UPDATE29112014/248 Turkije leest Asscher de les over integratie (terecht of onterecht)

Op de laatste dag van november was het in Zwitserland referendum dag. De plicht voor de Zwitserse Centrale Bank om een dekking van 20% aan te houden over het in omloop zijnde geld heeft maar 484362 stemmen (23,2%) gehaald. Dat waren er 560000 te weinig. De afschaffing van een aantrekkelijke fiscale behandeling van buitenlandse particulieren heeft het ook niet gehaald. De opkomst was 48%.

Ik heb, achteraf bezien, het blog van vorig weekend, nr 247, te vroeg gepost. Op Buitenhof sprak Marcia Luyten met Guy Verhofstadt, premier van drie Belgische kabinetten in de periode 1999-2008 en sinds 2009 fractievoorzitter van ALDE, het liberale segment in het Europees Parlement. In de aanloop naar de Europese verkiezingen schreef hij het boek 'De weg uit de crisis. Hoe Europa de wereld kan redden' waarin hij de versnipperde aanpak van de financieel-economische crisis aanklaagt en een pleidooi houdt voor een Europese anticrisisstrategie. Het was een verhelderend interview waarin de liberaal Verhofstadt en de neoliberaal Rutte werden neergezet. Over de toekomst van de EU verwijst Verhofstadt naar het Strategisch Plan dat Juncker deze week heeft gepresenteerd. Daaraan wordt een investeringsplan gekoppeld om in 3 jaar tijd €300 mrd in extra investeringen te stoppen, met als doel economische groei en meer werkgelegenheid te scheppen. De vraag is waarin geïnvesteerd moet gaan worden. Verhofstadt is daar duidelijk over: een Europese energiegemeenschap, een digitale markt, een een telecom markt. Hij volgt Juncker niet als hij van de 28 EU-lidstaten 'verlanglijstjes' gaat vragen. De EC moet daarover een heldere visie ontwikkelen. Het moet zeker geen herhaling van zetten worden van het beleid van de EC Barosso. Het is beter om harde voorwaarden aan projecten te stellen. Er zijn al veel te veel mislukkingen. Neem Griekenland, daar lopen al heel wat, met Europees geld, aangelegde wegen van niks naar nergens. Portugal heeft verhoudingsgewijs meer autowegen dan Engeland. In Spanje rijden veel hogesnelheidstreinen met weinig passagiers. In Spanje is er voor iedere miljoen inwoners een luchthaven, maar slechts 9 vliegvelden draaien met winst. Zo moet het niet. Maar er moet wel worden ingegrepen in de veel te hoge werkloosheid, hier en daar. Vanwege een dreigende recessie is elk investeringsproject dat economisch herstel bevordert meer dan welkom. Verhofstadt volgt niet het vrijgeven van de begrotingsdiscipline. Hij is ook tegen het opleggen van boetes aan landen die het begrotingstekort niet onder de 3% bbp krijgen. Hij is meer voor het belonen van landen, die structurele hervormingen met voortvarendheid uitvoeren. Jevangt meer vliegen met stroop dan met azijn. In zijn kritiek op de Europese Raad neemt hij geen blad voor de mond: de verantwoordelijke politici treuzelen al veel te lang om de maatregelen te nemen, die nodig zijn om een politieke en economische Unie te stichten. De EU moet van regeltjes worden ontdaan maar niet op de wijze waarop Frans Timmermans dat denkt te moeten realiseren. Niet de milieuregels moeten verdwijnen, maar er moeten regels komen om het Europese integratieproces van de grond te krijgen. Politieke barrières moeten worden geslecht. Daarbij noemt hij de LuxLeaks. Belastingontwijking moet, ook al zou blijken dat de gehanteerde modellen legaal zijn, door middel van Europese regelgeving worden voorkomen. Het kost de 28 EU-lidstaten jaarlijks €1000 mrd aan gemiste belastinginkomsten. Multinationals moeten, gewoon net als kleinere bedrijven, vennootschapsbelasting betalen. Zoals het nu functioneert werken overheden, ook de Nederlandse, mee aan discriminatie. Het gemis aan een strategisch plan voor Europa, waarin een visie wordt gegeven op de inrichting van de nieuwe wereld, wordt steeds sterker. Een financieel/economisch, sociaal, monetair, militair beleid moeten rusten op een gezamenlijk fundament. Het gebrek daaraan wordt steeds duidelijker. Ik onderstreep dat de behoefte aan een Europees beleid voor de 28 lidstaten steeds dringender wordt. Alleen de politiek blokkeert dat nog steeds: afgeven van macht voelt aan als een verlies. De opdracht die onze EU-commissaris Frans Timmermans heeft meegekregen toen hij naar Brussel vertrok, moet van tafel. Natuurlijk moet Brussel zich beperken in de regelgeving. Brussel geeft soms onzinnige regels en als de nakoming ervan niet wordt gecontroleerd, dan zijn ze nutteloos. Timmermans moet zich richten op de hoofdlijnen.

Ik kom terug op het investeringsplan van Jean-Claude Juncker, dat hij woensdag heeft gepresenteerd in het EP. De onderbouwing die hij erbij levert is niet stevig. Er zijn nogal wat losse eindjes. Het bedrag van €300 mrd, in de komende drie jaar, is een wensgedachte. De financiële onderbouwing rust op een lange hefboomconstructie. Met een garantiefonds van 'slechts' €21 mrd, waarvan €16 mrd moet komen van de commissie van risicovolle investeringen (EU geld) en €5 mrd van de Europese Investeringsbank, moeten financiers worden verleid daarop €315 mrd aan leningen te verstrekken. Over de investeringen is hij vaag. Hij hoopt dat de financiële markten vertrouwen zullen hebben in zijn plan van aanpak en gaat ervan uit dat de markt dat gaat invullen. Door de enorme geldexplosies van de ECB is er voldoende geld voor beschikbaar. Het probleem van vandaag is, ik verkondig dit al >1 jaar, dat de banken, investeerders en consumenten geen vertrouwen hebben in het beleid van de 28 EU-lidstaten en specifiek in de eurozone. Daardoor zijn de investeringen gedaald naar 2%, wat veel te weinig is om de EU op de wereldkaart te zetten. De meningen zijn verdeeld over het voorstel van Juncker. Niet alleen vanwege de 'verlanglijstjes' van de lidstaten, maar ook over de financiële paragraaf. De grootte van het garantiefonds wordt te klein geacht om de wensgedachte van €315 mrd aan extra investeringen te kunnen realiseren. Binnen het EP zijn stemmen hoorbaar die spreken over een garantiebedrag van €100 mrd spijkerharde euro's en zou het moeten gaan over €700 ,€800 tot €1000 mrd aan investeringen. Verder zijn er twijfels of het monopolygeld, dat hiervoor nodig is, op de langere termijn wel betrouwbaar genoeg is. De Franse minister van EZ spreekt al van een pakket met 'nepgeld'. De EC hoopt dat, door garant te staan voor risico's voor de leningen, vooral bij projecten die maar niet van de grond komen, private investeerders over de streep te kunnen trekken. Het fonds moet gefinancierd worden uit bestaande middelen, is de mening van de EC, en er zouden geen nieuwe bijdragen van lidstaten voor nodig zijn. Martin Visser spreekt over 'de truc' van Juncker. Hij zet bij het investeringsplan vraagtekens. Hij hoopt dat het achteraf geen illusie zal blijken te zijn. Het is een plan waarover de Europese politiek zich nog moeten uitspreken. De grootste hobbel zal wel zijn dat het plan van Juncker buiten de begrotingen van de lidstaten gaat worden uitgevoerd. Daarmee worden de EMU-normen voor saldo en schuld (resp 3% en 60% bbp) buitenspel gezet. Daar zullen een aantal eurolanden geen probleem mee hebben, ik denk aan de perifere landen en Frankrijk en Italië. Daar gaat de vlag uit zodra de Europese Raad ermee instemt. Zover is het nog lang niet en of de Berlijnse dictaten hiermee niet onderuitgehaald worden, voor mij is dat geen vraag. Een ander aspect is of beleggers en investeerders wel vertrouwen hebben in de truc die Juncker gebruikt voor de financiering van dit ambitieuze project. Aan de ene kant heb ik waardering voor Juncker dat hij met een plan van aanpak komt om Europa uit het economische dal te trekken. Anderzijds manoeuvreert hij om de hete brij heen. Hij analyseert de economische stagflatie en de lage investeringen van het bedrijfsleven en de terughoudende bestedingen van consumenten als het gevolg van “gebrek aan vertrouwen, onvoldoende geloofwaardigheid en gebrek aan hoop”. Ik kan hem daarin wel volgen. De geloofwaardigheid van de Europese politici is verwaarloosbaar. Ondanks alle positieve uitspraken die ze doen over hoe goed ze wel niet zijn, blijken de daden niet het resultaat op te leveren, dat wordt gesuggereerd. Gebrek aan vertrouwen en een lage hoop-verwachting liggen in elkaars verlengde. Stijgt het vertrouwen dan zal de hoop in de toekomst ook toenemen. Barosso c.s. zijn er niet in geslaagd om de fundamenten van de Europese Unie te verstevigen, zoals in het Verdrag van Maastricht is afgesproken. De Europese politici zijn niet bereid om de soevereiniteit te leveren om Europa te voorzien van stevige grondvesten. In 1982 was er al consensus over de noodzaak van een Politieke Unie, waarop de Muntunie zou rusten. Daar is nu bijgekomen de Bankenunie, in wording, een economische (interne markt), een Fiscale Unie en een Sociale. Maar zolang de Politieke Unie er niet is lopen de raderen vast. De 28 EU-lidstaten willen geen macht afgeven en kiezen ervoor het nationale belang te dienen. Een toekomstvisie voor Europa ontbreekt. Er is geen politicus die aangeeft waar Nederland en Europa naartoe gaan. En zonder een helder beleid krijgen het bedrijfsleven en de consumenten geen vertrouwen. Maar de buitenwereld kijkt daar heel anders naar. Waarin zouden ze/we vertrouwen moeten hebben? In falende politici, die geen visie kunnen en willen geven (Rutte, 2 september 2013: geen visie, wel idealen). Daarmee worstelde de EC van Barosso en die erfenis heeft de EC Juncker overgenomen. Dankzij Draghi is er een overvloed van geld in de markt gezet, zoveel dat een land als Nederland voor 10 jaars geld nog maar 0,815% rente betaalt. De rente die banken aan spaargeld vergoeden ligt rond de 1%. De grootte van de massa ongebruikt geld is dermate omvangrijk dat zelfs een land als Griekenland onder de 2% kan lenen. Dat is de reden dat Juncker de investeringsbereidheid in Europa gaat testen met een investeringsplan van €300 mrd en investeerders (onder meer pensioenfondsen) een worst voorhoudt (garanties) om grote investeringsprojecten te kunnen gaan realiseren in Europa. De vraag blijft of de politieke verschillen binnen de EU daarmee worden opgelost? Het conflict tussen de rekkelingen en de preciezen in de eurozone is door de EC verschoven naar maart volgend jaar. Daarmee komt er geen duidelijkheid over de aanpak van het begrotingstekort in Frankrijk en de hoogte van de staatsschuld in Italië (130% bbp). De EC meldt dat ze de begrotingsvoorstellen (EMU-normen) van 7 landen kritisch heeft beoordeeld. De drie grootste probleemlanden zijn naast Frankrijk ook Italië en België vanwege hun veel te grote staatsschulden. Als die landen geen orde op zaken stellen komen ze over 3 maanden op het Europese strafbankje terecht. De ingediende begrotingsvoorstellen van Malta, Oostenrijk, Portugal en Spanje geven ook reden tot zorg. Duitsland, Nederland, Luxemburg, Ierland en Slowakije scoren goed, gevolgd door Finland, Estland, Letland en Slovenië. „Het is in het belang van de eurozone dat alle regeringen de hervormingen doorvoeren die zij hebben toegezegd. Iedereen moet zijn steentje bijdragen aan de versterking van het economisch herstel”, benadrukte Europees Commissaris Pierre Moscovici (Economische en Financiële Zaken). Van de achttien eurolanden werden Griekenland en Cyprus niet beoordeeld. Die twee zuidelijke eurolanden krijgen nog speciale steun om hun overheidsfinanciën op orde te brengen. Wat Griekenland betreft is de trojka van mening dat Griekenland te weinig hervormt en onvoldoende bezuinigingen heeft doorgevoerd. Een groep eurolanden onder leiding van Merkel streeft naar het aantrekken van de teugels voor Frankrijk. Anderen zijn soepeler en wijzen op de uitzonderlijke economische tegenwind. Daarbij komt dat de OESO Duitsland c.s. in de wielen rijdt met een voorzet de begrotingsregels te herzien zodat alle eurolanden zich kunnen inzetten voor meer economische groei. Verder is de politieke positie van Brussel in dit proces beperkt tot strenge aanbevelingen en het uitdelen van boetes. Het budgetrecht van de 28 nationale regeringen en parlementen blijft onaantastbaar. Ik ben helemaal niet zo gelukkig met de harde taal die Berlijn spreekt over Parijs. Anderzijds moeten de Fransen wel een aantal structurele hervormingen doorvoeren, laat daar geen discussie over ontstaan. Hoe en wanneer moet dat gebeuren en in welke context worden nieuwe stimuleringsplannen opgezet? Het laatste woord zal er nog niet over gesproken zijn.

We bevinden ons op dit moment in een crisissituatie, zullen historici later laten weten. Het gevoerde beleid van de EC Barosso leidt overal in Europa naar een versobering van de samenleving en de EC Juncker lijkt dit beeld te continueren. De EC spreekt dreigende taal aan alle 18 eurolanden maar geeft de probleemlanden Frankrijk, Italië en België nog drie maanden respijt. Er klinken geluiden door over het sturen van 'pottenkijkers' door de EU, naar landen die het financieel/economische beleid niet op korte termijn zo krijgen afgesteld, dat ze voldoen aan de EMU-normen voor het begrotingstekort en de staatsschuld. Brussel gaat nu het Berlijnse beleid met straffe hand handhaven. Althans daar lijkt het op, het luisterend naar recente uitspraken van Juncker en Draghi. De Europese politiek is nu aan zet. Draghi zei daar deze week het volgende over: de eurolanden zullen een 'gedeelde soevereiniteit' (het inleveren van zeggenschap) over het nationaal economisch beleid moeten accepteren. Dat zijn grote woorden, die de eurolanden niet met gejuich zullen ontvangen. In feite zou ik zo'n uitspraak toegedicht hebben aan de politicus Juncker. Het slagen van het stimuleringsplan van €300 mrd, dat Juncker deze week lanceerde, is mede afhankelijk van een verdere monetaire verruiming door Draghi. Daarover staan niet alle neuzen in dezelfde richting. Duitsland is geen voorstander van nog meer geld in de Europese economie pompen en al helemaal niet als dat betekent dat Draghi staatsleningen gaat opkopen. Daarbij komt dat Berlijn de hint van Juncker en Draghi niet overneemt om publieke investeringen in te zetten om de Duitse economie aan te zwengelen. Duitsland heeft zich aan de zijlijn geposteerd en kijkt de 'kat uit de boom'. De centrale banken in Europa komen aan het einde van hun financiële mogelijkheden bij het bestrijden van de werkloosheid en stimulering van economische groei. Dat constateert minister Dijsselbloem (Financiën) en voorzitter van de Eurogroep. Het risico van luchtbellen bij de financiering neemt toe. De bewindsman constateerde op een bijeenkomst van eurozone-afgevaardigden in Berlijn dat de gereedschapkist voor de centrale bank bestuurders leeg raakt. De huidige groei in de eurozone is ,,zeer zwak'', schetste Dijsselbloem, ,,en dat kunnen we niet accepteren''. De centrale banken moeten meer doen, terwijl landen zelf structurele hervormingen moeten doorzetten, aldus Dijsselbloem. Hij verwees als voorzitter van de groep ministers van Financiën in de eurozone eerder naar Frankrijk, dat extra pogingen moet doen om het begrotingstekort in te lopen. Privaat kapitaal moet volgens hem het aangekondigde Europese investeringspakket met honderden miljarden verder helpen ondersteunen. ,,Monetaire stimulering verliest in veel internationale regio's aan effectiviteit'', zo verwees hij ook naar de eurozone. Centrale banken proberen met weinig groei steeds zwaardere instrumenten in te zetten. ,,Het risico van luchtbellen kan een toekomstige bedreiging voor ons economisch herstel worden'', aldus Dijsselbloem. Mijn vraag aan Dijssel is: wat wil je zeggen met deze uitspraken? Is het een aanwijzing voor Draghi en de 18 centrale bankiers uit de eurozone of wil je een boodschap neerleggen in Berlijn en/of de EC, het EP e/o de regeringsleiders?

De verkiezingscampagne voor de verkiezingen voor leden van Provinciale Staten op 18 maart komend jaar zijn van start gegaan. De VVD gaf de aftrap op een congres in Amsterdam. De politiek leider van de liberalen kondigde belastingverlaging aan. Hij kon alleen nog niet duiden in welke mate, voor welke doelgroepen en wanneer. Dat is iemand blij maken met een dooie mus. Hij deed ook nog een duit in de zak in de Turkse aantijgingen van racisme waarmee Nederlandse Turken en Turkse Nederlander worden geconfronteerd. Hier raken de Turken aan het beleid dat den Haag voert op het gebied van mensenrechten. Rutte doet geen uitspraak over de Turkse interventie, maar zegt dat 'de Turken zich niet met ons beleid moeten bemoeien'. In ieder geval hebben de Turken een gevoelige snaar geraakt. De VVD gaat een miljoen euro in de campagne stoppen in een poging de grote verliezen (20 zetels van de 41) die ze in de peilingen hebben, om te buigen. Het kan zomaar zijn dat het kabinet Rutte II na de verkiezing van de Eerste Kamer, eind mei, geen meerderheid meer kan vormen en moet opstappen.

Ik heb deze noodkreten al eerder gehoord. De banken willen onder het verzwaarde toezicht van de ECB uit. Grote Europese banken willen dat de Europese Commissie afziet van haar plannen voor de hervorming van de bankensector, vooral omdat die schadelijk zouden zijn voor de kapitaalmarkten. De Britse en Franse bankenassociaties stellen in een gezamenlijke brief aan de commissie dat de plannen opnieuw tegen het licht moeten worden gehouden. De commissie kwam in januari met voorstellen naar buiten over de aanpak van de bankensector, waaronder een verbod voor grote banken om voor eigen rekening te handelen en meer bevoegdheden voor toezichthouders. Die ingrepen moeten voorkomen dat belastingbetalers opdraaien voor problemen bij banken. De bankenassociaties vinden de plannen van Brussel echter ''ouderwets''. Zij denken dat transacties op de kapitaalmarkten door de maatregelen duurder kunnen worden, wat nadelig zou zijn voor de financiering van Europese bedrijven. Dat sluit ik zeker niet uit, ook al omdat de buffers van de systeembanken verder omhoog moeten. De bij de stresstest gehanteerde norm voor buffers van 3% is veel te laag om in tegenvallende scenario's stand te kunnen houden. Verder ben ik er een groot voorstander van om het nutsdiensten en zakendiensten strikt te gaan scheiden, zodat de zakenbankiers het spaargeld niet kunnen gebruiken als dekking voor risicovolle transacties. De grote banken willen onder de druk van de Brusselse politiek vandaan. De financiële markten willen zelf de regie in handen nemen en niet afhankelijk zijn van de politiek. De markt regeert en die maakt wel uit wat goed voor de banken is en wat niet. Het is wel kortzichtig gedacht en niet gericht op de toekomst. Maar ja, het is wel de realiteit van vandaag en laten we vaststellen dat het monetaire beleid van Draghi daarop inspeelt: de markt overstromen met monopolygeld. Frankfurt reageerde per kerende post aan de bankiers in de persoon van de hoogste bankentoezichthouder in de ECB, de Française Daniele Nouy. Banken in de eurozone die niet of net wel slaagden voor de grote ECB gezondheidstest, afgelopen oktober, moeten aantonen dat ze duurzame winsten kunnen laten zien en in sommige gevallen zullen die banken verliesgevende onderdelen moeten verkopen. Nouy stelt verder dat het voor banken niet voldoende is om alleen maar meer kapitaal aan te trekken om de gaten te dichten die de gezondheidstest aan het licht hebben gebracht. Bovendien is het voor een aantal banken die de test deze keer haalden, geen gelopen race. Er is geen garantie dat ze in de volgende test weer slagen. Ik neem aan dat Nouy hier duidt op strengere eisen met betrekking tot de hoogte van de buffers. De hoogste toezichthouder op de banken in Europa noemde ’duurzame winsten’ als de grootste uitdaging en het grootste risico voor de Europese bankensector. Dat is deels vanwege de financiële situatie in Europa en deels vanwege de structuur van de banksystemen. De ECB is sinds begin deze maand de hoogste toezichthouder op de bankensector in de eurozone en oefent het directe toezicht uit op de 120 grootste banken, waaronder giganten als Deutsche Bank en BNP Paribas, maar ook ING, Rabobank, ABN Amro en SNS Bank. Ze stelt verder dat een deel van de banken, die als gevolg van de stresstest herstelplannen moesten inleveren, dit opnieuw moeten doen. „Als we de herstelplannen beoordelen, dan gaat het om verdienmodellen. Dat is het belangrijkste dilemma. Er zitten nog maar weinig bankiers in de ontkenningsfase. Misschien maken ze nog geen haast met maatregelen, maar ze weten dat dit een onderwerp is dat ze het hoofd moeten bieden. Komend jaar lanceert de ECB een toezichtscampagne waarbij de winstgevendheid van banken aan nader onderzoek wordt onderworpen en verder wordt ingezoomd op risicoconcentraties als gevolg van slechte leningen of wangedrag door bankiers. De banken moeten daarbij nadenken of ze willen vasthouden aan verliesgevende onderdelen die geen onderdeel zijn van de kernactiviteiten van de groep. „Een flink deel van de verliezen die banken hebben genomen, vonden plaats op plekken die van beperkt belang waren ten opzichte van de rest van de groep. Nouy zei verder dat het niet duidelijk was of de volgende stresstest van de grootste banken in de Europese Unie in 2015 zal plaatsvinden, omdat het ’post-mortem’ (na de dood) van de gezondheidscheck van dit jaar nog gaande is. Dit is duidelijke en krachtige taal richting de Europese politici, de banken en de financiële wereld.

Een heel ander onderwerp is de alsmaar groeiende macht en omvang van de Amerikaanse, wereldwijd opererende, vermogensbeheerder Blackrocks. Het beheerde vermogen van deze gigant, €3400 mrd, is 15% groter dan het bruto nationaal product van Duitsland. Het fonds is de grootste belegger in beursgenoteerde bedrijven in Nederland. Het beheerde vermogen komt voor een deel uit de opgebouwde pensioenreserves van de Nederlandse pensioenfondsen. In onze potten zit €1400 mrd. Zitten daar risico's aan? Jazeker wel. Hoe groter het fonds is des te kwetsbaarder het belegde vermogen wordt. Nu, in een periode dat er gigantische hoeveelheden geld worden rondgepompt, kunnen deze beleggers het beurssentiment beïnvloeden. Hoe minder creativiteit er in de markt zit, des te groter is de kans dat er sprake is van gelijksoortig beleggingsbeleid. De risico's van pensioengelden moeten worden gespreid, het mag nooit een éénmansworst worden. De invloed van Blackrock is groot. Zij zijn grootaandeelhouder bij ING, zij hebben voor DNB zeven Nederlandse banken doorgelicht, zij waren betrokken bij de nationalisatie van SNS Reaal. Critici noemen dat 'beangstigend'. Als zo'n big player zich terugtrekt kan een bedrijf dan wel de economie als een kaartenhuis instorten. Groot is goed, te groot is risicovol.

Op DFT las ik een interview met Guido Barthels, hoofd beleggingsstrategie bij de Duitse vermogensbeheerder Ethenea. Ik citeer enkele uitspraken die betrekking hebben op de eurozone en de ECB. De hele markt zit te wachten op kwantitatieve verruiming (quantitative easing, of QE) in de eurozone. De ECB, en dan met name voorman Mario Draghi, hint steeds nadrukkelijker op een QE-programma, ofwel het opkopen van staatsobligaties. Barthels is echter niet enthousiast. „Ik denk niet dat het veel verschil zal maken. Zuid-Europese landen hebben nog nooit zo goedkoop geleend als nu. Dus een nóg lagere rente op hun leningen maakt volgens Barthels niet heel veel uit. Tenzij de ECB zegt: we houden de rentes voor langere tijd laag, zodat landen de broodnodige hervormingen kunnen doorvoeren zonder dat ze zich zorgen hoeven te maken over veel hogere leenkosten.” Wat betreft de QE: gaat de ECB dan obligaties kopen van elk land, of kopen ze alleen Cypriotische en Portugese leningen? Het lijkt logischer dat ze van alle eurolanden obligaties kopen. Dat zou betekenen dat de Duitse rente nóg verder omlaag gaat. Dat slaat helemaal nergens op?” Dat de centrale bankiers het ook niet meer lijken te weten is niet zo vreemd, zegt de fondsbeheerder. „De centrale banken hebben alles gedaan wat ze konden. Het is nu gewoon aan de politici om het stokje over te nemen. Alleen… die doen dat niet. Eigenlijk is het heel vreemd dat er wel veel druk staat op de ECB om tot QE over te gaan, terwijl de druk op overheden om te hervormen laag is.” De rentes op staatsobligaties van de ’perifere’ landen zijn namelijk niet bepaald van dien aard dat overheden gedwongen worden om te hervormen. „Draghi zou nu eigenlijk moeten zeggen: ik ga niet door naar QE, nu zijn jullie aan zet, politici. Maar hij doet dat waarschijnlijk niet.” Barthels denkt dat de economie in de eurozone zich de komende jaren hooguit vlak zal ontwikkelen. „Zolang structurele problemen niet opgelost worden, komt de groei niet van de grond.” Over de VS doet hij een interessante uitspraak. De groeicijfers zijn een stuk beter dan in de eurozone, maar slechts een klein deel van de bevolking profiteert daarvan. „De groei van de VS wordt door een klein groepje gedragen, blijkt uit een rapport van de Federal Reserve zelf (het ’Consumer Credit Report’). Zo’n 10% van de bevolking is verantwoordelijk voor 90% van de extra welvaart die uit de huidige opleving in de economie is voortgekomen. Dus het herstel is bepaald niet breedgedragen.” Ook de arbeidsmarkt staat er ’onder de motorkap’ niet erg rooskleurig voor, vindt de Ethenea-fondsmanager. „Het zijn met name laagbetaalde banen die erbij komen. Amerikanen moeten nog steeds meerdere banen hebben om rond te komen.” Een aardige indicator daarvan is het programma voor voedselbonnen in de VS, het ’supplemental nutrition assistance program (SNAP)’. „Sinds 2008 is het aantal mensen dat in dit programma zit sneller gegroeid dan het aantal banen. Inmiddels krijgen zo’n 48 miljoen gezinnen voedselbonnen.”. In de VS hebben ze geen voedselbanken of gaarkeukens. Binnen de FED denken centrale bankiers heel verschillend over de ontwikkeling van de korte rente de komende jaren. De spread voor het renteniveau in 2016 loopt uiteen van 0,5% tot 4%. „Ik vind dat wel angstaanjagend”, zegt Barthels. „Dit zijn heel intelligente mensen, maar het lijkt erop dat ze geen idee hebben wat ze aan het doen zijn.” Net voor het sluiten van dit blog lees ik een interessante uitspraak van de Duitse juriste Sabine Lautenschläger, lid van de directie van de ECB, Daarvoor was ze centraal bankier en vice-president van de Duitse Bundesbank. Ze zegt dat het opkopen van staatsobligaties door de Europese Centrale Bank, om daarmee de inflatie en economische groei in de eurozone aan te jagen, op dit moment een slechte beleidskeuze zou zijn. Daarmee neemt ze een positie in lijnrecht tegenover ECB-president Mario Draghi. Hij beloofde onlangs dat de centrale bank alles in het werk zal stellen om de lage inflatie in Europa te laten stijgen. Het opkopen van staatspapier noemde hij als een van de mogelijkheden hiervoor. Zij motiveert haar standpunt met ,,Een analyse van de kosten en baten, en de kansen en risico's van een breed opkoopprogramma van staatspapier geeft geen gunstige uitkomst''. Zij is van mening dat eerst een aantal maanden gewacht moet worden om te zien wat voor effect de huidige stimuleringsmaatregelen hebben. Het wordt spannend wat Draghi donderdag te melden heeft. Wordt dit een harde confrontatie tussen Berlijn en Frankfurt?

De week begon met goed nieuws. Zowel de Nederlandse ondernemers als de Duitse producenten zien het vertrouwen verder verbeteren. Het vertrouwen van de ondernemers in de Nederlandse industrie is in november verbeterd: het producentenvertrouwen ging van 2,0 naar 2,4, het hoogste niveau sinds juni 2011. In november zijn de industriële producenten een stuk positiever over de productie in de komende drie maanden en over de voorraden gereed product. De positieve stemming over de orderportefeuille sloeg daarentegen om in een licht negatief oordeel. Ook over de economie in het algemeen zijn ondernemers minder optimistisch dan in oktober. Daarmee volgen zij de consument, die het in november ook al aanzienlijk somberder inzag dan een maand eerder. Duitse ondernemers echter zien de toekomst veel beter in. De index met het producentenvertrouwen steeg in november van 103,2 naar 104,7 na kwartalen met tegenvallers. Eerder deze maand werd bekend dat fabrieksorders, de industriële productie en de export in augustus sterk waren gedaald. De afnamen waren zelfs de sterkste sinds 2009. En het beleggersvertrouwen daalde in oktober voor de tiende maand op rij. De krimp in het tweede kwartaal werd gevolgd door een herstel van slechts 0,1% in de periode daarna. Uit de achterliggende cijfers komt naar voren dat de private consumptie in Duitsland in het derde kwartaal met 0,7% is toegenomen, terwijl de kapitaalinvesteringen met 0,9% daalden. In welke relatie moet het dalende beleggersvertrouwen, consumentenvertrouwen en vertrouwen in de economie worden gezien ten opzichte van het gestegen producentenvertrouwen?

De koopkracht van ambtenaren stijgt in 2015 met 1%, als gevolg van een premieverlaging door het ABP voor het ouderdoms- en nabestaandenpensioen in 2015. De feitelijke premie daalt van 21,6% naar 19,6% van het bruto salaris. De afschaffing van de hersteltoeslag (3%) heeft het grootste effect in de premiedaling. Ook de wettelijk verlaagde opbouw van het pensioen zorgt voor een lagere premie. Er zijn ook factoren die de premie verhogen. Bijvoorbeeld de prognose over de levensverwachting en eenmalige kosten voor het verlengen van bestaande uitkeringen van 65 jaar naar de nieuwe AOW-leeftijd. De werkgever, de overheid dus, gaat in 2015 een iets groter deel van de pensioenpremie betalen: 68% (was 65,79% in 2014). De werknemer betaalt 32% van de premie. Voor premiebetalende deelnemers betekent de verlaging van de premie, de veranderde grondslag waarover premie wordt geheven en de nieuwe verdeling tussen werkgevers en werknemers, dat ze circa 1% van het salaris minder aan pensioenpremie gaan betalen. Voor alle duidelijkheid staat hier dat de opbouw van pensioenreserves wordt verminderd en dat de ambtenaren een sigaar uit eigen doos krijgen gepresenteerd, namelijk een lagere pensioenuitkering op de dan geldende pensioengerechtigde leeftijd. Het fonds zegt, evenals andere grote pensioenfondsen, geen mogelijkheden te zien om de pensioenen in de komende 10 jaar te laten meegroeien met de gemiddelde loonontwikkeling bij overheid en onderwijs, de zogenaamde indexatie. Daarvoor is de dekkingsgraad onvoldoende. De al jaren niet doorgevoerde indexatie van pensioenuitkeringen heeft de koopkracht gemiddeld al >10% doen afnemen. Ik spreek hier uit eigen ondervinding; mijn gedaalde koopkracht zit al tegen de 15% aan. Pensioengerechtigden zouden gebaat zijn met een verdere negatieve ontwikkeling van de inflatie (laat Draghi, Dijssel en Knot dit maar niet lezen) in een deflatoire spiraal, waardoor consumenten meer waar voor hun pensioengeld krijgen.

Staatssecretaris Jette Klijnsma krijgt het moeilijk. De helft van de Nederland gemeenten, stel 200, weet nog niet te weten hoe zij 'beschut werk' moet gaan regelen voor de allerzwaksten op de arbeidsmarkt. Ongeveer 130 gemeenten wil die kwetsbare mensen in plaats van begeleid werken dagbesteding aanbieden. Klijnsma heeft eerder naar buiten gebracht dat zij voor tenminste 30.000 mensen beschut werk komt: een baan bij gemeenten met veel begeleiding en aanpassingen. Een groot aantal gemeenten tobt nog met de vraag hoe ze dat in moeten gaan richten en waar ze het geld vandaan moet halen. Naast de loonkosten als gemeenteambtenaar zal de gemeente ook nog €8500 per jaar kwijt zijn aan begeleidingskosten plus dat ze op dit terrein geen kennis van zaken hebben. De Tweede Kamer vindt dagbesteding geen goed alternatief en de vakbonden vinden het een grove schending van het sociaal akkoord en het regeringsakkoord. Wat blijft is dat de afspraken die met partijen zijn gemaakt over de afbouw van de sociale werkvoorziening (werknemers met een afstand tot de arbeidsmarkt die een vast contract hebben) niet onder de reorganisatie gaan vallen, maar gemeenten zeggen nu dat ze van de overheid daar geen geld voor krijgen. Klijnsma zal nu in moeten grijpen.

De zorgen over de economie van de eurozone nemen verder toe. Zo is de inflatie in november volgens verwachting iets gedaald, naar 0,3%, mede als gevolg van dalende energieprijzen. Het is daarmee de veertiende maand op rij dat de inflatie meer dan de helft lager uitkomt dan het doel van de Europese Centrale Bank (ECB) van rond de 2%. De werkloosheid bleef stabiel op 11,5%. Vooral zorgenkind Italië deed het slecht, daar steeg de werkloosheid van 12,3% naar 13,3%. Nederland zit met 6,5% ver onder het gemiddelde. Schokkender zijn de cijfers over de jeugdwerkloosheid in Zuid-Europa te noemen. In Spanje (53,8%), Griekenland (49,3%) en Italië (43,3%) is een verloren generatie aan het ontstaan. Al eerder was bekend dat de groei in de eurozone in het derde kwartaal een schamele 0,2% was. In combinatie met de lage inflatie kan met recht van stagnatie worden gesproken. ECB-president Mario Draghi heeft al eerder zijn zorgen over de lage inflatie, uitgesproken.
De bedrijvigheid in de Amerikaanse dienstensector is in november minder sterk gegroeid dan een maand eerder. De PMI-inkoopmanagersindex, de graadmeter voor de bedrijvigheid, zakte van 57,1 naar 56,3. De samengestelde index, waarin ook cijfers over de industrie zijn verwerkt, daalde van 57,2 tot 56,1. De eerste aanvragen voor een werkloosheidsuitkering in de VS zijn vorige week met 21.000 gestegen naar 313.000. Het cijfer van een week eerder werd herzien tot 292.000 aanvragen, van een eerder gemelde 291.000.

De wegen zijn kapot, justitie gaat failliet en er dreigt een tekort aan stroom. België is een land vol problemen. Waarom gaan de Belgen demonstreren tegen een regering die belooft de problemen op te lossen? Rookpluimen boven Brussel. Smeulende autowrakken op straat. Politie, gewapend met traangas en waterkanon, oog in oog met gemaskerde relschoppers. Het was even schrikken in België toen een vreedzaam begonnen massabetoging tegen geplande bezuinigingen begin deze maand ontaardde in een veldslag. Vakbonden en oppositie hebben een ‘hete herfst’ aangekondigd. Niet alleen afgelopen maandag, maar ook op 1, 8 en 15 december leggen werknemers het werk neer. De climax moet de nationale stakingsdag op 15 december worden. Waarom, zult U zich afvragen? De Belgische vakbonden voeren actie tegen miljardenbezuinigingen in het regeerakkoord. In 2030 moet de wettelijke pensioenleeftijd 67 jaar zijn. Nu gaan Belgen gemiddeld op hun 59ste met pensioen. De regering wil de komende vijf jaar 80.000 banen creëren. Verder zoekt de (federale) Belgische overheid naar €12 mrd om het begrotingstekort (deels) te dichten. €8 mrd moet worden gevonden door te besparen op overheidsuitgaven en door te snijden in de sociale zekerheid, vooral in het ziektekostenstelsel; 4 miljard moet komen uit nieuwe inkomsten: lastenverzwaring, het aanpakken van in buitenland ‘verstopte’ vermogens en door het verhogen van de accijnzen op tabak, diesel en sterke drank. “Aanleiding voor de onrust” zijn de plannen van de in oktober aangetreden regering onder leiding van de 38-jarige neoliberale premier Charles Michel. Met zijn kleine Waalse liberale partij MR smeedde Michel een centrum-rechtse coalitie met de Vlaams-nationalistische N-VA en Vlaamse christen-democraten en liberalen. Volgens N-VA-leider Bart De Wever, die geen premier wilde worden maar wel de grootste partij van België leidt, moet het land volledig op de schop. België kampt namelijk met chronisch achterstallig onderhoud.” Merkel ontving de nieuwe premier en verwelkomde hem met de uitspraak dat ze blij is dat België nu gaat werken aan de achterstand die het land heeft in de uitvoering van de Berlijnse dictaten, zoals die door de EC worden opgelegd. Het neoliberale beleid, waarmee Nederland al langer wordt geregeerd, een afbouw van de verzorgingsstaat, een versobering van de samenleving en de ondersteuning van de kwetsbaren, moet ook tot België doordringen. Het resultaat wordt dat de rijken rijker worden en de armen armer. Het eindstation zal worden bereikt als de financiële wereld de macht zal overnemen van de politiek.

De rentes op Zuid-Europese staatsleningen zijn deze week gedaald tot historisch lage niveaus. De financiële markten speculeren erop dat de Europese Centrale Bank uiteindelijk ook staatspapier gaat opkopen om de inflatie en economische groei in de eurozone aan te jagen. ECB-president Mario Draghi stelde recentelijk dat zijn zorgen over de lage inflatie zijn toegenomen. Hij beloofde dat de centrale bank alles, maar dan ook alles, in het werk zal stellen om te voorkomen dat de doelstelling van net geen 2% geldontwaarding buiten beeld raakt. Dat werd door de financiële markten opgevat als een voorbode van ingrijpendere maatregelen dan de ECB tot dusver heeft aangekondigd. De rente op tienjarige Spaanse staatsleningen daalde hierdoor voor het eerst onder de 2%. Die op vergelijkbare Italiaanse leningen stond daar net boven, maar eveneens op een historisch laag niveau. Hoe hoog is de prijs die de eurozone hiervoor gaat betalen. Je kunt de geldpersen niet onbeperkt 24/24 7/7 laten draaien. Mark these words!

Detailhandelaar Halfords gaat het niet redden. Dat maakten de curatoren van de keten die begin oktober failliet ging bekend. De ongeveer 90 verkooppunten zijn de deuren gesloten, maar de 28 franchisezaken zijn wel open. De curatoren zijn nog in gesprek met ,,een serieuze overnamekandidaat'' die zich pas in een zeer laat stadium meldde. Naar verwachting kan in de loop van volgende week worden meegedeeld of dit wel lof niet leidt tot een doorstart. Door de sluiting van de winkels verliezen circa 450 medewerkers hun baan. Mocht er toch een volgend hoofdstuk komen in de historie van Halfords, dan zal een deel van het personeel overgaan naar de koper. Blijft die deal ook uit, dan zal een aantal medewerkers worden gevraagd de curatoren te helpen bij de afwikkeling van het faillissement. Sinds het faillissement, toen er nog 536 mensen bij Halfords werkten, is volgens een woordvoerder gesproken met een aantal serieus geïnteresseerde partijen en tot voor kort leek redding nabij. De zegsman kon geen specifiek struikelblok aangeven in de onderhandelingen. ,,Elke partij heeft zijn eigen eisen en prioriteiten''. De woordvoerder noemde de uitkomst, zeker gezien het aanvankelijke optimisme, ,,des te rauwer''. De hoop is nu gevestigd op de laatste gesprekspartner, waarvan de zegsman geen verdere details kon geven. ,,Mocht ook dat mislukken dan openen de winkels wellicht voor een opheffingsuitverkoop. De curatoren zullen toch van de voorraden af moeten''.

De personeelsbestanden in het bankwezen worden afgebouwd als gevolg van internet-bankieren en verdere automatisering van de ICT. Bij Rabobank verdwijnen tot 2016 meer dan 9200 arbeidsplaatsen. De nieuwe bestuursvoorzitter, Wiebe Draijer, zei eerder al naar Silicon Valley te kijken voor digitale oplossingen voor problemen en voor vernieuwingen. ABN Amro schrapt 650 tot 1000 banen tot 2018. De staatsbank wil het aantal kantoren verder concentreren en tegelijk het dienstenaanbod van ieder kantoor verbeteren. Daarvoor neemt De bank dit jaar een voorziening van €50 tot €75 mln voor de reorganisatie. Verder investeert ABN Amro tot 2018 een extra bedrag van ongeveer €150 mln in het versnellen van de digitalisering van de belangrijkste klantprocessen. ING gaat de komende drie jaar ongeveer 1700 banen in Nederland schrappen omdat het financieel concern verder inzet op de digitalisering van zijn bankactiviteiten en omdat klanten steeds meer online zaken doen. Daarnaast worden een aantal voltijdbanen die worden vervuld door externe dienstverleners met circa 1075 worden verminderd. De ingreep is nodig om te moderniseren en om het hoofd boven water te houden. De ontslagen vallen hoofdzakelijk op het hoofdkantoor bij de administratieve diensten, de callcenters en IT-afdelingen. De meeste banen komen te vervallen bij het hoofdkantoor voor consumentenbankieren bij ING, bij de administratieve diensten, de callcenters en IT-afdelingen. „Er zal sprake zijn van een heel beperkt natuurlijk verloop”, aldus een woordvoerster. Om het IT-systeem verder te versimpelen en te automatiseren, trekt ING €200 mln uit. In verband met het banenverlies wordt een voorziening voor belastingen getroffen van €320 mln in het vierde kwartaal van dit jaar. De ingrepen moeten volgens de bank leiden tot een jaarlijkse kostenbesparing van €270 mln vanaf 2018. Op dit moment werken er bij ING in Nederland zo'n 16.000 mensen, wereldwijd zijn dat er 53.000.

De KLM gaat €700 mln bezuinigen in de komende 5 jaar. Daarbij worden ontslagen niet uitgesloten.

Terwijl de huren van winkels internationaal records breken, worden in Nederland dalingen genoteerd. En voor het eerst ook in de grote steden, schrijft vastgoedadviseur Cushman & Wakefield. In de Nederlandse winkelstraten is het een slagveld, gedreven door de afgenomen vraag van retailers en toegenomen leegstand. Alleen de huren in Amsterdam en Utrecht houden stand. „Wij kijken alleen naar de tophuren”. „Die gaan veelal zo’n €50 tot €100 per vierkante meter omlaag. Dit nieuws is geen verrassing. Ik zie al >2 jaar teveel etalages het 'sluitingsuitverkoop' en leegstaande panden in winkelcentra. Ik verwacht dat die trend in de komende tijd verder doorzet.

De inflatie in Duitsland is in november gezakt tot 0,6% op jaarbasis, van 0,8% een maand eerder. De inflatie in de grootste economie van Europa ligt nu op het laagste niveau sinds februari 2010. Op basis van de geharmoniseerde Europese meetmethode kwam de inflatie uit op 0,5%, tegen 0,7% een maand daarvoor.

Deze week was er opschudding over een brief van het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken aan de Tweede Kamer daar over 'Turken in Nederland die zich hier gediscrimineerd voelen'. De spil waren eerdere uitspraken van minister Asscher over de onvoldoende wijze waarop Turken integreren in onze samenleving. Koenders moest tussenbeide komen. Hij belde een halfuur met zijn collega in Ankara en stelde dat de problemen waren opgelost. Dat bleek niet het geval te zijn. De Turkse regering is verbolgen over het feit dat minister Asscher negatieve conclusies heeft getrokken uit een rapport, dat in opdracht van de overheid is uitgevoerd, als gevolg waarvan Asscher heeft aangekondigd dat enkele met naam en toenaam genoemde Turkse verenigingen, 5 jaar lang zullen worden gevolgd over de wijze waarin ze participeren in de integratie van Nederlandse Turken. In die enquête worden Turkse jongeren neergezet als 'ontvankelijk voor radicalisme en supporters van terreur'. Het is onacceptabel voor Ankara dat 'Turken, die deel uitmaken van de Nederlandse samenleving, op een agressieve en racistische wijze aangevallen worden'. De Turkse regering stelt dat Turken, die in het buitenland wonen, worden gestimuleerd in de landen op het sociale, culturele, economische en politieke vlak, zo actief mogelijk te zijn. De Turken hebben het recht om in contact te blijven staan met het moederland, hun eigen cultuur, hun normen, hun tradities te behouden en hun religieuze verplichtingen na te komen. Dat ligt vast in internationaal recht. Het is voor Ankara niet acceptabel dat Turken in Nederland bloot worden gesteld aan discriminatie en dat ze doelwit worden van racistische aantijgingen en islamofobe aanvallen. MP Rutte sprak van een niet opgeloste zaak. Het kabinet eist geen excuses van de Turkse regering, minister Koenders zegt dat er helemaal geen sprake is van kritiek van de Turkse regering op het integratiebeleid van minister Asscher. De Turkse ambassadeur heeft Koenders verzekerd dat er geen sprake is van een beschuldiging aan het adres van de Nederlandse regering, het Nederlandse volk en Nederland als land. Ook niet aan de politiek, komt Wilders hiermee weg? Asscher houdt dan ook voet bij stuk. De Turkse aandelenbeurzen profiteerden deze week flink van de gedaalde olieprijs. De Borsa Istanbul Stock Exchange (BIST) bereikte het hoogste niveau in anderhalf jaar. Beleggers reageerden positief op het besluit van de OPEC om het productieniveau te handhaven. Turkije profiteert daarvan. Het land importeert grote hoeveelheden energie en heeft daarom te kampen met een groot tekort op de lopende rekening. In oktober daalde het tekort met bijna 16% tot ruim $6,2 miljard.

Meer dan de helft van de kiezers (56%) vindt de integratie in Nederland „in grote mate of volledig mislukt”. Vooral de mensen die op de PVV of de VVD hebben gestemd vinden dat, respectievelijk 95% en 71%. Kiezers van D66 en PvdA hadden dit oordeel het minst: 27% en 35%. Dat blijkt uit de wekelijkse peiling van Maurice de Hond. Verreweg de meeste kiezers (82%) vinden dat de PvdA verantwoordelijk is voor de in hun ogen mislukte integratie van immigranten de afgelopen tientallen jaren. Vooral degenen die op de PVV, VVD en CDA stemmen geven dat aan. In de gewone peiling verandert deze week weinig. De harde uitspraken afgelopen week van PVV'er Machiel de Graaf over moslims en de sluiting van alle moskeeën in Nederland, doen de partij geen afbreuk. De PVV was virtueel al de grootste en krijgt er nog een zetel bij (28) ten koste van de VVD (21). In de Tweede Kamer zorgden zijn uitlatingen wel tot ophef. Ook CDA en D66 blijven in de peiling profiteren van het slechte oordeel voor de coalitie van VVD en PvdA. Ze zouden 24 en 23 zetels kunnen halen als mensen nu mochten stemmen voor de Tweede Kamer, 11 meer dan ze nu hebben in de Kamer.

Slotstand indices 28 november 2014/week 48: AEX 425,86; BEL 20 3287,91; CAC 40 4.390,18; DAX 30 9980,85; FTSE 100 6.722,62; SMI 9150,46; RTS (Rusland) 974,27; DJIA 17828,24; NY-Nasdaq 100 4.337,785; Nikkei 17459,85; Hang Sen 23975,40; All Ords 5298,10; €/$ 1,2452; goud $1.168,50; dat is €30.133,41 per kg, 3 maands Euribor 0,082%, 10 jarig Staat 0,815%.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , . Bookmark de permalink.