UPDATE31102015/296 Halfbakken compromissen versterken het crisisgevoel

Ik lees met veel belangstelling de columns van Rob de Wijk. Ook deze week laat zijn analyse over de vluchtelingenstroom niets aan duidelijkheid over. Hij stelt de vraag aan de orde welke gevolgen kunnen plaatsvinden als er geen oplossing komt voor de problemen van vluchtelingenstroom vanuit het Midden Oosten in Europa. Hij wijst niet zozeer naar het niet-democratische beleid van Brussel maar vooral naar het mismanagement van de Europese Raad en de Raden van ministers. De kop van zijn column luidt: “Eindeloze toppen EU-staatslieden versterken slechts het crisisgevoel” bij de burgers. Steeds weer worden er compromissen gesloten die problemen niet oplossen maar leiden naar een volgend crisispunt. U kent mijn mening over het krachteloze beleid van de Europese politieke elite, dat niet leidt naar oplossingen maar naar nieuwe probleemsituaties. Met betrekking tot het Griekse dossier heb ik dat uitgebreid behandeld. Het laatste hulpplan van €86 mrd had nooit verstrekt moeten worden. De aflossingsverplichtingen hadden moeten worden opgeschort en de Grieken zouden een voorschot van €50 mrd van Europa hebben moeten krijgen op de opbrengst van de privatisering van staatsbedrijven. Wij hadden de Grieken niet moeten dwingen zware hervormingen door te moeten voeren, zo van wij weten wat jullie moeten doen, om uit de sociaal/financieel/economische situatie te geraken. De Grieken hadden zelf moeten worden gedwongen hun problemen op te lossen. En ja wij zouden een deel van de Griekse schulden hebben moeten kwijtschelden tot 120% bbp. Dat was stappen te ver voor de Eurogroep onder voorzitterschap van Dijssel, ondanks dat het IMF de boot nog altijd afhoudt te participeren in het derde hulpplan (zij willen een schuldsanering). Ik heb er volstrekt geen vertrouwen in dat het Griekse probleem is opgelost. Het kritieke punt is vooruit geschoven en een nieuwe confrontatie ligt in de toekomst. Ik herhaal het nog maar een keer: 'onze Europese politieke elite is niet capabel een Europees beleid te voeren'. De aanname om het bestuur te laten vormgeven door 28 regeringsleiders, 28 kabinetten en 28 parlementen, is een mission impossible. Nationale belangen te laten prevaleren boven Europees beleid, leidt tot chaos en het uiteenvallen van de Europese Unie. Nederland is vanaf 1 januari 2016, gedurende 6 maanden, de voorzitter van de EU. Het wordt voor ons land een gigantische opgave om langs alle obstakels heen te laveren en op 30 juni a.s. in rustiger vaarwater af te meren. De beheersing van de migrantenstroom wordt een groot probleem dat om draconische maatregelen vraagt. De huidige situatie benoemt Rob de Wijk als 'gebrek aan internationale solidariteit, -logistieke- problemen met de opvang en huisvesting van vluchtelingen in eigen land en een opstandig electoraat', zeker aan de rechterkant van de samenleving (Wilders scoort bij Maurice de Hond nu 37 van de 150 zetels en is daarmee veruit de grootste politieke partij, groter zelfs dan de coalitie samen). Het zou mij helemaal niet verbazen als, tijdens het voorzitterschap van de EU van Rutte, er een scheuring optreedt in het Europa van de 28, dan wel Merkel ten val komt. Ik zeg het nog maar weer een keer: “Het ontbeert onze politieke leiders aan visie, aan perspectief”en dat wordt voor de burger steeds meer duidelijk. Historici zullen zich later afvragen hoe het mogelijk was dat zolang politici aan de macht konden blijven zonder duidelijkheid te kunnen geven waar de Europese samenleving naartoe zou gaan.

Twee maanden geleden liet de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties, Ban Ki Moon, al weten dat hij stevige kritiek had op de manier waarop de EU tot nu toe omgaat met de vluchtelingenproblematiek. Volgens Ban Ki-moon moet de focus nu echt worden verlegd naar het ‘redden van levens’ en het ‘waardig behandelen van mensen’. Ook zei Ban Ki-moon dat ‘de last eerlijker moet worden verdeeld over de Europese landen’ en dat ‘Europese landen veel meer kunnen doen dan tot dan toe het geval was’. Landen die hekken bouwen tegen vluchtelingen of het leger tegen vluchtelingen inzetten behandelen volgens hem de mensen met ‘te weinig waardigheid’. “Niemand wil vluchtelingen achter prikkeldraad zien”. Hij verwees naar voldoende internationale wetten die de mensenrechten van vluchtelingen zouden moeten beschermen. Ban Ki-moon laat nu opnieuw van zich horen samen met directeur Maurer van het Rode Kruis. Ze doen voor het eerst een gezamenlijke oproep aan de hele wereld om conflicten te beëindigen en vluchtelingen te helpen."Want we hebben zelden zo veel mensen op de vlucht gezien, zo veel instabiliteit en zo veel menselijk lijden", zegt directeur Maurer. Wereldwijd zijn zo'n 60 miljoen mensen op de vlucht voor conflicten en geweld, het hoogste aantal sinds WOII," maar de wereld reageert als verlamd", zegt de topman van de Verenigde Naties. De problemen zijn volgens de twee ook zo groot doordat oorlogen tegenwoordig langer duren.

In de zetelverdeling in de peiling van De Hond zijn deze week weinig verschuivingen. Het CDA verliest er één ten opzichte van vorige week en komt uit op achttien. GroenLinks kan er één bijschrijven en heeft veertien virtuele zetels. De PVV blijft de grootste met 37, op grote afstand gevolgd door de VVD met 19 en het CDA. SP en D66 krijgen allebei zeventien zetels in de peiling.

Het VPRO-programma Tegenlicht besteedde afgelopen weekend aandacht aan 'de Slimme Staat'. Waar dat exact op sloeg is me ontgaan want ik heb veel kritische informatie gehoord over het delen van kennis en een falend beleid van ons kabinet. Niet alleen met de procedures die wij toepassen voor asielzoekers maar ook bij dieper geworteld beleid. <tegenlicht> We zijn eraan gewend geraakt nieuwe technologie te zien als iets wat door slimme, hippe techneuten wordt bedacht in bedrijven als Apple of Google. De Italiaans-Amerikaanse econoom Mariana Mazzucato, hoogleraar innovatie, onderzocht de herkomst van nieuwe technologie en kwam erachter dat de overheid meer invloed heeft dan we denken.</tegenlicht> Ik zou hier willen stellen 'dat de overheid meer invloed zou moeten hebben, omdat in de VS zij wel de kosten betalen van innovatieve producten, maar dat de baten bij het bedrijfsleven blijven. <tegenlicht> In haar veelgeprezen boek 'De Ondernemende Staat' pleit Mazzucato ervoor opnieuw te kijken naar waar innovatie precies vandaan komt en welke rol de overheid eigenlijk speelt bij innovatie. Ze betoogt dat technologische vooruitgang zelfs ernstige vertraging oploopt als innovatie alleen aan het bedrijfsleven wordt overgelaten. Een vraag is wat de overheid in de toekomst nog bij kan dragen aan technologische ontwikkeling als ze wel kosten maar geen baten heeft. Een bedrijf als Apple maakt winst met door de overheid, aan universiteiten en technische hogescholen, mede ontwikkelde technologie, maar betaalt net als veel andere grote bedrijven amper belasting. </tegenlicht> Het bedrijfsleven in de VS was in de gelegenheid technologische ontwikkelde producten, die waren ontwikkeld in de lucht- en ruimtevaart, de marine en uit universitair onderzoek (van publiek geld dus) te gebruiken voor producten die op de markt werden gezet door Apple en Google. Ze krijgen als het ware een deel van de know-how aangereikt van met overheidsgeld ontwikkelde producten. En wat doen de multinationals met de opbrengst van de producten die ze in de markt hebben gezet? Dat gaat niet terug naar de overheid in de vorm van belastingen en ook wordt het onvoldoende gebruikt voor R&D. Er wordt gebruik gemaakt van fiscale juristen die de belastbare winsten van bedrijven van het ene naar het andere belastingparadijs verschuiven om zo weinig mogelijk belasting te betalen. Rutte noemt dat een legale wijze van belastingontduiking. Wat verwijtbaar is dat bedrijven die winsten oppotten, in de VS al $3,6 biljoen en in Europa $1,7 biljoen. Geld dat niet geïnvesteerd wordt in 'development'. Een ander probleem is hoe farmaceutische industrie in de VS gratis aan patenten van Universiteiten konden komen van medicijnen die in feite nooit op de markt zijn gebracht omdat er te weinig afnemers voor zijn. Op zich zou je moeten zeggen dat als een bedrijf de kennis krijgt aangeboden, zij van de opbrengst een deel teruggeven in de vorm van lagere prijzen. Maar zo werkt het niet ondanks dat de Amerikaanse overheid dat kan afdwingen. Ik denk dat, net als in Europa, lobbyisten dat blokkeren. Mazzucato, hoogleraar economische innovatie zegt daarover 'Dit is een kapitalistisch tijdperk, zonder maatschappelijke publieke waarden. Behalve die enge definitie van publieke goederen, die economen hanteren.' Het gevolg daarvan is dat de overheden aan de top van hun schulden zitten, waardoor innovatie stilvalt. Terwijl, als gezegd, het bedrijfsleven hun reserves oppotten in plaats van te gebruiken voor onderzoek en innovatie. Maar niet alles moet over dezelfde kam worden geschoren. VPRO Tegenlicht neemt een kijkje bij vliegtuigfabrikant Airbus die samenwerkt met de Europese ruimtevaartorganisatie ESA in de ontwikkeling van 3d-printen. Maar ook in het Academisch Medisch Centrum waar zogenaamde weesgeneesmiddelen – geneesmiddelen voor zeldzame ziekten – worden ontwikkeld die zonder extra stimuleringsmaatregelen te kostbaar zijn voor bedrijven om te ontwikkelen. In Denemarken tenslotte heeft de overheid wel een grote rol in innovatie; daar is de overheid rechtstreeks durfinvesteerder in nieuwe technologie. Niet alleen de kosten komen zo bij de overheid terecht, maar ook de winsten zoals in het geval van Universal Robots, fabrikant van slimme robotarmen, die voor honderden miljoenen werd verkocht. Kent Denemarken het ideale systeem om technologische ontwikkeling te versnellen?</tegenlicht> Het antwoord is bevestigend. De Denen hanteren een beleid dat een positieve uitstraling heeft op de hele wereld. Denemarken bezit de kennis voor verduurzaming van onze samenlevingen. Zij exporteren hun kennis over groene energie naar de hele wereld. Er wordt naar gestreefd dat Denemarken in 2050 energieneutraal zal zijn. Kijk voor deze interessante aflevering http://tegenlicht.vpro.nl/afleveringen/2015-2016/de-slimme-staat.html

Afgelopen weekend zijn de leiders van tien EU-landen plus Macedonië, Albanië en Servië in Brussel bijeengeweest om een oplossing te vinden voor de doorstroom van vluchtelingen uit het Midden-Oosten naar Duitsland, Oostenrijk, Zweden en Nederland. Er is gesproken over een 17-stappenplan en daar is op hoofdlijnen overeenstemming over bereikt. De details moeten nog uitgewerkt worden. Aan de humane ellende van vluchtelingen die per voet door de Balkan naar Duitsland lopen over modderige voetpaden zou snel een einde moeten komen. Het afgesproken tijdspad hiervoor is 2 maanden. Er is nog heel veel onduidelijk, hoe de landen de afspraken gaan invullen. We moeten dit plan zien als een project voor de korte termijn. Over de afloop van de oorlogen in het Midden Oosten op de langere termijn is niet gesproken op deze mini Balkan top, die geëntameerd werd door Merkel met steun van Juncker. De EC zit vooralsnog met een probleem want de afspraken op de laatste EU-top over de financiering van de opvang in de regio (Turkije, Libanon en Jordanië) wordt door veel landen nog niet bijgedragen. De toegezegde bedragen van de EU-lidstaten komen maar mondjesmaat binnen. Ook wordt nog niet gesproken over de vergoedingen die de Balkanlanden, Griekenland en de meewerkende niet-EU staten, als Albanië, Servië, Macedonië en Montenegro, krijgen voor de 100.000 opvangplekken, die nu snel beschikbaar moeten komen. Ook hoeveel geld er op tafel moet komen voor de bijdragen aan de al bestaande opvangkampen voor bed, bad, brood en onderwijs, voor de meer dan drie miljoen vluchtelingen in de regio. In Griekenland worden nog dit jaar 50.000 opvangplekken voor vluchtelingen gecreëerd. Verderop langs de Balkanroute, waarlangs migranten naar rijkere Europese landen reizen, komen er nog eens 50.000. Die afspraak is het meest concrete resultaat van het topoverleg in Brussel over de vluchtelingencrisis. Dijkhoff sprak van een avond met "ups and downs". Als pluspunt noemde hij dat nu "landen aan boord zijn getrokken die niet in de Europese Unie zitten". Veel landen langs de route zien zichzelf vooral als doorvoerland, aldus Dijkhoff. Hij wees erop dat er een groter belang ligt in afspraken met een land als Turkije. "Dat moet rust en stroomlijning bieden in de stroom die naar Duitsland loopt", zei bewindsman Dijkhoff (Asiel en Migratie) na dik acht uur vergaderen. Angela Merkel verwoordde het zo 'dit moet leiden tot sturing en begrenzing'. De helft van de opvangplaatsen moet worden ingericht in Griekenland. Duitsland en andere landen langs de Balkanroute hebben zware druk uitgeoefend op de Griekse premier Alexis Tsipras, voordat hij ermee akkoord ging de opvangcapaciteit voor het eind van dit jaar van circa 10.000 op 30.000 plaatsen te brengen. Met hulp van de VN-organisatie voor de Vluchtelingen, UNHCR, zullen nog eens 20.000 mensen worden ondergebracht bij gastgezinnen. Voor Merkel en de andere leiders is de opvang en de daarbij horende registratie in zogenaamde hotspots een voorwaarde om de beloofde herplaatsing van vluchtelingen vanuit Griekenland naar andere landen te starten. Verder wordt Slovenië, een straatarm land, dat om hulp had gevraagd, geassisteerd met noodsteun en vierhonderd politiemensen. Daarnaast beloofden de landen serieus aan de slag te gaan met de registratie van vluchtelingen. "Mensen moeten worden geregistreerd. Geen registratie, geen rechten", sprak voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker, die de leiders bijeen had geroepen. De Duitse bondskanselier Angela Merkel toonde zich realistisch. "Dit is een bouwsteen, maar we moeten nog vele vervolgstappen nemen." Een aantal reacties op het 17-stappenplan: zet een luchtbrug op en vlieg de vluchtelingen in naar het land van bestemming. De Grieken hebben al zat problemen. Het is een volledig gebrek aan daadkrachtig, doortastend en vooral helder leiderschap. Het voltallige EU-bestuur draait om de hete pap heen. In deze kwestie zijn er nu alleen verliezers. Zij die op zoek zijn naar veiliger/beter leven, komen geen stap verder. Zij die hun welvaart wil behouden, weten niet waar ze aan toe zijn. Waarom sturen wij miljarden naar Turkije? Kunnen we niet beter die miljarden naar Griekenland sturen? Komt die economie daar ook nog eens wat van de grond. En wederom geen woord over de botte, inhumane weigering van de rijke Golfstaten om Syrische vluchtelingen op te nemen. Ik kan mij de irritatie van de Griekse regering wel voorstellen. Een straatarm land, die zware sociaal/financiële ingrepen moet uitvoeren om van Brussel geld te lenen om hun schulden te betalen en tegelijkertijd verwacht Brussel van de Grieken dat ze 50.000 vluchtelingen opnemen, die Europa niet kan huisvesten. Als Griekenland gaat eisen dat de afgedwongen hervormingen even stilgelegd leggen, zonder daaraan financiële consequenties te verbinden en met geld over de brug komt om aan de vluchtelingen 'bed, bad, brood en huisvesting' te kunnen geven, dan zou ik dat de normaalste zaak van de wereld willen noemen. De situatie op dit moment waarin vluchtelingen nu daar worden opgevangen is onmenselijk slecht, inhumaan in de zwaarste gradatie.

Het economisch vertrouwen van Duitse ondernemers is in oktober maar licht gedaald ten opzichte van september. Dat maakte het Ifo-onderzoeksinstituut bekend. De index die de verwachtingen over de economische ontwikkelingen in de komende drie tot zes maanden weergeeft, noteerde een stand van 108,2, tegen 108,5 een maand eerder. Het is voor het eerst in vier maanden dat Duitse ondernemers wat minder positief zijn. Ook de graadmeter voor de huidige economische omstandigheden ging vorige maand omlaag. Het Duitse bedrijfsleven is wat meer bezorgd geworden over de wereldwijde economische afzwakking. Daar staat echter een solide binnenlandse vraag tegenover, wat het vertrouwen ondersteunt. Het gaat om een eerste meting van het vertrouwen sinds het dieselschandaal bij Volkswagen naar buiten kwam. Gezien de zeer geringe daling lijkt het schandaal weinig invloed te hebben op het economisch vertrouwen in het Duitse bedrijfsleven. Dat lijkt mij heel vreemd, want zonder kleerscheuren komt VW niet uit deze fraude.

Het vertrouwen van Nederlandse beleggers is in oktober op het laagste niveau van dit jaar beland, zo blijkt uit het Nationaal Beleggingspeil. Misschien nog opmerkelijker is dat beleggers zich vooral zorgen maken over de vluchtelingenproblematiek. Het in opdracht van Robeco verrichte onderzoek toont dat de populariteit van beleggen is afgegleden van een hoogtepunt van 102 punten in maart tot 85 punten in oktober. Hoofdeconoom León Cornelissen van de vermogensbeheerder wijst als verklaring op de scherpe beurscorrectie in de voorgaande twee maanden. Blijkbaar kost het tijd alvorens het vertrouwen wordt herwonnen. In de afgelopen vier weken veerde de AEX immers weer met 13% op. 45% van de respondenten vreest de gevolgen van de vluchtelingenproblematiek op de Europese economie. Cornelissen verbaast zich hierover, aangezien de directe gevolgen voor de beurs, vooralsnog, gering zijn. De vluchtelingencrisis kan volgens hem wel negatieve gevolgen hebben voor de economische groei. Hij vertrouwt er echter op dat de overheden hun bestedingen in reactie hierop zullen opvoeren. 41% van de respondenten maakt zich grote zorgen over de groeivertraging in China. Cornelissen kan zich hier beter in vinden. Een harde landing van de Chinese economie acht hij echter onwaarschijnlijk, omdat de autoriteiten volgens hem voldoende middelen hebben om een scherpe groeivertraging te voorkomen. In humaan opzicht vind ik de vluchtelingen crisis een heel groot probleem, maar als ik kijk naar de kosten die moeten worden gemaakt om ze te vervoeren (per bus), te huisvesten en brood en bad te verzorgen dan zie ik, zeker op lokaal niveau aantrekkende handel. Ik vrees dat de situatie in China economisch veel diepgaander is dan wij aan de cijfers, die door de Chinese overheid naar buiten worden gebracht, concluderen.

DFT: Het schandaal met de 'sjoemelsoftware' in dieselwagens kost Volkswagen een flinke som geld. De Duitse autobouwer neemt in het derde kwartaal een last van €6,7 mrd voor de personenautodivisie, en kwam daardoor in het derde kwartaal in de rode cijfers terecht. Naast de last €6,7 mrd voor de personenauto's heeft het schandaal ook een impact van €0,2 mrd op de truckdivisie van VW. De €6,7 mrd is €200 mln meer dan VW eerder had gemeld. Onlangs moest VW toegeven dat het had gesjoemeld met software in dieselauto's, zodat die wagens beter door de emissietests zouden komen. De autobouwer maakt zich nu op voor een enorme terugroepactie voor auto's waar de software is ingebouwd. Dat VW er met deze €7 mrd nog niet is, bleek ook uit de woorden van topman Matthias Müller in het persbericht. Volgens de bestuursvoorzitter wordt nu "de eerste impact van de huidige situatie" duidelijk in de cijfers. "We doen er alles aan om het vertrouwen terug te winnen", aldus Müller. Door de last rapporteerde VW over het derde kwartaal een operationeel verlies van bijna €3,5 mrd. De omzet kwam uit op €51,5 mrd, een stijging met 5,3% ten opzichte van het derde kwartaal vorig jaar. Als gevolg van de voorziening zal ook de operationele winst voor de personenautodivisie en op groepsniveau 'significant' lager uitvallen dan vorig jaar, aldus VW. Wel verwacht het concern hetzelfde aantal auto's af te leveren aan klanten als vorig jaar. Beleggers lijken de woorden van topman Müller, dat het concern sterk genoeg is om het schandaal te boven te komen, te geloven. De topman kon ook wijzen op de flinke stijging in de hoeveelheid kasgeld bij VW. Er zit inmiddels €27,8 mrd in de pot, dus VW hoeft niet direct op een houtje te bijten. "Ik ga ervan uit dat VW inmiddels behoorlijk goed in kaart heeft gebracht wat er nodig is om het probleem aan de auto's te verhelpen", zei een analist van Commerzbank tegen Bloomberg. Dus als het goed is, is de voorziening genomen met een "hoge mate van zekerheid" dat het genoeg is, zei hij. Deze laatste stelling neem ik niet over. Veel zal afhangen van de hoeveelheid schadeclaims wereldwijd, die in Wolfburg op de mat zullen vallen en welke bedragen moeten worden uitgegeven om juridische bijstand in te kopen. Ook is de reactie van belang die potentiële kopers van VW hechten aan de 'dieselfraude'. Dit is nog lang geen gelopen race met een zekere afloop.

Philips zag zijn omzet vorig kwartaal op vergelijkbare basis met 2% stijgen, tot €5,8 mrd. De operationele winst, afgezien van eenmalige posten, verbeterde tot €570 mln. Philips boekte een nettowinst van €324 mln. Een jaar eerder leed het bedrijf nog een verlies van €103 mln. Het bedrijf is tegen onverwachte problemen opgelopen bij de verkoop van zijn ledcomponentenbedrijf Lumileds. Amerikaanse toezichthouders zijn volgens Philips met "onverwachte bezwaren" gekomen tegen de transactie met investeerder Go Scale Capital, die eind maart werd aangekondigd. Daardoor is het onzeker geworden wanneer de verkoop eventueel nog kan worden afgerond. Beide partijen blijven werken aan de deal en trachten de bezwaren weg te nemen, zolang de gestelde eisen "redelijk" zijn. De verkoop van Lumileds, voor $2,9 mrd, hoort bij de afsplitsing van de lichtactiviteiten van Philips, dat zich vooral gaat richten op medische technologie.

Een campagne om Engeland uit de eurozone te laten vertrekken wordt financieel ondersteund door vooraanstaande Britse hedgefondsen. Een Brexit zou hen volgens een berekening van the Independent £250 mln per jaar opleveren. Dit is een uitermate vreemd bericht want het VK behoort niet tot de eurogroep. De Engelsen zijn lid van de EU. Twee grote hedgefondsen steunen reeds de Brexit-campagnes. Enkele andere partijen zouden dit ook van plan zijn. Ze zouden graag zien dat de strengere regelgeving die na de financiële crisis van 2008 werd ingevoerd, wordt teruggedraaid. De extra regelgeving zorgt voor hogere kosten. Volgens onderzoek van KPMG uit 2001 zou het om 5% per jaar gaan. Gegeven de totale kosten van £5 mrd komt The Independent zo op £250 mln. Tot de tegenstanders van het lidmaatschap van de EU behoort Odey Asset Management. BlackRock is juist een grote voorstander. De vermogensbeheerder overweegt zelfs een vertrek uit Londen, mocht het tot een Brexit komen.

Toyota is weer de nummer 1 op de ranglijst van autofabrikanten die wereldwijd de meeste auto's verkopen. Het Japanse concern heroverde die positie op het door het dieselschandaal geplaagde Volkswagen. Toyota meldt in de eerste negen maanden van dit jaar 7,49 miljoen auto's te hebben verkocht. VW had eerder deze maand een verkoopcijfer van 7,43 miljoen auto's bekend gemaakt over die periode tot en met september. Voor beide autofabrikanten kwam dat overigens neer op een daling van 1,5% op jaarbasis. De Duitse fabrikant voerde tot nu toe de ranglijst aan op basis van de verkoopcijfers over het eerste halfjaar.

In blog 295 heb ik gewaarschuwd voor het ECB beleid van nog meer goedkoop geld in de markt brengen. De ECB zou eerst eens moeten nagaan welke negatieve bijwerkingen dat veroorzaakt en wat ons nog te wachten staat. De koers van de € versus de $ wordt voor een groot gedeelte bepaald door monetaire ontwikkelingen van de dollar. Zodra de rente van de $ stijgt zal de € in waarde dalen en zal de export daarvan profiteren. De waardevermeerdering van de euro in de afgelopen maanden tegenover andere valuta heeft het voornemen van de Europese centrale bank om het monetaire beleid verder te versoepelen in de hand gewerkt. Dat stelt James McCann, Europees econoom bij Standard Life Investments. De ECB kondigde vorige week bij de toelichting op het rentebesluit aan om in december mogelijk de geldkraan verder open te zetten, waardoor de euro hard omlaag werd getrokken. Volgens hem werd de deur naar een uitbreiding van de monetaire stimulering open gezet doordat de Europese munt sinds maart al weer flink was opgelopen .” De aantrekkende euro was iets dat de ECB nerveus heeft gemaakt omdat de eurozone zich nog in een prille herstelfase bevindt.” De ECB zal in december naar verwachting een formele uitbreiding van het bestaande opkoopprogramma van staatsobligaties gaan aankondigen, die de euro waarschijnlijk verder zal gaan verzwakken, stelt de econoom bij Standard Life Investment. Volgens Benoit Coeure, bestuurslid van de Europese Centrale Bank, zijn onder bepaalde omstandigheden extra maatregelen in te zetten om de inflatie te ondersteunen. Dat vertelde Coeure in reactie op de te trage stijging van de inflatie. De risico's dat de inflatie voor de langere termijn niet de gehoopte 2% gaat halen zijn toegenomen, aldus de econoom. In Mexico-Stad riep Coeure toezichthouders op waakzaam te blijven. De ECB zegt op het vinkentouw te zitten. De discussie over een mogelijk volgende stap die de ECB kan nemen, is al begonnen, zo voegde hij toe. Daarbij hoort volgens Coeure ook de mogelijkheid om de depositorente van de ECB van 0,2% verder verlaagd kan worden. ,,De verlaging van de depositorente is onderdeel van een open discussie, maar een die al begonnen is", aldus Coeure, die herhaalde dat de ECB nog een heel arsenaal aan mogelijkheden tot zijn beschikking heeft om monetair in te grijpen. Dit bekent dat de ECB twijfels heeft of het ingezette monetaire beleid wel de doelstellingen bereikt, die 7 maanden geleden werden benoemd. Eerlijk gezegd 'ik zie ze ook niet en ik verwacht ook niet dat een nog verdere verlaging van de rente succesvol wordt. Eerder nog zal het een tegengestelde werking oproepen. Bijvoorbeeld omdat, als de rente nog verder daalt, spaarders hun spaargeld gaan opnemen en daarvoor aankopen gaan doen bv in vastgoed.

Yanis Varoufakis mag zichzelf dan wel een socialist noemen, de wetten van de vrije markt heeft hij erg goed begrepen. De voormalige Griekse minister van Financiën, die zijn Europese collega’s het afgelopen jaar met zijn linkse ideeën regelmatig tot wanhoop dreef, is na zijn aftreden het lezingencircuit ingegaan. Voor een toespraak buiten Europa vraagt hij €55.000. Het bureau dat de zaken van de ex-minister behartigt, wijst er daarbij ook nog eens op dat Varoufakis alleen businessclass vliegt en dat hij verwacht in de allerbeste hotels ondergebracht te worden. „Hij is op dit moment erg gevraagd”, aldus een medewerker van het bureau.

Opnieuw staat de RABO bank in de VS negatief in de schijnwerper. Een filiaal van de RABO vlak tegen de Mexicaans/Amerikaanse grens, in Calexico, wordt verdacht van het jarenlang witwassen van crimineel geld. Dagelijks kwamen bakken met cash geld binnen, zonder dat altijd verdachte transacties werden gemeld bij de autoriteiten. Het persbureau Bloomberg meldt dat de bank informatie over verdachte transacties en klanten achtergehouden zou hebben terwijl banken in de Verenigde Staten verplicht zijn die te melden bij een toezichthouder. De Amerikaanse autoriteiten verdenken het filiaal van de Rabobank in Calexico ervan meldingen over verdachte transacties te hebben verzuimd en verzamelen nu bewijslast omdat er in 2010 verdacht veel geld uit de bank vertrokken zou zijn. In tegenstelling tot andere Rabobanken in de buurt die geld moesten laten aanvoeren. Zij vermoeden dat het om Mexicaans drugsgeld gaat. De Rabobank is in 2006 al berispt voor witwassen en heeft daarna maatregelen getroffen die nu vermoedelijk niet voldoende doorgevoerd zijn. Ook kreeg de bank in 2013 al een boete van $800 mln van de Amerikaanse autoriteiten vanwege het manipuleren van de Libor-rentetarieven. In die schikking stond de afspraak dat de bank tot 29 oktober 2015 niet meer in de fout zou gaan. Rabobank zou daarvan nu in overtreding kunnen zijn. Rabobank heeft 119 filialen in Californië en het filiaal in Calexico is inmiddels gesloten. De bank reageert niet inhoudelijk op de aantijgingen maar zegt wel volledig mee te werken aan het onderzoek. Als dat maar goed afloopt met deze bank.

De verkoop van nieuwbouwwoningen in de Verenigde Staten is in september flink gedaald ten opzichte van augustus. De verkoop nam met 11,5% af tot 468.000 huizen op jaarbasis. Dat is het laagste niveau sinds november 2014. In augustus steeg de verkoop nog met een herziene 5,2%. Volgens het ministerie was vorige maand in alle vier de regio's in de VS sprake van een lagere verkoop van nieuwbouwwoningen, geleid door een recorddaling met bijna 62% in het noordoosten van het land. De gemiddelde prijs van een nieuwe koopwoning in de VS klom op jaarbasis met 13,5% naar $296.900, het hoogste niveau van dit jaar.

De afwerking van woekerpolis-dossiers loopt wederom vertraging op. Nationale-Nederlanden (NN) heeft een rechtszaak over een vermeende woekerpolis achter de schermen met een schikking afgekocht. Het gaat om dezelfde zaak waarover eerder dit jaar nog vragen werden beantwoord door het Europese Hof. De afwikkeling van de woekerpolisaffaire kan nu nog langer gaan duren. Claimorganisatie Woekerpolisproces, die bij de procedure betrokken was, had de zaak liever tot een eindvonnis laten komen. Dat had het makkelijker gemaakt om soortgelijke schadevergoedingen voor andere gedupeerden van woekerpolissen af te dwingen. De stichting zegt de positie van de gedupeerde in deze zaak wel te begrijpen. Hij zou bij de schikking ruim €10.000 van NN hebben gekregen. Woekerpolisproces zegt nu snel nieuwe woekerpolisclaims aan NN voor de rechter te gaan brengen. De stichting wil op basis van de jurisprudentie die er ligt zoveel mogelijk schadevergoedingen vorderen. De rechtbank in Rotterdam had eerder in het proces al wel een tussenuitspraak gedaan. Daarin was volgens de claimorganisatie al geconstateerd dat NN ,,de open normen van redelijkheid en billijkheid'' zou hebben geschonden.

DFT: Op het eerste oog goed nieuws voor beleggers. Bedrijven in de Amerikaanse S&P500 verwennen hun aandeelhouders dit jaar opnieuw flink. De 'cadeautjes' in de vorm van aandeleninkoopprogramma's en dividend zouden dit jaar voor het eerst de grens van $1 biljoen ($900 miljard) kunnen overschrijden. Dat stelt researchfirma S&P Capital IQ tegenover CNN Money. De bedrijven in de S&P500 zijn de laatste jaren sowieso al een stuk guller geworden voor beleggers. In 2005 ging er voor $507 mrd terug naar beleggers via inkoop van eigen aandelen. Vorig jaar was dat bedrag al opgelopen tot $934 mrd. Aan de ene kant is het teruggeven van geld goed nieuws voor beleggers. Een houdbaar dividend of een inkoopprogramma leggen vaak een bodem onder de koers van een aandeel. Daardoor presteren dergelijke bedrijven vaak ook goed op de beurs. Maar aan de andere kant kan een aandeleninkoop ook een manier zijn om de aandacht af te leiden van slechte prestaties van het bedrijf dan wel wordt hiermee dan ideeënarmoede verbloemd. Het bedrijf ziet dan kennelijk geen andere mogelijkheden om het geld te laten renderen. S&P Capital IQ wijst erop dat bij stijgende beurzen de inkoop van eigen aandelen ook steeds duurder wordt voor bedrijven. Maar door inkoop van eigen aandelen kunnen bonussen voor de top worden verhoogd (ze hoeven minder dividend uit te keren) en de opties leveren bij uitoefening een hogere opbrengst op.

Als je de eigenaar bent van 1,3% van alle aandelen wereldwijd, kan het bijna niet anders dan dat je last hebt van turbulentie op de aandelenbeurzen. Vandaar dus dat het gigantische Noorse staatsfonds, waarin de gas- en oliebaten zijn ondergebracht, het derde kwartaal heeft afgesloten met een flink verlies op de beleggingen. Bij het enorme staatsfonds gaat dat meteen ook om grote bedragen. Ruim 270 miljard Noorse kroon, in dit geval. Ofwel een slordige €29 mrd. Overigens hoeft het fonds nog niet direct op een houtje te bijten. In totaal zit er voor 7000 miljard Noorse kroon (ruim €748 mrd) in de pot.

De complete beleggingsportefeuille leverde een verlies op van 4,9% in het derde kwartaal, de grootste min in vier jaar tijd. Over het tweede kwartaal boekte het fonds ook al verlies, maar dat was een stuk bescheidener: een min van 0,9%. Het is voor het eerst in zes jaar tijd dat het fonds twee kwartalen op rij verlies boekt. De slechte prestaties van aandelen trokken het rendement onderuit. Het Noorse fonds boekte 8,6% verlies op de aandelenportefeuille vanwege het grote tumult op de markten van afgelopen zomer. Toen zorgden de zorgen over een flinke vertraging van de Chinese economie voor een flinke daling van de markten. Op Chinese aandelen boekte het fonds 21,3% verlies in het derde kwartaal. Maar ook op Europese (-7,2%) en Amerikaanse (-7,1%) aandelen was het rendement negatief. De obligatiebeleggingen werden juist 0,9% meer waard als gevolg van het extreem lage renteniveau en de investeringen in vastgoed leverden 3% rendement op. De portefeuille bestaat voor ongeveer 60% uit aandelen, voor 35% uit obligaties en voor 3% uit vastgoed. De grootste aandelenbelangen zijn achtereenvolgens Nestlé, Apple en Novartis. Wat obligaties betreft bestaat de top drie uit staatsleningen van de VS, Japan en Duitsland. Nederlands staatspapier kwam eind september in de top tien van grootste belangen niet meer voor. Topman Yngve Slyngstad van het fonds benadrukte dat een minder kwartaal niet direct paniek oplevert. "Het fonds heeft een langetermijnhorizon en is goed gepositioneerd om ons door volatiliteit op korte termijn heen te slaan." Een groot deel van de opbrengsten uit de omvangrijke energiesector in het land gaat naar het fonds, dat bedoeld is als appeltje voor de dorst op langere termijn. Toch is het volgend jaar even gedaan met de opbrengsten van de overheid. De regering wil dan namelijk alle nieuwe inkomsten – circa €400 mln – afromen om de economie te ondersteunen. De Noren hebben namelijk flink last van de forse daling van de olieprijs. De vrees is dat de terugslag in de oliesector via een dalend consumentenvertrouwen ook zijn weerslag gaat hebben op de brede economie.

ABN Amro gaat naar de beurs, schrijft Gerrit Zalm mij. Dat is nu zeker tenzij het beursklimaat zodanig verslechtert dat een beursgang uitgesteld moet worden. De eerste emissie van 20% tot 30% van het aandelenkapitaal zou komende maand op de markt kunnen worden gezet. over 'wanneer precies, hoeveel en voor welke prijs' dat krijgen we nog te horen. Als de tijd daarvoor rijp is. Oud-journalist en huidig hoogleraar Jeroen Smit heeft daarover zo zijn eigen gedachte. „Een bank is geen gewoon bedrijf. ABN Amro is geen Heineken.” Hij hoopt dat beleggers deze les hebben getrokken na de val van ABN Amro en de kort daarop volgende bankencrisis. Smit bracht de opkomst en ondergang van dé bank tot leven in het boek De Prooi. Het als thriller lezende relaas werd verfilmd als tv-serie en zelfs door Het Nationale Toneel opgevoerd in het theater. „Als een bank wordt gezien als gewoon bedrijf, dan leidt dit tot ongewenste prikkels waarvan we gezien hebben wat die kunnen aanrichten”, noemt Smit als belangrijke les van de blinde ambitie bij ABN Amro letterlijk een wereldbank te worden. De beursgang van het nieuwe ABN Amro vormt een belangrijke testcase, concludeert Smit. „Het is dé test voor topman Gerrit Zalm, maar ook voor minister Jeroen Dijsselbloem van Financiën. Wat hebben zij geleerd van de bankencrisis? Hebben de betrokkenen de moed om te kiezen voor eigenaars die zich voor lange termijn aan de bank verbinden? Met name van de politiek vergt dit wat. De schatkist verdient minder als bij de beursgang de nutsfunctie voor de klant centraal wordt gesteld.” Smit is over dat laatste nog niet geheel overtuigd: „Ik schrok van de recente berichten dat het ministerie rekent op een hoger bedrag bij de beursgang dan de €15 miljard die Dijsselbloem eerder noemde. Een negatieve clausule voor potentiële certificaathouders is dat de Staat de aandelen niet verkoopt maar certificaten ABN Amro aanbiedt. Dat betekent dat de beleggers alleen het economisch eigendom krijgen en houdt de Stichting NLFI, namens de Staat, het juridisch eigendom. Deze beschermingsconstructie maakt dat de Staat, ook als alle certificaten in de markt zijn gezet, het voor het zeggen heeft. Als het gedrag van certificaathouders de Stichting niet bevalt dan kan hen het stemrecht worden ontnomen. De certificaathouders kunnen niet profiteren van een vijandige overname, omdat dat is geclausuleerd. Beleggers zullen alleen instappen als een aantrekkelijk rendement wordt geboden. Daarom heeft Zalm de afgelopen jaren steeds gesproken van een stabiel en betrouwbaar rendement bij ABN. Dat klinkt soms bijna als de oude topman Rob Hazelhoff. Die vroeg ooit aan aandeelhouders: ‘Wat vindt u een reëel dividend van een bank die niet failliet kan gaan?’. Als beleggers een rendement van 15 tot 20% wordt beloofd, dan wordt het pas weer spannend bij ABN Amro.” Alhoewel ABN Amro deze week de aftrap heeft gegeven om volgende maand naar de beurs te gaan, lijken beleggers nog niet staan te trappelen om aandelen van de staatsbank in handen te krijgen. ABN Amro kondigde deze week aan om na een afwezigheid van acht jaar weer naar het Damrak toe te willen gaan, waarbij naar verwachting in de komende weken de beursnotering rond zal komen. Of er voldoende belangstelling zal zijn voor de certificaten is nog maar helemaal de vraag omdat de bank aan slagkracht heeft ingeboet. Ook wordt erover getwijfeld of de bank geen last zal krijgen van concurrentie uit de hoek buiten de financiële sector. Ik heb Gerrit Zalm een brief geschreven, als reactie op zijn brief van 27 oktober j.l., over de ongewijzigde veiligheid van spaargeld met saldi >€100.000, als de certificaten naar de beurs worden gebracht. In hoeverre is 'veilig' veilig?

Het consumentenvertrouwen in Duitsland is verder gedaald. De index die het vertrouwen van consumenten in Europa's grootste economie weergeeft, ging van 96 naar 94. Het is de derde daling van het vertrouwen op rij.

Het Amerikaanse oliebedrijf Chevron schrapt de komende jaren zes- tot zevenduizend banen. Daarmee reageert het concern op de forse daling van de olieprijs, die de winst ook vorig kwartaal deed slinken. Chevron meldt een nettowinst van $2 mrd (€1,8 mrd) over het derde kwartaal. Een jaar eerder bleef onder de streep nog $5,6 mrd over. De winst zakte daarmee voor het vierde kwartaal op rij. Net als concurrenten zoals Shell en ExxonMobil zet Chevron het mes in zijn investeringen. Volgend jaar trekt het bedrijf daar $25 à $28 mrd voor uit, ruwweg een kwart minder dan in 2015. Voor 2017 en 2018 wordt een verdere afname, tot tussen $20 en $24 mrd, verwacht. Eind 2014 telde Chevron bijna 61.500 werknemers.

Bodemonderzoeker Fugro schrapt de komende maanden wegens de verder verslechterde marktomstandigheden vijfhonderd banen extra. Ook voorziet het bedrijf afschrijvingen tussen de €250 en €300 mln, met name op zijn divisie die diepzeediensten levert aan de olie- en gasindustrie. Dat meldt Fugro in een tussentijds handelsbericht. Bij het bedrijf verdwenen dit jaar al ruim duizend arbeidsplaatsen, honderd meer dan was aangekondigd. Het kostenbesparingsprogramma ligt dan ook voor op schema, zegt bestuursvoorzitter Paul van Riel. Fugro gaat ervan uit dat de olieprijs voorlopig onder druk zal blijven staan. Behalve het aanhoudende overaanbod aan olie vanuit de OPEC-landen is ook de afzwakkende economische groei in China een punt van zorg. Oliemaatschappijen investeren daarom minder, daardoor is er ook minder werk voor dienstverleners als Fugro.

Het Britse gasbedrijf BG Group, dat wordt overgenomen door olie- en gasconcern Shell, heeft de winst in het derde kwartaal zien kelderen. De flink lagere olieprijs was daar de oorzaak van. BG boekte een winstdaling van maar liefst 63 % tot $280 mln. Netto leed BG zelfs een verlies, van $101 mln, onder meer vanwege verschillende belastinglasten. In april kondigde Shell aan BG over te willen nemen voor ruim €64 mrd.

IEX: Olie- en gasconcern Shell schrijft miljarden dollars af op projecten, waardoor het bedrijf in het afgelopen kwartaal diep in de rode cijfers is beland. Het verlies op basis van geschatte actuele voorraadkosten (ccs), de maatstaf voor zowel het concern als de financiële markten, en inclusief bijzondere posten bedroeg $6,1 mrd (€5,8 mrd). Een jaar eerder werd hier nog een winst behaald van $5,3 mrd. De totale kostenpost voor de bijzondere lasten bedroeg bijna $8 mrd. Het gaat onder meer om voorzieningen en afschrijvingen voor het stoppen van de oliewinning in Alaska en een olieproject in Canada. Als de buitengewone lasten niet worden meegerekend, werd een winst behaald van $1,8 mrd, tegen $5,8 mrd vorig jaar. Die scherpe winstdaling is onder meer te wijten aan de aanhoudend lage olieprijzen. Het totale nettoverlies bedroeg $7,4 mrd, wat de grootste min is voor Shell in minstens tien jaar. Topman Ben van Beurden zei in een toelichting dat het stopzetten van de oliewinning in Alaska en het staken van het Canadese Carmon Creek-project moeilijke, maar belangrijke beslissingen zijn geweest. Die kunnen er volgens hem voor zorgen dat Shell een meer gefocust en concurrerend bedrijf wordt. In september stopte het concern met zijn boorcampagne in de wateren ten noorden van Alaska, omdat de boringen te weinig opleverden en de kosten te hoog zijn. Nu wordt gemeld dat Carmon Creek gestaakt wordt. Dat project had tot een productie van 80.000 vaten per dag moeten leiden. Shell had al gewaarschuwd dat deze besluiten tot flinke afboekingen zouden leiden. Het bedrijf heeft net als andere grote oliebedrijven veel last van de lage olieprijzen. Afgelopen zomer kondigde Shell daarom aan dat 6500 banen worden geschrapt en dat het mes wordt gezet in de investeringen. Het bedrijf handhaaft wel het kwartaaldividend van $0,47 per aandeel.

Vorige maand waren er al geruchten, nu de bevestiging: Deutsche Bank schrapt de komende drie jaar 9000 banen. Bovendien verdwijnen er door de verkoop van onderdelen nog eens 17.000 banen. Tussen nu en 2018 gaat het om 26.000 medewerkers. Dat is een kwart van het totaal. De reorganisatie komt niet uit de lucht vallen. In april had Deutsche Bank al laten weten €3,5 mrd aan kosten te willen besparen. Daarbij zou vooral worden gekeken naar verdere digitalisering van bankzaken. Ook zou een meerderheidsbelang in Deutsche Postbank worden verkocht. De financiële reus is de afgelopen maanden diep in de rode cijfers gedoken door afschrijvingen op bezittingen. Het concern rapporteerde over het derde kwartaal een nettoverlies van €6 mrd. Vorig jaar in dezelfde periode was er 'nog maar' een tekort van €92 mln. Deutsche Bank had al gewaarschuwd dat tegenvallers zouden leiden tot een miljardenverlies. Dat er dit jaar geen dividend uitgekeerd zou worden, was al duidelijk. De bank laat aan de aandeelhouders weten dat zij ook in 2016 niet op een winstuitkering hoeven te rekenen. Topman John Cryan van Deutsche Bank noemde de resultaten zeer teleurstellend. Hij benadrukte wel dat de balans van de grootste bank van Duitsland is versterkt.

Slotstand indices 30 oktober 2015; week 44: AEX 462,12; BEL 20 3.600,20; CAC 4.897,66; DAX 30 10.850,14; FTSE 100 6.361,09; SMI 8.938,65; RTS (Rusland) 845,54; DJIA 17.663,54; NY-Nasdaq 100 4.648,831; Nikkei 225 19083,10; Hang Sen 22634,31; All Ords 5288,60; SSEC 3382,56; €/$ 1,1009; goud $1141,70; dat is €33.318,49 per kg, 3 maands Euribor -0,068% (1 weeks -0,148, 1 mnds -0,119%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,689%, 10 jaar VS 2,156%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,139, elders 1,117.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , . Bookmark de permalink.