot kon uitdraaien. En dat deed de Jager dus. Hij leende op de markt geld tegen 2% en leende dat aan Griekenland uit voor 5%. Dat is niet een partner helpen in moeilijke tijden, dat is het maken van woekerwinsten. Even om duidelijk te zijn: of je helpt een vriend of je helpt een vriend niet als er twijfels zijn dat hij de lening niet terug kan betalen. Terug naar de Griekse bedrijven die in Nederland hun belasting betalen. De Pers heeft gevonden: Coca Cola HBC, een Griekse frisdrankbottelaar die ook actief is op de Balkan. Verder WF4 Hellenic Plastic, de Audio Group, the European Goldfields, Eldorado Gold, Abela, Olympic Catering, Hellenic Land Holdings, Crete Hellas Holdings, Hellenic Oil, Hellenic Petroleum. Allemaal bedrijven die gebruik maken of hebben gemaakt van de 'Dutch sandwich'. Ook de rijkste Griek (volgens Forbes goed voor $4,8 mrd) Spiro Latsis is met een van zijn bedrijven, Lamda Development, in Nederland gevestigd.

De Kersttoespraak van koningin Beatrix is van een buitengewone schoonheid. Zij spreekt over ´zuinig gebruik van energie en water ligt binnen ieders bereik.' Enkele ongecorrigeerde citaten uit deze rede:

Er is zorg niet alleen om individuele welvaart maar ook om het welzijn van allen en het beheer van de aarde. Met onze kostbare planeet wordt zorgeloos omgesprongen en wat zij ons geeft wordt slecht verdeeld. Armoede en ongelijkheid tasten de leefbaarheid aan en bedreigen maatschappelijke saamhorigheid. Zelfzucht en de hang naar overdaad maken blind voor schade aan onze natuurlijke omgeving en ondermijnen gemeenschapszin. Zicht op de eindigheid van wat de aarde ons kan geven en op de houdbaarheid van de samenleving raakt zoek. Geldzucht en zich verrijken vervormen het doel van de economie. Aan de nood van hen die niet voor zichzelf kunnen opkomen mag niet worden voorbijgegaan. Allen moeten kunnen meedelen in welvaart zodat het menselijk welzijn steeds wordt verbonden met het algemeen belang. Bovendien moet in elke besluitvorming de kwaliteit van de toekomst meetellen. Die ligt in beschermen van natuur en milieu, respect voor het culturele erfgoed en onderkennen van de immateriële waarden die zin geven aan beschaving. Met de afwegingen die nu worden gemaakt staat ook het leven van wie na ons komen op het spel. De mondiale natuurlijke omgeving met haar eindige hulpbronnen is ons aller zorg. Bescherming van de vitaliteit, verscheidenheid en schoonheid van de aarde is een heilige opdracht.” 'Duurzaamheid’ wordt dat vandaag genoemd. Dit vraagt niet alleen nieuwe eisen en regels voor houdbaarheid maar ook het bewust omgaan met al wat de natuur ons geeft. De aarde die het leven voedt maar niet voor zichzelf kan spreken, moet een stem krijgen. In alle kleine en grote beslissingen zal die moeten doorklinken. Bemoedigend zijn de vele initiatieven om goede voornemens in praktijk te brengen. Zuinig gebruik van energie en water ligt binnen ieders bereik. Kritisch en bewust kopen blijkt het hele aanbod van goederen en diensten te kunnen beïnvloeden. Ondernemers richten zich meer en meer op verantwoorde productie en houden rekening met de gevolgen voor het klimaat. Veel mensen spannen zich in voor natuurbehoud en leren kinderen oog te krijgen voor de onvervangbare schatten van de aarde. Ook voor de verbondenheid tussen landbouw en leefomgeving zetten velen zich enthousiast in. Op al die mogelijkheden kunnen wij elkaar aanspreken. Oude en nieuwe media informeren ons en roepen op om verantwoordelijkheid te nemen, elk op eigen niveau. Wat begint in het klein kan uitgroeien tot een nieuwe cultuur van zorg om de toekomst. Wie de wereld wil veranderen, moet nu eenmaal beginnen bij zichzelf. Al die hoopgevende aanzetten tot verandering vanuit de maatschappij krijgen in het nieuws minder aandacht dan de zorgen om geld en goed. Een diffuus gevoel van onbehagen kenmerkt de vertrouwenscrisis van deze tijd. In het dagelijks werk wordt dikwijls een tekort aan visie en idealen ervaren. Gebrek aan ruimte voor individuele verantwoordelijkheid ontmoedigt eigen inzet. Gevoelens van onmacht roepen boosheid op en afkeer van retoriek en regels. Maar vechten noch vluchten biedt uitzicht op hervorming van structuren en levensstijl. De uitdaging blijft zelf iets te dóen, samen met anderen en in betrokkenheid op de gemeenschap. Overal nemen mensen nu reeds eigen initiatieven tot een meer bewuste manier van leven. Dat biedt hoop op een nieuw toekomstperspectief. Het zijn juist de jongeren die ons vandaag daartoe aansporen. Met kracht van overtuiging, moed en zelfvertrouwen zoeken zij medestanders en inspireren zij hun omgeving met een positief elan. Mahatma Gandhi zei eens: „De aarde heeft wel genoeg voor ieders behoefte maar niet voor ieders begeerte.” Als schepselen begiftigd met verstand en geweten mag van ons worden gevraagd dat we dit vertalen in dagelijkse zorg voor de aarde en inzet voor een rechtvaardige samenleving. Verbondenheid met de naaste en met de wereld om ons heen heeft Jezus ons zelf voorgeleefd. Met de boodschap van vrede en welbehagen kan kerstmis ons uittillen boven de angst en onzekerheid van deze tijd. Laten wij zeggen wat wij hopen en doen wat wij kunnen.

Vooruitzichten voor 2012: Er gaan geruchten dat de verrekenrente voor pensioenfondsen wordt vastgezet. Minister Kamp overweegt deze voorlopig te fixeren op 3%. Verder verwacht ik dat een groot aantal pensioenfondsen gaan fuseren. De lasten voor kleine fondsen worden te zwaar en de risico's te groot.

De hypotheekmarkt is stilgevallen. Daar moet iets mee gebeuren. Het economisch bureau van de ING verwacht een daling van de prijzen van koopwoningen van 4% in 2012. Anderzijds treedt geen marktbederf op wanneer woningbouwverenigingen, wat het kabinet Rutte-1 heeft aangekondigd, 1,8 mln huurwoningen in de verkoop gaat doen aan de huidige huurders. Aan de ene kant verwacht ik een groot tekort aan sociale huurwoningen, aan de andere kant wordt de marktwerking van koopwoningen gefrustreerd. De Aedes, die 436 woningcorporaties vertegenwoordigt, verwacht een scherpe waardedaling van de woningprijzen, Onderzoeksbureau Ortec/TU Delft weerspreekt dat.

Rutte heeft de benoeming van Lex Hoogduin tot opvolger van Wellink dit voorjaar geblokkeerd omdat Hoogduin onvoldoende weerwoord had op de voorzet van Teulings/CPB op het kabinetsvoorstel €18 mrd te gaan bezuinigen. Als straf werd Hoogduin buitenspel gezet. De vraag is nu of de benoemde president van DNB Klaas Knot een toezegging heeft moeten doen aan de premier dat DNB geen verweer zal voeren omtrent deze bezuinigingsoperatie. Als Knot niet onafhankelijk kan functioneren moet hij weg.

Van de Nederlandse consumenten heeft 16% zich voorgenomen in 2012 te gaan bezuinigen op aankopen, meldt Nederlands grootste online retailer Wehkamp.nl op basis van eigen onderzoek. Daarbij is de intentie om minder uit te geven aan luxe artikelen met 63% de meest genoemde optie, gevolgd door vermindering van winkelbezoek met 50% en de auto vaker laten staan met 25%. Bezuinigen op vakanties wordt slechts door 9% van de ondervraagde consumenten genoemd.

Het veilen van Europese staatsobligaties zal ook in 2012 grote invloed hebben op de schuldencrisis in de regio. Daarbij zal de eurozone in 2012 een milde economische recessie tegemoet gaan. Volgens analisten van diverse Europese banken zal de eurozone 2012 net zo beginnen als het 2011 eindigt; onder druk van economisch zwakkere landen en onzekere staatsfinanciën, maar ook met een milde recessie in het vooruitzicht. "Met de schuldencrisis en de bezuinigingsmaatregelen die zwaar drukken op het producenten- en consumentenvertrouwen in de eurozone, is de kans op een recessie groot", aldus senior-economen James Knightley en Carsten Brzeski van ING Bank. Door de voortdurende schuldencrisis wordt het daarnaast steeds moeilijker om kopers te vinden voor het Europese staatspapier. In 2012 hopen eurozonelidstaten voor zo'n EUR800 miljard aan staatspapier te verkopen, waarbij de financieringskosten voor met name niet-kernlanden als Italie op een hoog niveau blijven. De duurzaamheid van obligaties met een lange looptijd valt hierdoor te betwijfelen.

Het h-dossier. Elsevier schrijft daarover dat 'versobering hypotheekrenteaftrek dreigt'. Het kabinet gaat zich beraden op beperkende maatregelen, die op enig moment per direct ingevoerd zouden gaan worden. Nieuwe bezuinigingen van stel €8 mrd moeten gevonden gaan worden op ontwikkelingshulp, zorg, publieke omroep, defensie, volkshuisvesting. Natuurlijk komt daarbij de fiscale subsidie voor het eigen huis aan de orde. De vraag is niet of er maatregelen getroffen gaan worden maar welke maatregelen er in 2012 aankomen. Het kabinet zal de hypotheekrenteaftrek overeind houden en zich beperken tot het snoeien in de uitwassen. Waar de overheid aan denk: De aflossingsvrije hypotheek gaat eraan. De fiscale renteaftrek wordt ieder jaar met 3,33% verminderd. De renteaftrek van een hypotheek >1 mln wordt geschrapt, maar daar staat dan tegenover dat de villatax wordt ingetrokken. De vermogensrendementsheffing van 1,2% verschijnt weer ten tonele. De wet-Hillen, geen eigenwoningforfait voor huizen zonder hypotheek, wordt aangepast. Waar we over praten: de hypotheekrenteaftrek kost de overheid, schat ik, €12,5 mrd.

De Europese schuldencrisis is binnen een jaar onder controle en het uiteenvallen van de euro is uitgesloten, zegt Schäuble. ,,Ik denk dat we de komende 12 maanden zo vergevorderd zijn dat we het besmettingsrisico onder controle hebben en de eurozone is gestabiliseerd'', stelt de Duitse minister. De zwakke broeders in Zuid-Europa zorgen er de laatste tijd voor dat sterke landen als Frankrijk en Oostenrijk het moeilijker hebben om met staatsleningen kapitaal op te halen. Schäuble pleitte opnieuw voor een snelle invoering van het Europese Stabiliteitsmechanisme (ESM), het permanente reddingsfonds voor de eurozone. Het ESM, met een omvang van 500 miljard euro, moet medio volgend jaar het huidige noodfonds EFSF vervangen. De invoering van het fonds geeft volgens de minister het sterkst mogelijke signaal dat alle landen in de eurozone achter de euro staan. Schäuble zei eerder deze maand al ervan overtuigd te zijn dat de afspraken die de Europese landen hebben gemaakt tot een oplossing van de schuldencrisis zullen leiden.

Slecht nieuws uit Madrid: de nieuwe Spaanse regering ziet het begrotingstekort dit jaar oplopen tot 8 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Het officiële doel lag tot nu toe op 6 procent. De centrumrechtse regering, die tijdens de verkiezingen op 20 november een comfortabele meerderheid kreeg, presenteerde haar eerste plannen. Om de schulden en de uitgaven terug te dringen, wil de kersverse regering in 2012 8,9 miljard euro bezuinigen. Zo worden onder meer de ambtenarensalarissen volgend jaar bevroren. Ook wil de regering de belastingen, vooral van de rijkere Spanjaarden, verhogen. ,,We hebben te maken met een buitengewone en onverwachte situatie, wat ons dwingt tot buitengewone en onverwachte maatregelen'', zei vicepremier Soraya Saenz de Santamaria, die de plannen toelichtte. De vorige socialistische regering bracht het begrotingstekort terug van 11,2 procent in 2009. In 2012 moet het begrotingstekort worden teruggebracht tot 4,4 procent en in 2013 tot 3 procent. Dat wordt een te zware opgave: de lat ligt te hoog!

DFT: 2012 wordt een moeilijk jaar voor beleggers, nog moeilijker dan het afgelopen jaar. De markten zullen worden gedreven door veel onzekerheid en volatiliteit, wat resulteert in een aversie om nog risico’s aan te gaan. Daar bovenop bezuinigen overheden als dollen, banken houden zich vooral bezig met het opkrikken van hun vermogenspositie en niet met financieren van burgers en bedrijven. Daarom zal de Europese economie in een recessie worden gedrukt, waar we pas aan het eind van het jaar uit kunnen kruipen. De ’double dip’ is een feit. De schuldencrisis in Europa zorgt zelfs dat ook de VS en China een tik meekrijgen. Beleggers met zwakke zenuwen kunnen beter wegblijven is het advies. De korte termijn zal worden gedomineerd door grote koersuitslagen. Wie belegt, moet dan doen met de langere termijn voor ogen.

’s Werelds grootste obligatiebeheerder Pimco ziet in 2012 een krimp van 1,5% in de eurozone, voornamelijk omdat de banken hun balansen verkorten en daarom minder ’business’ genereren. De afbouw van schulden kost de Europese economie de komende twee jaar ongeveer 2% economische groei. De Europese problemen raken ook de Amerikaanse economie, die volgens Pimco volgend jaar hoogstens 1% in omvang zal groeien. In China komt de groei met 7% waarschijnlijk ook aanzienlijk lager uit dan in de afgelopen jaren, toen 9% groei de norm was. Daarmee zit Pimco lager met hun schattingen dan het IMF, maar IMF-president Christine Lagarde heeft inmiddels al laten weten dat ook het IMF zijn prognose voor 2012 neerwaarts gaat bijstellen. Ze wees daarbij op het dalende vertrouwen, de instabiliteit van de financiële markten en de toename van overheidsschulden.

Het ambtenarenpensioenfonds ABP heeft bij het hooggerechtshof van de staat New York een klacht ingediend tegen Credit Suisse. ABP heeft fors geld verloren op effecten die gekocht werden van Credit Suisse en beschuldigt Credit Suisse van misleiding. Credit Suisse was zelf wel op de hoogte van de lage kwaliteit van onderliggende hypotheekleningen die werden verpakt en aan investeerders als ABP werden verkocht, aldus de klacht. De aanklacht is vergelijkbaar met klachten die zijn ingediend tegen Deutsche Bank en J.P. Morgan. ABP wil schadevergoeding na een sterke afwaardering van de effecten. Het is niet duidelijk hoe groot de schade is voor het pensioenfonds. Bij de rechtszaak gaat het om de zogeheten rommelhypotheken, die van de kredietbeoordelaars de best mogelijke waardering kregen, de triple A-status.

Prof Tissen schreef deze week zijn column met de titel de crisis doet nu echt pijn. Een viertal citaten uit deze column:

De Nederlandse regering zal in 2012 voor de keuze komen te staan tussen bezuinigen en stimuleren. Teveel bezuinigingen levert economische teruggang op. Teveel stimuleren levert niet automatisch economische groei op. En zeker geen welvaart. In Amerika lijkt het economische tij zich een beetje ten goede te keren. Een beetje. Maar de schade die aan de bevolking is toegebracht is enorm. En die is niet zomaar weg. Dat het allemaal gemakkelijk -en helemaal-verkeerd kan gaan blijkt wel uit Griekenland. Andere kanshebbers op een economische depressie zijn er in Europa talloos.

Nu de crisis zich in rap tempo verdiept wordt de wijsheid van onze ouders en grootouders alsnog in de herinnering geroepen. “Meet nooit je welzijn af aan je welvaart”, zeiden zij. “Geld kan zomaar weg zijn, want zo gewonnen, zo geronnen”. Eerdere generaties doelden daarmee op de moeilijkheden die er in hun leven waren met het bepalen van de werkelijke waarde van geld en dus de prijs ervan. Daarom is het waardeloos worden van geld de grootste crisis die ons in 2012 kan overkomen. Ik doel hier niet op inflatie, deflatie, biflatie, reflatie of stagflatie. Ik doel op het moment dat burgers niet meer weten (of aan kunnen voelen) wat zij met hun geld kunnen kopen. De Nederlandse huizenmarkt schuurt tegen een dergelijk moment aan? Wat is een huis nog waard?

Op grotere schaal schuurt Japan aan tegen het waardeloos worden van geld. Dat blijkt wel uit het Japanse budget voor 2012. Dat wordt voor 49% met nieuwe staatsschuld gefinancierd. Als inderdaad blijkt dat het omslagpunt van vertrouwen in een munteenheid op 51% ligt, loopt Japan in 2012 op hete kolen.

Met doemdenken over de economie en over geld is niemand geholpen. Ik zoek telkens weer naar lichtpuntjes. Maar ik zie zelfs geen vuurvliegjes. Wat ooit in Amerika als een kredietcrisis begon en naar Europa oversloeg als een schuldencrisis, dreigt een wereldcrisis van geld te worden. Over de hele wereld merken mensen dit al in hun portemonnee. Laten we hopen dat het er niet nog meer worden.

Dit is het laatste blog van 2011: nr 2011/94. Lezers kennen mijn voorkeur voor de lange-golf-theorie van de Russische econoom Kondratieff. Zijn economische theorie zag Stalin als landverraad. Hij werd gezien als een koelak-professor in gevangenschap. Stalin liet de man op 46-jarige leeftijd in 1938 in Soezdal executeren. Ik heb in de afgelopen jaren meerdere malen geschreven over de Kondratieff-golf en de subcycli die genoemd zijn naar de vier jaargetijden. Hij zag de lente als de opbouwfase, de zomer als de consolidatiefase, de herfst als de stabilisatiefase en de winter als de afbraakfase. De lange golf duurt ca zestig jaar. Algemeen wordt aangenomen dat de laatste golf in 1949 van start is gegaan. Iedere subcyclus wordt afgesloten met een schoonmaak. Na de afbraakfase en de daarbij behorende opruiming van overtollige ballast die tijdens de lange-golf is gebouwd, ontstaat de blauwdruk voor een nieuwe lange-golf. De majesteit gaf in haar Kersttoespraak al enige voorzetten en eerder al deden Arnoud Boot en Herman Wijffels dat. De nieuw Kondratieff wordt geen voortzetting van de Kondratieff die we aan het afsluiten zijn. De nieuwe generatie die staat de trappelen van ongeduld om van start te kunnen gaan, zal nieuwe uitdagingen aangaan. Milieu, duurzaamheid, herverdeling van de baten, schone energie en saamhorigheid om maar enkele aspecten om te noemen. De koningin praat over 'ons inzetten voor een leven in harmonie met de medemens en de natuur'. De vraag die eenieder bezighoudt is 'waarom we nu nog niet van start kunnen gaan'. Dat is een vervelende vraag om te beantwoorden. Daar wordt niemand echt vrolijk van. Om een antwoord te kunnen geven voor de opgetreden vertraging ga ik terug naar Kondratieff. Ik ga terug naar de vier jaargetijden. Ik schreef al dat ieder jaargetijde wordt afgesloten met een schoonmaak, waarvan het doel is de neuzen allemaal weer dezelfde richting uit te krijgen. Alle ballast die is ontstaan moet worden vernietigd. Alle ontwikkelingen moeten weer op het juiste spoor worden gezet. Laat ik dat proces beeldend maken door de case te nemen van een huis dat je koopt aan het begin van de lange-golf. De bewoner begint zijn huis zelf in te richten. Hij maakt de keuzes voor de vloerbedekking, de wanden, het meubilair, het sanitair, de inrichting van de tuin en zo kun je nog even doorgaan. Maar als de lente voorbij is moet er toch kritisch gekeken worden of we op de ingeslagen weg door willen, maar ook kunnen doorgaan om de geformuleerde doelen te bereiken. We laten de tuinman komen, de klusjesman, de loodgieter en een container waar overtollige zaken/rotzooi in kan worden afgevoerd. In zijn algemeen betekent dat dat de normale werkzaamheden tijdelijk op een lager peil komen te liggen. We noemen dat een lichte recessie. Als er overeenstemming is over een nieuwe blauwdruk maken we een herstart en gaan we door naar de zomer. Tien, vijftien jaar verder, als we zijn aangekomen bij de volgende grote schoonmaak vinden in principe dezelfde werkzaamheden plaats als beschreven aan het einde van de lente. Al leert de ervaring dat er ingrijpender zaken op orde moeten worden gesteld. Er is dan al snel sprake van een milde recessie die net wat langer duurt dan de vorige. Ook de werkzaamheden, de opruiming, de herindeling, het vraagt meer visie en tijd. Er gaan bedrijven failliet omdat ze niet meer inspelen op de doelstellingen (assortiment, opvolging, omschakeling naar nieuwe producten). Daar komt bij dat er nieuwe vloeren moeten worden gelegd, er een dakkapel moet komen, de houten schuur wordt gesloopt en vervangen door een garage. Er moeten nieuwe tegels in de badkamer en in de keuken komen. Als die schoonmaak achter de rug is en iedereen weet wat de aangepaste doelstellingen zijn kunnen we naar de herfst gaan. In dit jaargetijde wordt een aandelenbelegging heel aantrekkelijk. Hier kunnen mooie winsten worden gemaakt. Aan het einde van de herfst zijn de grote krachten die in de zomer zijn gemaakt, uitgewerkt. De tijd van het grote graaien is begonnen; de tijd van de bonussen is aangebroken, het is zakkenvullerstijd geworden. De hebzucht staat centraal in het handelen van mens en bedrijf. De grote schoonmaak wordt dan ook veel onvriendelijker. De recessie wordt diep, omdat de ontsporingen nauwelijks meer op het juiste spoor kunnen worden gezet. Begrippen als solidariteit, hebzucht en individuele vrijheid verdragen zich niet langer met de doelstellingen. Er breekt een kille, koude periode aan: de winter. Het vuur verliest veel van zijn warmte en kracht. Ieder voor zich en God voor ons allen. Kondratieff noemt dat jaargetijde de liquidatieperiode. Soms wordt deze lange-golf afgesloten met een oorlog. We voelen op allerlei wijzen aankomen. De uitdaging verliest zijn kracht. Het is niet leuk meer. Bestuurders maken fouten, grote fouten die achteraf niet meer te herstellen zijn. Deze subcyclus eindigt in een radicale opruiming. Alles wat niet mee kan naar de volgende generatie, naar de volgende golf, moet afgevoerd, vernietigd worden. De zekerheid van het bestaan wordt aangetast. Gedurende een langere periode is er geen visie op de toekomst. Dat veroorzaakt angst en onzekerheid over het bestaan, zo ernstig dat de consumenten hun vertrouwen kwijtraken. Er is geen medewerking, noch bij de politiek, noch bij de burgers om de opruiming zo snel mogelijk te laten verlopen. Door de traagheid van handelen verwordt de economische krimp tot een depressie. Inzicht in de realiteit wordt vaag, duister. Een vernietigende oorlog verkort de grote schoonmaak aan het einde van de winter omdat snel moet worden aangevangen met de wederopbouw van het land. Je wenst dat niemand toe, maar het optreden van protectionisme kan wrevel oproepen, evenals nationalisme/populisme. Het grootste probleem is in deze fase van de lange-golf het vernietigen van te grote hoeveelheden geld, die zijn gecreëerd. Bad money dat niet mee kan naar de volgende lente. In 1929 werd grote verliezen geleden op de beurscrash van eind oktober 1929 en in de 30er jaren. Regelmatige lezers van dit blog weten dat ik vanaf 2008 regelmatig mij afgekeerd heb van het redden van zwakke banken en andere financiële instellingen. Banken zijn te groot geworden voor de landen waarin ze functioneren. Centrale banken pompen enorme hoeveelheden geld in de markt om het systeem overeind te houden, maar het geld heeft geen waarde meer. Als banken 3-jarig geld kunnen lenen tegen 1% dan is dat geld zo goed als waardeloos. De geldpersen blijven maar draaien maar de bobo's realiseren zich niet dat dat het zuiveringsproces alleen maar langer maakt. De Jager gaat ervan uit dat we over een jaar betere tijden tegemoet gaan. Ik geloof daar niet in. In plaats dat de politiek de gemaakte fouten toegeven en afscheid nemen van de euro, zetten ze het spaargeld en de pensioenreserves van de burger in om hun gelijk te halen. Het resultaat daarvan zal zijn dat de burger straatarm achterblijft en de overheid met torenhoge schulden blijft zitten die door de volgende generaties moeten worden terugbetaald. Ik ga ervan uit dat, met de politieke elite die thans aan het bewind is, het nog wel tien tot vijftien jaar, misschien wel 50 jaar, kan duren voordat al het overtollige geld vernietigd is en de schulden zijn afgelost. Als dat drama heeft plaatsgevonden en is verwerkt kan de opbouwfase aanvangen en is het ergste achter de rug. Momenteel staan we nog voor een ondoordringbare muur van ellende, waar we nog doorheen moeten. Ik wens iedere lezer van dit blog een gezond en gelukkig mogelijk Nieuw Jaar. Hopelijk heb ik eind 2012 positievere berichten te melden.

Ik had het jaar 2011 af willen sluiten met een artikel over de crash van 29 oktober 1929 en de daarop gevolgde Groote Depressie. Dit vanuit de gedachte dat l'histoire se répete. Maar op het laatste moment heb ik besloten dat artikel in het 1e blog van 2012 te zetten, dat ik 7 januari hoop te posten. Dat artikel houdt U dus nog tegoed. Ik beëindig mijn laatste blog van 2011 nu met een 2-tal artikelen van Ronald Jan Heijn, die ik vond op www.wereldopdrift.nl waarin de schrijver zijn visie geeft over het 'heiligdom Economie' dat wankelt en over 'de geest is uit de fles; een nieuw tijdperk komt eraan'. Ik heb gekozen voor citaten die eigenlijk feilloos aansluiten bij mijn analyse over 'kondratieff', de noodzakelijke geldvernietiging en het 'nieuwe denken'.

Voor menig burger zullen de verhalen over de toestand van de (wereld) economie zeer verwarrend zijn. Wat en wie moet je nu ‘geloven’, want zowel iedere expert (econoom, politicus) is overtuigd van zijn of haar gelijk. Ligt het onbegrip aan ons, de bevolking? Of zitten de experts ernaast? En … over welk fundament praten we eigenlijk? Een vergelijkbare situatie was er in de Verenigde Staten toen de oorlog tegen Irak aanstaande en later gaande was. Er werden in die periode 800 experts voor de camera’s gehaald, met allen hun visie op de (komende) oorlog. Uit een later onderzoek bleek, dat van die 800 experts er slechts 6 tégen de oorlog waren! Met andere woorden, welke geluiden kreeg de bevolking – dag in dag uit – over zich heen gestrooid? ‘Die oorlog is onontkoombaar en dat is goed, want we moeten het terrorisme bestrijden. Denk aan 911 ….Het enige waarin de experts van mening verschilden was de te bewandelen weg: inzet van wapens, grondtroepen, F 16’s. Dus als 794 experts vinden dat de oorlog moet komen, dan komt er oorlog. Zo ook nu, met de discussie over de crisis. Verreweg de meeste experts gaan uit van het volgende fundament: ‘Het economische en financiële systeem is op zich goed, maar het behoeft hier en daar een correctie en vooral aanscherping. En dan kunnen we weer verder.’ De economische wapens die ter beschikking staan zijn bezuinigingen wel of niet doorvoeren, banken wel of niet steunen, noodfonds verhogen, rente verhogen dan wel verlagen. Een belangrijk onderdeel van dit fundament – en waar niet aan getornd wordt binnen dit heiligdom – is de eerste plaats die de economie inneemt. Alles in de samenleving is daaraan ondergeschikt. Zo kan het bijvoorbeeld – vanuit een andere visie – dat iets heel belangrijks als ‘de natuur’ onder aan het rijtje van het kabinet komt te staan. Zeker als een econoom naar het probleem kijkt. Wat zou een boswachter zeggen, denkt u? En net als met verhalen over de technische oorlogswapens bij Irak, klinken de financiële- en economische experts ingewikkeld en intelligent. De gewone man haakt af, vindt het te complex worden en denkt dat het aan hem ligt. Dus het is logisch dat het complex is, want men moet recht praten wat krom is. Hetgeen al duidelijk is geworden bij het simpele feit, dat de economische oplossingen van vandaag morgen alweer achterhaald zijn. Het ligt niet aan de bevolking dat men het niet begrijpt. Het fundament heeft nooit geklopt en in een tijd als deze – dat werkelijk alles met alles te maken heeft – komen de weeffouten heel duidelijk en pijnlijk zichtbaar aan het licht. Daarom … laten we hopen dat het nu echt helemaal vastloopt. Want dán ontstaat een ontvankelijkheid voor een geheel nieuwe aanpak en kan het oude worden losgelaten. Een aanpak die uitgaat van een ander fundament. Eén van samendelen en één die uitgaat van rechtvaardigheid, gelijkheid en vrede. Daarvoor moet het Westen o.a. beseffen en erkennen dat het zélf de oorzaak is van de ongekende onrechtvaardige verdeling in de wereld. (Terrorisme is geen oorzaak, maar het resultaat van een eeuwenlange ongelijkheid!) Vervolgens moet de wereldgemeenschap als totaal hun bronnen gaan delen, met respect voor alle culturen en samenlevingen. Als dat op gang komt, kan het vertrouwen weer groeien. Als het vertrouwen groeit, dan kunnen er weer juiste verhoudingen komen en zal er eindelijk rechtvaardigheid zijn. Hierdoor kunnen weer evenwichtige economische verhoudingen ontstaan vanuit wederzijds respect. En alleen rechtvaardigheid in de wereld zal een duurzame vrede geven. Een vrede, die essentieel is voor het nieuwe fundament. Een nieuwe basis, waarin de economie één van de vele dienstbare elementen is aan het algemeen belang van mensheid en planeet. Dat laatste is een dierbare wens maar de realiteit is anders. Ik ben het met de schrijver eens dat er naar gestreefd moet worden.

De tweede notitie geef ik de titel mee: “de demonstrant is een boodschapper van een nieuw tijdperk“. Iedere keer weer lees je in de media dat de ‘Occupy-beweging’ een gebrek aan richting, duidelijkheid en/of oplossing heeft. Vanuit het oude denken van het establishment is die scepsis wel begrijpelijk. Een bepaalde manier van naar de wereld kijken domineert al eeuwenlang. De demonstrant belichaamt de waarden en normen van het nieuwe tijdperk. Kijk naar de Arabische lente! Het is een clash tussen twee verschillende zienswijzen. De Occupy-beweging is alles, wat het establishment niét is. De beweging weigert een politieke partij op te richten, weigert in een hokje geduwd te worden, weigert op de man te spelen, weigert één stem te hebben die met één thema komt. Deze enorme groep is dus geen beïnvloedbare kuddegeest meer, maar een groepsgeest, bestaande uit individuen met elk een eigen visie. Maar wel met een gemeenschappelijke intuïtie dat het heel anders moet, zonder de exacte antwoorden te weten. En dat in 1500 steden in de wereld! Dat is nog nooit voorgekomen in de geschiedenis van de mensheid. Om nog maar te zwijgen over de Arabische Lente waar het allemaal begonnen is en waar demonstranten met gevaar voor eigen leven nog steeds hun stem laten horen. De geest is uit de fles en kan nooit meer terug. Zoals Albert Einstein zei: ‘we kunnen de problemen niet oplossen met dezelfde manier van denken die deze problemen gecreëerd heeft.’ Het oude denken sluit uit, polariseert en voert oorlog; in het nieuwe denken krijgt alles en iedereen een plek en is er vrede. Milieu, minderheden, klimaat, natuur, cultuur, minderbedeelden, economie, de 1%, de 99%, rechtvaardigheid, vrede en gelijkheid. Het kan allemaal tegelijk en het moet ook. We krijgen geen tweede kans meer. Net zoals de Arabische Lente is Occupy vooral een bewustwordingsbeweging: ‘wordt wakker, kijk eens naar het onrecht in de wereld, de onrechtvaardige verdeling van welvaart! Kijk eens naar die walgelijke economische geldmentaliteit en wat voor een beschamende wereld dat voortgebracht heeft! Honderdduizend doden per dag van honger en armoede, 2% van de volwassenen bezit 50% van de bezittingen, etc.’ Dit enorme onrecht – tezamen met de groeiende sensitiviteit en voortschrijdende inzichten (ook door het internet) – heeft ervoor gezorgd dat in vele mensen de demonstrant is opgestaan.

Niet alleen het communisme, ook het kapitalisme is nu een utopie gebleken. Het heeft een aantal fundamentele weeffouten: de obsessie met groei, de ongelijke verdeling tot de bronnen in de wereld, de ongelijke toegang tot de markten, het gebrek aan de focus op het algemeen belang, het gebrek aan moraliteit en verantwoordelijkheid, de verwoestende krachten van marktwerking, noem maar op. Het is een product van het platte-aarde-denken: men ziet heel veel over het hoofd! De weeffouten beperken zich niet alleen tot de financiële wereld. De hele maatschappij is besmet met een fysieke manier van denken: alleen de tastbare dingen tellen, zoals geld en materie. Dit beperkte denken komt van ons ego, onze persoonlijkheid. Die denkt in materie en vooral in afgescheidenheid: ik versus de ander. Het ego kent daardoor wedijver en jaloezie en heeft daarmee een zeer vijandige en wantrouwige wereld geschapen. Ook de religies in de wereld hebben zeer helaas – in plaats van verbroedering – het ‘het wij-zij’-denken versterkt. Wedijver, afgescheidenheid en commercialisering, zíj zijn het grote vergif in de wereld. Het heeft de wereld ontzield en aan de rand van de afgrond gebracht. Daarom heeft de mensheid eigenlijk geen economisch, logistiek of sociaal probleem, het heeft een diep spiritueel probleem: we weten niet wie we zijn, waar we vandaan komen en wat misschien wel het ergste is: waar we heengaan. We denken veel te klein, we moeten voorbij aan onze persoonlijkheid en onze ziel laten spreken. Het is daarom een existentiële crisis: we weten nog steeds niet wat de werkelijke zin van het leven is. Nee, logisch, want dat weet onze persoonlijkheid niet. De demonstrant heeft gelijk! We moeten nu werkelijk wakker worden. Het gaat om het geheel. Wat is de zin van het leven, want dat is toch allesbepalend! Als we daar achter komen, dan zullen we de wereld heel anders inrichten en wordt de economie weer dienstbaar aan het geheel in plaats van allesbepalend zoals nu. Einde citaten.

De laatste column van Prof R.J. Tissen van 2011 gaat over het verlagen van gemeentelijke uitgaven, onder de titel van Op weg naar de broneconomie. Hierop is een reactie gekomen van een lezer, die Prof Tissen schrijft: Kijkt u alstublieft eens buiten dit paradigma naar wat de schuldeconomie heet. U komt hier met een misschien wel werkbare oplossing voor het feit dat de financiële markten geen schulden meer willen kopen van landen. Natuurlijk zijn dit ten dele speculateurs en zou het mooi zijn als we deze aan banden zouden kunnen leggen middels publieke schuldpapieren. Er wordt echter compleet aan het feit voorbij gegaan dat de financiële markten niet voor niks geen overheidsschuld meer willen kopen. We zijn niet solvabel meer. Simpel als de westerse wereld vergrijst, de olie opraakt, de landbouwgrond uitgeput raakt, de toekomst ons niet genoeg gaat brengen om in het heden op de pof te kunnen blijven leven, en DAT professor Tissen is wat er hier aan de hand is… Japan is het schoolvoorbeeld, de meest xenofobe ontwikkelde samenleving ter wereld die in rap tempo vergrijst. Zij hadden in de jaren 90 dit probleem al, kijk waar ze nu zijn: 200% staatsschuld per bnp, dat compleet door de eigen bevolking wordt gefinancieërd. De begroting voor 2012 bestaat voor 40% uit nieuwe schuld, dit is het schoolvoorbeeld van een vicieuze cirkel die niet meer te stoppen is… Niemand in dat land heeft straks pensioen, zeer weinigen zullen vele ouderen moeten voeden. Het is dat de familieband daar sterk is. In Nederland waren er al hongerdoden gevallen… Ik bewonder uw creativiteit om naar nieuwe oplossingen te zoeken, maar helaas kan ik niet anders dan constateren dat geen enkele vruchtbaar is. We zullen hier disruptief (verstorend) moeten veranderen en heel wat disruptiever dan dat Christensen ooit publiceerde… We zullen volgens von Mises en Schumpeter creatieve destructie (technische innovatie) moeten laten gebeuren. Geld zal weer schaars moeten worden, zodat alleen vruchtbare initiatieven het zullen redden… De hell met die sporthal waar u het over heeft: laat mannen maar weer zakgoed verslepen in de haven ipv gewichten in de fitness school te tillen… Fiets maar weer eens naar je werk ipv na het werk nog even te gaan hardlopen voor de nodige beweging… Dat is wat wij nodig hebben. En dames en heren daar gaat deze crisis voor zorgen!

Slotkoersen indices week 52, per het einde van het jaar: AEX 312,47 +0,55%; BEL 20 2083,42 +0,78%; CAC 40 3159,81 +1,03%; DAX 30 5898,35 +0,84%; SMI 5933,47 +0,62%; FTSE 100 5572,28 +0,09%; DJIA 12.217,56 -0,57; Nasdaq 100 2277,83 -0,32%; Nikkei 8455,35 +0,67%; Hang Seng 18432,34 +0,19%; All Ords 4111,00 –0,29%; € $1,2938; goud $1562,90; 10-jarige Nederlandse Staat 2,216%. 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , , , . Bookmark de permalink.