UPDATE30112011/86

Het is een zwaktebod van de 17 ministers van Financiën uit de eurolanden om de handdoek in de ring te gooien. Want zo zou ik het besluit dat gisteravond is genomen willen noemen. Pure onmacht en gebrek aan visie om aan het IMF te vragen met de bedelstaf rond te gaan om geld voor de redding van de eurozone op te halen, onder het mom van 'ook andere landen dragen verantwoordelijkheid voor Europa'. Het slaat natuurlijk nergens op wat de Jager zegt. Maar ja, hij zegt het wel, waarschijnlijk uit pure onmacht. Daarom worden de komende tien dagen cruciaal voor de euro. De opzet van het noodfonds is mislukt. Maar omdat de getroffen maatregelen door de terughoudende financiële markten naar verwachting niet genoeg zullen opleveren, roepen de ministers van Financiën van de eurolanden externe hulp in. De euro is een mislukt project, zei Hoogervorst bij Pauw & Witteman. De benaderde partijen: China, Rusland, Japan, Brazilië, India, de VS en Zuid-Afrika, zijn niet bereid gevonden geld in het noodfonds te stoppen. De ministers van financiën van de eurozone zijn het eens geworden over maatregelen om de slagkracht van het Europese noodfonds EFSF te vergroten: het IMF moet de regie gaan voeren. Jan Kees de Jager presenteert dat als 'landen met grote hoeveelheden geld achter de hand, hebben er belang blijft dat de euro overeind blijft en die moeten voor de redding van onze valuta geld aan het IMF beschikbaar stellen opdat het IMF ons, de eurozone, kan gaan ondersteunen'. Het Internationaal Monetair Fonds moet de euro gaan redden. De lidstaten daarvan, binnen en buiten Europa, zouden extra geld in het IMF moeten steken, waardoor dat landen met schuldproblemen kan helpen. Ook Nederland is daar volgens minister Jan Kees de Jager toe bereid, maar hij wil nog niet zeggen hoeveel. In het EFSF zit nu zo'n 440 miljard, maar daarvan is slechts 280 miljard echt inzetbaar. De eurolanden hopen dat te vergroten door het fonds verzekeraar te laten zijn voor private beleggers die staatsobligaties van probleemlanden kopen. Het fonds zou voor de eerste 20 tot 30 procent daarvan garant moeten staan, zei de voorzitter van de eurogroep, de Luxemburgse premier Jean-Claude Juncker. Maar de aanvankelijke verwachting dat het effect van het fonds daardoor minstens verviervoudigd zou worden, komt niet uit. Het gaat hooguit om een verdrievoudiging. Daardoor is het te beperkt om te hulp te schieten als grote landen als Italië of Spanje in problemen raken. "Dat is geen ramp, omdat we nu een pad naar het IMF openen'', aldus De Jager na het overleg in Brussel. Nederland heeft daar samen met Duitsland en Finland krachtig voor gepleit, en de meeste andere eurolanden hebben dat nu overgenomen. "We hebben veel steun voor ons voorstel gekregen. Dat is vooruitgang.'' De Jager zegt dat deze ontwikkeling geen ramp is, maar in mijn ogen leidt Europa met deze noodgreep een enorm gezichtsverlies. Grote niet-Europese IMF-leden als China en India hebben zich volgens De Jager bereid verklaard om extra geld in het IMF te steken, op voorwaarde dat de eurolanden ook een extra bijdrage leveren. Het IMF heeft nu nog maar enkele honderden miljarden dollar in kas, zei de minister, en dat raakt snel op. "Het IMF kan als we er met zijn allen de schouders onder zetten een belangrijke rol spelen'', aldus De Jager.

Kredietbeoordelaar Standard & Poors' heeft de kredietwaardering van de Rabobank verlaagd van AAA naar AA. Ook enkele grote Amerikaanse banken kregen een lagere rating. Het gaat onder meer om Citigroup, Goldman Sachs, Wells Frgo, JPMorgan Chase, Morgan Stanley en Bank of America. Ook andere grote spelers als Barclays, HSBC, Royal Bank of Scotland en Bank of China kregen een kredietverlaging. S&P liet weten dat het toekennen van een nieuwe waardering voor de banken ,,deel uitmaakt van een proces waarbij nieuwe criteria worden toegepast op de waardering voor banken''. In totaal verlaagde S&P de waardering voor 37 grote banken wereldwijd. In een reactie wijst Rabobank erop dat ze „Nog steeds net als bij Moody’s en Fitch de hoogst gewaardeerde private bank ter wereld is”. De Rabobank ziet in de nieuwe rating van S&P haar stabiliteit en sterke kredietwaardigheid herbevestigd, laat ze weten. De criteria waar een bank nu aan moet voldoen om triple-AAA status te verkrijgen bij S&P, zijn ’onhaalbaar’, aldus de bank. Behalve Rabobank is er geen enkele andere bank die de AA-status had bij S&P. Bij Moody’s houdt Rabo vooralsnog wel een AAA-rating, bij Fitch is dat AA+. Jayan Dhru, bij de kredietbeoordelaar verantwoordelijk voor de herijking van de criteria, geeft aan dat het belangrijk is dat de markt ’vertrouwen in ratings houdt’. Kredietbeoordelaars hebben de afgelopen jaren veel kritiek gehad op het feit dat ze te makkelijk mooie cijfers gaven aan uitermate wankele banken, zoals Landsbanki, de moeder van Icesave.

De werkloosheid in de eurozone is in oktober uitgekomen op 10,3 procent. Dat is het hoogste niveau ooit gemeten. Het cijfer komt overeen met de verwachtingen van economen. In september kwam de werkloosheid uit op 10,2 procent van de beroepsbevolking. In oktober vorig jaar stond de werkloosheid in de eurozone op 10,1 procent. In de eurozone zaten vorige maand 16,29 miljoen mensen zonder werk. Dat is een toename van 126.000 personen ten opzichte van een maand eerder. De werkloosheid bij jongeren onder de 25 jaar kwam uit op 3,33 miljoen. Dat is een percentage van 21,4 procent. De werkloosheid in de gehele Europese Unie van 27 landen kwam in oktober uit op 9,8 procent, tegen 9,7 procent een maand eerder. Het aantal werklozen in de EU bedroeg vorige maand 23,55 miljoen. Dat is een stijging van 130.000 ten opzichte van een maand eerder. De jeugdwerkloosheid in de EU-27 stond op 5,48 miljoen ofwel een percentage van 22 procent. De hoogste werkloosheid in de EU werd gemeten in Spanje (22,8 procent), Griekenland (18,3 procent) en Letland (16,2 procent). In Oostenrijk (4,1 procent), Luxemburg (4,7 procent) en Nederland (4,8 procent) is het percentage werklozen het laagst. De hoogste jeugdwerkloosheid in de EU werd vorige maand opgemeten in Spanje (48,9 procent) en Griekenland (45,1 procent). De laagste niveaus waren te zien in Nederland (8,2 procent), Duitsland (8,5 procent) en Oostenrijk (9,1 procent).

Volgens oud-DNB-president Nout Wellink is het politieke bestuur over de euro mislukt. De leiders van Europa hebben lidstaten teveel misbruik laten maken van de regels. BNR's René de Monchy vroeg Nout Wellink wat er volgens hem precies is misgegaan: "In plaats van discipline hebben de leiders van Europa aan sommige lidstaten de ruimte gegeven om misbruik te maken van de ruime voorwaarden". Volgens Wellink is de gedachte achter de muntunie wel een succes: "Het is cynisch maar sterke landen hebben geprofiteerd van de lage waarde van de euro. Dat heeft namelijk voor veel handel in de eurozone gezorgd". Op een bijeenkomst van Binck Bank voor 250 beleggers betoogde Wellink al dat de kosten van het opbreken van de euro te hoog zullen zijn. "Eigenlijk is er maar één alternatief: doorgaan met de euro". De oud-topman pleit voor enkele belangrijke maatregelen. Voor kerst moet er meer duidelijk worden over de hoogte van het Europese noodfonds ESFS. Bovendien wil hij dat er meer nationale macht wordt overgedragen aan Brussel. Ook zullen de nieuwe regeringsleiders in Griekenland, Italië en Spanje vertrouwen moeten wekken door goed nationaal beleid te voeren. Als vierde maatregel pleit Wellink voor een financiële injectie voor de banken die met slechte obligatiebeleggingen in hun maag zitten. Met zijn visie staat Wellink lijnrecht tegenover de voormalig topman van de Autoriteit Financiële Markten (AFM), Hans Hoogervorst. Die noemt de invoering van de euro "een mislukking". Maar daar is Wellink het dus niet mee eens: "De euro breekt niet. Er is geen alternatief". Met die conclusie ben ik het niet eens: de euro kan en een mislukt zijn en kan tien jaar later niet meer af te breken zijn. Laat ik het anders zeggen: de muntunie kan uiteenvallen maar door de chaos die zal ontstaan is de prijs wel heel erg hoog. Verder zegt Wellink dat de Europese schuldencrisis kan alleen worden opgelost met een nieuw euroverdrag. Een voorstel van deze strekking verwacht ik volgend weekend van Merkel en Sarkouzy: strengere disciplines en de mogelijkheid een euroland – tijdelijk – uit de muntunie te zetten. Wellink ziet geen heil in euro-obligaties. ,,De muntunie moet knalhard dichtgetimmerd worden dat dit soort begrotingsexcessen niet meer kan voorkomen. Een Maastricht 2 is hiervoor noodzakelijk'', verwees Wellink naar het verdrag van Maastricht, dat in 1992 de oprichting van de eurozone regelde. Volgens de voormalige bankpresident is de politieke wil om een dergelijk verdrag op te stellen aanwezig. ,,Bondskanselier Merkel zei bij het afscheid van Trichet bij de ECB dat verdragswijzigingen niet zo lang hoeven te duren.'' Het opkopen van staatsobligaties door de ECB is volgens Wellink een heilloze missie. ,,Als de ECB dat gaat doen, staat zijn reputatie op het spel omdat het er toe zal leiden dat de hele staatsschuld van bepaalde landen in handen van de ECB komt. Het zal daarna niet meer lukken om weer van die obligaties af te komen.'' Bovendien past het niet bij het mandaat van de ECB om de inflatie zo dicht mogelijk bij de 2% te houden. ,,Eurobonds zijn als een ongeboren kindje. Voor een land als Duitsland betekent dit één grote transfer van geld naar de zuidelijke eurolanden.'' Hij denkt namelijk dat de rente op eurobonds grofweg op het gewogen gemiddelde van de rentestanden van alle eurolanden zal uitkomen, wat al gauw twee procent hoger is dan Duitsland nu betaalt. Wellink pleitte opnieuw voor een forse verhoging van het Europese noodfonds EFSF om de crisis te bestrijden. ,,Betrokkenheid van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) is daarbij noodzakelijk.'' Tevens zou hij graag zien dat de economieën van de zwakke landen een stimulans krijgen. ,,Ik weet dat ik me met dit voorstel op gladder ijs begeef, maar onder meer Griekenland dreigt in een negatieve spiraal te komen waar geen einde aan komt. Het creëren van positieve vertrouwenseffecten is daarom noodzakelijk.'' Hij benadrukte verder dat de euro niet de oorzaak is van de huidige crisis. ,,De euro was juist bedoeld om ook de zuidelijke landen discipline bij te brengen, maar hier kwam mede door de slechte controle niets van terecht.'' Volgens hem is het crisisoplossend vermogen binnen de eurozone aan de zwakke kant. ,,Dat Slowakije de verruiming van het noodfonds onlangs kon blokkeren, moet niet kunnen. De besluitvorming moet naar een supranationaal niveau. Ik steun dan ook het voorstel van Nederland om een supranationale commissaris aan te stellen.'' Op de huidige wijze blijven de eurolanden maar aanmodderen. En allesomvattende oplossingen zijn nog steeds niet binnen handbereik. Wat de Europese leiders toe nu toe hebben gedaan is 'steeds te weinig, steeds te laat'. Dat er iets moet gebeuren, staat voor Wellink vast. Hij pleit voor ingrijpende maatregelen. "Landelijke bevoegdheden zouden overdragen moeten worden naar Europees niveau. Landen moet vanaf nu een goed beleid gaan voeren." En met die landen doelt Wellink vooral op landen als Griekenland en Italië. Over de euro zelf heeft de oud-president van de Nederlandsche Bank ook een mening. Die heeft averechts gewerkt. "Voor invoering van de euro zeiden landen als Italië en Griekenland een beter begrotingsbeleid te kunnen voeren omdat schommelingen in wisselkoersen tot het verleden zouden behoren. De Eurozone zou een stabiele groep met landen moeten worden waarop zij konden meeliften." Het tegendeel is gebeurd: Italië werd een 'freerider'. Het Zuid-Europese land lapte de begrotingsregels consequent jarenlang aan zijn laars. De schuld was bij toetreding tot de euro namelijk ver boven de vastgestelde 60 procent van het bbp, dit is nooit teruggebracht.

Terwijl de huizenprijzen alleen maar dalen, stijgt in de meeste gemeenten de onroerendezaakbelasting OZB. Dat blijkt uit onderzoek van de Vereniging Eigen Huis, die voor 114 gemeenten de woonlasten voor volgend jaar heeft berekend. Gemiddeld moeten huiseigenaren 2,15% meer betalen aan gemeenten. Dat komt neer op zo'n 15 euro. Het gaat dan niet alleen om de OZB, maar ook om de rioolheffing en afvalstoffenheffing. Waar stijgen de woonlasten het meest? In Laren stijgen de kosten voor gezinnen volgend jaar het meest. Ze betalen ruim 100 euro meer, waarmee de jaarlijkse kosten rond de 1000 euro uitkomen. Ook in Schiedam en Rotterdam stijgen de woonlasten flink. En waar dalen de woonlasten het meest? In het Noord-Brabantse Veldhoven dalen de woonlasten procentueel het meest. En ook in de Gelderse plaatsen Aalten en Berkelland worden de kosten minder. De OZB gaat in 90% van de onderzochte gemeenten omhoog, ondanks het feit dat huizen dit jaar 3,4% minder waard werden. In de Noordoostpolder en St Michielsgestel is de stijging het grootst. Huizenbezitters in Kaag en Braassem en Hillegom gaan juist minder betalen. Van alle gemeentelijke woonlasten stijgt de rioolheffing het meest. Gemiddeld moeten huishoudens volgend jaar 8 euro meer betalen. In totaal kost het zo'n 191 euro. De afvalstoffenheffing valt wel voordeliger uit. Gemiddeld daalt deze met 1,1%.

De inflatie in de eurozone bedroeg in november 3 procent op jaarbasis. Het is een eerste raming. Het inflatieniveau kwam in oktober ook al uit op 3 procent. Dat is slecht nieuws voor de ECB volgens beurscommentator Mathijs Bouman. "De centrale bank heeft een inflatie van 2 procent als doelstelling. De huidige stand ligt dus fors boven het plafond dat is gesteld."

Het vertrouwen van consumenten in banken blijft broos en in de financiële sector als geheel erg laag. Dat is de belangrijkste conclusie uit een rapport over de publieke opinie over banken. Door alle ontwikkelingen in de sector is de consument zeer gevoelig geworden voor het handelen van banken. ,,Banken worden dan ook nauwlettend in de gaten gehouden door consumenten. Een misstap wordt genadeloos afgestraft.'' Ondanks de kritische houding van de consument, herstelt het vertrouwen langzaam. ,,De gehele sector heeft echter nog een lange weg te gaan." Consumenten kunnen ook zeer enthousiast zijn over hun bank. Dat geldt vooral 'nichebanken' als ASN Bank en Triodos die als 'duurzame' banken opereren. ,,Klanten kiezen zeer bewust voor deze banken en willen dit uitdragen. ,,Daarnaast slagen deze banken er in om hun beloften kennelijk om te zetten in daden.

Het vertrouwen van ondernemers in de Nederlandse industrie is in november verder verslechterd. De vertrouwensindicator daalde afgelopen maand naar -4,8 van -3,2 in oktober. De indicator zette een verdere daling in, dat toe te schrijven is aan negatieve verwachtingen onder producenten over de toekomstige productie. Producenten waren in de afgelopen twee jaar niet eerder zo pessimistisch als nu het geval is. De daling van het producentenvertrouwen kan geheel worden toegeschreven aan een veel pessimistischere kijk op de toekomstige productie. Ten opzichte van oktober verslechterde deze deelindicator aanzienlijk.

Europese banken hebben opnieuw een fors bedrag ondergebracht bij het nachtloket van de Europese Centrale Bank (ECB). In totaal werd 297,11 miljard euro bij de ECB gestald. Een dag eerder werd nog bijna 281,42 miljard euro bij de ECB weggezet door financiële instellingen. De sterke stijging van de deposito's wijst op de aanhoudende onrust in de Europese financiële sector. Banken brengen hun overtollige middelen daardoor liever tijdelijk naar de ECB dan ze tegen een hogere rente aan elkaar uit te lenen. De rente op Italiaanse staatsleningen is nog verder opgelopen. De financiële markten zijn onzeker of de vergroting van de slagkracht van het Europese noodfonds EFSF voldoende zal zijn om de schuldencrisis een halt toe te roepen. De rente op 10-jarige Italiaanse staatsleningen steeg woensdagochtend met 13 basispunten tot 7,42 procent. Het verschil in de rente tussen Italiaanse en Duitse staatsleningen kwam daarmee uit op 5,15 procentpunt. Het renteverschil tussen Spaanse en Duitse leningen steeg tot 4,26 procentpunt.

De ministers van Financiën van de eurozone zijn het eens geworden over maatregelen om de slagkracht van het EFSF te vergroten, maar concrete voorstellen bleven uit. Wel werd afgesproken dat de hulp van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) wordt ingeroepen. Naast de onzekerheid over het EFSF woog ook de afwaardering van Europese en Amerikaanse banken door kredietbeoordelaar Standard & Poor's op het sentiment. De Europese Centrale Bank (ECB) kan geen substituut zijn voor de begrotingsdiscipline en economische hervormingen in Europa, zo stelt minister van Financien Jan Kees de Jager. "De ECB is onafhankelijk, dus het is aan de ECB. Ik doe daar geen uitspraken over", aldus De Jager in antwoord op de vraag of de ECB een grotere rol moet vervullen in de bestrijding van de schuldencrisis. Maar de minister zegt daarnaast dat de ECB "nooit een substituut kan zijn voor de begrotingsdiscipline en economische hervormingen." Volgens De Jager heeft een gebrek aan discipline en hervormingen "ons in deze crisis gebracht en daarom moeten deze fundamentele problemen ook aangepakt worden."

Italië heeft oriënterende gesprekken gevoerd met het Internationaal Monetair Fonds (IMF) over financiële steun. Er is nog geen formeel verzoek naar het IMF uitgegaan, zo benadrukten de ingewijden. De Italiaanse premier Mario Monti wil zijn budgetplannen eerst aan het Italiaanse kabinet presenteren, zo stellen zij. Dat zal op 5 december gebeuren. Zondag werd gemeld dat Italië een lening zou kunnen krijgen van het IMF van wel 600 miljard euro. Het IMF ontkende echter dit hier sprake van zou zijn.

Het Damrak is op de laatste handelsdag van november in een opperbeste stemming gesloten. Met een winst van 4,22% belandde de AEX nipt onder de grens van 300 punten. Het gezamenlijke besluit van de belangrijkste centrale banken wereldwijd om de liquiditeit in de geldmarkten te verhogen, kreeg een zeer enthousiaste ontvangst van beleggers. Een gunstig cijfer over de Amerikaanse arbeidsmarkt en een monetaire versoepeling in China droegen ook bij aan de feestvreugde. Het nieuws dat Italië reeds oriënterende gesprekken heeft gevoerd met het IMF over financiële steun om de schuldenlast het hoofd te bieden, viel eveneens in goede aarde. De rente op 10-jarige Italiaanse staatsleningen daalde flink tot 7%. De beleggingsstrateeg van Van Lanschot acht het zeer onwaarschijnlijk dat het IMF een groot land als Italië uit de brand zal helpen mede doordat de internationale instelling niet voldoende slagkracht heeft. Verder zijn er twijfels of de steun van de centrale banken de oplossing van de eurocrisis wel dichterbij brengt. Prof. Arnoud Boot waarschuwt in Nieuwsuur dat ook in het meest positieve scenario voor de oplossing van de eurocrisis het Nederland nog veel geld gaat kosten. De EC wil dat binnen tien dagen de oplossing op tafel ligt. In dat proces is het overleg van de Regeringsleiders van 8/9 december van cruciaal belang. De beleggers waren vandaag euforisch gestemd, maar dat is wellicht wel heel overdreven. De centrale banken gaan goedkopere dollars aan de markt beschikbaar stellen. Maar van veel meer invloed is dat banken en beleggers in de VS geen exposure meer hebben in Europa. Ze hebben geen vertrouwen meer in een snelle oplossing van de eurocrisis door de Europese regeringsleiders en hebben hun geld uit Europa teruggetrokken. Eerst zien dan pas geloven. Een notering van de AEX >300 is in deze fase onwerkelijk. Ik heb maar één advies en dat is afwachten tot de storm voorbij is getrokken.

Slotstanden van woensdag 30 november 2011: AEX 299,68 +4,22%; BEL 20 2073,95 +3,32%; CAC 40 3154,62 +4,22%; DAX 30 6088,84 +4,98%; FTSE 100 5505,42 +3,16%; SMI 5652,31 +2,19%; Nikkei 8434,61 -0,51%; Hang Seng 17989,35 -1,46%; All Ords 4184,70 +0,42%; DJIA 12045,68 +4,24%; Nasdaq 100 2295,20 +3,79%; € $1,3441 ; goud $1745,40.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , , . Bookmark de permalink.