UPDATE29092012/135 Europese aandelenbeurzen deze week in de min

Ik doe nog even een stapje terug naar twee uitspraken, die ik in blog 134 heb gedaan. In feite gaat het over mijn aanname dat aan het einde van een lange-golf van Kondratieff (60 jaar) al het overtollige geld moet worden vernietigd. De vraag zou kunnen zijn: is dat een must dan wel een optie. Ik wil daarover niet onduidelijk zijn: het is noodzakelijk voor de volgende golf/generatie om met een schone lei aan de opbouw van de nieuwe wereld aan te kunnen vangen. Het moet dus, maar dat betekent niet dat in alle gevallen politici die besluiten daartoe moeten nemen. Het kan een crash zijn op de effectenbeurzen of verlies van vertrouwen in de dollar en/of de euro. Ook de natuur kan dat afdwingen. Denk aan een griep-epidemie zoals de Spaanse griep die wereldwijd heerste in de jaren 1918-1919 en tussen de 20 en 40 miljoen levens eiste. De griep ontstond als een gemuteerd varkensvirus uit China, wordt aangenomen. Het begon met hoge koorts, hoesten, spierpijn en keelpijn. Gevolgd door extreme moeheid en flauwtes. Men verloor zoveel energie dat men niet meer kon eten en drinken. De ademhaling werd steeds moeilijker, gevolgd door de dood. De medische wereld had geen passend antwoord. Het waren vooral de mensen in de leeftijdsgroep van 20-40 jaar die overleden. Een andere dreiging is de inslag van een meteoriet of een natuurramp in de vorm van een tsunami voortkomend uit aardverschuivingen. Denk daarbij ook aan de aardbeving van San Francisco op 18 april 1906, waarbij 3000 doden vielen en de stad in een puinhoop veranderde. Gevaren, die kapitaal vernietigen, dreigen dus vanuit allerlei kanten. Een ander aspect volgt uit de schets die Vermeend en van der Ploeg geven over de stand van zaken in de euro- en schuldencrisis. Ik deel hun gereserveerdheid over de te positieve aannames over het koopkrachtbeleid en de gevolgen daarvan voor de economische groei. Ik vraag mij af of we -achteraf- wel zo gelukkig zullen zijn met de export van onze industrie naar de zwakke Zuid-Europese landen. De Jager stelt dat wij daarmee onze economische activiteit overeind houden, dat mag zo zijn, maar wie gaat daarvan uiteindelijk de rekening betalen? Het mag niet zo zijn dat we en de goederen leveren en daarna ook de rekening betalen middels het Europese noodfonds dan wel middels de staatsgegarandeerde export- kredietverzekering! Ik heb zo mijn bedenkingen …………….. Een heel ander onderwerp waar ik aandacht voor vraag is een structuurwijziging in het bankwezen, die ingrijpende gevolgen kan hebben voor de relatie bank versus klant. Op de eerste plaats maak ik mij grote zorgen over de toenemende fraude bij internetbankieren door cybercriminelen. Zo langzamerhand is iedereen wel eens geconfronteerd met phishing. Criminelen die proberen de inlogcodes te pakken te krijgen door malware op computers te installeren. Een programma dat gebruikersnamen en wachtwoorden steelt met als doel een bankrekening te plunderen. Tot dusverre gaan de banken, met uitzondering van de RABObank volgens het TV-programma Radar, daar soepel mee om. Ze vergoeden het gestolen geld. De eisen die de RABO stelt aan haar klanten, in dergelijke gevallen, zijn exorbitant hoog. Klanten die geld zijn kwijtgeraakt door het handelen van cybercriminelen, veelal uit Oost-Europa, moeten niet alleen aantonen dat ze te goeder trouw hebben gehandeld, geen pincode hebben afgegeven en toch geld zijn verloren, krijgen dat lang niet altijd vergoed van de RABObank. De vraag is hoe actief de banken zelf zijn met het beveiligen van hun software voor internetbankieren. In ieder geval is dat op dit moment onvoldoende. Het wachten is op het moment dat de banken moeilijker gaan doen bij fraude bij internetbankieren. Wat doet Justitie eigenlijk? Waar kan de burger terecht om aangifte te doen en welke afdeling gaat daarmee aan de slag. Als er geld van een rekening wordt overgemaakt is er een begunstigde, in ieder geval een bank waar het geld naartoe is getransfereerd. En met medewerking van die bank, ook al staat die in Roemenië, moet het mogelijk zijn de cybercrimineel te traceren. Op de tweede plaats is het mogelijk dat klanten de bank niet langer vertrouwen dat zij als een goed huisvader passen op hun geld. Wat er dan kan gaan gebeuren is dat klanten hun tegoed cash op willen gaan nemen. Maar de meeste bankvestigingen hebben geen loket meer waar contant geld kan worden opgenomen. De kassier is uit het beeld verdwenen. Hij is omgeschoold tot een verkoper. Als je cash wil innen, word je verwezen naar de pinautomaat. Ik heb dat onlangs zelf meegemaakt. Het ging om een klein bedrag en dan is er geen probleem. Bij grotere bedragen wel. Ik probeer me voor te stellen wat er gebeurt als er een bankrun zou ontstaan. Voor een goed verstaander ik zeg niet dat daar op dit moment in dit land sprake van is, maar de vraag is wel welke maatregelen de banken hebben genomen als die situatie wel zou ontstaan. Nu zeggen de banken 'naar welke bank moeten wij uw spaargeld overboeken' maar dat is geen antwoord op de vraag. De klant wil zijn spaartegoed in contanten opnemen en wel uiterlijk morgen. Ik vrees dat vrijwel geen enkele grote bank in dit land dat kan realiseren. Daarover moet de politiek uitspraken gaan doen en banken dwingen daarvoor maatregelen te nemen. De spaarder heeft recht op zijn spaargeld dat hij heeft toevertrouwd aan de bank. Dat is de basis van vertrouwen tussen klant en bank.

In 2011 kreeg de schatkist iedere dag €100 mln minder binnen dan het uitgaf, dit jaar is dat bedrag gedaald naar €80 mln en als alle aangekondigde bezuinigingen en hervormingen worden doorgevoerd daalt dat bedrag volgend jaar naar €46 mln per dag. Dat is nog altijd €17 mrd per jaar, hetgeen een stijging van de staatsschuld betekent van 4,25%, bij een begrotingstekort van 2,7%.

Als de VVD en PvdA onderhandelaars erin zouden slagen met een adequaat pakket maatregelen te komen dat voldoende perspectief biedt op herstel van onze economie, gezonde overheidsfinanciën en evenwichtige inkomensverhoudingen, zou dat de somberheid in dit land weg moeten nemen. Op dit moment ziet 71% van de bevolking de toekomst somber in. Vanuit die optiek moet het VVD-PvdA regeerakkoord leiden tot een nieuw elan en optimisme. Daarom is het nodig, ondanks het gebrek aan overheidsmiddelen, daarin ook groei-stimulansen op te nemen. Extra groei maakt het mogelijk het begrotingstekort sneller naar nul te brengen en heeft ook een gunstig effect op de werkgelegenheid, zeggen de beide linkse economen. Dat laatste is zeker waar, maar als we gaan bezuinigen en groei-impulsen gaan geven aan onze economie dan mag de 3% norm daarbij niet in de weg staan. Als we gaan bezuinigen en gaan snijden in de verzorgingsstaat kost dat koopkracht en dat leidt tot een lagere economische activiteit. En als ingezet wordt op groei van de werkgelegenheid gaat dat ten koste van een hogere staatsschuld. Zo simpel als het hier voorgesteld wordt is het niet. Daar komt bij dat wij voor een groot deel van onze economische activiteiten afhankelijk zijn van de handel in de eurozone, maar ook het volume van de wereldhandel speelt een rol (voor de Rotterdamse haven en Schiphol). Van groot belang is dat de onderhandelaars niet komen met een regeerprogramma dat al achterhaald is door de werkelijkheid. De Duitsers hebben daar een woord voor: Relikt, hetgeen zoiets betekent als 'voorbij'. De slechtste aanpak van de huidige problematiek is te kiezen voor 'de Griekse aanpak'. Daarbij komt een nieuw gevaar in beeld: der Spiegel schrijft dat om de financieel/economische problemen van Spanje en Italie onder controle te krijgen het vermogen van het ESM zou moeten worden verhoogd van €500 naar €2000 mrd. Voor Nederland zou dat betekenen dat de bijdrage van €40 mrd, dat is goedgekeurd door het parlement, moet worden verhoogd naar €160 mrd. Zo een bedrag is wel 45% van onze staatsschuld. Zo een bedrag is wel 50% van ons spaargeld. Zo een bedrag is wel 13 keer de bezuinigingen van het Kunduz-akkoord. Der Spiegel schreef afgelopen weekend: de slagkracht van het ESM moet worden verhoogd. Dft.nl: de landen van de eurozone willen de capaciteit van het noodfonds ESM drastisch verhogen. Het ESM zou voor noodgevallen 2 biljoen euro (2000 miljard euro) beschikbaar moeten hebben. Dat is vijf maal zoveel als het ESM op dit moment heeft. Op deze manier zouden ook grote landen als Spanje en Italië in noodgevallen kunnen worden ondersteund. De meeste landen, waaronder Duitsland, zouden in ieder geval instemmen met de verhoging van het beschikbare geld. Dat zou pas gebeuren nadat het ESM binnenkort in werking is getreden. Wel zou de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble willen dat het Duitse parlement zich achteraf uitspreekt over de maatregel. Schäuble kan dat zo wel zeggen, maar het Constitutionele Hof in Karlruhe heeft gesteld dat het Duitse parlement daarin moet toestemmen. Nu zou Merkel het Duitse parlement voor het blok zetten, wetende dat binnen de CDU/CSU fractie daar veel verzet tegen is. Alleen met de medewerking van de socialistische oppositiepartij SPD krijgt Merkel voldoende steun. Hierover is in Duitsland het laatste woord nog niet gesproken. Volgens Der Spiegel zou alleen Finland willen dat het Finse parlement al voor de verhoging zich over de zaak buigt. Volgens Helsinki is de verhoging van het budget van het ESM een ingrijpende wijziging van het oorspronkelijke plan. Fins verzet zou de eventuele verhoging kunnen vertragen. Volgens bronnen van Der Spiegel zou de verhoging van het beschikbare geld gefinancierd moeten worden op de manier waarop ook het tijdelijke noodfonds EFSF zou worden bekostigd. Dat wil zeggen dat niet alleen de deelnemende landen aansprakelijk zijn, maar dat ook private geldschieters enig risico op zich nemen. Deze constructie bleek bij het EFSF echter niet goed te werken omdat er te weinig belangstelling onder private geldschieters was. Hetgeen ik niet vreemd vind, aangezien bancaire en financiële instellingen andere risico-inschattingen maken als politici. Ik heb voor de behandeling van het ESM in de 2e Kamer uitvoerig verzet gevoerd tegen de voorwaarden waaronder het ESM zou gaan functioneren. Ik blijf bij mijn stelling dat het beleid van het ESM ertoe zal leiden dat de rijkere Noord-Europese eurolanden worden 'leeggehaald, in de betekenis van leeggeroofd, en net zo berooid achterblijven als de zwakke Zuid-Europese. Wat resteert van Europa is een leeg karkas, waarmee wij verdwijnen uit de Top5 van 's werelds belangrijkste financieel/economische centra. Het laatste nieuws is dat volgens het Duitse ministerie van Financien de uitbreiding van het ESM-kapitaal een illusie is. Participatie vanuit het bedrijfsleven is wel een optie, maar in het verleden hebben ondernemers niet positief gereageerd op het versterken van de slagkracht van het noodfonds.

Ik kom nog uit een periode waarin banken een baken waren van degelijkheid en vertrouwen. Waar bankiers integer waren. Die eerlijkheid en veiligheid is thans soms ver te zoeken. We kregen de eerste waarschuwing in 2001 door geldproblemen met de afwikkeling van aandelen-lease contracten. Het ging om 700.000 contracten met een waarde van €6,5 mrd. Veel deelnemers bleven, na de crash, achter met een restschuld. LegioLease, dochter van Aegon/Labouchere/Dexia, nam de winst en beleggers het verlies. We zijn ook gewaarschuwd in 2006 door het TV-programma Radar dat constateerde dat er met 6 miljoen beleggingsverzekeringen iets goed fout was. De AFM deed onderzoek: de woekerpolissen bleken complex en te duur te zijn. Verzekeraars gaven ook geen juiste voorstelling van zaken die op kon treden bij tussentijdse beeindiging. Verzekerden werden geconfronteerd met groot financieel nadeel. De woekerpolissen-affaire is nog steeds niet afgewikkeld, als mijn informaties juist zijn. Niet alle banken hebben haast. Daarna kwam midden 2007 de oplichting van financiele instellingen onderling: de sub-prime affaires. Het spaargeld van de klanten moest worden ingezet als risicodrager. De overheden moesten de banken leningen verschaffen om ze van de ondergang te redden. En dan de bonuscultuur die ongewenste vormen aannam. En dan nu het in rekening brengen van provisies en kosten van vermogensbeheer en beleggingen in (obligatie)fondsen. De AFM gaat met kritiek naar buiten komen. De voorlichting over de kwaliteit van fondsen en de daarbij behorende kosten is, in zijn algemeenheid, beneden peil. Het is door de banken verpakt in een grijze massa, die verre van transparant is. De AFM zegt daarover dat zij hun beste mensen op deze materie hebben gezet, die als rechercheurs te werk moesten gaan, aangezien de kosten, die de bank in rekening brengt, verstopt zijn op 'afgelegen' plekken. Kennelijk om te voorkomen dat clienten erachter zouden komen dat er nog wel 20 verschillende kosten in rekening worden gebracht. Niet rechtstreeks aan de client, maar 'onzichtbaar' ten laste van de rendementspot van het fonds. De client betaalt zelf een fee van ca 1% van het belegde bedrag en verder nog een *tigtal kosten, die door de bank niet worden verantwoord aan de klant. Beleggers worden misleid door het 'wegstoppen' van verborgen kosten, maar ook doordat de normen en waarden zijn gewijzigd. In mijn tijd was beleggen in aandelen risicovoller dan beleggen in vastrentende waarden, als (staats)obligaties. Toen was het rendement van een obligatiefonds net iets hoger dan de marktrentes. Staatsobligaties van de Westerse landen waren 'goudgarant'. We kennen de realiteit en weten dat lang niet alle landen van de eurozone die kredietstatus nog hebben. Maar veel erger is dat fondsbeheerders effecten inzetten om ermee te speculeren om zodoende een hoger resultaat te bereiken (wat in veel gevallen een extra bonus oplevert). Dat gebeurt met derivaten, waarvan we weten dat je daarmee kunt winnen maar ook verliezen. En die verliezen worden ten laste van de beleggingsfonds gebracht en dus van de beleggers. De AFM komt met voorstellen die meer transparantie moet gaan opleveren voor de belegger, die in heel veel gevallen een buitenstaander is op financieel/beleggingstechnisch terrein. In de Brandpunt-uitzending van afgelopen zondagavond (Ned2) was een ondernemer aan het woord die zijn bedrijf verkocht had en de opbrengst, als zijn pensioen, veilig wilde beleggen in vastrentende waarden bij een bekende vermogensbeheerder. Het resultaat is dat hij de helft van zijn vermogen is verloren in die zogenaamde 'defensieve' belegging. De zaak is onder de rechter en die moet nog 'recht' spreken.

De aard van de problematiek in Europa wordt dieper, de maatregelen die door de regeringsleiders worden ingezet leveren niet tot het beoogde resultaat. De Grieken hebben meer noodhulp nodig, ze vragen €13 tot 15 mrd, en meer tijd. De Grieken zelf zeggen dat er gat in de financiele opzet zit van €11,5 mrd. Er gaan geruchten dat het IMF zijn handen wil aftrekken van Griekenland. De trojka heeft nog zeker 4 weken nodig voor de eindrapportage van het al maanden lopende onderzoek.

Uit Italië komen sombere berichten over een forse daling van de bestedingsruimte van de consumenten. Er wordt rekening gehouden met een daling van 3% ten opzichte van 2011. Zo een ontwikkeling heeft zich sinds 1946 niet meer voorgedaan. Veel Italianen hebben problemen met de koopkracht, door het verlies aan arbeidsplaatsen en door de bezuinigingen van het kabinet-Monti. Kleine winkels in de detailhandel hebben het moeilijk. Sinds 2007, het hoogtepunt van de ontwikkeling van de Italiaanse economie tot nu toe, is de gemiddelde consumptie per hoofd van de bevolking met 6,5% gedaald. Kredietbeoordelaar Standard & Poor's (S&P) is negatiever gestemd over de economische verwachtingen voor de eurozone. S&P rekent nu voor dit jaar op een krimp van 0,8% en een stagnatie van de economie in 2013. In juli voorspelde het bureau nog een krimp van 0,7 procent in 2012 en een groei van 0,3 procent volgend jaar. ,,De recente economische indicatoren blijven een somber beeld voor Europa schetsen. De data bevestigen onze opvatting dat de regio een nieuwe periode van recessie betreedt, na drie kwartalen van negatieve of vlakke groei sinds het laatste kwartaal van 2010''. S&P is vooral negatiever gestemd over Spanje. Het bureau verwacht dat de Spaanse economie in 2013 met 1,4 procent zal krimpen. Eerder rekende de kredietbeoordelaar op een teruggang in Spanje van 0,6 procent volgend jaar. De Spaanse regering wil de mogelijkheden voor werknemers om vervroegd met pensioen te gaan aan banden leggen. Volgens premier Rajoy is de pensioenleeftijd van 65 jaar, die nu in Spanje geldt, ,,redelijk, als er daadwerkelijk aan wordt voldaan''. Veel werknemers gaan echter al rond hun 60ste met pensioen. Rajoy wil de mogelijkheden voor zo'n vroeg pensioen nu beperken. De pensioenplannen maken deel uit van de nieuwe bezuinigingsmaatregelen groot €20 mrd bovenop de €65 mrd die al lopen. Die moeten ervoor zorgen dat Spanje zijn begrotingstekort dit jaar verder weet terug te dringen. Spanje streeft ernaar het gat op zijn begroting dit jaar te verkleinen van 8,9 naar 6,3 procent van het bruto binnenlands product. De regering in Madrid komt met 43 wetsvoorstellen om de economie te stimuleren. De vele bezuinigingen die hiervoor worden doorgevoerd, lijken echter averechts te werken. De pensioengerechtigde leeftijd wordt verhoogd naar 67 jaar. Daarbij teken ik wel aan dat de werkeloosheid in Spanje ca 25% is. Ik vraag me dan ook af welk rendement verlenging van de arbeidsduur oplevert. De economische krimp die door de ingrepen wordt veroorzaakt, zorgt voor lagere belastinginkomsten waardoor het gat op de begroting nauwelijks afneemt. Eerder deze week bleek dat het tekort van Spanje in de eerste 8 maanden van dit jaar hoger was dan in dezelfde periode een jaar eerder. Na Catalonië, Valencia en Murcia overwegen nu ook de belangrijke Spaanse regio Andalusië noodhulp bij de centrale regering in Madrid aan te vragen ter grootte van €5 mrd en Castilië-La Mancha voor €848 mrd. In totaal zit er €18 mrd in het Spaanse noodfonds, geld dat bestemd is om armlastige regio's te helpen. Op de financiële markten steeg deze week de rente voor 10-jarig staatspapier weer naar de 6%. Beleggers reageren terughoudend op een interview van de Spaanse premier Mariano Rajoy met The Wall Street Journal. Daarin stelde Rajoy dat Spanje zeker hulp zal vragen als de rente op de Spaanse staatsleningen ,,te lang, te hoog'' blijft. De Europese Centrale Bank (ECB) gaf begin deze maand aan bereid te zijn opnieuw staatspapier van eurolanden op te kopen, om de hoge rentes op die leningen te drukken. Eurolanden die daarvoor in aanmerking willen komen, moeten wel aan strenge economische voorwaarden van onder meer het IMF, voldoen. Rajoy gaf in het interview met de Amerikaanse zakenkrant nogmaals aan dat zijn regering nog moet vaststellen of die voorwaarden voor Spanje acceptabel zijn. De Spaanse centrale bank houdt rekening met een uitdieping van de recessie. Op basis van de nieuwe bezuinigingsmaatregelen stijgt in 2013 de Spaanse naar 90,5% van het bbp. De stresstest onder 14 Spaanse banken laat zien dat 7 banken zijn geslaagd voor de test, waaronder Banco Santander, Banco Bilbao Vizcaya Argentaria en Banco Sabadell SA. Het noodlijdende Bankia heeft met €24,7 miljard het meeste extra kapitaal nodig. In totaal hebben die 7 niet geslaagde banken €59,3 mrd extra kapitaal nodig om in zware economische tijden te kunnen overleven. De Spaanse regering heeft bij de EC een aanvraag voor noodhulp neergelegd voor de herkapitalisatie van Spaanse banken van €40 mrd. Eerder hebben de 17 regeringsleiders al ingestemd met €100 mrd.

Het vertrouwen in de Franse industrie is in september op het laagste niveau blijven steken sinds 2010. De vertrouwensindex was onveranderd op 90 in vergelijking met een maand eerder. De Franse industriebedrijven vrezen dat de productie in de komende maanden vlak zal blijven. De algemene vooruitzichten voor de industrie verslechterden in september. Het consumentenvertrouwen in Frankrijk is in september verder afgenomen. De vertrouwensindex kwam uit op 85, een punt lager dan in augustus.

Het programma van de Europese Centrale Bank (ECB) voor het opkopen van staatsobligaties kan, op de middellange termijn, risico's met zich meebrengen. Het is daarom van belang dat strikte voorwaarden worden nageleefd. Dat zegt de Duitse minister van Economische Zaken Philipp Rösler. Volgens de minister is het onder meer gevaarlijk dat sommige eurolanden betere financieringsvoorwaarden nastreven door middel van het opkoopprogramma, terwijl in andere landen gesproken wordt over verliezen die houders van staatsobligaties moeten slikken. Duitsers zijn iets somberder geworden over de vooruitzichten voor de eigen financiële situatie. Dat komt onder meer door de oplopende inflatie. Consumenten vrezen dat de koopkracht daardoor onder druk kan komen te staan.

Draghi zegt dat er reden is om optimistisch te zijn over de toekomst van de eurozone. Mijn eerste reactie is: ik zie teveel parameters die op rood staan en dat geeft nog niet het gevoel van 'er is licht in de tunnel'. Draghi wijst op de hervormingen die reeds in verscheidene landen zijn doorgevoerd. Waarop duidt de president van de ECB: de bezuinigingen die zijn en nog worden doorgevoerd, de afbouw van de verzorgingsstaat, de dalende koopkracht, het lage consumentenvertrouwen, dalende bedrijfsinvesteringen, de hoogst noodzakelijke herkapitalisatie van de financiele wereld? Hij waarschuwde dan ook dat ,,passiviteit'' het grootste gevaar voor de toekomstige stabiliteit vormt. Met andere woorden: het benoemen van een scenario dat vraagtekens zet bij de slappe besluitvorming van de 17 regeringsleiders moet onder de pet worden gehouden. Bij mij is recht recht en krom is krom. Iets wat krom is kun je niet recht maken door met data te manipuleren. Draghi liet verder weten dat hij er vertrouwen in heeft dat de Europese lidstaten het eens zullen worden over de vorm die de bankenunie zal moeten krijgen. Op dit moment is er nog enige onenigheid over onder meer de vraag of de ECB toezicht moet kunnen uitoefenen op alle banken binnen de eurozone, of dat alleen grote, zogenoemde systeembanken onder dat toezicht moeten vallen. De bankenunie gaat uit van het onder controle brengen van alle banken in de eurozone, dat zijn er 6000, bij dan wel onder supervisie van de ECB. Dat is een enorme klus en een grote verantwoordelijk die de ECB op korte termijn niet kan waarmaken. Als reden daarvoor wordt gegeven dat 'gezonde' banken een greep kunnen doen in het ESM zonder dat de politiek daarover iets te zeggen krijgt. Dat betekent dat niet de financiele wereld het risicodragend kapitaal levert voor de banken, maar de Europese belastingbetalers en dat is voor mij geen optie. Zo een ingreep moet wel worden gebruikt voor herkapitalisatie (versterking van de solvabiliteit) en niet voor liquiditeitstekorten. Daarvoor is de ECB. Maar we zouden ook gaan afspreken dat versterking van de buffers moeten worden gedaan door de aandeelhouders. Verder wordt geregeld dat het deposito-garantie-stelsel van €100.000 een Europees project wordt. Dat betekent dat als Spaanse banken omvallen onder meer Duitse en Nederlandse (spaar)banken Spaanse spaarders moeten gaan uitbetalen. Daar komt erg veel verzet tegen. De Duitse bondskanselier Angela Merkel, die evenals Draghi sprak op een bijeenkomst van Duitse industriëlen, sprak in de discussie over de snelheid waarmee de bankenunie moet worden opgericht. Zij suggereerde dat er voldoende tijd moet worden genomen om alle mechanismes van de unie goed in te stellen. ,,Ik ben voor een sterker bankentoezicht in de eurozone. Maar het Europese toezicht moet ook bindend zijn. Ik kan niet praten over een directe herkapitalisatie van banken in andere landen als we nog niet het recht hebben gecreëerd om in te grijpen''. Merkel trapt dus op de rem. Over een bankenunie is met haar te praten maar in fases. Bankentoezicht eerst en andere onderwerpen pas – veel – later. Draghi kiest voor de turbo en Merkel voor de VW. Met betrekking tot de optimistische uitspraak van Draghi over de toekomst van de eurozone zegt de Duitse topeconoom Clemens Fuest dat de crisislanden van de eurozone nog jarenlang te kampen zullen hebben met economische stagnatie en dat het herstel slechts zeer langzaam zal verlopen. Volgens hem zal er slechts ,,tergend langzaam'' vooruitgang worden geboekt in de zwakke eurolanden bij het saneren van de overheidsfinanciën. Om de concurrentiepositie van die landen te verbeteren, moeten de lonen en prijzen worden verlaagd, maar dat leidt ook tot minder belastinginkomsten, wat de sanering van de financiën moeilijker maakt. De topeconoom denkt echter dat de sterke eurolanden, vooral Duitsland en Frankrijk, er alles aan zullen doen om te vermijden dat landen uit de euro treden. Hij sluit niet uit dat zwakke landen zelf de euro zullen verlaten. Dat zou kunnen gebeuren als de bevolking na jarenlange stagnatie de hoop op economisch herstel binnen de eurozone verliest. Fuest verwacht eerder dat Griekenland, Portugal of Spanje de euro zullen verlaten vanwege hun slechtere economieën dan Italië of Ierland. Fuest is hoogleraar aan de Universiteit van Oxford. Hij is onder meer adviseur van de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble.

Kort nieuws:

De FNV zit in een inhoudelijke crisis, maar blijft de belangen van de werknemers zo optimaal mogelijk behartigen. Ze gaan voor de cao-onderhandelingen in 2013 uit van een looneis van +2,5%. Dat ligt boven de inflatie-prognose. Ze proberen hiermee het verwachte koopkrachtverlies vanwege de aangekondigde bezuinigingen enigermate te repareren.

Een korte reactie over de verrekenrente die wordt gehanteerd door de pensioenfondsen. Ik heb al veel eerder gezegd dat het hanteren van de marktrente als basis voor de verrekenrente ondeugdelijk is. Voor de opbouw van een pensioen is 40 jaar gebruikelijk. Voor de verrekenrente moet dan ook gekozen worden voor de gemiddelde rente over een periode tot de pensioengerechtigde leeftijd en daarbij moet rekening worden gehouden met een stijging van de leeftijd. Wij zitten nu aan de onderkant van de rente. Lager kan het rentepercentage niet worden. En dat nemen wij om de verplichtingen over een tijdvak van 40 jaar te berekenen. Er is een probleem dat opgelost moet worden. Bij de berekening van de opgebouwde pensioenrechten aan de babyboom-generatie is bij de kansberekening uitgegaan van een te lage sterfteleeftijd. Er is dus een te lage premie betaald om de pensioenen tot aan de hogere sterfteleeftijd te betalen. Daar is dus een tekort aan reserves voor opgebouwd. Dertig jaar geleden was de rente op staatsobligaties redelijk vast op 4% plus een inflatiecorrectie. De pensioenfondsen hanteerden een verrekenrente van 4%. Dat ging nooit fout. Maar die tijd is voorbij. Toch zeg ik: terug naar 4%. Ik verwacht dat tijdens de periode van het afstoten van winkeldochters, de overgangsperiode van de lange-golf van 1949-2008 naar het begin van de nieuw golf, de rente niet explosief gaat stijgen, tenzij het inflatiespook hard gaat toeslaan dan wel grote hoeveelheden 'bad money' vernietigd gaan worden. Een echte reele rente zal pas tot stand komen in de lente van de volgende nieuwe golf. Dat gebeurt niet komend jaar. Het heeft tijd nodig voordat de babyboomers de overtollige ballast die is ontstaan in de laatste periode, de winter, van de lange golf, is opgeruimd. De babyboomers zullen nog lang verzet bieden, vrees ik. Ik hang daar nu nog geen tijdlabel aan. Maar gezien in een periode tussen de 20 en 40 jaar zal dit pensioenprobleem zijn opgelost.

Het vertrouwen van bedrijven en consumenten in de economie van de eurozone is in september verder gedaald. De vertrouwensindex zakte tot 85 van 86,1 een maand eerder. Volgens de commissie zijn consumenten somberder geworden over de algemene economische omstandigheden, hun financiële situatie en hun spaartegoeden. In het bedrijfsleven werden vooral dienstverleners en detailhandelaren negatiever over de economie. Ook in de industrie in het eurogebied nam het vertrouwen af. In de bouwsector was juist sprake van een stijging van het economisch vertrouwen. Ook in de gehele Europese Unie was in september sprake van een daling van het vertrouwen van consumenten en bedrijven in de economie. De index voor de EU zakte tot 86,1 van 87 een maand eerder. De eurozone doet het dus niet beter of slechter dan de hele EU.

De zogeheten 'fiscal cliff' in de Verenigde Staten is de voornaamste bedreiging voor het herstel van de wereldeconomie. Dat stelt kredietbeoordelaar Fitch. President Ben Bernanke van de Federal Reserve bedacht de kreet fiscal cliff. Hij doelt daarmee op de combinatie van belastingverhogingen en lagere overheidsuitgaven. De gevolgen voor de wereldeconomie zijn volgens Fitch een flinke daling van de dollar, een lagere Amerikaanse prijs- en looninflatie en een verhoogde kans op deflatie. Daarnaast hebben de maatregelen een effect op de grondstofprijzen. De VS zullen volgend jaar voor 600 miljard dollar (466 miljard euro) aan dergelijke maatregelen doorvoeren. Dat staat gelijk aan 4 procent van het bruto binnenlands product (bbp). De fiscal cliff dient zich automatisch aan als de Amerikaanse overheid er niet in slaagt om nog dit jaar nieuwe begrotingsafspraken te maken. De mogelijke recessie die dreigt bij het uitblijven van een akkoord is derhalve ,,onnodig en vermijdbaar'', aldus Fitch. Producenten van duurzame goederen in de VS hebben in augustus 13,2% minder orders ontvangen dan een maand eerder. De afname is veel sterker dan voorzien. Het cijfer voor juli onderging bovendien een neerwaartse bijstelling. De orderontvangst steeg die maand met 3,3 procent, waar eerder een toename met 4,1 procent was gemeld.

Opnieuw kondigt afvalverwerker Van Gansewinkel een grondige reorganisatie aan. Het bedrijf heeft last van de slechte economie en daardoor verdwijnen er zo'n 600 banen. De medewerkers en vakbonden zijn geïnformeerd. Voor 300 werknemers in Nederland en België is gedwongen ontslag nodig. Het gaat bij de gedwongen ontslagen vooral om staf- en ondersteunende functies. Chauffeurs en beladers worden minder getroffen. Van Gansewinkel zegt last te hebben van een slechter wordende markt voor bedrijfsafval, waar het zo'n 80 procent van zijn omzet uit haalt. "Daar zie je dat de volumes onder druk staan, maar zeker ook de prijzen. De maatregelen zijn nodig om concurrerend te kunnen blijven.

De Nederlandse economie is in het tweede kwartaal met 0,4% gekrompen ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Dat blijkt uit een tweede raming van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Ten opzichte van het eerste kwartaal is er sprake van een groei van 0,2% als gevolg van meevallende export van goederen en diensten.
Het vertrouwen van Duitse ondernemers in de economie is in september voor de vijfde maand op rij gedaald. De vertrouwensindex noteerde een stand van 101,4, tegen 102,3 een maand eerder. De index staat nu op de laagste stand sinds februari 2010. Het sentiment wordt gedomineerd door de ,,remmende invloeden op de conjunctuur''. Het optimisme op de aandelenmarkten van de afgelopen tijd had geen positieve weerslag op de stemming bij ondernemers. De ondervraagde ondernemers zijn ook negatiever geworden over de huidige situatie en de vooruitzichten voor de komende 6 maanden. Volgens ING-econoom Carsten Brzeski realiseren Duitse bedrijven zich dat de groei in de eurozone niet snel zal terugkeren. De vraag naar Duitse producten zal daardoor onder druk blijven staan. Brzeski sluit niet uit dat de Duitse economie in het derde kwartaal een krimp kan laten zien.

Onze voeding zal deze herfst flink duurder worden in de winkel. "Verse groenten worden tot 12% duurder en aardappelen zullen zelfs 40% meer kosten dan vorig jaar". De wereldwijde voedingsprijzen staan sinds deze zomer op een recordhoogte en de toekomst ziet er niet bepaald hoopgevend uit.

Leegstaande winkelpanden in Nederland zijn dit jaar met 8,7% toegenomen. Het gaat nu om 2.000.000 m2. De hoofdstad en de hofstad zijn het meest getroffen.

Nederlandse ziekenhuizen staan voor een half miljard in het rood als gevolg van handel in derivaten. De contracten zijn een "tijdbom". Vestia, die dit jaar miljarden verloor, had vergelijkbare constructies. Voor Amsterdamse ziekenhuizen AMC en VUmc dreigt een financiële ramp nu blijkt dat ze voor vele miljoenen leningen hebben afgedekt met derivaten. Bij het AMC ging het vorig jaar om een schuld van 45 miljoen, bij het VUmc om 18 miljoen euro. De contracten zijn een "tijdbom", zegt universitair docent Robin Litjens van Nyenrode Business Universiteit op basis van een steekproef onder zorginstellingen. Veel ziekenhuizen hebben de rente op hun leningen laten vastzetten via rentederivaten, contracten met de bank om gedurende een bepaalde periode de variabele rente te ruilen tegen een vaste rente. Door de lage rente pakt dat nu zeer ongunstig uit. Volgens Litjens is er alle reden om alarm te slaan. "Zoals het er nu uitziet raken ziekenhuizen heel veel geld kwijt aan de financiering van deze contracten. Het voortbestaan van een ziekenhuis kan uiteindelijk zelfs afhangen van wat de rente gaat doen."

Bezuinigingen en extra belastingen moeten Frankrijk 30 miljard opleveren. Het begrotingstekort moet daardoor in 2013 worden teruggebracht naar 3 procent. Waar Spanje de nadruk legt op minder uitgaven, kiest de Franse president Hollande voor het binnenhalen van meer geld. "Geen handige keuze", vindt Joost Beaumont, econoom bij ABN Amro. "Want zo schuif je de echte keuzes vooruit. In het meerjarenplan van de regering staat dan misschien wel dat de uitgaven uiteindelijk omlaag gaan maar het advies van instituten als het IMF is over het algemeen dat je überhaupt niet in de lasten moet snijden. Lastenverhoging is vaak veel schadelijker voor de economie dan verlaging van de uitgaven."

Slotstand indices 28 september 2012/week 39: AEX 323,18; BEL 20 2.373,33; CAC 40 3.354,82; DAX 30 7.216,15; FTSE 100 5.742,07; SMI 6.495,88; RTS (Rusland) 1.486,39; DJIA 13.437,13; Nasdaq 100 2.799,19; Nikkei 8.870,16; Hang Seng 20.840,38; All Ords 4.406,30; € $1,2857; goud $1771,10 dat is €44.255,46 per kg.

Dit bericht is geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink.