UPDATE31012015/257 Europese Commissie: hautain gedrag jegens winnaar Griekse verkiezingen

In het laatste blog van 2014 heb ik geschreven dat de geschiedenis ons later zou vertellen dat wij ons in een tijdperk bevinden waarin zich belangrijke verschuivingen gaan afspelen. Niet alleen politiek en sociaal, maar ook op financieel/monetair en economisch gebied. Ik ben daar de afgelopen week alleen maar in bevestigd. Het hoogtepunt was wel de wijze waarop de koerier van de EU/EC/Eurogroep, Dijssel, in Athene werd ontvangen 'met een koude douche voor hem persoonlijk als wel voor de grootmachten binnen de eurozone.' Zo op het eerste oog lijkt Merkel te worden neergezet als de gebeten hond. Maar Merkel zou Merkel niet zijn als ze niet hard zou terugslaan. De aanval op het neo-liberale beleid, dat door Merkel wordt gedicteerd, komt niet alleen vanuit Athene. In Madrid vond zaterdag een demonstratie plaats: de “marcha del cambio” van de politieke partij Podemos. Meer dan 100.000 mensen vanuit het hele land kwamen bij elkaar om te klagen over het huidige politieke systeem, de oude politieke partijen en hun politici (casta) en als steunbetuiging aan de politieke partij Podemos. De betogers schreeuwden diverse leuzen zoals het door Obama bekend geworden “Yes we can” en “tik tak tik tak” van een klok om aan te geven dat het uur van verandering er aan zit te komen. In de volksmond en de pers wordt deze dag nu al 31-E genoemd. De protestmars vond plaats op het plein waar het eigenlijk voor Podemos allemaal begon in mei 2011 met de 15-M beweging. De Puerta del Sol in Madrid is letterlijk en figuurlijk het middelpunt van Spanje en de actie van deze dag moet dan ook een golfbeweging veroorzaken door het hele land. In feite is ook hier sprake van een linkse roep om de democratie te herstellen en de burgers niet langer het 'lijdend voorwerp' te laten zijn maar het 'onderwerp' van het beleid.

De Europese politieke elite schoffeert de democratie. De Brusselse felicitaties voor Tsipras waren zuinig. De Europese Commissie kreeg de gelukwens niet eens over de lippen. "De EC respecteert de soevereine en democratische keuze van het Griekse volk", aldus een woordvoerder. Maar de wens van een groot deel van de Grieken, die willen heronderhandelen, wordt niet gerespecteerd. De Europese Commissie moet een nieuw democratisch Europa vormgeven, maar kan dat onmogelijk doen als zij niet luisteren en handelen naar de stem van het gewone volk. Zij geven zichzelf hiermee een brevet van onvermogen. Het lijkt erop dat de Europese politici bang zijn voor wat er nu gebeurt in Griekenland. Vooralsnog heeft Syriza iets van ongrijp- en onhandelbaars. Het verweer van de Eurogroep is veel te simpel: als je in de eurozone blijft, hou je je aan de afspraken die wij hebben.” Ik krijg het idee dat de ministers van Financiën bang zijn dat de spelregels tussentijds worden aangepast als gevolg van de desastreuze gevolgen van de opgelegde bezuinigingen en hervormingen. Vooralsnog is 25% in Griekenland werkeloos en 50% van de jongeren heeft geen werk. Ondanks de sanering bedraagt de EMU-schuld nog altijd 175% bbp. In de afgelopen vier is het bbp dramatisch teruggevallen met 25%. Kun je toch niet zeggen 'we gaan gewoon door op de ingeslagen weg!' Als we naar de geschiedenis kijken van Europese besluiten die nooit hebben opgeleverd van wat ervan werd verwacht, we zijn op weg naar het volgende fiasco. De links-radicale Syriza-leider Tsipras stuurt aan op een nieuwe start in de onderhandelingen met de 'trojka'-geldschieters, waaronder diezelfde commissie. De onvrede over het van buitenaf opgelegde saneringsbeleid was de basis van Syriza's stembuszege. Maar die geldschieters moeten ook zin hebben in die nieuwe start. Dat hebben ze helemaal niet, want dat zou aanvoelen als een mislukt beleid, als gevolg van te zware afgedwongen offers van de Griekse bevolking. De vraag is nu hoe Tsipras met Europa in gesprek komt. Een heel simpele inzit zou zijn om een evaluatie uit te voeren over het door de trojka afgedwongen beleid. Is er op enig moment bij het opgelegde beleid rekening gehouden met de sociale gevolgen ervan voor de Griekse samenleving. Wat naar buiten is gekomen was dat Europese banken in 2010 op de rand zouden staan van een faillissement als gevolg van de extreme risico's die kleefden aan beleggingen in Grieks staatspapier. De bankiers zijn geholpen, het belang van de financiële markten is behartigd. Maar de hele operatie heeft er wel toe geleid dat de belastingbetalers van de eurolanden nu zijn opgescheept met de risico's en de Grieken zijn gedumpt in het afvalputje. Maar toch zitten onze politici opgescheept met een probleem als ze aan de burgers moeten gaan vertellen dat er schulden van de Grieken moeten worden afgeschreven. De terugbetaling van de noodhulp-leningen naar 'later' is geen optie voor mij. Velen zien dat als een oplossing voor de Grieken, maar alleen als de rente van die leningen wordt verlaagd naar 0%. Dat is een cosmetische oplossing, maar het betekent wel dat er geld naar Athene moet om de ergste armoede te kunnen verhelpen. Dat land is als een citroen uitgeperst en wij, de rijkere landen, zullen de helpende hand moeten toesteken. Mijn tenen stonden krom toen ik deze week naar DWDD keek, waar Barbara Baarsma, Martin Visser en Mathijs Bouman discussieerden over de gevolgen van de monsteroverwinning in Griekenland van de links-radicale partij Syriza, die 149 van de 300 zetels behaalde bij de verkiezingen. Het onderwerp was: stappen de Grieken uit de Muntunie (eurozone) als Europa niet wil heronderhandelen over voortzetting dan wel terugdraaien van de door de trojka opgelegde saneringsplannen of neemt de nieuwe Griekse regering van Alexis Tsipras genoegen met het uitsmeren van de terugbetaling in tijd en een nog verdere verlaging van de rentelasten. In de Griekse pers worden 'bronnen binnen Syriza' aangehaald die stelden dat Yanis Varoufakis de nieuwe minister van financiën wordt. Varoufakis is hoogleraar economie aan de universiteit van Athene en heeft zich de afgelopen jaren regelmatig kritisch geuit over het economisch beleid van Griekenland. Bij de voorstelling van zaken werd door de economen Baarsma en Bouman een heel onjuiste situatie geschetst. Waarheidsvinding was helemaal zoek, terwijl de beide economen een route namen 'kort door de bocht'. Bij de totstandkoming van de Muntunie is een toezegging gedaan door de rijkere landen aan de armere Zuid-Europese landen dat ze 'vanaf nu' vrienden zouden zijn in goede en in slechte tijden. Wij, de rijkere landen, zouden de armere landen helpen om de welstand naar ons niveau te brengen. Daar hadden de banken bij meegeluisterd. Wij profiteerden optimaal van de interne handel, want Zuid-Europa ging bij ons kopen zonder dat ze de rekening konden betalen. Daar was wel een heel simpele oplossing voor. Onze banken bulkten van het geld en stonden in de rij om geld te mogen uitlenen aan de armere landen. Ze dachten namelijk dat ze een blanco garantie hadden gekregen van Merkel c.s. De crisis in Griekenland kwam aan het licht in 2010. Toen bleek dat de regering Papandreou jarenlang loog over het begrotingstekort en de schulden van Griekenland. Hierdoor dreigde de hele eurozone in de economische crisis van Griekenland te worden meegezogen. In mei 2010 was al duidelijk dat de regie binnen de Muntunie volledig uit de hand was gelopen. Het was volstrekt onduidelijk wie die regie had moeten uitvoeren. Ook was toen al duidelijk in welke positie Nederland verkeerde. Jan Kees de Jager, de minister van Financiën, stelde in de Kamer bij zijn verdediging om Griekenland een lening te verstrekken, dat onze economische groei in gevaar zou komen als wij niet meewerkten. Door handel te drijven met landen die daarvoor de rekening niet konden betalen, realiseerden wij onze economische groei (dat is althans de voorstelling van zaken van Jan-Kees de Jager). Toen werd al heel snel duidelijk dat een aantal Franse en Duitse banken, met een groot belang in Grieks papier, failliet zouden gaan. Daarop heeft Merkel ingegrepen. De banken mochten niet de dupe worden van Griekse beleggingen. De leningen aan het bankwezen zouden worden terugbetaald door de Grieken, die daarvoor van de IMF (voor de nodige know-how zou zorgdragen), EU (die voor het benodigde geld garant zou staan) en ECB (om de Griekse banken bij de les te houden), noodhulp zouden ontvangen. Daarmee werd het risico verplaatst van de banken naar de burgers (belastingbetalers). En natuurlijk zeiden de politici dat de Grieken het geleende geld tot op de laatste cent, met rente, zouden terugbetalen. Ze konden niet anders, want er was onvoldoende draagvlak onder de bevolking van de eurolanden. Als ze met de waarheid naar buiten zouden zijn gekomen, wij politici zijn in feite de verantwoordelijken, die 8 jaar hebben zitten slapen, dan was het volk in opstand gekomen. De Grieken hebben momenteel een schuld van €240 mrd. Natuurlijk zijn de Grieken niet vrij te pleiten: ze hebben niet de juiste gegevens gemeld aan Brussel. Dat is verwijtbaar, maar tegelijkertijd moet je de vraag stellen hoe het kon gebeuren dat niemand in Brussel ging twijfelen aan die cijfers. Heeft er ooit iemand in Athene aan de bel getrokken? De vraag die nooit gesteld is, is of de Grieken over voldoende kennis beschikten om de juiste cijfers te leveren. Het overgrote deel van het geld dat de trojka heeft geleend aan de Grieken is door de Grieken gebruikt om hun schulden aan de West-Europese banken terug te betalen. De vraag is waarom de Grieken zo moeten boeten, waarom ze zo vernederd moeten worden? De trojka is niet zachtzinnig omgesprongen met Griekenland en de Griekse bevolking. Dat 36,4% van de Griekse stemmers hun vertrouwen hebben uitgesproken in Syriza, begrijp ik wel. De voorstelling van zaken bij DWDD, niet gedeeld door de econoom Martin Visser, was dat de Grieken financieel door Europa gesteund zijn en nu heel ondankbaar reageren. De Grieken gaan de schulden terugbetalen, een deel van de schulden wordt niet kwijtgescholden maar vooruitgeschoven. Misschien wel naar 50 jaar verder, ofwel, als er een hyperinflatie ontstaat in de tussentijd, dan zijn ze wel in staat eerder terug te betalen. Ja, het is voor mij een must dat alle landen uit de eurozone, hun economie en financiën op orde stellen, voor de nieuwe generatie. En dan bedoel ik niet alleen Griekenland maar ook Duitsland, Frankrijk en Nederland. Bij de een wat meer hervormingen, bij de ander een lagere staatsschuld. Maar alle 19 eurolanden zullen hun bijdrage daaraan moeten leveren. En als Europa Griekenland weer op de rails wil zetten en de Grieken nieuwe kansen wil geven (niet het verkopen van privaat en publiek bezit) dan moeten er subsidies naar de Grieken voor de herstart, de rentes op de schulden moeten omlaag en er moet een kwijtschelding komen tot 120% bbp. Overigens blijft Rutte maar zeggen dat Griekenland economisch het weer goed doet: economische groei 0,6%. Dat zegt hij, maar dan moet je je gelijk afvragen of die uitspraak juist is. Nee dus, Zo simpel is het wel. De Grieken hebben van Brussel toestemming gekregen dat ze bij de presentatie van financieel/economische cijfers de betaalde rente op de uitstaande schuld, niet mee hoeven te rekenen. Manipulatie van data dus.

Vrijdag is Dijssel naar Athene geweest om duidelijkheid te krijgen van de nieuwe Griekse regering van Alexis Tsipras. Die heeft hij gekregen. De Grieken zijn er hard ingegaan. Ze kozen ervoor bij de opening 'de kop in de wind te gooien'. De nieuwe Griekse regering wil niets meer te maken hebben met de trojka van EU, IMF en ECB. De Grieken willen evenmin een verlenging van het huidige hulpprogramma, dat eind februari afloopt. Dat is de duidelijkheid, waarvoor de voorzitter van de Eurogroep naar Athene is gevlogen. Europa weet nu waarvoor de nieuwe Griekse premier Alexis Tsipras en de minister van Financiën Yanis Varoufakis gaan. Dijssel bleef kalm in zijn eerste reactie: hij liet weten dat beide partijen een oplossing proberen te vinden vóór het huidige programma afloopt. Vanaf maart zijn de Grieken aangewezen op de vrije kapitaalmarkt en daar moeten ze inmiddels een astronomische rente betalen, dus dat is ook geen oplossing, zegt Dijssel. Zonder nieuw akkoord met EU en IMF komt een ’Grexit’ een uittrede van Griekenland uit de eurozone met rasse schreden dichterbij. Dijssel heeft duidelijk gemaakt dat verdere hulp aan Griekenland alleen mogelijk is als de Grieken de huidige afspraken over terugbetaling van de aangegane schulden respecteren. Volgens de Tilburgse hoogleraar Banking & Finance Harald Benink is het onrealistisch om te veronderstellen dat Griekenland de schuldenlast van 175% van het bbp kan terugbetalen. Nu moeten de knapste koppen bij elkaar komen om naar een passende oplossing te zoeken. En dan doel ik zeker niet aan de Dijssel's en de Rutte's. De kersverse Griekse premier heeft na de harde confrontatie met Dijssel van vrijdag wat gas terugenomen. Hij ziet nu mogelijkheden voor Griekenland en Brussel om tot een oplossing te geraken. Hij heeft na de harde taal richting de internationale geldschieters getracht de relatie wat te lijmen. Griekenland zal zijn schulden aan de ECB en het IMF betalen en binnen korte tijd een deal sluiten met de eurolanden over een nieuw hulpprogramma voor Griekenland. "Het is mijn plicht om tegemoet te komen aan het mandaat van de Griekse bevolking om de bezuinigingsmaatregelen te stoppen en terug te keren naar een groeiagenda", citeert het Bloomberg uit een email-statement van Tsipras. "Maar dat wil geenszins zeggen dat we onze obligatieverplichtingen naar het ECB en het IMF niet nakomen." Yanis Varoufakis zei het nog wat duidelijker: wij willen wel met de trojka praten maar niet over verlenging van het duivelse leningenprogramma van de EU. Verder moet er geld voor de Grieken op tafel komen om de sociale situatie in Griekenland te verbeteren. Merkel sloeg onmiddellijk terug: 'slikken of stikken'. Ze probeert de Grieken steeds meer in de hoek te drijven. Zowel Duitsland als de ECB liet gisteren weten dat het geduld op is en dat Griekenland moet kiezen: of de bestaande afspraken nakomen of terugkeren naar de drachme. In dat geval gaat de geldkraan eind deze maand dicht. Natuurlijk moest de frontale aanval op Dijssel 'cold shoulder', de trojka en Merkel worden gecorrigeerd. „De banken hebben al honderd miljard euro afgeschreven op hun Griekse schulden, dat is genoeg geweest, ik zie geen nieuwe ronde van schuldafschrijving”, aldus bondskanselier Angela Merkel. De nieuwe Griekse regering wil nog eens €120 mrd van de totale €320 mrd (iedereen praat over €240 mrd maar Merkel spreekt nu over €320) schuld schrappen.

Het Finse bestuurslid van de Europese Centrale Bank, Erkki Liikanen, had een scherpe boodschap voor Griekenland. Nu houdt de ECB de Griekse banken nog overeind met miljardenkredieten, maar zonder nieuwe overeenkomst met de internationale geldschieters zal de ECB geen Griekse staatsobligaties meer als onderpand accepteren. Dat betekent in feite dat de Griekse banken geen geld meer kunnen lenen in Frankfurt en over de kop gaan. Nu al halen Grieken miljarden euro’s van de bank omdat ze weinig fiducie hebben in de drachme, die snel de waarde van wc-papier zal bereiken.

De peiling van Maurice de Hond gaat dit weekend over zetels in de Eerste Kamer als resultaat van de uitslag van de verkiezing voor Provinciale Staten op 18 maart a.s. De huidige coalitie is de grote verliezer, het aantal zetels daalt van 30 naar 18. De coalitie met de drie gedoogpartijen daalt van 38 naar 35 en heeft geen meerderheid in de Eerste Kamer meer. Ook de coalitie met D66 krijgt geen meerderheid: van 32 naar 36. De grote winnaar, als de verkiezingen nu zouden hebben plaatsgevonden, is D66 die de grote winnaar wordt met 13 zetels, gevolgd door het CDA met 12, de PVV en de VVD met 11 zetels, de SP met 9 en de PvdA met 7 zetels. De VVD verliest 5 zetels en de PvdA 7. Alle andere partijen plussen dan wel blijven gelijk, behalve 50+ die haar ene zetel verliest. GL, de CU, de SGP en de PvdD hebben tezamen 11 zetels. Bij deze stand van zaken krijgt dit kabinet een wankele basis.

RTLZ: Het leven in de eurolanden is in januari opnieuw goedkoper geworden. Goederen en diensten waren gemiddeld 0,6% goedkoper dan in januari vorig jaar. De deflatie in de eurozone was daarmee sterker dan in december, toen de prijzen met 0,2% zakten. Het lagere prijspeil werd in januari vooral veroorzaakt door de daling van de olieprijs. Energie was daardoor bijna 9% goedkoper dan een jaar eerder. Voedings- en genotsmiddelen kostten een fractie minder dan in januari vorig jaar. De dalende prijzen voeden de vrees voor structurele deflatie. Dan raken dalende prijzen zo verankerd in de economie dat de loonontwikkeling erop wordt afgestemd, waardoor lonen dalen en consumenten bestedingen gaan uitstellen. Daarbij wordt het voor mensen met schulden steeds moeilijker om aan hun verplichtingen te kunnen voldoen. Voor een duidelijker beeld van de prijsontwikkeling worden de beweeglijke prijzen van voedingsmiddelen en energie vaak buiten beschouwing gelaten. Deze zogeheten kerninflatie zakte in januari van 0,7% naar 0,5%. Die graadmeter bleef de voorgaande drie maanden stabiel. Uit een eerste schatting van het Duitse statistiekbureau blijkt dat de prijzen in Duitsland in januari met 0,3% zijn gedaald. De prijzen gaan in Zuid-Europa harder omlaag dan in het noorden. In Spanje wordt het leven al sinds de zomer goedkoper en nam de deflatie deze maand toe tot 1,5%. De afzetprijzen van de Nederlandse industrie waren in december 8% lager dan in december 2013. In november waren de prijzen 3,7% lager dan een jaar eerder. Dat blijkt uit cijfers van het CBS. De afzetprijzen van de industrie hangen sterk samen met de ontwikkeling van de olieprijs. Exclusief de aardolie-industrie komt de prijsdaling in de industrie uit op 3,5%. In 2014 lagen de afzetprijzen van de industrie gemiddeld 2,2% lager dan in 2013.

De meeste werknemers en gepensioneerden profiteren niet van de winsten, die de pensioenfondsen maken. Al eerder werd bekend dat veel fondsen dit jaar de pensioenopbouw en de pensioenuitkeringen niet kunnen laten meestijgen met de prijsstijgingen, als gevolg van nieuwe regelgeving. Van de grote fondsen verhoogt alleen het bouwfonds de pensioenen iets. Dat de pensioenen niet omhoog gaan, komt door de lage rente. Nieuwe overheidsregels schrijven voor dat pensioenfondsen hogere financiële buffers moeten aanhouden als de rente daalt. Hoe lager de rente, hoe lager de dekkingsgraad, die bepaalt of de pensioenen mogen stijgen. De hoge rendementen in 2014 hebben niet kunnen voorkomen dat de dekkingsgraad van veel pensioenfondsen is gedaald. Pensioenfondsen hebben in 2014 tientallen miljarden euro's verdiend op hun beleggingen. Zo verdiende het ambtenarenfonds ABP vorig jaar €43,3 mrd; een rendement van 14,5%. Dat is fors hoger dan in de voorgaande jaren. De dekkingsgraad daalde van 105,9% (2013) naar 101,1% (2014). Ook bij andere grote fondsen daalde de dekkingsgraad bij fors hoger rendement. Bij Zorg & Welzijn steeg het vermogen met €24,4 mrd, dat is een rendement van 15,5% bij een daling van de dekkingsgraad van 109 naar 102. PME scoorde €7,2 mrd, 17,8%, 104,3 naar 102. PMT: €10,2 mrd, 20,6%, 104,2 naar 103. De Bouw verdiende €9,0 mrd, rendement 24,3%, de dekkingsgraad steeg van 11,6 naar 114.5. Een aantal pensioenfondsen is zelfs weer onder de minimum vereiste dekkingsgraad, van tussen de 104% en 105%, gekomen. Pensioenen die onder de dekkingsgraad komen moeten korten op de pensioenen. De gemiddelde dekkingsgraad van alle pensioenfondsen is gestegen in één jaar van 109,9 naar 111%. Het totale bedrag aan verplichtingen bedraagt €903,1 mrd waarvoor €1002,9 mrd aan opgebouwde reserves aanwezig zijn. Doordat 2015 door de overheid is bestempeld als overgangsjaar, hoeven de deelnemers voorlopig niet voor te vrezen voor korting op hun pensioenuitkering. Het is wel zo, althans dat is de verwachting, dat pensioenfondsen de komende tijd problemen blijven houden met hun dekkingsgraad, als gevolg van het ECB-besluit om voor duizend miljard euro aan staatsobligaties op te gaan kopen. Daardoor blijft de rente laag en kan nog iets verder dalen. De in 2014 gedaalde rente deed de goede beleggingsresultaten van de fondsen grotendeels teniet. Een plusje voor de pensioenfondsen was de dalende rente echter ook: de koersen van obligaties liepen er flink door op. Rente en koers van obligaties bewegen tegengesteld: als de rente daalt, stijgt de koers. Ook beleggingen in aandelen en private equity rendeerden prima. Daar stond tegenover dat beleggingen in grondstoffen flink achterbleven, vooral doordat de olieprijs vorig jaar hard onderuit ging. Vanaf dit jaar verandert de manier waarop de pensioenfondsen hun dekkingsgraad berekenen. De dekkingsgraad wordt dan bepaald aan de hand de gemiddelde dekkingsgraad over de afgelopen 12 maanden. Deze keer werd voor het laatst de actuele dekkingsgraad per 31 december gemeten, met de gemiddelde rente van de drie maanden daarvoor. Er is één troost voor de gepensioneerden: zolang er sprake is van deflatie neemt het koopkrachtverlies niet verder toe. De politiek worstelt nog steeds met het idee van DNB, de AFM, de Ser en Netspar om de solidariteit tussen generaties af te bouwen. De doorsneepensioenpremie moet van tafel, maar dat gaat niet zonder grote financiële offers. Het zou kunnen dat er grote gaten gaan vallen voor 40- tot 50-jarigen. Als de overheid ervoor zou kiezen de AOW voor die groep te verhogen gaat dat €100 mrd. Dat is veel geld. Partijen zien over het hoofd dat een situatie als de huidige iedere 40 jaar (de opbouwperiode van een pensioen) voorkomt. De opbouw verloopt altijd met ups en downs. Het vraagt om durf en vertrouwen van de autoriteiten die nu moeten gaan beslissen over de opbouw van de reserves. In feite is de extreem lage rente die de ECB voorstaat het grote probleem voor de berekening van toekomstige verplichtingen.

DFT: Pensioenuitvoerder APG frustreert het opkoopplan van de ECB. APG is niet van plan staatsobligaties te verkopen. Ook niet als de prijs oploopt door de interventie van de Europese Centrale Bank (ECB) in de markt. Dat zegt woordvoerder Harmen Geers van APG Asset Management. „De posities die we nu hebben, houden we aan”, aldus de zegsman. APG beheert de pensioenen van onder meer ambtenarenfonds ABP, de bouw en de woningcorporaties. Het is één van de grootste beleggers van pensioengeld in de wereld. ABP heeft een belegd vermogen van ruim €335 miljard, dat voor 20 tot 25% uit staatspapier van eurolanden bestaat. Alleen Grieks en Portugees papier heeft APG niet. ECB-president Mario Draghi kondigde vorige week de massale opkoop van staatsobligaties aan om de economie te stimuleren. Het opkoopprogramma bedraagt €60 miljard per maand. Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank, zegt daarover dat deze actie alleen helpt als banken het papier van de hand doen en daarover zijn twijfels. Dan resteren nog de pensioenfondsen en de verzekeraars staatspapier, die zouden kunnen verkopen aan de ECB. De pensioenuitvoerder heeft om verschillende redenen staatsobligaties in bezit. De belegging levert rente op, het houdt de portefeuille divers, staatspapier wordt gebruikt om de gevoeligheid voor renteschommelingen te dempen en de stukken dienen als onderpand bij derivatentransacties. „Er is voor ons geen reden om die beleggingsstrategie aan te passen”, zegt de woordvoerder. APG ziet niet wat het met de opbrengsten zou moeten doen als het toch staatsobligaties aan de centrale bank verkoopt. „Wat moeten we dan? Dan hebben we cash op de bank. Daarvoor moeten we dankzij de negatieve rente bijbetalen. Of we kopen aandelen. Maar die koersen zijn al opgeblazen. Dan kopen we die aandelen wel duur, dat is voor ons geen interessant alternatief.” Volgens APG is ook sprake van „een onbedoeld bijproduct” van de aangekondigde kwantitatieve verruiming. „De euro daalt erdoor in waarde”, zegt Geers. „Maar voor onze dollarbeleggingen hebben wij het risico van de daling van de dollar afgedekt. Op die contracten moeten we nu bijbetalen.” De APG-zegsman voorziet daardoor „mogelijke liquiditeitsproblemen bij Nederlandse pensioenfondsen”. Volgens hem zijn die wel gemakkelijk op te lossen, maar dan moet een deel van de beleggingen worden verkocht of staatsobligaties moeten uitgeleend worden in ruil voor cash. „Maar dat doe je niet graag, want dat brengt kosten met zich mee en beleggingen die je liquide maakt, renderen niet.” De pensioenuitvoerder betwijfelt of de ECB-actie tot meer kredietverlening zal leiden en de economie zal stimuleren. „We hopen natuurlijk dat het werkt en dat de Europese economie aantrekt. Maar wat betreft onze inschatting van de effectiviteit zitten we meer in het kamp-Knot dan in het kamp-Draghi”, stelt Geers. Hij wijst erop dat het ruime monetaire beleid de financiële markten op hun kop zet. „De aandelenbubbel wordt nog verder opgeblazen. We zien heel vreemde situaties op de markten door marktverstorende acties van de centrale bank die al jaren duren.” Positief voor APG is dat de waarde van aandelen en obligaties door de actie van de ECB zal stijgen. Dat de rente hierdoor wordt gedrukt, is nadelig. „Lage rente is nooit goed voor spaarders en dus ook niet voor pensioenfondsen. Het leidt tot hogere verplichtingen en een lagere dekkingsgraad.”

Verzekeraar Achmea verwacht dat het netto resultaat van 2014 rond break-even uitkomt. ‘Achmea ligt op koers met haar veranderprogramma Versnellen & Vernieuwen en verwacht de eerder gestelde doelen voor een reductie van kosten- en arbeidsplaatsen succesvol te realiseren. Als gevolg van de concrete uitwerking van het veranderprogramma, verwerkt Achmea in de tweede helft van 2014 een aanvullende reorganisatielast van circa €150 mln’, zegt Achmea. ‘Tezamen met deze aanvullende dotatie in de tweede helft van 2014, komen de totale reorganisatielasten in 2014 uit op circa €230 mln. Hierdoor, alsmede door de eerder gecommuniceerde afboekingen op goodwill en immateriële vaste activa in de eerste helft van 2014 van €143 mln, zal het netto resultaat 2014 naar verwachting rond break-even uitkomen’. De operationele kosten werden al met €100 mln verlaagd, 1000 arbeidsplaatsen zijn al verloren gegaan. Waarvan acte.

Het CBS liet deze week weten dat het producentenvertrouwen in januari is afgenomen van 3,4% naar 2,8%. De lichte verslechtering wordt toegeschreven aan ondernemers minder positief zijn geworden over de productie in de komende drie maanden. Het cijfer geeft aan dat er 2,8% meer optimistische dan pessimistische industriële ondernemers zijn.

De Europese Unie overwoog sterk nieuwe sancties in te stellen tegen Rusland. De regeringsleiders en staatshoofden van de 28 EU-landen hebben dat laten weten. De verklaring komt na het bloedbad in de Oekraïense stad Marioepol, vermoedelijk gepleegd door pro-Russische separatisten. Zij houden Moskou daarvoor verantwoordelijk. De Europese Raad hebben de ministers van Buitenlandse Zaken de opdracht gegeven om „de situatie te evalueren en om passende maatregelen te overwegen, in het bijzondere verdere sancties”. Volgens de EU, die de raketaanval op Marioepol scherp veroordeelt, is er groeiend bewijs dat Rusland de separatisten in Oost-Oekraïne steunt. De EU-leiders roepen Rusland op om de acties van de separatisten te veroordelen. Ik verwacht dat Rusland de wacht krijgt aangezegd, dat de Juridische Dienst van de EC aan het werk wordt gezet met het uitwerken van nieuwe sancties, die dan op een later moment kunnen worden ingezet. Er is al een zwarte lijst met 132 personen en 28 bedrijven en instellingen. Russische tegoeden in de EU zijn bevroren. Daarnaast gelden er zwaardere economische sancties zoals een exportverbod uit de EU naar Rusland van bepaalde technologieën. Maar er zijn ook Russische sancties tegen de EU. En er zijn ook multinationals, die ook last hebben van de opgelegde sancties en de fors gedaalde koersen, zoals de roebel. De Raad van ministers van Buitenlandse Zaken deed een onverwachte uitspraak. Ze volgden het verzoek van de Europese Raad NIET, alleen de bestaande sancties tegen Rusland worden verlengd tot 1 september 2015. Daarna zien ze wel verder.

Philips heeft een teleurstellend jaar achter de rug, waardoor de doelen voor de omzetgroei en de winstmarge in 2016 niet meer haalbaar lijken. Dat liet topman Frans van Houten deze week weten in een toelichting op de jaarcijfers van zijn concern. Philips kampte vorig jaar met tegenvallende verkopen, vooral op het gebied van medische apparatuur. Daar kwamen de plotselinge ineenstorting van de Russische economie, de zwakkere valuta's van opkomende landen en de afzwakkende groei in China overheen. Het leverde een tegenvallende omzet op (-3%). Philips levert 37% van zijn export aan de Emerging markets . Het electronicabedrijf dacht eerder in 2016 een omzetgroei van 4 tot 6% te kunnen realiseren, met een winstmarge van 11 à 12%. Die doelen worden volgens Van Houten nog niet losgelaten, maar lijken wel uit het zicht verdwenen. ,,We lopen achter en we voorzien geen magische verbetering'', stelde hij.

Nederland heeft voor het eerst in zestien jaar zijn goudreserves aangevuld. De Nederlandsche Bank (DNB) vergrootte de voorraad in december met bijna 10 ton tot ruim 622 ton, blijkt uit cijfers van het Internationaal Monetair Fonds (IMF). De hoeveelheid goud die de centrale bank in de kluizen heeft liggen, was al sinds 2008 niet meer gewijzigd. De stap sluit aan bij het beleid van andere centrale banken. Wereldwijd worden de goudreserves weer aangevuld. De afgelopen twee decennia was de rol van goud als dekking van valuta juist aanzienlijk afgenomen. Centrale banken namen meer andere valuta zoals dollars en ponden in reserve. In november maakte DNB al bekend haar locatiebeleid voor de goudvoorraad aan te passen. Met het oog op een „evenwichtigere spreiding”, verscheepte de bank een aanzienlijk deel van zijn goud uit kluizen in de Verenigde Staten naar Nederland.

Het uiteenlopende beleid van centrale banken in de VS, Groot-Brittannië, Europa en Japan kan leiden tot meer turbulentie op de valutamarkten en een verschuiving van de mondiale geldstromen. Dat stelt Mark Carney, president van de Britse centrale bank. Nadat de Amerikaanse centrale bank eind vorig jaar zijn derde steunprogramma beëindigde en dat van de Britse centrale bank al maanden ongewijzigd is, hebben de centrale banken in Europa en Japan juist extra stappen aangekondigd. Carney maakt zich vooral zorgen over de ,,schijn van liquiditeit'' in een aantal financiële markten. Hij wees er daarbij op dat beleggingsfondsen samen voor €31.000 mrd (=€0,31 biljard) aan moeilijk te verkopen beleggingen bezitten. Het zicht op dergelijke fondsen laat te wensen over''.

Schoenenreus verkeert opnieuw in financiële problemen. De winkelketen heeft naar verluidt uitstel van betaling aangevraagd. Schoenenreus weigert iets te zeggen. Filialen van de keten zouden dinsdagmorgen ook niet open zijn gegaan. Bij verschillende winkels wordt de telefoon niet opgenomen. De website van Schoenenreus is niet bereikbaar. Schoenenreus ging in januari 2013 ook al bankroet. Toen maakte de keten op dezelfde dag een doorstart met minder winkels, een nieuwe formule en met circa 1000 van de 1500 werknemers.

Engeland is geen lid van de eurozone maar de economie daar is in 2014 met 2,6% gegroeid in vergelijking met het voorgaande jaar. Daarmee liet de economie van Groot-Brittannië de sterkste groei zien sinds 2007. In het vierde kwartaal van vorig jaar ging de Britse economie met 0,5% vooruit in vergelijking met de voorgaande periode. Dat was de zwakste groei in een jaar tijd, maar wel het achtste kwartaal met vooruitgang op rij. In het derde kwartaal van 2014 groeide de economie nog met 0,7%. Op jaarbasis kwam de groei uit op 2,7%. De economie van Groot-Brittannië profiteerde vorig jaar vooral van een aantrekkende binnenlandse vraag, geholpen door het herstel op de arbeidsmarkt. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) rekent voor dit jaar op een groei van de Britse economie met 2,7%. In 2013 liet de Britse economie een groei zien van 1,7%. De Engelsen zitten op de goede weg.

De index waarmee het vertrouwen in de economie wordt gemeten, steeg in januari met 0,6 punten naar 101,2. Consumenten en ondernemers in de detailhandel werden optimistischer, terwijl in de dienstensector en de bouw het vertrouwen daalde. In de industrie bleef het vertrouwen vrijwel onveranderd. Het vertrouwen nam toe in Spanje, Italië en Duitsland, maar nam af in Frankrijk en Nederland.

Shell schroeft de investeringen de komende drie jaar met meer dan $15 mrd (€13,3 mrd) terug. Dat maakte de Nederlands-Britse oliemaatschappij deze week bekend bij de publicatie van de vierde kwartaal- en jaarcijfers. Shell investeerde in 2014 nog ruim $35 mrd. De aangekondigde verlaging in de komende drie jaar komt dus neer op een daling van de investeringen met ca 15%. De lagere investeringen hangen samen met de sterk gedaalde olieprijs. Volgens topman Ben van Beurden beschikt Shell over opties om de uitgaven nog verder te verlagen als dat nodig is. ''Maar wij willen niet overdreven reageren op de huidige lage olieprijzen en onze beste mogelijkheden op tafel houden'', zei hij. De prijs van ruwe olie is in een halfjaar tijd ruimschoots gehalveerd. Veel oliebedrijven zien zich daardoor genoodzaakt hun investeringsplannen bij te stellen, omdat het bij het huidige prijsniveau veel langer duurt voor een investering is terugverdiend. Ook in 2014 was Shell al stukken voorzichtiger met uitgaven aan de ontginning van lastig winbare olie- en gasbronnen. De nadruk lag met name op versteviging van de balans. Daarvoor werd voor 15 miljard dollar aan bezittingen verkocht. Shell boekte in het vierde kwartaal een nettowinst van $773 mln, ruim een miljard minder dan een jaar eerder. Het winstcijfer dat als maatstaf geldt voor de financiële markten, op basis van geschatte actuele voorraadkosten (ccs) en exclusief eenmalige kosten, steeg wel van $2,9 naar $3,3 mrd. De lagere olieprijs nam een flinke hap uit de omzet van Shell. Die daalde in het vierde kwartaal met 15,5% tot $94,2 mrd.

De economie in de VS in in het vierde kwartaal op jaarbasis met 2,6% gegroeid. Dat is minder dan verwacht en ook flink lager dan de 5% groei die Amerika een kwartaal eerder nog noteerde. Dat het totale cijfer iets onder de verwachtingen uitkwam, lag zeker niet aan de consument. Amerikanen gaven 4,3% meer uit in het vierde kwartaal, en dat was meer dan verwacht. De consument haalt steeds meer de hand van de knip, aangemoedigd door de lagere benzineprijzen. Aan de andere kant werd het groeicijfer wat gedrukt door lagere groei in onder meer investeringen van bedrijven. De financiële markten hadden erg uitgekeken naar het cijfer over de Amerikaanse economie. Eerder staken al zorgen de kop op dat de matige groei in Europa ook de VS parten zou gaan spelen. Bovendien is de dollar flink gestegen tegenover andere valuta, en dat remt de export. Over het hele jaar 2014 is de Amerikaanse economie met 2,4% gegroeid, het hoogste percentage in vier jaar. In 2013 bedroeg de groei 2,2%. Gerelateerd aan de loftrompet die in de loop van het jaar 2014 werden uitgestoken over de groei van de Amerikaanse economie, valt dit cijfer mij tegen.

De rechtbank in Den Haag heeft Rabobank een tik op de vingers gegeven in een zaak over rentederivaten. Volgens de rechter heeft de bank zijn zorgplicht geschonden bij de verkoop van deze complexe financiële producten aan een Rotterdamse vastgoedondernemer, staat in een tussenvonnis dat deze week is gepubliceerd. De ondernemer ging in de periode 2005 tot en met 2010 meerdere derivatencontracten aan. Rabobank is hierbij onder meer niet nagegaan of de ondernemer zich bewust was van de risico's die hij privé liep. Ook op andere punten schoot de bank te kort in zijn informatievoorziening, aldus de rechter. De zaak is aangehouden. De rechter wil dat er eerst een begroting van de geleden schade wordt gemaakt. Beide partijen kunnen hier vervolgens weer op reageren. Rabobank constateert in een reactie dat de uitspraak deels de klant en deels de bank in het gelijk stelt. De bank hoopt er op basis van het vonnis alsnog samen met de klant uit te kunnen komen. Een woordvoerster merkt verder op dat het hier gaat om specifieke rentederivaten waar maar een beperkt aantal klanten gebruik van maakt. Rabobank en andere banken hangen mogelijk meerdere claims boven het hoofd om rentederivaten die zijn verkocht aan ondernemingen in het midden- en kleinbedrijf (mkb). De problemen gaan voornamelijk over de verkoop van zogeheten renteswaps. Dat zijn financiële producten om de variabele rente op leningen 'vast te zetten'. Als de rente boven de afgesproken rentestand uitkomt, betaalt de bank het verschil aan het bedrijf terug. Maar als de rente onder die prijs komt betaalt de klant. Omdat de rente nu heel laag is, hebben veel van deze producten een negatieve waarde, waardoor ondernemers volgens claimstichtingen in financiële problemen komen. Banken hebben ongeveer 17.000 rentederivaten uitstaan bij mkb-bedrijven.

Slotstand indices 30 januari 2015/week 5: AEX 450,39; BEL 20 3530,31; CAC 40 4.604,25; DAX 30 10.694,32; FTSE 100 6.749,40; SMI 8385,13; RTS (Rusland) 737,35; DJIA 17.164,95; NY-Nasdaq 100 4.148,43; Nikkei 17674,39; Hang Sen 24505,37; All Ords 5551,50; €/$ 1,1287; goud $1.283,10; dat is €36.516,82 per kg, 3 maands Euribor 0,054%, 10 jarig Staat 0,397%. 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , . Bookmark de permalink.