UPDATE30072016/335 Welke waarde moet worden toegekend aan de EBA bankentest?

Het kan met de economie nog alle kanten uit. Er zijn positieve signalen in de VS, in Europa en in het VK te horen, maar die kunnen ook een negatieve interpretatie opleveren. Het kan ‘vriezen en gaan dooien’ en de sleutels daarvan bevinden zich in handen van de monetaire autoriteiten in Washington en Frankfurt. Terwijl de markten er nog steeds rekening mee houden dat de Federal Reserve geen haast zal maken met nieuwe rentestappen, kan een duidelijke verbetering van de Amerikaanse economie in de tweede helft van het jaar roet in het eten gaan gooien voor beleggers. Dat stelt Jeremy Lawson, hoofdeconoom van Standard Life Investment. Lawson benadrukt dat de stress die de financiële markten aan het begin van het jaar in hun greep hield grotendeels verdwenen is waardoor de S&P500 nu op een recordhoogte staat ondanks de schrik over het Britse vertrek uit de Europese Unie. Hij wijst er verder op dat de economische activiteit en het sentiment in de VS is verbeterd, waardoor de kans op een recessie op korte termijn erg klein lijkt te zijn. De opmars van de aandelenkoersen kan echter een halt worden toegeroepen als de FED besluit om sneller dan verwacht een boodschap af te geven om een meer verkrappend monetair pad te gaan volgen als een verwachte verzwakking van de binnenlandse economie uitblijft en de gevolgen van de Brexit mee blijken te vallen, stelt Lawson. Die verwachting lijkt nog niet te worden gerealiseerd. Hoewel er in de afgelopen weken goed nieuws kwam onder meer uit de Amerikaanse arbeidsmarkt en de aandelenmarkten zeer veerkrachtig waren na de Brexit, zal de verdeeldheid binnen de Amerikaanse centrale bank zeer waarschijnlijk een rentestap in september in de weg staan. Dat stelt Philip Marey, macro-econoom bij Rabobank. Volgens hem was het geen verrassing dat de FED het belangrijkste rentetarief deze week ongemoeid liet, ondanks dat werd benadrukt dat de arbeidsmarkt in de VS aan de beterende hand is en de risico’s voor de Amerikaanse economie zijn verminderd. Een nieuwe rentestap in september lijkt echter nog te vroeg te komen doordat een aantal FED-leden nog geen haast zullen hebben om een verdere monetaire verkrapping door te voeren en bij de komende vergadering zonder een unanieme stemming over een renteverhoging contraproductief kan gaan werken, stelt Marey. De Rabo-econoom verwacht verder dat de FED bij de rentevergadering op 2 november weinig geneigd zal zijn om in actie zal komen doordat op 8 november de Amerikaanse presidentsverkiezingen van start gaan. Het meest waarschijnlijke scenario is dat de FED in december een renteverhoging gaat doorvoeren, al kunnen een paar negatieve verrassingen een besluit daarover in de wielen kunnen gaan rijden. Ik laat, in deze komkommertijd, dit soort informatie over me heenkomen totdat het beleid meer duiding geeft Op 8 september komt de Governing Council van de ECB weer bijeen waarbij het monetaire beleid op de agenda staat.

Ook in dit blog volg ik ontwikkelingen bij Nederlandse pensioenfondsen, ook in het licht waartin ‘Zwarte Zwanen’4 (MAX) pensioenuitvoerders zet voor wat betreft ‘transparantie en het gebrek aan kennis over het pensioendossier van de verantwoordelijke staatssecretaris, Jetta Klijnsma. Hoe groot is het speelveld waarbinnen pensioenbestuurders en vermogensadviseurs de pensioenreserves beleggen en hoe groot de rendementen zijn die worden behaald door de zakenbankiers van Goldman Sachs, J.P. Morgan en andere vooraanstaande partijen. Hoe groot zijn de verdiensten die bankiers op Wall Street en in de Londense City behalen met het beleggen van de door Nederlandse werknemers, genaamd deelnemers, maandelijks worden betaald aan pensioenpremies voor de opbouw van een pensioenuitkering na een werkzaam leven (stel op 67 jaar)? Waarom kan er geen harde toezegging meer worden gegeven aan de deelnemers hoeveel pensioen er na 40 jaar (dan wel naar rato van opgebouwde jaren) premie betalen, door het pensioenfonds wordt uitgekeerd. De ontwikkelingen in het pensioendossier baren mij grote zorgen. Er worden zogenaamde onderhandse (geheime) deals gesloten, die het daglicht niet mogen aanschouwen. Er wordt gesuggereerd dat mogelijke frauduleuze zaken aan het daglicht worden onttrokken. De posities van de politiek, DNB en AFM, als toezichthouders en de registeraccount zijn vaag. De kring van intimi, die weten hoe de ballen rollen en wat er allemaal gesjoemeld wordt met de pensioenreserves ad €1400 mrd, is eng klein en gesloten. Aysso Reudink schreef daar een half jaar geleden al over: ‘In 2014 zijn er 2,9 miljoen gepensioneerden. In 2040 zullen dat er 4,7 miljoen zijn (CBS). We hebben dan de piek van de vergrijzing bereikt, want daarna loopt de vergrijzing terug.’ Wanneer we, toen nog, uitgingen van een huidige pensioenreserve van €1100 mrd, er nog €1222 mrd aan premies binnenkomen plus een rendement in de tussenliggende 25 jaar, dan zullen de Nederlandse pensioenreserves in 2040 ruim €4.038 bedragen. In welke relatie dat dan staat tot de huidige lage dekkingsgraden, het al jaren uitblijven van indexaties en, nog erger, pensioenkortingen, die worden doorgevoerd? Ik kan dat niet duiden. Reudink doet de uitspraak dat ‘ons wordt door de overheid een rad voor de ogen gedraaid. Bewust wordt ons voorgehouden dat de pensioenreserves ontoereikend zouden zijn, terwijl uit simpele berekeningen gewoon het tegendeel blijkt. Wat weet onze regering wat wij niet weten? Gaat Brussel onze pensioenen claimen voor een Europese herverdeling? Bij het afstaan van nog meer bevoegdheden aan Brussel lopen wij de kans dat wij in de toekomst over onze eigen pensioenfondsen nog maar weinig te vertellen hebben. Nu al dreigt een hogere dekkingsgraad door bemoeienis van Brussel. De minimale pensioenreserves moeten binnen afzienbare tijd gelijkgesteld worden aan die van de verzekeringsmaatschappijen. Dat betekent dat de verplichte dekkingsgraad 112% moet zijn. Pas dan hebben we voldoende financiële buffers. Ook is wettelijk bepaald dat de beleidsdekkingsgraad 128% moet zijn en niet langer dan 5 jaar onder de 104,2% mag liggen. De actuele dekkingsgraad van het ABP was op 30 juni jongstleden: 90,6%. Ik hou er rekening mee, dat als gevolg van de werking van de Bankenunie, Brussel cq de Eurogroep zal kunnen besluiten de onze pensioenreserves, dan wel delen van onze pensioenreserves, moeten worden belegd in risicodragend vermogen van bijvoorbeeld zwakke Europese banken.

Dat de Nederlandse pensioenfondsen het afgelopen kwartaal er nog slechter voor zijn komen te staan, is niet verrassend. Inmiddels geldt voor 6,5 miljoen werknemers (deelnemers) en gepensioneerden dat het pensioenfonds waarbij zij zijn aangesloten, een dekkingsgraad heeft die onder het wettelijk vereiste minimum van 104% ligt. Dat meldde De Nederlandsche Bank (DNB) deze week. Er wordt al een tijdje gewaarschuwd dat veel mensen binnenkort te maken kunnen krijgen met verlaging van hun pensioen, omdat de pensioenfondsen veel last hebben van de lage rente, als gevolg van het monetaire beleid van de ECB. Of kortingen of andere maatregelen nodig zijn hangt af van de hoogte van de zogeheten beleidsdekkingsgraad eind dit jaar. Deze graadmeter, die aangeeft in hoeverre fondsen aan hun verplichtingen kunnen voldoen, lag eind tweede kwartaal gemiddeld op 99,6%. Dat is 2,3 procentpunt lager dan drie maanden daarvoor.

Het woord Brexit is in dit blog nog niet gevallen. Het bankconcern Lloyds is negatief gestemd over de gevolgen van het uittreden van het VK uit de EU. Voor de verwachte schadelijke financiële gevolgen worden extra reserves opgebouwd. Lloyds had al 9000 banen geschrapt en daar komen er nog 3000 bij. Er gaan ook 200 filialen dicht. De hele sanering moet €475 mln gaan besparen. De bank maakte in het eerste halfjaar €5 mrd. De bank heeft last van de lage rente en een zwakke vraag naar leningen, waardoor de winstgevendheid onder druk komt te staan nog los van de schade die optreedt bij de Brexit.

De winst van de Duitse Commerzbank, een van de 36 Duitse systeembanken, zal in het tweede kwartaal fors lager uitvallen dan een jaar eerder. Volgens een verklaring komt de winst in de drie maanden tot en met juni uit op €209 mln, tegenover €307 mln een jaar eerder. Onder meer deed de bank een boekhoudkundige aanpassing waardoor de operationele risico’s beter worden weergeven. Daardoor zal op papier de financiële kracht van de bank in het tweede kwartaal anders uitvallen dan in het eerste kwartaal. De bank had eerder al aangegeven dat het lastig zou worden om dit jaar de winst van 2015 te evenaren, vanwege de moeilijke marktomstandigheden. De bankensector heeft in zijn geheel veel last gehad van de onrust op de financiële markten, waardoor de winstgevendheid sterk onder druk staat. Spanje en Portugal krijgen geen boete voor het overtreden van de EU-begrotingsregels. Dat heeft de Europese Commissie beslist. Spanje krijgt bovendien opnieuw een jaar uitstel om alsnog zijn begroting op orde te krijgen, in 2018. Wel dreigt nog opschorting van subsidies uit de Europese structuurfondsen voor de twee mediterrane landen. Daarover moet de commissie eerst onderhandelen met het Europees Parlement, dat medezeggenschap heeft over de fondsen. De EU-ministers van Financiën zetten zelf twee weken geleden het licht op groen voor de commissie om de procedure voor sancties te starten omdat Spanje en Portugal ondanks uitstel en afspraken “ineffectieve” actie hebben genomen om hun begrotingstekorten omlaag te brengen. Dat advies van de groep Dijsselbloem heeft de EC terzijde gelegd met als motief dat het opleggen van boetes de economie niet zal stimuleren en de beheersbaarheid van de begrotingsdiscipline niet zal verbeteren.

In welke mate staat de EU onder druk van de ontwikkelingen in Turkije. Ik maak mij daar grote zorgen over, omdat Erdogan zich weinig aantrekt van de eisen die de EU-autoriteiten in Ankara neerleggen. Erdogan heeft zijn eigen plan getrokken en weet dat zowel de VS en de Westerse bondgenoten voor de oorlog in Syrië Turkije hard nodig hebben. Daarbij komt dat de vluchtelingendeal van Merkel, Tusk en Rutte met Turkije ‘overeind’ zal moeten worden gehouden. De EU zit nog altijd met veel vluchtelingen op de Balkan, waarmee ze geen raad weten. Daarbij komt het hele vluchtelingendossier in een heel ander licht te staan na de terroristische aanvallen in Europa van IS. Daarbij komt dat zowel in Frankrijk als in Turkije de noodtoestand is afgekondigd. Dat vereist een hogere veiligheid en investeringen in materieel. Het toerisme naar en binnen Europa staat onder druk, ook in Amsterdam waar minder toeristen uit de VS en het Verre Oosten komen. In Brussel en Parijs heeft de horeca last van lege stoelen en borden. In het vorige blog heb ik al aandacht gewijd aan de geo-politieke positie van Turkije en de gevolgen van de politieke strijd tussen de Islamitische geestelijke, denker en geleerde Fethullah Güllen, die in Pennsylvania verblijft en de Turkse president Recep Tayyip Erdoğan. Het gaat er hard tegen hard aan toe. De confrontatie speelt zich af tegen een aantal militaire ingrepen, waarbij het Westen een hoofdrol speelt. In de Eerste Golfoorlog (van 1990-1991)ging het om een conflict in het Midden Oosten van augustus 1990 tot en met februari 1991, waarbij Irak aanvankelijk zijn buurland Koeweit binnentrok en bezette. Later werden de Iraakse troepen door een internationale coalitie, geleid door de VS met een mandaat van de Veiligheidsraad, door middel van een korte oorlog weer uit Koeweit verdreven. Irak bleef verzwakt achter. In veel Iraakse steden ontstonden taferelen die de suggestie wekten dat de dagen van de soennitische president Saddam Hoessein geteld zouden zijn. In het Koerdische noorden en sjiitische zuiden braken daardoor opstanden uit, en men verwachtte dat de Amerikanen wel een handje zouden helpen. Maar de Amerikaanse president George Herbert Walker Bush zette niet door. Hij ging ervan uit dat de opdracht was uitgevoerd. De geallieerden stonden daarnaast aan de Eufraat en hadden met gemak naar Bagdad kunnen optrekken. Dit gebeurde niet en de opstand werd neergeslagen. De coalitie was te bang voor chaos en anarchie na de afzetting van Saddam Hoessein. Dit kwam de Amerikaanse president op verwijten te staan. De Verenigde Staten hadden de rebellie aangemoedigd en lieten de rebellen nu in de steek, zo werd gezegd. Bovendien liet men, volgens sommigen, de kans voorbijgaan om een nieuwe Iraakse staat op te bouwen met de goodwill van de meeste bevolkingsgroepen. In de Tweede Golfoorlog (mrt 2003) zetten de VS en het VK, beiden onder valse voorwendsels (de Veiligheidsraad, Tony Blair en het Engelse parlement alsmede de Amerikaanse volksvertegenwoordigers en in een later stadium ook de bondgenoten van Coalition of the Willing) een oorlog in tegen Irak met als argument dat Saddam Hoessein zou beschikken over gifgas. Dat was een drogreden want er zijn nooit chemische wapens gevonden. Deze Irakoorlog kan worden onderverdeeld in twee fases. De eerste fase was de invasie waarbij een multinationale troepenmacht, de zogenoemde Coalition of the Willing het bewind van Saddam Hoessein verdreef. Deze fase duurde van 20 maart tot 1 mei 2003. Het doel van de coalitie was naar eigen zeggen het ten val brengen van het regime van de soennitische president, die de sjiieten en Koerden met harde hand onderdrukte, het internationale terrorisme zou ondersteunen en massavernietigingswapens zou hebben ontwikkeld, bezitten en hebben ingezet. Tot op heden zijn dergelijke wapens nooit gevonden, noch is een verband met Al Qaida aangetoond. Na de invasie is toegegeven door hoge militaire en politieke figuren uit de Verenigde Staten dat olie het centrale doel is geweest. Wat wel plaatsvond was dat de Koerden zich verzelfstandigden en de sjiieten het regime in Bagdad op een gewelddadige wijze overnamen. Het soennitische deel van Irak werd van de ene op het andere moment aan de kant gezet. De Amerikanen hadden geen plan van aanpak hoe Irak verder moest, door wie en met welke doelstellingen. Het resultaat was een chaos, waaraan nog steeds geen einde aan is gekomen. Waar de Iraakse soennieten zijn gebleven is niet duidelijk. Wel weten we waar het geheime elitekorps van Saddam Hoessein is gebleven. Die keurtroepen vormen nu de staat IS. Hun haat tegen het Westen is nu terug te vinden in terroristische aanslagen. Vijf jaar geleden brak de Syrische burgeroorlog uit, als gevolg van een gewapende opstand en protesten van diverse groepen en fracties onder de bevolking van Syrië, zowel de democratische oppositie en achtergestelde verarmde provinciale soennieten als politieke islamisten, salafisten en andere radicaal-soennitische strijders. De regering van de Syrische president Bashar al-Assad, een alaviet (= een afgescheiden sjiiet) zet hard in om de gewapende opstanden neer te slaan. De protesten begonnen op 15 maart 2011. De betogers vroegen om politieke hervormingen, een einde aan de overheersing van de Ba’ath-partij, meer burgerrechten en het einde van de noodtoestand die al sinds 1963 bestond. De opstand werd na de eerste maanden gewelddadig. Vanuit de NAVO-lidstaat Turkije en vanuit het noorden van Libanon, vooral uit Tripolii, begonnen soennitische legerdeserteurs samen met Syrische islamisten uit de Syrische Moslimbroederschap en salafisten een gewapende strijd tegen het Syrische leger, de Syrische politie en de regering van president Bashar al-Assad. Tijdens de oorlog hebben de Syrische Koerden kans gezien om een autonoom gebied te realiseren, genaamd Rojava. In juni 2014 deed zich in de oorlog een verandering voor: het werd tevens een onderdeel van het streven van de militanten van de Islamitische Staat (in Irak en de Levant) naar het kalifaat IS. Aan welke zijde van het politieke en militaire spectrum in het Midden Oost staan de VS en hun bondgenoten op dit moment. Wiens belangen verdedigen ze?

De Turkse regering heeft deze week tientallen media een publicatie- en uitzendverbod opgelegd. De maatregel treft 45 kranten, 23 radiozenders,16 tv-stations en ook 15 tijdschriften en drie persbureaus. In totaal werden 130 mediabedrijven aangepakt door het beleid van Erdogan. De verboden media zijn kritisch over de Turkse regering. Die kondigde vorige week, in de nasleep van de mislukte staatsgreep, de noodtoestand af, die het makkelijker maakt om media het zwijgen op te leggen en politieke tegenstanders op te pakken, onder wie aanhangers van moslim geestelijke Gülen. Ook werden opnieuw zuiveringen doorgevoerd in het leger. Er werden 1684 militairen ontslagen, onder wie 149 generaals en 1099 officieren, waarmee Erdogan zijn greep op de Turkse strijdkrachten versterkt. De NAVO landen beginnen zich zorgen te maken over de inzet van de Turkse strijdkrachten, in omvang de tweede krijgsmacht van de NAVO. Als de door de VS geleide missie tegen de IS de vliegbasis Incirlik, in het Zuidoosten van Turkije, niet meer zouden kunnen gebruiken als basis voor luchtaanvallen in Syrië en Irak en verkenningsvluchten dan komt de NAVO in grote problemen. Maar Turkije heeft meer problemen. Neem het toerisme: in juni kwam 40% minder toeristen naar het land.

Wij spreken over universele mensenrechten. Ik heb al eerder vraagtekens gezet hoe universeel die worden uitgevoerd. Kijken we naar de EU dan zien wij grote verschillen op de wijze waarop persvrijheid wordt toegestaan. In Kroatië, Hongarije, Bulgarije, Griekenland en Italië is laster bij wet verboden. Journalisten worden daarvoor vervolgd. Hongarije gaat selectief te werk bij politieke spotjes. Zijn ze positief voor premier Orbans partij dan is dat prima, zo niet dan zijn ze verboden op de commerciële zenders. Hier controleert een mediaraad van regeringsfunctionarissen of journalisten hun werk wel goed doen. Bulgarije kent de minste vrije pers. Politici daar betalen de media voor positieve artikelen. Er functioneert daar een ‘mediawaakhond’, die boetes kan opleggen en bronnen kan opeisen. Italiaanse journalisten moeten over een licentie beschikken, die €400 kost en een lange bureaucratische behandeling vergt. In een ander Oost-Europees land, Polen, heeft de regering een vinger in de pap bij de benoeming en ontslag van de directie van mediabedrijven. (Bron: Trouw/Treedom House, Reporters without Borders, European Federation of Journalists).

Shell/Kon Olie schudde de beleggerswereld wakker met zwaar tegenvallende resultaten over het 2e kwartaal. De winst daalde 72% vergeleken met het 2e kwartaal 2015. De laatste twee dagen viel de koers van het aandeel slechts 6% weg naar €23,18. Verwaarloosbaar bij zo’n enorme winstdaling. Shell wil de lieveling zijn en blijven van de beleggers. Het aandeel moet een investering blijven van wereldklasse voor de aandeelhouders. Daarvoor is het bedrijf bereid geld op de markt te gaan lenen om het dividend van $1,88 per aandeel uit te kunnen betalen. Vooral door de lage olie en gasprijzen maakte het bedrijf slechts ruim $1 mrd netto winst tegen $5,1 een jaar eerder. Wat het bestuur van Shell doet is het karige geld dat wordt verdiend niet te steken in hoognodige investeringen maar de aandeelhouders te verwennen met een dividenduitkering, die ver boven de ‘verdien’ norm ligt.

Is de patiënt nu gezond, of ligt nog altijd de uitbraak van een nieuw dodelijk virus in de bankwereld op de loer? Dat was deze week de vraag en daar is gisteren een antwoord op gekomen. De Europese Banken Autoriteit (EBA) maakte de uitkomsten van een nieuwe stresstest voor de 51 grootste banken uit Europa bekend. Het is de vijfde keuring van de crisisbestendigheid van de buffers van de bankensector. De toets is volgens de EBA representatief voor de sector, omdat de 51 banken uit vijftien landen gezamenlijk 70% van de totale bankactiva uit Europa bezitten. De nieuwe toets van de bestendigheid voor financiële rampspoed bij banken komt op een saillant moment. Want des te verder de crisis achter ons ligt, des te meer klinkt gemopper bij bankiers, politici, beleggers én klanten over de gevolgen van de strenge kapitaalseisen voor banken. Mijn vraag, gesteld voordat de uitslag van de stresstests bekend worden gemaakt, is waarom dat plaatsvind op een tijdstip dat de financiële beurzen wereldwijd voor het weekend gesloten zijn? Hoe groot is de schade bij Deutsche Bank AG (€11,91)?

Nederlandse banken worden relatief hard geraakt door een denkbare crisis. Alleen Duitse banken blijken nog kwetsbaarder. Ze zijn echter goed gekapitaliseerd en kunnen tegen een stootje. De enige echte Europese probleembank is de Italiaanse Banca Monte dei Paschi di Siena. De bank is zoals bekend in zwaar weer en kondigde maatregelen aan. Er doet een vreemd bericht de ronde dat de Amerikaanse zakenbank JP Morgan €5 mrd in deze bank met een negatief vermogen wil steken. De Nederlandse bank die het hardste getroffen kan worden door het gehanteerde crisisscenario, is de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG). Bij het zwaar weer scenario waar EBA mee werkt, gaat meer dan 7% van de kapitaaldekking verloren, maar BNG is zo sterk gekapitaliseerd dat ze daarna met stip tot de best gekapitaliseerde banken in Europa behoort met een kapitaalbuffer van 17,6%, waar de norm 7% is. ABN Amro staat ook nog in de top tien van hardst geraakte banken, op de voet gevolgd door Rabobank. Ze zien respectievelijk 5,97% en 5,38% aan kapitaal in rook opgaan. ABNAmro heeft dan een kapitaaldekking van 9,5%, RABO slechts 8,1%. ING bevindt zich met een verlies van 3,94% in de middenmoot met een kapitaaldekking van na de crisis van 9,0%. De vraag is hoe betrouwbaar de uitslagen van de stresstesten van de 51 geselecteerde banken, die 70% van het Europese bankwezen vertegenwoordigen. Dit was de eerste reactie na de bekendmaking van de uitslag van de stresstests door de EBA. De kritische kanttekeningen die ik plaats zijn niet nieuw. Ook vorig jaar hanteerde de EBA een veel te lage norm voor kapitaalbuffers na de crisis. Dit jaar werd 7% gehanteerd. Ik zou pas van een gezond bankwezen willen spreken als als norm voor nutsbanken 8% zou worden gebruikt en voor systeem- en zakenbanken tussen de 11% en 13% dan valt de helft van de geteste banken door de mand. Door een te lage kapitaalbuffer in te zetten manipuleert de EBA de gezondheidstest. Al snel na de publicatie kwam een outsider met insidersinformatie die vraagtekens zet bij de juistheid van de gebruikte data. Noem het manipulatie van de status van financiële gezondheid van het bankwezen. Grote Europese banken maken gebruik van financiële trucs om aan te tonen dat zij er beter voorstaan dan in werkelijkheid het geval is. “Vooral de Europese grootbanken doen veel aan financial engineering. Zelfs na de kredietcrisis”. “Banken hebben hele afdelingen die alleen maar bezig zijn met financiële structuren. Meestal om hun kapitaalratio’s en kredietbeoordeling te halen. Ze hebben vooral als doel om niet te laten zien hoe er echt voorstaan. De geraadpleegde outsider zegt “Ik ken die techniek.” EBA heeft nu 51 banken getest. Dat is veel minder dan twee jaar geleden. Toen werden meer dan 123 getest. Indertijd maakte EBA ook duidelijk of banken hadden gefaald. Bij de huidige selectie gold dat indertijd alleen voor Banca Monte dei Paschi di Siena. Niet alleen de buffers van de Europese banken zijn onvoldoende in staat een nieuwe crisis te doorstaan, om te kunnen overleven moeten er andere verdienmodellen worden gevonden. Samen hebben de banken €16 à 20 mrd nodig. Dat lijkt mij een understatement. Het Italiaanse bankwezen heeft €360 mrd nodig voor een sanering van niet inbare kredieten en leningen. Dat dat probleem kan worden gehandeld kan worden met €20 mrd lijkt mij verre van realistisch. „De meeste grote banken in Europa zijn niet in staat genoeg geld te verdienen”, constateert Jeroen Crijns, specialist op het gebied van financieel risico, kapitaal en toezicht bij Strategy&, onderdeel van consultants- en accountantsbureau PwC. Eigenlijk zie je dat bij alle banken, behalve die in Zweden en Denemarken. Zij zijn veel minder kwetsbaar bij een macro-economische crisis, omdat zij een structureel ander verdienmodel hebben dan andere Europese banken.” De conclusie van Strategy& komt na de eerste opluchting die overheerste na de uitslagen van de nieuwe stresstest voor Europese grootbanken door de Europese Banken Autoriteit. De buffers van veruit de meeste banken bleken redelijk bestand tegen een opgesteld macro-economisch rampscenario. Zoals vooraf verwacht, kwamen de buffers van de Italiaanse banken niet goed door de toets. Zij blijken te weinig geld in kas te hebben om in een nieuwe crisis overeind te kunnen blijven. Monte dei Paschi di Siena (MDP), net als twee jaar geleden de slechtst gekapitaliseerde bank uit heel Europa, zou zelfs als een kaartenhuis in elkaar storten in zo’n situatie. Om een faillissement tijdens een nieuwe crisis te voorkomen, moeten de zes Italiaanse grootbanken snel €10 tot 10,9 mrd aan extra kapitaal ophalen, berekende Strategy& op basis van de openbaar gemaakte cijfers van de stresstest. De banken uit Nederland, Frankrijk en België kwamen samen met de Scandinavische redelijk goed door de test en hebben geen extra kapitaal nodig. Die uit Groot-Brittannië hebben dat wel, net als de Italiaanse. Het gaat volgens Strategy& om €2,8 tot 3,9 mrd voor de vier getoetste banken, waarbij Barclays het grootste zorgenkind is. Bij de negen Duitse banken is het gat minder groot, hoewel de buffers toch met €600 tot 700 miljoen omhoog moeten. De kwetsbaarheid van de Europese banken, ook van de relatief goede, geeft echter te denken. „In de eurozone is een overcapaciteit in de bankenmarkt”, stelt Crijns. „In Denemarken en Zweden zijn na de financiële crisis in de jaren negentig structurele hervormingen doorgevoerd. Maar je ziet in een land als Duitsland dat de bankensector nog enorm versplinterd is. Er zijn daar gewoon heel veel banken, die ook veel kosten maken Een consolidatie in de markt is daar zeker nodig.” Toch is het nog maar de vraag of de blootgelegde zwakheden in de Europese bankensector structureel zullen worden aangepakt, of opnieuw verholpen gaan worden met schijnoplossingen. In Italië meent MDP bijvoorbeeld al dat de problemen nu zijn opgelost. De oudste bank ter wereld presenteerde een reddingsplan. Daarin wordt de balans volledig geschoond van uitstaande leningen die zeer waarschijnlijk nooit meer worden terugbetaald. Aandeelhouders moeten voor €6 mrd van het totale aantal van €9,2 mrd aan slechte leningen bloeden. MDP wil de overige €1,6 mrd onderbrengen bij een fonds waar alle Italiaanse banken aan meebetalen. Durfbeleggers kunnen op de beurs investeren in een portefeuille van €1,6 mrd. Hoogleraar Banking & Finance Harald Benink van de Universiteit van Tilburg vreest echter voor illegale staatssteun. „Als de Italiaanse staat garant staat voor het bankenfonds en de verhoogde kredietbeoordeling van het leningenpakket dat naar de beurs gaat, dan draait de belastingbetaler tegen de afspraken in opnieuw op voor de banken.” De EBA test iedere paar jaar de robuustheid van de Europese banken. Dit gebeurde eerder in 2011 en 2014. Sindsdien hebben banken over het algemeen genomen hun kapitaaldekking aanzienlijk versterkt. De gemiddelde dekking is nu 13,2%, dat is 400 basispunten meer dan vier jaar geleden toen de gemiddelde dekking rond 9% lag. Het draait echter niet om gemiddelde dekking. De stresstesten maken duidelijk dat, naast Banca Monte dei Paschi di Siena, diverse andere banken bij een crisis in gevaar komen. Dat geldt bijvoorbeeld voor de Oostenrijkse bank Raiffeissen-Landesbanken, het Spaanse Banco Popular Espano, het Italiaanse Unicredit en het Britse Barclays. Hun kapitaaldekking komt na een ernstige crisis in de gevarenzone. Hebben de banken de test goed doorstaan? Ja en nee, zouden we willen zeggen. In het slecht-weer-scenario krijgen alle banken een klap, maar niet zodanig dat ze omvallen. Wat wel opvalt is dat de banken niet voldoen aan de solvabiliteitseisen (leverage ratio, Basel III) wat betreft risicodragend vermogen. De toezichthouder in Nederland moet per 2018 4% hanteren, waar andere EU-landen doorgaans 3% opleggen. De EBA-test laat zien dat onze banken daar niet aan voldoen als een gure economische wind opsteekt. De banken eindigen rond de 3,5%, met als buitenbeentje BNG met rond de 2,5%.

Bondskanselier Angela Merkel heeft, in reactie op de jongste aanslagen in Duitsland, haar oneliner ’Wir schaffen das’ (’Wij kunnen dit aan’) herhaald. Merkel deed die uitspraak elf maanden geleden ook toen bleek dat ook Duitsland een enorme vluchtelingenstroom te verwerken kreeg. De uitspraak had zelfs een aantrekkende werking van vluchtelingen. Ook toen zei Merkel dat het niet makkelijk zou worden. Ook toen kreeg Merkel veel kritiek te verduren en terecht. Ze heeft de gevolgen van de toestroom van vluchtelingen in de hele Europese Unie en dus ook in Duitsland niet onderkent. Uiteindelijk moest ze naar Ankara om daar op haar knieën Erdogan te smeken haar te helpen met het Europese vluchtelingenprobleem. Merkel verloor de steun van haar achterban. De bondskanselier kwam na de recente aanslagen in Duitsland opnieuw onder vuur te liggen. Het asielbeleid is in de ogen van veel Duitsers te ruimhartig. In Duitsland werden de afgelopen weken terreurdaden gepleegd in Würzburg en Ansbach. Merkel heeft een negenpuntenplan voor meer veiligheid gepresenteerd. Op een persconferentie in Berlijn veroordeelde ze de ,,islamitische terreur”. Merkel wil onder meer een ‘systeem van vroege waarschuwing’ tegen radicalisering, meer veiligheidspersoneel en meer onderzoek naar radicalisering. Ook zei ze dat veiligheidsdiensten beter moeten samenwerken. ,,Waar er lacunes zijn, daar moeten we handelen”, benadrukte ze. “Deze aanslagen zijn onthutsend, heftig en deprimerend”, zei ze tegen verslaggevers in Berlijn. ,,Er zijn grenzen van beschaving overschreden op plekken waar iedereen van ons had kunnen zijn.” Merkel verzekerde dat ze er alles aan zal doen om dit soort terreur te bestrijden. Ja, maar dat zegt president Hollande in Frankrijk ook al enige tijd, maar hij krijgt daarmee de rust in zijn land – nog – niet terug, ondanks de noodtoestand die hij heeft afgekondigd en al heeft verlengd. Merkel noemt het extra pijnlijk dat de aanslagen in Würzburg en Ansbach door twee vluchtelingen zijn gepleegd. ,,Ze beschimpen het land dat hen heeft opgenomen, alle vrijwilligers en de vele andere vluchtelingen die op de vlucht zijn voor oorlog en geweld.” Hollande heeft al uitgesproken dat Frankrijk in oorlog is tegen IS. In veel gevallen hebben de terroristen die aanslagen plegen een islamitische achtergrond. Er wordt de vraag gesteld of de uitspraak van Merkel ‘Wij kunnen dit aan’ moet worden gezien als een uiting van krachtig beleid dan wel dat de bondspresidente ‘radeloos’ is. Wat kan Duitsland aan? De vluchtelingencrisis, de opvang, de behuizing, de zorg, het onderwijs, de integratie? Er zijn in Duitsland nog 200.000 asielzoekers die terug moeten naar hun thuisland, maar dat lukt niet. In het aangekondigde ‘negenpuntenplan’ ter versterking van de veiligheid ontbreekt m.i. een uitspraak over de aanpak van de trauma’s waaraan vluchtelingen in het thuisland en onderweg naar Europa hebben blootgestaan en die de oorzaak kunnen zijn dat vluchtelingen zonder toekomstperspectief in Europa snel radicaliseren. Ze deed in haar naar voren gehaalde persconferentie koele uitspraken, niet geëngageerd met de problematiek van haar volk, ze wil verdeeldheid voorkomen en ze lijkt bang te zijn voor vergeldingsacties van dan wel voor het volk. Zij meed het volk, de politiek en de vluchtelingen. Geen krachtig leiderschap. Terugkijkend naar haar beleid van het laatste halfjaar en door haar gedane uitspraken, kan ik niet anders dan constateren dat haar positie in Duitsland en in Europa is verzwakt. Zelfs als ze niet opstapt is haar positie van de Keizerin van Europa verleden tijd. Zij had een breed gedragen achterban van 70% onder het volk, maar het vertrouwen is omgeslagen in een gebrek aan vertrouwen in haar beleid bij 66%. Daarbij komt dat de Beierse zusterpartij CSU steun aan haar beleid ter discussie stelt. De gevolgen van de globalisering, de lange arm van Erdogan, een miljoen Syriërs op de vlucht naar Europa, een oorlog in het Midden Oosten, gebrek aan leiderschap binnen de Europese Raad van de 28 regeringsleiders, het Schengenverdrag dat ter discussie staat, een monetair beleid van de ECB, waarover grote onzekerheid heerst, schuivende panelen in de financiële wereld, de Brexit (gebrek aan vertrouwen in het beleid van de EU bij de Britten) en verdeeldheid tussen Oost- en Westelijke EU-landen en Noord- en Zuidelijke EU-landen. En daar overheen komt dan nog de vluchtelingencrisis, EU-landen die een eigen beleid voeren en niet meer naar Brussel luisteren en de vluchtelingendeal met Turkije. En dat alles gelardeerd met de gevolgen van de opschoning van de Turkse samenleving na het mislukken van een militaire coup, waar Erdogan zijn rivaal de Islamitische geestelijke, denker en geleerde Fethullah Güllen aansprakelijk stelt. Het is Merkel, alles bijeen, een te complex probleem geworden, ook gezien de terroristische aanvallen die in aantallen toenemen. Al moeten we die dreiging ook niet overdrijven. Het is er, maar het is wel piepklein en kan worden opgelost door voldoende traumateams beschikbaar te stellen voor vluchtelingen en jongeren die radicaliseren. In de kantlijn is daar nog een probleem bijgekomen: de hautaine stellingname van de Duitse minister van Financiën, Wolfgang Schäuble, met betrekking tot het houdbaar maken van de Griekse staatsschuld. Daarbij de mening van het Internationaal Monetair Fonds, op dit punt, terzijde schuivend. Inmiddels ligt dit dossier op het bordje van Merkel. De Interne controleurs van het IMF, Internal Evaluation Office, hebben duidelijk gemaakt dat de IMF-onderhandelaars onder leiding van Christine Lagarde niet langer volgzaam de Europese politici, hier doelend op de ministers van Financiën van de 19 eurolanden, verenigd in de Eurogroep onder leiding van Dijssel, moeten volgen. Die harde boodschap voor Lagarde cs is mede bestemd voor de regeringsleiders van de 19 eurolanden en in het bijzonder voor Angela Merkel, gezien de onwrikbare stellingnames van Schäuble. Het IMF wil terugkeren naar de basisprincipes waarop het IMF geld uitleent aan landen in financiële problemen. De realiteit nu is dat voor Europa met name in het Griekenland-dossier andere regels worden toegepast dan aan ontwikkelingslanden worden opgelegd. Wat Duitsland en Nederland jaren achtereen hebben geblokkeerd is het houdbaar maken van de Griekse staatsschuld door schuldverlichting toe te passen. Dat betekent dat de Grieken een schulddelving wordt verleend van €125 mrd, misschien wel €180 mrd om daarmee hun economie weer aan de praat te krijgen. Wat mij betreft zouden de Grieken ook nog een compensatie moeten krijgen voor de lagere toeristeninkomsten als gevolg van de vluchtelingenkampen op de Griekse eilanden. Om het IMF binnenboord te houden zullen Rutte en Merkel nu echt moeten gaan bewegen. Het minste wat Merkel moet doen als ze niet terugtreedt is het Duitse volk duidelijk maken dat aanpassing van het beleid noodzakelijk is en dat daaraan een prijskaartje hangt. Duitsland en Europa gaan moeilijker tijden tegemoet en dat moet het kiezersvolk worden verteld.

De economie van de eurolanden is in het tweede kwartaal van dit jaar minder sterk gegroeid dan in de drie maanden daarvoor. Dat meldt Eurostat op basis van een eerste schatting. De economische groei in de eurozone kwam vorig kwartaal uit op 0,3% ten opzichte van de voorgaande periode. In het eerste kwartaal werd een plus van 0,6% gemeten. De euro-economie was afgelopen kwartaal 1,6% groter dan in het tweede kwartaal van 2015. De groei op jaarbasis was daarmee ook minder sterk in vergelijking met het eerste kwartaal van dit jaar. Voor de gehele Europese Unie werd een groei opgetekend van 0,4% op kwartaalbasis en 1,8% op jaarbasis.De vraag blijft overeind staan waarom doen de negen niet-eurolanden het beter dan de 19 van de euro-zone?

Het consumentenvertrouwen in de Verenigde Staten is in juli gedaald. Dat blijkt uit een definitief cijfer dat de Universiteit van Michigan heeft gepubliceerd. De index die het sentiment onder Amerikaanse consumenten weergeeft, ging deze maand van 93,5 naar 90,2. Bij een voorlopige raming werd nog een stand gemeld van 89,5. Amerikaanse consumenten zijn wat minder optimistisch over de vooruitzichten voor de economie. Verder maken huishoudens met hogere inkomens zich meer zorgen over de wereldwijde financiële markten vanwege de Brexit.

© 2016 hannesdewitte@gmail.com

Slotstand indices 29 juli 2016; week 30: AEX 4449,83; BEL 20 3.464,84; CAC-40 4439,81; DAX 30 10.337,50; FTSE 100 6.724,43; SMI 8.127,20; RTS (Rusland) 927,57; DJIA 18432,24; NY-Nasdaq 100 4.730,231; Nikkei 225 16569,27; Hang Seng 21847,28; All Ords 5644,00; SSEC 2979,339; €/$ 1,1174; goud $1350,40; dat is €38.788,18 per kg, 3 maands Euribor -0,297% (1 weeks -0,377, 1 mnds -0,371), 10 jarig Nederlandse Staat 0,009%, 10 jaar VS 1,49,08%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,079, elders €1,039.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.