UPDATE30092017/396 De Algemene Rekenkamer tikt het Ministerie van Financiën op de vingers

Blog 395 heb ik afgesloten op basis van de prognoses van de Duitse verkiezingsuitslag om 19:45. Daar zijn nog kleine verschuivingen opgetreden. In de einduitslag, nadat in 299 kiesdistricten de uitslag bekend was, blijft de Union van Merkel op 33% (verlies 8,6%) staan en krijgt 246 van de 709 zetels in de nieuwe Bundestag. De aanname van de SPD was in eerste instantie veel te optimistisch. Ik noteerde 25,7%, maar het werd 20,5% (verlies 5,2%) met 153 zetels. De derde partij wordt de extreem rechtse (waarvan een deel nazi-sympathieën heeft) AfD met 12,6% en 94 zetels. In de media wordt deze partij wel anti-europees genoemd. Het belangrijkste doel van deze partij bestond aanvankelijk vooral uit het opheffen van de eurozone en het herinvoeren van nationale munteenheden of het vormen van kleinere en stabielere muntunies, zoals bijvoorbeeld een noordelijke en een zuidelijke eurozone. Het herinvoeren van de Duitse mark zou geen taboe meer zijn. De Linke noteren 9,2% met 69 zetels, de Groenen 8,9% met 67 zetels en de liberale FDP scoorde 10,7% met 80 zetels. De huidige coalitie CDU/CSU met de SPD werd zwaar afgestraft. In een eerste reactie maakte de SPD-leider Schulz bekend voor de oppositie te gaan. Dat betekent dat er een drie-partijen coalitie voor de hand ligt. De Jamaica-coalitie, CDU+CSU+Grünen+FDP telt 246+67+80=393, van de 709 zetels (=55%). Merkel zal dan wel moeten schipperen want de belangen van deze drie liggen soms heel ver uiteen. Daarbij komt dat de Bayerse partner van de CDU, de CSU, ook nog eisen gaat stellen. Een van de reacties komt van de leiders van de Groenen, Simone Peter, riep de SPD op zichzelf nog niet buiten spel te zetten. De politica sloot tegenover persbureau DPA niet uit dat een coalitie CDU-FDP-Groenen niet van de grond komt. Merkel sprak een half uur na de sluiting van de kieslokalen haar partij toe dat ze ondanks het zware pak slaag dat haar partij moest incasseren, ‘blij’ was omdat het doel van de verkiezingscampagne was gehaald: Merkel mag haar kanselierschap nog vier jaar verlengen. De afstraffing van de beide coalitie partijen, Union en SPD, is nog nooit zo groot geweest sinds de oprichting in 1949. We zien een verschuiving naar meer diversiteit: nog nooit haalde zoveel partijen de kiesdrempel van 5%. Dit wordt onder meer toegeschreven aan een gebrek aan visie over de voortgang van meer solidariteit en meer centraal samenwerken op Europees terrein. Waar staat de nieuwe Duitse regering, die niet voor de jaarwisseling wordt verwacht, in het Europa-debat? Trouw kopte maandagmorgen “Merkel wint, maar het voelt aan als verliezen”. Ik deel die stelling wel. Haar partij haalde de meeste stemmen, maar maakte ook het grootste verlies en wat nog erger is: een miljoen CDU/CSU stemmer stapte over naar de Alternative für Deutschland/AfD, rechts extreem. Dat wordt toegeschreven aan het vluchtelingen-beleid, immigrantenopvang, het Griekenland dossier, de Brexit, de overlevingskansen van de euro, het opzetten van kopgroepen in de eurozone die vaart gaan zetten in de voortgang van Europa. Merkel klopte zich zondagavond op de borst. Zij was er opnieuw in geslaagd vier jaar bondskanselier te zijn. Maar was het wel zo verstandig van haar om op 63-jarige leeftijd, na 12 jaar aan de top te hebben gestaan, opnieuw voor goud te willen gaan. Het politieke speelveld heeft grote veranderingen ondergaan sinds haar aantreden in 2005. De uitslag van de verkiezingen van 24 september bieden haar weinig manoeuvreerruimte voor de vorming van een meerderheidskabinet. Nu de SPD, op voorhand, heeft afgehaakt, is zij overgeleverd aan de eisen van de CSU, de FPD en de Groenen. Als de CSU uit Bayern niet langer een fractie vormt met de CDU van Merkel dan kan ze maar rekenen op 347 zetels en is de meerderheid weg: 49%. Daarbij komt dat de FDP pas wil gaan onderhandelen met Merkel als na 15 oktober de uitslag van de verkiezingen uit Nedersachen bekend is. Daarbij komt dat de Groenen een harde kern heeft van kiezers die geen Real politiek steunen en die al helemaal niet gecharmeerd zijn van een ‘Jamaica’ (zwart/geel/groen) coalitie. In ieder geval zullen de Groenen de vergroening van de samenleving, verduurzamen, milieu/klimaat beschermen. De ene bij-partij streeft naar sluiting van de bruinkeelcentrales, een einde aan diesel en een draai in de energietransitie. De andere bij-partij trapt bij deze onderwerpen op de rem, willen geen centrales sluiten en willen een strenger asielbeleid. Wat nog meer problematisch kan worden is de trage wijze waarop Merkel nauwelijks voortgang heeft geboekt met het diesel-dossier. Verder hebben de liberalen in de verkiezingscampagne een harde euro-sceptische toon aangeslagen tegen een verdere fiscale eenwording. En dat gaat een speerpunt worden bij de herstart van de Frans/Duitse as. Daarbij komt dat de partner van de CDU, de Beierse CSU, een verlies heeft geleden en nog maar 46 zetels in de Bondsdag heeft. Seehofer vraagt zich af of de CSU wel achter Merkel aan moet blijven lopen. Kortom, als een Jamaica coalitie niet tot stand komt zal Merkel op de knietjes naar Schulz moeten om met de sociaal-democraten een nieuw kabinet te smeden. Maar dat is nog niet alles. Of het toeval is of opzet twee dagen na de bekendmaking van de Duitse verkiezingen heeft de Franse president Macron zijn visie voor het Nieuwe Europa op tafel heeft gelegd. Om zijn visie te kunnen realiseren heeft hij de steun nodig van Merkel, maar de Franse stappen voorwaarts gaan veel verder dan waarover tot dusverre is gesproken. Zelfs verder dan de plannen die Juncker recentelijk heeft gepresenteerd. Macron spreekt over een centrale aanpak van veiligheid, defensie, immigratie, ontwikkelingssamenwerking met Afrika, duurzame energie en digitalisering. Macron wil bereiken dat er een Europese soevereiniteit ontstaat die ervoor zorgt dat de EU-lidstaten grip houden op ontwikkelingen die hun grenzen overschrijden. Zo zullen er, onder meer, instituties worden opgericht, in de visie van Macron, voor innovatie (die ervoor moet gaan zorgen dat Europa niet langer een volger is maar een leider op dit terrein) en voor immigratie, die het asielbeleid moet gaan stroomlijnen. Verder wil Macron dat er een Europese milieuheffing, een CO2-belasting, geïnd gaat worden aan de buitengrenzen en dat internet-reuzen, te denken aan Facebook, Apple, Google, Airbnb, Oricle, Twitter, Amazon, Cisco, HP, Intel en HP, geconfronteerd gaan worden met nieuwe belastingheffingen. Macron is de enige regeringsleider die met zo een brede aanpak komt. Zo kwam hij al eerder met een, niet gedefinieerd, voorstel om voor de 19 eurolanden, een eigen Minister van Financiën, een eigen parlement en een eigen begroting, in te stellen. De EU begroting zou dan worden gevoed met vennootschapsbelasting, waarvan het belastingtarief Europees zou worden geharmoniseerd om fiscale concurrentie binnen Europa te bestrijden. Binnen het neo-liberale beleid past het niet dat er schulden worden gemaakt door overheden die dat doen door verhoging van de staatsschuld. En van het monetaire beleid van de ECB en de banken en een permanente transferunie, waarbinnen geld van de rijke Noord-Europese eurolanden aan de zwakke Zuid-Europese wordt geleend. De grote vraag is of Merkel bereid is, en daarvoor ook voldoende steun krijgt van haar achterban. De Duitse liberalen, die Linke en de AfD, zullen afstandelijk reageren. We weten van de demissionaire premier Mark Rutte dat hij een groot tegenstander is van nog meer soevereiniteit naar Brussel. Nog liever zou hij soevereiniteit terughalen naar den Haag. De vier politieke partijen, die aan de onderhandelingstafel onder voorzitterschap van Gerrit Zalm, zitten zullen zich moeten realiseren dat een voortzetting van het Europa-beleid van de kabinetten Rutte I en II, verleden tijd is. Er zijn twee opties: een herleving van de Frans/Duitse as komt niet uit de startblokken, dan blijven de regeringsleiders doormodderen met het smeden van compromissen, die geen echte vooruitgang genereren voor het Nieuwe Europa van de volgende generaties. De tweede optie is dat Macron en Merkel in staat zijn Europa nieuw leven in de blazen door middel van het opzetten van zogenaamde kopgroepen, waardoor het nieuwe beleid voortvarender op de rails gezet kan gaan worden, door een elite-groep. Die Welt reageerde positief: “Macron wil heel veel, maar hij wil tenminste wel iets”. Wat van Merkel verwacht wordt is een onmogelijke opgave, waarover ik grote twijfels heb of zij zodanig kan laveren dat ze langs de koe en langs de geit manoeuvreert. Waar staan de EU-instellingen tegenover afsplitsing van Catalonië van Spanje? Hoe ziet de positie van premier Mariano Rajoy Brey eruit nadat de uitgebrachte stemmen van het referendum zijn geteld? Nadat een globaal beeld beschikbaar is zal ik dit blog posten. Over het referendum in Catalonië ……….. lukt het de Catalanen de door Madrid opgeworpen drempels te ontlopen zodat een representatief beeld ontstaat over hoe de Catalanen hun toekomst zien. De Spaanse regering heeft het digitale centrum waar de digitaal uitgebrachte stemmen zouden worden geregistreerd, ontmanteld. Dat is een grote tegenslag. Het referendum in Catalonië verloopt chaotisch. Er zijn heftige beelden opgedoken van politiegeweld. Mensen die naar de stembus willen worden hardhandig aangepakt. De Spaanse politie gaat hardhandig tekeer met Catalanen die hun stem willen uitbrengen. Er wordt met rubberkogels geschoten. In de ochtend worden er al 300 gewonden gemeld. Behalve door sluiting van stembureaus is de stembusgang ook vaak misgegaan door afwezigheid van kiesregisters, het uitblijven van identificatie van kiezers of een niet-functionerend internet. Officieel zijn er 5,3 miljoen stemgerechtigden. De door opperrechters verboden volksraadpleging is vooral tegengewerkt door politieagenten uit andere delen van het land. Bij botsingen tussen kiezers en agenten zijn volgens de plaatselijke autoriteiten honderden gewonden gevallen. De politie heeft terughoudend en proportioneel ingegrepen, beklemtoonde de Spaanse vicepremier Soroya Sáenz de Santamaría. Op veel plaatsen was de politie afwezig en stonden er lange rijen mensen te wachten om ja of nee te zeggen tegen onafhankelijkheid. „Bij ons loopt alles gesmeerd. De stembureaus zijn open en de burgers willen hun stem uitbrengen”, zei de burgemeester van Arenys de Munt, een gemeente ten noordoosten van Barcelona. „Dat is democratie.” De voetbalwedstrijd van Barcelona tegen Las Palmas wordt gespeeld zonder publiek. Er werd gevreesd voor grote onrust omdat de elf van Las Palmas met een Spaanse vlag op hun shirt zouden spelen. Een van de leiders van de Catalaanse separatisten is tevreden als er een miljoen stemmen worden uitgebracht. Er wordt verwacht dat slechts 20% van de stemmen voor Madrid stemt. Ik wijs het beleid dat Rajov voert van weinig wijsheid getuigen.

De politiek filosoof prof. dr. Luuk J. van Middelaar (1973) is hoogleraar Grondslagen en praktijk van de Europese Unie en haar instellingen, verbonden aan het Europa Instituut. Hij studeerde Geschiedenis en Filosofie aan de RU Groningen en Paris-IV Sorbonne (1991-1999) en Politieke theorie aan de Parijse E.H.E.S.S. (1999-2000), schrijft over nieuw gereedschap dat Europa nodig heeft om samen verder te gaan. In 1999 publiceerde hij Politicide: de moord op de politiek in de Franse filosofie, bekroond met de Prix de Paris. Hij promoveerde in 2009 cum laude aan de Universiteit van Amsterdam op De passage naar Europa: geschiedenis van een begin. Van Middelaar was de speechschrijver en een adviseur van de eerste vaste Voorzitter van de Europese Raad, Herman Van Rompuy (2010-2014); hij was politiek secretaris van de VVD-Tweede-Kamerfractie onder J.J. van Aartsen (2004-2006) en werkte voor het kabinet van Europees-commissaris voor de Interne Markt, Prof.mr.dr.h.c. Frits Bolkestein (2002-2004). Hij heeft dus lijnen met de liberale voormannen in de periode 2002-2006. Hij schrijft nu over Europa dat er nieuw gereedschap nodig is. Het verbaast hem dat de EU en de euro alle crisissen heeft overleefd. Acht jaar lang zijn noodverbanden aangelegd en waren reddingsvesten nodig om te overleven. Alles bijeen genomen is er nogal wat geïmproviseerd in Brussel. De besluitvorming van de politieke leiders vond steeds weer plaats onder tijdsdruk en met een blinddoek voor. Alle crisissen waren uniek in de zin van ‘er waren geen gebruiksaanwijzingen voorhanden, geen wetten en precedenten voor de euro-crisis, Rusland aan onze buitengrenzen, migranten, vluchtelingen, anti-EU-populisme, Brexit en Trump”. Van 2010 tot 2014 was hij als naaste medewerker van de voorzitter van de Europese Raad getuige van de halsbrekende improvisaties. Een insider dus. Hij is van mening dat sommige politici en instanties nog teveel blijven hangen in de ‘oude politiek’. Die draait om een Europa waarin een taboe heerst op het behartigen van nationale belangen, machtsverschillen tussen landen en het fenomeen ‘grens’. Het is een Europa waarin tegenspraak bij aloude federale ambities niet wordt geduld, waarin de Polen nog niet klaar zijn als ‘euroland’ en de Europese Commissie nog geen echte regering is. In zijn boek en in De Verdieping van 28 september gaat deze wetenschapper in op nieuwe gereedschappen, die hoognodig zijn om tot een bestuurbare EU te komen. Over de Brexit zegt hij onder meer dat de 27 EU-lidstaten nog altijd in een rouwproces zitten van de ‘rancune van de bedrogen echtgenoot’. Niemand had er kennelijk rekening mee gehouden dat de Engelsen zouden opstappen. Ik heb vijf maanden geleden al aangegeven dat er mogelijk onder het Engelse volk nog een niet afgewerkte rekening ligt van 75 jaar geleden: het Nazi bewind in Duitsland en de Engelsen die geen vertrouwen zouden hebben in de goede bedoelingen van Angela Merkel. Nu even een stukje geschiedenis van de Duits/Engelse confrontaties tijdens WO II. De slag om Engeland was een luchtoorlog tussen de Duitse Luftwaffe en de Britse Royal Air Force (RAF), die op 10 juli 1940, 61 dagen na de inval van het Duitse leger in Nederland, begon en op 31 oktober 1940 eindigde. Groot-Brittannië was na de overgave van Frankrijk in mei 1940 de enige grote tegenstrever van Duitsland in West-Europa. Hitler zag de verovering, of in ieder geval overgave van de Britten, dan ook als een grote prioriteit. Hij wilde dit bereiken door een grootschalige invasie van Groot-Brittannië onder de naam ‘Unternehmen Seelöwe’. Voordat deze invasie met grondtroepen plaats kon vinden was het essentieel dat de Duitsers luchtsuperioriteit boven Engeland verkregen en zo niet langer te maken hadden met aanvallen van de RAF. Toen duidelijk werd dat de Luftwaffe daarin niet slaagde werd operatie The Blitz (de Bliksem) ingezet. De luchtoorlog ging, in eerste instantie, op de vliegtuigen, fabrieken en vliegvelden van de RAF. Toen dit niet veel effect bleek te hebben, verlegden zij hun aandacht naar de grote Britse steden, waar zij door middel van grote bombardementen zoveel schade aan de Britse oorlogsindustrie hoopten aan te richten dat de Britten de strijd niet konden volhouden. Het eerste bombardement van ‘The Blitz’ vond plaats op 7 september 1940 op de haven van Londen. Hierbij vielen zo’n 400 slachtoffers onder de bevolking van de Engelse hoofdstad. Toen dit niet het gewenste effect opleverde, verlegden de Duitsers hun aandacht naar de grote Britse steden, waar zij door middel van grote bombardementen zoveel schade aan de Britse oorlogsindustrie hoopten aan te richten dat de Britten de strijd niet konden volhouden. In november 1940 besloten de Duitsers dat zij teveel vliegtuigen en bemanningen verloren bij de bombardementen die overdag plaatsvonden. Het leek de Luftwaffe daarom raadzaam om meer nachtbombardementen te houden, waarbij de vliegtuigen door de duisternis minder eenvoudige doelwitten waren. Deze periode van nachtbombardementen duurde van november 1940 tot februari 1941 en was de zwaarste fase van ‘The Blitz’. Londen en andere grote steden als Manchester, Liverpool en Coventry werden zwaar gebombardeerd. Londen werd in deze periode bijvoorbeeld 57 nachten op rij gebombardeerd, waarbij veel mensen overnachtten in schuilkelders en metrostations. Toch lukte het de Duitsers niet om het Britse moreel te breken, wat één van de doelen was van de bombardementen. Mensen bleven gewoon naar hun werk gaan en de Britse samenleving bleef draaiende. Om kinderen, de volgende generatie, te beschermen tegen de luchtaanvallen van de Duitse Luftwaffe besloot de Britse regering al op 17 februari 1940 (voor de Duitse inval in de Benelux-landen en Frankrijk) om kinderen uit Londen te evacueren naar het platteland van Groot-Brittannië. In de jaren twintig van de twintigste eeuw waren er door de Britse regering al plannen gemaakt voor grootschalige evacuatie van kinderen uit grote steden in oorlogstijd. In deze plannen werd besloten dat de kinderen uit de steden naar het platteland werden gebracht. 750.000 kinderen werden vanuit Londen geëvacueerd. Veel kinderen werden ondergebracht bij gastgezinnen. In totaal vielen tijdens The Blitz 40.000 burgerdoden en 139.000 gewonden. Sinds deze week ligt in de boekhandel het boek ‘De nieuwe politiek van Europa’ van van Middelaar in de schappen: prijs: €25. Met betrekking tot dit onderwerp meld ik hier wel even dat de EC een voorstel heeft voorgelegd om een quotum van 50.000 asielzoekers/migranten/vluchtelingen uit Griekenland en Italië in de komende 2 jaar, op vrijwillige basis, te herverdelen over de 27 EU-lidstaten. Ik ben benieuwd hoe de aanpak van van Middelaar zich verhoudt tot de uitgangspunten van Juncker en Macron/Merkel?

De pensioenfondsen hebben een record hoeveelheid geld in kas: afgelopen maand steeg het gezamenlijk vermogen van alle Nederlandse pensioenfondsen naar €1.301.785.000.000. Nooit eerder hadden de fondsen zo veel geld beschikbaar voor huidige en toekomstige pensioenen. In augustus werd de magische grens van €1.300 miljard (€1,3 biljoen) overschreden doordat het vermogen met €14 miljard groeide. De aanwas van de hoeveelheid beschikbaar geld, is vooral ontstaan door de daling van de rente. Daardoor wordt het vermogen dat de fondsen hebben uitgeleend (bijvoorbeeld staatsleningen) meer waard. De enorme berg geld zegt weinig over de financiële gezondheid van de fondsen. De gemiddelde beleidsdekkingsgraad van de pensioenfondsen kwam in augustus op 106%. Dat wil zeggen dat voor elke euro toegezegd pensioen er slechts €1,06 in kas is. Deze reserve van 6 procent is veel te weinig; als dat niet snel verbetert, zullen veel pensioenfondsen over enkele jaren de pensioenen moeten verlagen. Ja, ik deel het streven van de toezichthouder, DNB, om buffers te hebben voor het geval dat de staatsleningen weer in koers weer dalen. De huidige situatie is kunstmatig ontstaan door het extreem dwaze monetaire beleid, het opkopen van staatspapier gekoppeld aan een 0% rente. Zodra het beleid gaat kantelen ontstaat een nieuwe situatie met een andere dekkingsgraad.

De EU loopt €151 mrd BTW mis. Nederland heeft volgens de jongste BTW-cijfers uit Brussel €48,7 mrd geïnd, bijna 8% minder dan waar op gerekend was, zo meldt de Europese Commissie. Volgens EU-commissaris Pierre Moscovici (Economische en financiële zaken, belastingen en de Douane Unie)) moeten de lidstaten ,,zo’n schokkend verlies aan btw-inkomsten niet aanvaarden”. Het ging in 2015 wel iets beter dan het jaar ervoor. In 2014 was er een btw-gat in de EU van €160 mrd. Ook Nederland deed het in 2015 beter. In 2014 bedroeg het verschil volgens Brussel nog ruim 9%. Moscovici belooft snel met voorstellen te komen om de ,,gedateerde” btw-wetgeving uit 1993 aan te passen. Dat zal volgens hem leiden tot 80% minder btw-fraude bij grensoverschrijdende transacties. Btw-inkomsten gaan verloren door fraude maar ook door rekenfouten. Roemenië (37,2%) en Slowakije (29,4 %) boekten in 2015 het grootste btw-gat. Spanje (3,5 %) en Kroatië (3,9 %) het kleinste.

Sint-Maarten heeft nu krachtige leiding en geld nodig voor een snelle wederopbouw. ,,Er moeten keuzes worden gemaakt, simpel en direct. Er overheersen echter bureaucratische regeltjes. Mankracht is er genoeg, het ontbreekt aan denkvermogen en een concreet plan voor Marshall-hulp.” Die noodkreet komt van advocaat Lucas Berman, die op Sint-Maarten woont, werkt en helpt. ,,De eerste nood is misschien gelenigd, maar we hebben nu huizen, hotels, banen en inkomsten nodig en doortastende besluiten. Zo moeten autoriteiten soepeler zijn met vergunningen”, meent hij. Berman en anderen op het eiland hopen dat een honderdtal naar Nederland gevluchte Sint-Maartenaren nog even in Holland mogen blijven. Eerder deze week werd aangekondigd dat de financiële hulp en onderdak van de Nederlandse overheid aan de Caraibische vluchtelingen niet eeuwig duurt.

Het Centraal Planbureau (CPB) is niet tevreden over een groot deel van de afspraken die de vier formerende partijen hebben gemaakt. VVD, CDA, D66 en ChristenUnie hadden hun plannen naar het CPB doorgestuurd om te laten doorrekenen. Het CPB heeft de financiële gevolgen nu in kaart gebracht, maar wil dat de partijen met aanpassingen komen, zo meldt de NOS. Informateur Zalm blijft optimistisch. Volgens hem gaat het al een hele tijd de goede kant op. “Het is bijna altijd zo dat dingen opnieuw naar het Centraal Planbureau moeten worden gestuurd. Deze keer zullen ze het sneller doorrekenen,” zei hij. Het is mede daardoor onwaarschijnlijk dat er volgende week al een akkoord ligt. Ik blijf mijn twijfels houden of Nederland wel wordt gediend met Mark Rutte als leider van dit volk! Hij is geen aannemer/architect die nieuwbouw levert, hij is hooguit een klusjesman, die onderhoudswerkzaamheden uitvoert.

GroenLinks wil weten wat de coalitie in spe wil veranderen aan de begroting van 2018, die op Prinsjesdag werd gepresenteerd door het kabinet Rutte II (VVD en PvdA). De GroenLinks-fractie vroeg deze week dit in een brief aan informateur Gerrit Zalm, die bezig is een coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie te smeden. GroenLinks vraagt zich af waar er grote veranderingen te verwachten zijn en hoopt op een soort indicatie. Dat is namelijk nuttig, aldus Tweede Kamerlid Kathalijne Buitenweg. We moeten voorkomen dat de Tweede Kamer niet goed is voorbereid als de begrotingen worden besproken. Ze wil weten “wat we kunnen verwachten.” De voorzitter van de Tweede Kamer liet doorschemeren dat ze erop rekent dat er spoedig een reactie van de informateur komt.

Nederlanders vinden dat het nieuwe kabinet als eerste met de zorg aan de slag moet. Dat blijkt uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau,dat ieder kwartaal peilt hoe Nederlanders denken over het land. 45% van de ondervraagden vindt de zorg het belangrijkst. Ouderenzorg en hoge zorgkosten worden vaak genoemd. Verder vinden de ondervraagden dat het kabinet aan de slag moet met onderwijs, de economie en immigratie. Mensen zijn vergeleken met vorige jaren bezorgder over de inkomensverschillen. Ze zijn ook bezorgd over de toekomst: 62% denkt dat volgende generaties het slechter krijgen.

Vanuit de directe omgeving van de vier politieke partijen die nog altijd druk aan het vergaderen zijn over de vorming van een nieuw kabinet komt het onofficiële bericht dat partijen doende zijn met een belastinghervorming, ingaande in 2019 dan wel zoveel later als de Belastingdienst nodig heeft om de nieuwe regels en tarieven te implementeren in hun administratie, waar een belastingverlaging wordt toegekend aan werkende belastingplichtigen. De onderhandelende partijen zijn het zo goed als eens over een ingrijpende aanpassing van het belastingstelsel: twee van de vier belastingschijven gaan verdwijnen. Vooral mensen met hoge en middeninkomens profiteren. Iemand met een bruto jaarsalaris van €40.000 krijgt een belastingvoordeel van ongeveer €1200. Hier staat dus dat mensen met een inkomen onder de €40.000 en uitkeringsgerechtigden en gepensioneerden niet dan wel nauwelijks hiervan profiteren. In totaal trekken VVD, CDA, D66 en ChristenUnie netto €5 mrd uit voor belastingverlaging voor burgers. Vooral CDA en ChristenUnie zijn voorvechter van een stelsel met nog maar twee schijven in de inkomstenbelasting. Het CDA noemt het een ‘sociale vlaktaks’. Het tarief in de eerste schijf bedraagt 37% thans 36,55% in de eerste schijf en €40,8% in de tweede en derde schijf). Voor burgers die een inkomen hebben onder de €19.982 gaan er op achteruit en burgers tussen de €20.000 en €68.000 gaan er op vooruit. Wie meer dan 68.000 euro verdient komt in de tweede schijf, met een belastingtarief van 49,5% (is nu 52%). Daar zijn wel kanttekeningen bij te plaatsen. Stel een burger met een bruto jaarinkomen van €168.000, die betaalt nu over de hoogste €100.000 €52.000 en gaat daar straks €49.500 over betalen. Dat is een belastingvoordeel van €2.500 over de fiscale top van het inkomen. Het is de vraag of dat wenselijk is? Nee, dus. Daarbij komt dat de €5 mrd die daarvoor nodig is ergens anders moet worden opgehaald. De argumenten van deze belastingverlaging zijn onder meer dat meer werken moet lonen, de keerzijde van de medaille is dat voor iedereen, ook diegenen die niet van de lagere belastingtarieven profiteren, zoals de ouderen en uitkeringsgerechtigden, worden de boodschappen wel duurder. Er wordt over gesproken dat de miljarden die voor een vereenvoudiging van het belastingstelsel het lage BTW-tarief van 6% naar 8% wordt opgetrokken. De dagelijkse boodschappen worden daardoor duurder. Ook de belasting die iedereen betaalt over de energierekening gaat omhoog. Een systeem met twee belastingschijven vergroot de verschillen tussen rijk en arm, en dat is niet de bedoeling van de nieuwe regering. Om de inkomensverschillen niet te groot te laten worden, zijn extra maatregelen nodig. De eenvoudigste, maar politiek meest gevoelige, is het versneld beperken van de hypotheekrenteaftrek. Van die aftrek profiteren de hoogste inkomens relatief het meest. De VVD is daarom tegen een ingreep, D66, ChristenUnie en CDA willen dat wel. Toch lijkt het de meest voor de hand liggende optie, omdat de rente nu heel laag is en mensen er nu relatief weinig last van hebben. Maar uit de doorrekening van het CPB en het SCP zal blijken dat ouderen en kwetsbaren in koopkracht zullen gaan inleveren, omdat pensioenfondsen nog altijd geen inflatiecorrectie kunnen doorvoeren en belastingverlaging aan hun neus voorbijgaat. Een heel a-sociaal voorstel, wat ik niet had verwacht van het CDA en de CU.

In Tallinn was de EU-top bijeen om over ‘digitalisering’ te praten. Toch werd veel aandacht besteed aan de inrichting van een Nieuw Europa, waarvoor Juncker, Macron en Merkel voorzetten hebben gedaan. Macron wil voluit, Merkel is blij dat ze wat meer kan zijn dan de boeman en Rutte is blij dat er veel ideeën op tafel liggen. Plannen genoeg in Europa, maar er zit nog weinig lijn in. De Franse president wil voluit: een Europese interventiemacht, grensoverschrijdende kieslijsten en een Europese minister van Financiën. Het vergaand poolen van financiële middelen, als schokdempers voor een volgende crisis. Wat Macron betreft rust er nergens meer een taboe op en is nationale soevereiniteit in een alsmaar schuivende en globaliserende wereld nog maar weinig waard, als de EU niet stevig en zonder vrees wordt omarmd. Na tien jaar sappelen, met een van crisis naar crisis hobbelende EU, is zijn enthousiasme aanstekelijk. En ook Merkel wil wel eens een keer meer zijn dan de ‘boeman’ die, simpel gezegd, te hard was tijdens de eurocrisis en te soft tijdens de vluchtelingencrisis. „Er is een hoge mate van overeenstemming tussen Duitsland en Frankrijk”, zei ze in Tallinn. „Over details moeten we het nog hebben, maar ik ben er stevig van overtuigd dat Europa niet kan stilzitten en zich moet blijven ontwikkelen.” De vraag blijft: hoeveel manoeuvreerruimte heeft ze straks nog in haar nieuwe coalitie? Hoe dan ook: Macron en Merkel kunnen niet meteen volle kracht vooruit. Jammer? Hier en daar klonk in Tallinn ook een zucht van verlichting. Toch moeten de tegenstanders van meer soevereiniteit naar Brussel zich realiseren dat tijd winnen door beslissingen door te schuiven naar de toekomst, voorbij is. De stok achter de deur is dat er een kopgroep wordt gevormd die de loco onder stoom zet en de landen die de ontwikkelingen nog even willen aanzien, uiteindelijk ‘buiten spel’ komen te staan. Wordt vervolgd.

Günter Hannich schrijft deze week over misleiding van uitlatingen vanuit Brussel. <citaat> selbst im geplagten Griechenland würde es nun mit der Beschäftigung nach oben und der Arbeitslosigkeit nach unten gehen. Diese frohe Botschaft wollten die Euro-Finanzminister aus Tallinn der europäischen Öffentlichkeit verkünden. Naja, die Botschaft hört man wohl gern, allein der Glaube daran fehlt. Alles nur Propaganda? Der ehemalige Präsident des Ifo-Instituts, Prof. Hans-Werner Sinn, traut dieser Aufschwungsrhetorik nicht wirklich über den Weg. Im Gegenteil, in einem aktuellen Interview ging er sogar so weit, dass er diese Botschaft als „Propaganda“ bezeichnete. Zur Begründung führte er aus, dass im Euroraum völlig falsche Preise vorliegen würden. Der Süden der Eurozone sei zu teuer. Jetzt werde versucht, diese Malaise durch staatliche Verschuldung zu kompensieren. Das sei aus der Sicht von Herrn Sinn purer Keynesianismus. Herr Sinn führte weiter aus, dass diese Art von Politik nur ein Strohfeuer sei. Und brandgefährlich sei es ja, dass man dieses auch noch mit immer mehr Schulden anzünden würde. Er merkte hier klar an, dass sich seit dem Jahr 2012 die Schuldenquoten fast aller EU-Länder erhöht hätten. Und zwar trotz und entgegen des damals ausgehandelten Fiskalpakts. Damals hätten Herrn Sinn zufolge alle hoch und heilig versprochen, dass sie die Schuldenquoten Jahr für Jahr verringerten. </citaat>

Gerhard Schröder (SPD), de voormalige Duitse bondskanselier wordt opnieuw bestuurder bij een Russisch energiebedrijf. Dit keer bij Rosneft, het grootste olieconcern van Rusland. De verwachting is dat hij daar op termijn ook bestuursvoorzitter wordt. De benoeming van de sociaaldemocraat, die van 1998 tot 2005 bondskanselier was en twee coalitieregeringen leidde, is omstreden. Tegen Rosneft gelden sancties die de Europese Unie en de VS hebben ingesteld tegen de Russische overheid en Russische bedrijven na het neerhalen van vlucht MH17 in 2014. Schröder werkt ook al voor een andere Russische energiegigant, Gazprom, waar hij meteen na zijn vertrek uit de Duitse politiek in 2005 terecht kon. Zowel Rosneft als Gazprom heeft nauwe banden met het Kremlin. Schröder wijst alle kritiek van de hand en stelt dat zijn benoeming een privékwestie is. CDU-leider en bondskanselier Merkel noemde het “niet in orde”. Schröder bijt van zich af en stelt dat hij in deze functies juist kan bijdragen aan het verminderen van de spanningen tussen Duitsland en Rusland. Maar de organisatiestructuur van Rosneft biedt hem niet veel ruimte. Die is opgezet naar Angelsaksisch model, waarbij er geen onderscheid bestaat tussen raad van bestuur en raad van commissarissen. Maar critici verwachten er niet veel goeds van. Schröder is voor de functie voorgedragen door het Kremlin, en het valt dan ook te verwachten dat hij eerst en vooral de belangen zal dienen van de grootste aandeelhouder van Rosneft: de Russische staat. In de leiding van Rosneft treft Schröder ook een landgenoot: dat is Matthias Warnig, die in het verleden jarenlang bij de Oost-Duitse inlichtingendienst Stasi werkte, en in die rol zijn toenmalige Russische collega Vladimir Poetin leerde kennen, met wie hij goede vrienden werd en die hem later naar Rusland zou halen. Zowel Trump als Merkel hebben op deze benoeming kritisch gereageerd.

Op 29 september 2017 sloot de AEX op de hoogste stand van dit jaar: 537,06.

De financiële waakhond van Nederland tikt het ministerie van Financiën op de vingers. De Algemene Rekenkamer, die de uitgaven van de rijksoverheid controleert, vindt dat de minister van Financiën gaten laat vallen als toezichthouder van De Nederlandsche Bank (DNB). De Rekenkamer vindt dat de minister tussen 2011 en 2016 ,,beperkt en weinig proactief” zijn rol invulde als toezichthouder van DNB. Het gaat om Jan Kees de Jager (CDA) en vanaf 2012 Jeroen Dijsselbloem (PvdA). Financiën vertrouwt erop dat DNB de minister in geval van crisis op tijd en volledig informeert. Maar het is onduidelijk welke informatie op welk moment wordt gewisseld en welke afspraken worden gemaakt omdat er geen verslagen van zijn, laakt de Rekenkamer. DNB en het ministerie hebben hierover wel een overeenkomst getekend, maar die stamt uit 2007. Dat is en tien jaar geleden en een jaar voordat de kredietcrisis van 2008 uitbrak. De Algemene Rekenkamer vindt dan ook dat deze overeenkomst moet worden geactualiseerd en concreter moet worden. DNB zegt het rapport te verwelkomen, omdat er ,,nuttige aanbevelingen” in staan om het bankentoezicht verder te versterken en de afspraken met het ministerie te actualiseren. Voor wat betreft de samenwerking met Financiën benadrukt DNB dat zij een zelfstandig bestuursorgaan is. ,,De uitoefening van het toezicht is daarmee bewust op afstand geplaatst. Dit is een belangrijke basis van het toezichtmodel”, aldus de instelling. Wat DNB wil is dus duidelijk.

Politieke onrust is terug van weggeweest in Europa. Het referendum in Catalonië en het vooruitzicht van Italiaanse verkiezingen kunnen de euro in hun greep krijgen. De euro is sinds eind 2016 met 12% gestegen ten opzichte van de dollar. Een groot deel van die stijging is een gevolg van het wegebben van het politiek risico in Europa na de verkiezingen in Nederland en Frankrijk. De enige stembusgang waarover financiële markten zich aan het begin van dit jaar géén zorgen maakten, dreigt de politieke spanning op valutamarkten toch weer terug te brengen: de Duitse verkiezingen. In de dagen na de Duitse verkiezingen daalde de euro met ruim 2% tot het laagste niveau in meer dan een maand ten opzichte van de dollar. Het vooruitzicht dat de CDU/CSU van bondskanselier Angela Merkel op zoek moet naar een nieuwe coalitiesamenstelling na het zetelverlies bij regeringspartner SPD (van 25,7% naar 20,8% van de stemmen) maakt handelaren nerveus.

Zij is de laatste der mohikanen: VVD minister van Defensie, Janine Hennis-Plasschaert. Haar positie is wankel door het derde harde rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) over Defensie, haar beleid als minister. Het dreigt haar fataal te worden. Het rapport gaat over een ongeluk met een mortiergranaat (waarvan bekend was dat die niet deugde) in Mali, waarbij vorig jaar twee militairen om het leven kwamen. Defensie is ,,ernstig tekortgeschoten”, oordeelde de OVV. Hennis vecht momenteel voor haar politiek overleven, maar erbij komt dat vijf commando’s van het leger aangifte gaan doen tegen Defensie. Ze verwijten het ministerie dood door schuld na het ongeluk vorig jaar met hun collega in Ossendrecht. Hun advocaat Michael Ruperti heeft dit bevestigd. Een 35-jarige commandant werd in Ossendrecht bij een schietoefening per ongeluk doodgeschoten. De locatie waar de oefening werd gehouden, was niet gekeurd en ze hadden er dus niet mogen oefenen. Ook waren verzoeken om de ruimte veiliger te maken steeds afgewezen, aldus de commando’s. Defensie laat, op dit moment, in een reactie weten nog niet op de hoogte zijn van een aangifte, maar zou graag met de commando’s om tafel te willen. “We begrijpen de onrust en gaan graag het gesprek aan om de onrust weg te nemen. De problemen bij het Korps Commandotroepen zijn bekend en gelden voor de hele Defensie. Maatregelen zijn ingezet en er wordt gewerkt aan herstel. Dat heeft tijd nodig. Aanstaande dinsdag neemt de minister haar beslissing of ze haar ontslag indient of niet. In ieder geval zijn deze twee voorvallen ook schadelijk voor de premier. Zij was de laatste VVD-bewindspersoon in het kabinet Rutte II, die nog niet had aangekondigd ‘niet beschikbaar te zijn voor deelname aan een kabinet Rutte III’. In een enquête van twee vakbonden voor militair personeel gaf 87% van de geënqueteerden geen vertrouwen te hebben in de minister van Defensie, mevrouw Janine Hennis. Zij heeft onvoldoende tegenspel gevoerd tegen de opgelegde bezuinigingen van Rutte II. Dat is ernstig verwijtbaar, waarvoor ook de premier moet worden aangesproken.

De Britse regering werkt aan een alternatief plan voor de Brexit, mochten de onderhandelingen met de Europese Unie over een vertrek uit de Unie mislukken. Er zit weinig schot in de onderhandelingen over de condities om de Europese Unie te verlaten, omdat er duizenden juridische kwesties uitgezocht moeten worden. Daarnaast heerst er verdeeldheid binnen de Britse regering hoe ingrijpend de Brexit zou moeten zijn. May zegt dat ze hoopt de ’scheidings-overeenkomst’ in maart 2019 klaar hoopt te hebben. „De regering werkt nu wat er moet gebeuren, mochten we niet we niet tot het juiste akkoord komen”, zegt May. „Ministeries kijken nu wat er moet gebeuren, als we er niet niet uitkomen.” Vorig jaar kwam een bedrag van €20 mrd naar buiten, die Groot-Brittannië zou moeten betalen om de EU te verlaten. Die stelde daarop dat dit bedrag veel te laag is.

Slotstand indices dd 29 september 2017; week 39: AEX 537,06; BEL-20 4017,75; CAC-40 5329,81; DAX 30 12.828,86; FTSE 100 7372,76; SMI 9157,46; RTS (Rusland) 1136,75; DJIA 22405,09; NY-Nasdaq 100 5979,299; Nikkei 225 20356,28; Hang Seng 27.554,07; All Ords 5744,90; SSEC 3,348.943; €/$ 1,1815; goud $1279,40; dat is €34.823,76 per kilo; 3 maands Euribor -0,329% (1 weeks -0,381%, 1 mnds -0,372%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,593%; 10 jaar VS 2,3177%. 10 jaar Duitse Staat 0,477%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,043%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,199, elders €1,229.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.