UPDATE29012012/98

Ik was vanmiddag bij een interview met de oud-centrale bankdirecteur Nout Wellink, die sprak over Ijsland, Griekenland en de euro en de euro- en schuldencrisis. Er kwamen weinig nieuwe feiten op tafel. Deels waren het uitspraken die de heer Wellink eerder al heeft gedaan voor de Commissie de Wit 1&2. De eurocrisis is zowel een politieke als een monetaire crisis. Het zal nog wel even duren voordat de rust terugkeert.

Het afgelopen weekend werd gedomineerd door politieke nieuwsitems. De partij van de Arbeid en die van het CDA vergaderden. Bij de sociaal-democraten werd als de nieuwe politieke leider Lodewijk Asscher naar voren geschoven. Hans Spekman wordt de nieuwe partijvoorzitter. Cohen wil het kabinet niet langer in het zadel houden. De christen-democraten kwamen tezamen in Maarssen waar moest worden vastgesteld waardoor het CDA het vertrouwen van de kiezer heeft beschaamd, waardoor de partij nog slechts 12 zetels over heeft in de peilingen. De SP is dit weekend de grote winnaar geworden met 34 zetels in de peilingen gevolgd door de VVD met 30 zetels. De PVV zakte terug naar 20 zetels, waardoor de minderheidsregering van VVD/CDA/PVV nog maar 62 zetels heeft in de peilingen. De PvdA daalt naar 17 zetels, D66 is stabiel op 16 zetels, Groen Links verliest 1 zetel en komt op 8, de CU op 6, de SGP 3, PvdD 3 en 50+ 1 zetel. Het CDA moet vreemde capriolen uithalen om duidelijk te maken aan de kiezers dat ze opschuiven naar het radicale midden maar tegelijkertijd deel blijven uitmaken van het neo-liberale kabinet Rutte-1. Zo betrouwbaar is het CDA. Ze weten dat ze op het verkeerde spoor zitten, maar blijven nog wel de rit uitzitten naar het eindstation. Ik pleeg een aanname dat na het referendum over de Europese Grondwet, op 1 juni 2005, de geest uit de fles is gelopen bij het CDA. Het uitspraak richting de burgers over de komst van 'hel en verdoemenis' , waarmee Balkenende dreigde, als de bevolking een krachtig 'nee' zou laten horen, ligt nog vers in het geheugen. Ook de wijze waarop Balkenende een jaar later zei dat hij 'nu eindelijk wist waarom de burgers 'nee' hadden gestemd, bleek 'drijfzand' te zijn. De kleine aanpassingen die Balkenende aanbracht gaven geen enkel inzicht over de toekomst van Nederland en Europese Unie. De politiek en de bevolking kregen van hun leiders geen zicht op de toekomst van Europa. In feite werd er gekozen voor een ondemocratische staatsinrichting: Europa als een supranationale instelling. En dat is nu juist de reden waarom Nederland 'nee' had gestemd. Na 8 jaar en 4 kabinetten Balkenende was de energie eruit en zette de kiezers het CDA en Balkenende 'buitenspel'. Maxime Verhagen meende het Haagse pluche voor de partij te kunnen behouden door mee te gaan werken aan een neo-liberale regering, ver van het midden verwijderd. Het CDA gaat nu voor een toekomstvisie met gespreide verantwoordelijkheid, gerechtigheid, solidariteit en rentmeesterschap. Dat zijn en blijven de kernbegrippen voor het CDA. En dat allemaal onder het begrip 'compassie'(=medelijden). Het strategisch beraad kiest voor 'het radicale midden'. Dat betekent heldere keuzes maken, die verschillende groepen in de samenleving verbinden. Aanleiding voor de herbezinning is de partij een visie op de toekomst te geven. Wat nog rest van deze christelijke volkspartij is 12,5% van de stemmen. Wat de heroriëntatie betreft op de samenleving, de CDA-ministers blijven nog 3 jaar op het rechtse pluche in den Haag zitten en blijven een beleid uitvoeren waar geen christelijke kiezer op zit te wachten. De partij zet in op een nieuwe lente over drie jaar met nieuw (jong) talent. Job Cohen was dit weekend duidelijk: Rutte moet stoppen met regeren en zijn functie neerleggen. Daar is wel wat voor te zeggen. Ik had liever gehad dat dit geluid van de kant van de christen-democraten was gekomen, maar goed Cohen wil niet langer het kabinet Rutte-1, tegen elke prijs, overeind houden. Waar praten we dan over? Ik zet een aantal onderwerpen op een rijtje (zonder commentaar, want ik neem aan dat de gevolgen daarvan door eenieder wel kunnen worden ingeschat):

voor een gezonde huizenmarkt kunnen de prijzen nog wel 20% omlaag;

de Japanse centrale bank verlaagt de groeiverwachtingen voor de economie;

volgens de Jager zijn de eurolanden het op hoofdlijnen eens geworden over het strengste begrotingspact ter wereld ooit;

winstwaarschuwing KPN;

EON ontslaat wereldwijd 11.000 banen;

winstval bij Johnson & Johnson;

producentenvertrouwen industrie in januari licht gedaald;

Ericsson ziet winst 4e kwartaal halveren;

rode cijfers voor Nokia;

Fitch Ratings heeft de kredietwaardigheid van vijf eurozonelanden bijgesteld: Italië, Spanje, België, Slovenië en Cyprus zagen hun rating 1 tot 2 stappen naar beneden gaan. Over Ierland zei Fitch dat het de kredietverwachting verlaagt, wat er op neerkomt dat de kans groter dan 50 procent is dat dit land zijn status de komende 2 jaar ziet dalen. De credit-agency zegt dat het ,,de duidelijke verslechtering van de economische vooruitzichten" in de eurozone had afgewogen tegen de succesvolle inspanningen van de Europese Centrale Bank om de druk op met schulden overladen overheden en commerciële banken te verlichten;

de Spaanse luchtvaartmaatschappij Spanair voert voorlopig geen vluchten meer uit. Het bedrijf heeft zijn vliegtuigen aan de grond gezet. Spanair lijdt zware verliezen en heeft een hoge schuld. Qatar Airways overwoog een belang te nemen, maar onderhandelingen daarover liepen vast;

Air France/KLM geeft winstwaarschuwing af: mogelijk honderden miljoenen verlies;

de voorlopige huizenverkopen in december in de VS zijn gedaald;

Unilever stopt het leveren van producten aan de Duitse drogisterijketen Schlecker. ,,Zolang de situatie onduidelijk is, houden we af'', aldus de woordvoerder, die toevoegde er op te rekenen dat de situatie bij het bedrijf wordt opgelost. Schlecker, dat diep in de rode cijfers staat, verkeerd in surseance van betaling. De drogisterijketen telt in Duitsland 7000 filialen. Verder heeft het in totaal 3000 vestigingen verspreid over Oostenrijk, Spanje, Frankrijk, Italië, Tsjechië, Polen en Portugal. Er werken 47.000 mensen, van wie 30.000 in Duitsland.

Griekenland heeft nog altijd geen overeenstemming met het IIF (private instellingen als banken, pensioenfondsen e.d.) over het afstempelen van €100 mrd aan Griekse staatsobligaties. Duitsland wil dat Griekenland macht over bepaalde financiële zaken overdraagt aan een ’budgetcommissaris’ uit de eurozone. Op deze manier moet een tweede steunpakket van €130 miljard aan het bijna failliete land worden veiliggesteld. Dit plan, dat de Duitsers naar de overige eurolanden hadden gestuurd, gaat ervan uit dat een speciale commissaris een veto zou moeten kunnen uitspreken over Griekse beslissingen die een nieuw steunpakket in gevaar kunnen brengen. „Gezien de teleurstellende houding van de Grieken tot nu toe als het gaat om het nakomen van afspraken, moet het land accepteren dat bepaalde bevoegdheden tijdelijk worden overgedragen”, aldus het voorstel. Het Duitse ministerie van Financiën wilde niet reageren. De Grieken zijn woedend over het Duitse voorstel Griekenland onder curatele te stellen van een supercommissaris die besluiten van de Griekse regering moet goedkeuren. Hij krijgt ook de bevoegdheid een veto uit te spreken over het wel of niet uitvoeren van Griekse begrotingsvoorstellen. Duitsland neemt aan dat de Griekse politiek over onvoldoende leiderschap en controle beschikt om aan de eisen die door de trojka worden gesteld te voldoen. De Europese Commissie onderschrijft het Duitse voorstel niet. De vraag die ik hierbij stel is: welke overwegingen worden gehanteerd bij het besluit van de 17 regeringsleiders van de eurozone om Griekenland een noodlening toe te kennen van €130 mrd als er niet voldoende vertrouwen is dat Griekenland het geleende geld binnen de gestelde termijnen kan terugbetalen? In feite is het heel simpel: geen vertrouwen, groot risico, geen geld, verlies nemen. Het onderwerp zou niet op de agenda staan van het topberaad van de Regeringsleiders morgen in Brussel. Merkel heeft gisteren ook nog van zich laten horen over een heel ander onderwerp. Merkel wil in Europa niet verder met een andere Franse president. Marie le Pen is onbespreekbaar en de socialist Francois Hollande staat een ander Europees beleid voor ogen dan dat zij met Nicolas wil vormgeven. Dus heeft Merkel te kennen gegeven haar 'vriend', Sarkouzy, te gaan ondersteunen in zijn verkiezingscampagne. Ik vrees dat de Fransen dat niet gaan pikken en dat zullen interpreteren als een greep naar de macht van Duitsland.

President Nicolas Sarkozy van Frankrijk heeft een reeks maatregelen aangekondigd tegen de economische crisis. Zo gaat de btw in oktober omhoog van 19,6 naar 21,2% en komt er een nieuwe ’Robin Hood’-belasting van 0,1% op financiële transacties. Sarkozy zei dat vanavond in een interview in het Elysée-paleis in Parijs. De aankondigingen van nieuwe belastingen, en dan met name die van de btw-verhoging, vormen geen prettige boodschap, ook niet voor Sarkozy. Die scoort al geruime tijd slecht bij opiniepeilingen in de aanloop naar de presidentsverkiezingen in april en mei. Toen journalisten hem vroegen of hij gaat proberen een tweede termijn in de wacht te slepen, antwoordde Sarkozy cryptisch dat hij ’vastberaden’ is en dat hij ’niet terugdeinst’ voor zijn rendez-vous met de Fransen”. De al eerder aangekondigde belasting op financiële transacties wordt volgens Sarkozy net als de btw-verhoging in oktober van kracht en geldt als omstreden binnen de Europese Unie. Sarkozy zei dat hij hoopt dat de nieuwe belasting een schokeffect zal hebben en dat meer landen het Franse voorbeeld zullen volgen. De president stelde verder dat de maatregelen in de strijd tegen de economische crisis in Europa hun vruchten beginnen af te werpen. „Europa staat niet langer aan de rand van de afgrond”, aldus de president in het interview, dat ongeveer een uur duurde. „De financiële crisis is aan het kalmeren.” Het begrotingstekort van Frankrijk over 2011 komt volgens Sarkozy uit op 5,3 of 5,4%. Er was rekening gehouden met een tekort van 5,7%, dus er is sprake van een meevaller. Die kan Sarkozy wel gebruiken. De laatste tijd was er vooral negatief nieuws voor de president en diens regering.

Wat is er afgelopen maandagavond en dinsdagnacht in Brussel afgesproken door de ministers van Financiën over de herinrichting van het Verdrag van Maastricht? Daar wil ik nog wel wat over kwijt. Ik verwerp de stelling omdat daarmede aan de inzet van zowel onze koningin als de toenmalige premier Ruud Lubbers groot tekort zou worden gedaan. Ja, dat het Verdrag van Maastricht moet worden opgepimpt, is correct maar niet omdat het verdrag tekortkomingen zou hebben, wel dat er nieuwe staten zijn toegetreden tot de EU en de muntunie is opgestart. Dat politici 20 jaar lang de opdrachten zoals die zijn vastgelegd in het Verdrag van Maastricht, hebben genegeerd, zegt iets over gebrek aan daadkracht van de politici en niet over over de politieke overeenstemming die in 1992 werd bereikt. Maastricht schetst een muntunie die zou moeten worden gedragen door een politiek huis voor Europa. Noem het 'de fundamenten voor' dan wel een vangnet in moeilijke tijden. Aan die opdracht is 20 jaar lang geen aandacht besteed. De prijs die daarvoor moet worden betaald ligt nu op tafel. “Sinds het Verdrag van Maastricht hebben de Europese leiders geen duidelijk leiderschap getoond om de politieke en economische stabiliteit van de eurolanden op de langere termijn te waarborgen. Niet zoals Kohl en Mitterrand bij de creatie van de euro. Sindsdien hebben veel regeringsleiders de afspraken uit Maastricht genegeerd en zijn ze achter de gebeurtenissen aan gaan lopen. De gevolgen daarvan zijn de problemen geworden van de huidige eurocrisis, zegt Manfred Schepers in de weekendeditie van het NRC. Op zich is het niks nieuws, wel een bevestiging van hoe naar onze zwakke politieke leiders, die zonder visie achter de markt aanhobbelen. Het andere onderwerp waaraan maandagavond aandacht is besteed is de begrotingscontrole. In Maastricht is daar aandacht voor geweest alleen de richtlijnen zijn nooit uitgevoerd. Geen enkele politicus heeft daar de laatste tien jaar oog voor gehad. Erger nog in 2003/2004 kwam het Duitsland en Frankrijk niet zo goed uit dat 'derden' mee zouden gaan kijken naar de financiële stand van zaken bij de 2 belangrijkste landen binnen de EU/eurozone. Het is niet de eerste keer dat ik de Europese politici zwak bestuur toedicht. De Jager was heel enthousiast dat is afgesproken dat alle EU-landen in hun wetgeving vast gaan leggen de maximale financiële data die gerespecteerd en uitgevoerd moeten worden in het politieke beleid. Madame Lagarde waarschuwt ervoor die strakke discipline juist niet vast te leggen. Zowel de zwakke als de rijke eurolanden zijn stevig aan het bezuinigen geslagen. Lagarde zegt: daarmee stoppen en nieuwe banen gaan scheppen. Er is een grote behoefte aan economische groei. Kennelijk snapt de Jager dat niet, want hij gaat nog steeds door met de geldkraan verder dicht te draaien. Ik zeg het voor de zoveelste keer: niet bezuinigen, wel hervormen (wat ook bezuinigingen oplevert). Rutte en de Jager zijn hun eigen graf aan het delven. Wij zitten met een staatsschuld van 65% van het bbp. Frankrijk en Duitsland zitten >80%. Nu wordt vastgelegd dat de emu-schuld (=staatsschuld) max 60% mag zijn. Het emu-saldo (=begrotingstekort) zal in Nederland 4,5% bedragen, maar het maximum mag van Europa slechts 3% zijn. Op dit onderwerp verricht de Jager een voortrekkersrol voor Europa, waar is hij mee bezig? Met zijn eigen ondergang voor te bereiden? Nederland belachelijk maken in de EU? In mijn vorig blog heb ik gemeld dat uit een brief aan de Tweede Kamer van minister Jan Kees de Jager (Financiën) en staatssecretaris Ben Knapen (Europa) blijkt dat “het Europese verdrag waarin een strengere begrotingsdiscipline moet worden geregeld, uiteindelijk minder ambitieus zal zijn dan het kabinet had gewild. Zo blijft een grotere rol voor het Europese hof bij het toezicht op het naleving van het verdrag achterwege. Ook blijft het opschorten van het stemrecht van een stelselmatige begrotingszondaar als sanctie uit.” Je wil dit niet geloven: hier staat dat 2 straffen die kunnen worden opgelegd aan zondaars, die de vastgelegde emu-normen overtreden, uit de overeenkomst worden geschrapt. Wat rest zijn EU-subsidies bevriezen en boetes opleggen. Stel, we gaan besluiten Griekenland een boete op te leggen, waar moeten ze dat geld vandaan halen? Dit gaat over helemaal niks meer. Hier speelt de politiek voor de bühne! Hier staat in simpele woorden: wij, politici, lossen een groot financieel probleem, waar de hele wereld last van heeft, op, zeggen we, maar in werkelijkheid stelt het niets voor. En dan kijken we nog vreemd op als de financiële markten er niet instappen. Hetzelfde met Griekenland. Naar alle kanten was naar buiten gebracht dat er op 23 januari een concept overeenkomst zou moeten zijn tussen de Griekse regering en het IIF, dat onderhandelt namens de banken. Een zwak punt is dat het IIF geen deal kan sluiten: ze kunnen alleen een concept overeenkomst aan de banken voorleggen. En vervolgens kan iedere bank beslissen of ze meedoen of niet, dan wel andere voorwaarden willen. Dan kan de Jager wel afdwingen dat de financiële wereld vrijwillig moet meebetalen aan de instandhouding van Griekenland binnen de eurozone, maar zover is het nog niet. Voorlopig hebben de Grieken opnieuw uitstel van executie gekregen. Aan de andere kant willen de Grieken zelf , zo snel als mogelijk, duidelijkheid over het schuldenplan. Ik heb de vraag al meerdere keren in eerdere blogs aan de orde gesteld over de positie van de ECB in relatie tot de afstempeling van Griekse staatsobligaties waarover de Grieken onderhandelen met de vertegenwoordiger namens de financiële partijen in Europa, het IIF, over de positie die de ECB daarin vervult. De onderhandelingen zijn afgebroken toen werd gesproken over een kwijtschelding van schuld van ca 70 a 80%. Van groot belang is wat de 26 politieke leiders daarover hebben vastgelegd dan wel op 30 januari daarover gaan besluiten en welke positie de commerciële banken daarover innemen. Duidelijk is dat als de ECB mee gaat betalen in de schuldsanering van de Griekse Staat dat de centrale bank veel geld gaat kosten. Er zijn 2 opties in het geval Griekenland nu en in de komende jaren 'overeind' wordt gehouden, wat voor mij geen levensvatbaar scenario is. De ECB doet niet mee in de schuldsanering en wacht zijn tijd af tot het moment dat de Grieken de staatsobligaties in portefeuille van de ECB a pari gaan aflossen. Dan maakt de ECB megawinsten. Een andere mogelijkheid is dat de ECB, uit solidariteit met de banken en Griekenland dan wel onder zware druk van de banken, het IMF en de EU, deelneemt aan de schuldsanering. Dan levert de afboeking van Grieks papier megaverliezen op. Op dit moment wijzen de moeizame onderhandelingen over de kwijtschelding van Griekse schulden naar het verhogen van de druk op de Europese Centrale Bank (ECB) om ook een verlies te nemen. Het IMF is tot de conclusie gekomen dat ook het nieuwe steunpakket voor Griekenland er niet voor zal zorgen dat de schuldenlast van het land weer houdbaar wordt. Het fonds dringt daarom aan op een grotere afschrijving door crediteuren en zou daarbij niet alleen naar commerciële banken kijken, maar ook naar de ECB. Die zou de mogelijke winsten op zijn Griekse obligaties moeten reserveren voor financiële hulp aan Griekenland. De ECB verzet zich hier tegen, onder meer omdat de centrale bank volgens de Europese regels geen directe steun aan eurolanden mag geven. Overheden en centrale banken moeten mogelijk ook een deel van de Griekse schulden afschrijven als het akkoord tussen private investeerders en Griekenland niet ver genoeg gaat. Dat zegt de presidente van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), Christine Lagarde. ,,De balans tussen de bijdrage van de publieke en de private sector is een zorgwekkende kwestie''. ,,Als de schuld van Griekenland door private investeerders niet ver genoeg wordt teruggebracht, dan moeten publieke houders van Griekse schulden ook mee doen.'' De Grieken praten al lang met banken, verzekeraars en hedgefondsen over kwijtschelding van een deel van hun schuld. Dit heeft nog altijd geen akkoord opgeleverd dat uitzicht biedt op een terugkeer van de Griekse schuldenlast naar een houdbaar niveau. Dat is een voorwaarde voor het IMF en van onze minister van Financiën om nieuwe financiële steun aan Griekenland te verlenen. De situatie wordt voor Griekenland steeds spannender. S&P gaat de kredietwaardigheid van Griekenland waarschijnlijk verzetten naar 'selective default' dat wil zeggen als wanbetaler gaat betitelen, als de onderhandelingen over de afschrijving op Griekse schulden zijn afgerond. Ik heb al veel tijd besteed aan het Griekse dossier, maar dat eist de actualiteit ook deze keer weer.

Het kabinet sluit niet uit dat Griekenland niet aan zijn verplichtingen kan voldoen, zegt minister Jan Kees de Jager (Financiën) bij aankomst van de vergadering van ministers van Financiën van de 17 eurolanden. Hij stuurt er niet op aan, maar sluit het anderszins ook niet uit. Het met schulden overladen land heeft dringend extra financiële steun nodig. Maar Nederland wil pas met steun over de brug komen als de schuld in Griekenland ook op langere termijn houdbaar is. Athene onderhandelt al maanden met financiële instellingen over de hoogte van de afschrijving die zij vrijwillig moeten accepteren op hun Griekse staatspapier. Als een akkoord uitblijft, zijn andere methodes volgens De Jager bespreekbaar. Wie was de man die de Kamer en in de media het hoogste woord had dat al het geld wat wij in Griekenland stoppen met (een forse) rente terug zou komen? Daar praat hij niet meer over. Hij weet wel beter.

De lidstaten van de Europese Unie hebben zich uitgesproken voor sancties tegen Hongarije wegens zijn buitensporige begrotingstekort. De ministers van Financiën steunen de voorstellen van de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU, om Hongarije strenger aan te pakken. Hongarije moet rekening houden met de opschorting van Europese subsidies voor regionale ontwikkeling. Omdat het voormalige Oostblokland geen deel uitmaakt van de eurozone, hoeft het geen boete te vrezen. De regering in Boedapest boekt te weinig vooruitgang bij haar poging het tekort onder de vereiste 3 procent van het bruto binnenlands product te brengen. Dat laatste is onzin: Duitsland, Frankrijk en Nederland, de voorbeeldlanden in de eurozone, overschrijden die 3% norm ook al jaren. Dat kan economische groei opleveren.

Rutte wil dat het mogelijk blijft voor eurolanden om in extreme omstandigheden niet te hoeven voldoen aan de nieuwe, strenge begrotingsregels in de eurozone. Een voorbeeld van extreme omstandigheden is een natuurramp. Rutte gaf in de Tweede Kamer aan dat zo’n ontsnappingsclausule in het europact moet blijven gelden voor "exceptionele omstandigheden’’. Hij is niet bang voor een herhaling van 2003 toen Frankrijk en Duitsland zich samen onder de begrotingsafspraken uit wurmden. In het nieuwe europact is het oordeel van de Europese Commissie leidend en kan daar alleen van worden afgeweken als een gekwalificeerde meerderheid van de eurolanden dat wil. Eerder uitte de ECB zorgen over de ontsnappingsclausule. Net als Rutte wil de ECB een strakkere definitie van de uitzonderlijke omstandigheden. In de afspraken tot nog toe golden die voor natuurrampen als aardbevingen en overstromingen, waardoor een getroffen land tijdelijk niet zou kunnen voldoen aan strenge regels voor overheidstekorten.

De schuldencrisis schaadt de groei van de internationale economie en drukt de eurozone dit jaar in een recessie. Dat stelt het IMF. Deze autoriteit spoort politici nogmaals aan op de schulden/eurocrisis te beëindigen en de economische groei te stimuleren. Landen die goedkoop geld kunnen lenen, zoals Nederland, of om andere redenen over genoeg financiële ruimte beschikken, moeten daarbij het tempo van hun bezuinigingsoperaties heroverwegen. Als zij teveel bezuinigen dan gaat de groei nog verder achteruit, waarschuwt het fonds. Hier zegt Christiane Lagarde tegen Rutte en de Jager: stop met bezuinigen in het wilde weg, ga hervormen en ga de economische activiteit een steuntje in de rug geven. In Davos zei Rutte daarover dat 'niet slim bezuinigen niet tot het gewenste resultaat leidt'. Zou hij nu eindelijk beginnen te snappen? Het IMF ziet verder een belangrijke rol voor de Europese Centrale Bank (ECB) die met lage rentes en voldoende financiële middelen moet voorkomen dat de eurozone wegglijdt in een langdurige periode van deflatie. Daarnaast moet het noodfonds voor de eurolanden (ESM) worden uitgebreid. Het IMF is veel somberder over de economische groei dan bij de vorige ramingen, in september. Het gaat er nu vanuit dat de wereldeconomie dit jaar met 3,3 procent groeit, in plaats van met 4 procent. Voor de eurozone wordt een krimp van 0,5 procent voorspeld, terwijl 4 maanden geleden nog werd uitgegaan van een groei met 1,1 procent. Deze ramingen komen overeen met de cijfers die eind vorige week al uitlekten. De hoge rentes op staatsobligaties, de druk op banken om hun kapitaal te versterken en de forse bezuinigingen die in veel landen worden doorgevoerd zetten een zware rem op de economische groei, concludeert het IMF. Vooral voor Italië en Spanje is het beeld somber, daar houdt de recessie waarschijnlijk ook volgend jaar aan. De Amerikaanse economie groeit dit jaar volgens het IMF met bijna 2 procent. Voor China wordt een groei van ruim 8 procent voorspeld, tegen 9,2 procent in 2011. De laatste voorspelling van het Centraal Planbureau voor de economische activiteit voor 2012 is een krimp van 0,5%.

Er komt geen Frans-Duits voorstel om de Bazel III kapitaaleisen voor bankverzekeraars te versoepelen, zegt de Duitse minister Wolfgang Schaeuble. Deze week waren er berichten dat Frankrijk en Duitsland voorstellen zouden indienen om de kapitaalvereisten te versoepelen voor banken die ook een verzekeringstak bezitten. Schaeuble ontkende dit. "Wat we proberen te doen is Bazel III te implementeren". "De financiële crisis laat zien dat strengere regels nodig zijn. Banken kunnen alleen de reële economie dienen als ze goed gekapitaliseerd zijn", stelde de Duitse minister. De kapitaaleisen, die in 2019 geïmplementeerd moeten zijn, hebben geleid tot zorgen over een onbedoelde credit crunch, omdat banken gedwongen worden om hun kapitaal en liquiditeit te verhogen gedurende een economische neergang.

De laatste tijd viel het mij op dat Duitsland met verschillende monden spreekt over Europa: de bondskanselier, de minister van Financiën, de adviseur van de minister van Financiën, de minister van Economische Zaken en de minister van Buitenlandse Zaken. En uitspraken die worden gedaan doen soms afbreuk aan eerdere uitspraken. Zo zei mevrouw Merkel deze week dat Duitsland het Europese noodfonds verder zou gaan versterken. Twee dagen later zegt ze dat het financieel versterken van het noodfonds een riskante zaak is. In Davos, op de jaarlijkse World Economic Forum, maant ze Christiane Lagarde, het nieuwe gezicht van het IMF, eens op te houden met haar, mogelijk goed bedoelde, adviezen haar richting uit. In de context van 'wij lossen onze problemen op onze manier op en niet op de manier van het IMF'. Merkel is het gezeur van Lagarde over het opbouwen van een enorme financiële beschermingswal goed zat. Met andere woorden: 'Europa heeft dat geld niet en Duitsland zet dat geld niet in haar eentje in'. Merkel zet in op meer Europese integratie en meer begrotingsdiscipline. Lagarde is erop tegen dat in de grondwet van ieder van de 17 eurolanden de regels van de emu-schuld en het emu-saldo worden vastgelegd. Ik deel die visie van Lagarde want je weet nooit of het noodzakelijk wordt dat regels moeten worden aangepast. Op de tweede plaats vraag ik me af als Merkel en Sarkouzy aangemerkt gaan worden als 'zondaars van de begrotingsdiscipline'. Krijgen ze dan ook een gele kaart en in een latere fase boetes? Dat de regeringsleiders kostbare tijd ongebruikt hebben gelaten de afgelopen 2 jaar is duidelijk. De urgentie het economische beleid beter op elkaar af te stemmen is dringend nu de economische groei is stilgevallen. En toch besloten de regeringsleiders onder aanvoering van Merkel en Sarkouzy dat ook de rijkere eurolanden moeten bezuinigen. Dat daarmee de koopkracht in de rijkere landen verder afneemt en we daardoor in een recessie terechtkomen, daarover maakt niemand zich zorgen, behalve dan mevrouw Lagarde. Aanstaande maandag vergadert de Europese Raad. Volgens mevrouw Merkel staat de financiële steun aan Griekenland niet op de agenda omdat de trojka niet klaar is met haar rapportage. De Spaanse premier Rajoy benadrukt het belang van de snelle invoering van het permanente reddingsfonds voor eurolanden (ESM). Eerder gaf hij nog aan dat dit fonds groter moet worden dan nu wordt beoogd. ,,Hoe groter het fonds is, des te kleiner is waarschijnlijk de kans dat we het moeten gebruiken. Maar het belangrijkste is dat we nu een mechanisme hebben en dat het operationeel wordt.'' Mijn vraag daarbij hoeveel Europese noodfondsen hebben we al en waarom moet er nu weer een nieuw komen. Geen investeerder ziet door de bomen het bos nog.

Een akkoord tussen private schuldeisers en Griekenland is dichtbij, maar levert te weinig op om de Griekse schuldenlast op termijn weer houdbaar te maken. Dat zegt Europees commissaris Olli Rehn (Monetaire Zaken). Het resterende gat moet worden opgevuld door de eurolanden en Europese instituties, stelde Rehn. Op die manier moet de Griekse schuldenlast uiteindelijk worden teruggebracht tot ongeveer 120 procent van het Griekse bruto binnenlands product (bbp) in 2020. ,,We bereiden een pakket voor dat de weg naar een houdbare oplossing voor Griekenland zal effenen'', zei Rehn. ,,Op basis van de nieuwe analyses is daarbij waarschijnlijk ook geld uit de publieke sector nodig. Maar niets dramatisch.'' Europa en het IMF zegden Griekenland in oktober nog eens 130 miljard euro aan nieuwe noodleningen toe. Hieraan werd onder meer de voorwaarde verbonden dat door afschrijvingen van private crediteuren de Griekse schuld zou dalen tot 120 procent van het bbp in 2020. Volgens ingewijden brengt de bijdrage van banken en andere financiële instellingen de schuld echter niet verder terug dan 125 tot 127 procent. Hierdoor zou er een gat overblijven van 12 tot 15 miljard euro. Volgens ingewijden is dat ongeveer het bedrag dat de Europese Centrale Bank (ECB) kan bijdragen door zijn Griekse obligaties af te waarderen tot de huidige marktwaarde. Op de vraag of de ECB ook een bijdrage aan de steun moet leveren, wilde Rehn niet ingaan. Rehn verwacht dat de onderhandelingen over de kwijtschelding van Griekse schulden nog deze maand worden afgerond. Volgens berichten in de Griekse media zouden de banken en andere financiële instellingen inmiddels genoegen nemen met een lagere rente op nieuwe Griekse obligaties dan de 4 procent die eind vorige week overeen werd gekomen. Dat percentage was in de ogen van Europese ministers en het IMF te hoog. Nederland moet mogelijk via een omweg toch mee gaan delen in de miljardenafschrijvingen op de Griekse schulden. Volgens Christine Lagarde, moeten overheden en centrale banken ook een deel van de Griekse schulden die in hun bezit zijn afschrijven, als het akkoord tussen private investeerders en Griekenland niet ver genoeg gaat om de Grieken te ontlasten. Tot op heden zouden publieke eigenaren van Griekse schulden buiten schot blijven. Als de regels worden veranderd, gaat Nederland via het belang van De Nederlandsche Bank in de Europese Centrale bank (ECB), mogelijk voor enkele miljarden meedelen in de verliezen die ontstaan als de totale Griekse schuld voor de helft wordt afgeboekt. Deze aanname vind ik te soft. Weliswaar is het belang van DNB in de ECB tussen de 4 en 5% maar omdat er teveel landen zijn met een zwakke financiële positie zullen we misschien wel worden ingedeeld voor tussen de 12 en 15% en dan gaat het om €2 mrd. „De balans tussen de bijdrage van de publieke en de private sector is een zorgwekkende kwestie”, zegt Lagarde. De ECB heeft de afgelopen maanden voor ongeveer €35 tot 40 miljard aan Griekse staatsobligaties opgekocht, ver onder de nominale waarde.

Portugal zit opnieuw in de hoek waar de klappen vallen. De rente op Portugese staatsobligaties is de afgelopen 2 weken sterk opgelopen en steeds meer analisten denken dat het land net als Griekenland op zoek moet naar een verlichting van de schulden. De rente op 5-jarige Portugese obligaties liep op tot meer dan 20 procent, tegen iets meer dan 15 procent 2 weken geleden. Het rendement op de obligaties, dat tegenovergesteld beweegt aan de waarde, is sterk gestegen sinds kredietbeoordelaar Standard & Poor's (S&P) de schulden van het land op 13 januari bestempelde als 'junk'. Portugal heeft in tegenstelling tot Italië en Spanje niet geprofiteerd van de actie van de Europese Centrale Bank (ECB) om Europese banken van meer geld te voorzien. Mede dankzij die operatie zijn de rentes op Spaanse en Italiaanse obligaties deze maand aanzienlijk gedaald. ,,Als een land is teruggezet naar junk is het moeilijk om snel terug te keren naar de markt, terwijl de tijd voor Portugal dringt.'' Portugal kreeg vorig jaar 78 miljard euro aan noodleningen toegezegd. Dat programma moest ervoor zorgen dat het Zuid-Europese land in 2013 weer tegen betaalbare tarieven geld kan lenen op de markt. Een vertegenwoordiger van de Portugese werkgevers gaf deze week aan dat Portugal in zijn ogen 30 miljard euro aan extra steun nodig heeft. De Portugese premier Pedro Passos Coelho liet eerder echter weten dat Portugal geen extra steun zal vragen.

Het ministerie van Financiën houdt voor komend jaar rekening met een extra financiële tegenvaller van € 400 mln. Dit komt doordat de pensioensector de eerste stappen in de geplande pensioenhervormingen niet kan uitvoeren. Plannen om al in 2013 het fiscaal voordelige pensioenspaarregime van de overheid in te perken in de aanloop naar een hogere pensioenleeftijd in 2020 zijn volgens de pensioensector niet uitvoerbaar. Na druk van de sector meldde minister Henk Kamp van Sociale Zaken in een brief aan de Tweede Kamer dat de aanpassingen een jaar worden uitgesteld. Dat betekent dat pensioenfondsen pas vanaf 2014 op papier mogen gaan rekenen met een hogere pensioenleeftijd. De sector heeft die extra tijd nodig om alle pensioencontracten te kunnen aanpassen. Door al vóór de feitelijke pensioenleeftijdsverhoging te rekenen met een hogere leeftijd bouwen werknemers de komende jaren ook al minder pensioenrechten op. In het vorig jaar gesloten pensioenakkoord tussen werkgevers, werknemers en kabinet is afgesproken dat het eventuele teveel aan premie dat dan vrijvalt kan worden aangewend voor herstel van de fondsen, waardoor mogelijk minder snel hoeft worden overgegaan tot korten. Volgens experts gaat het algauw om een percentage van 5 à 10%. Maar die strijd moet nog aan de centrale onderhandelingstafels worden beslecht. De grote vakbonden FNV Bondgenoten en Abvakabo FNV, die bij verreweg het merendeel van de pensioenoverlegtafels aanzitten, verzetten zich tegen een aantal belangrijke afspraken in dat akkoord. Bovendien is de uitwerking van het akkoord nog niet afgerond en in dat proces is de Tweede Kamer ook erg alert op een evenwichtige belangenafweging tussen jongere en oudere deelnemers in de fondsen. Vloeit de nu nog onbelaste premie terug naar werknemers dan levert dat de fiscus extra inkomsten op. Een andere aanpassing in het zogeheten Witteveenkader is dat de minimale salarisgrens vanwaar werknemers beginnen met sparen voor pensioen omhoog gaat. Financiën weet nog niet hoe het de tegenvaller gaat compenseren, maar duidelijk is dat de overheid in 2013 niet veel speelruimte heeft. In dat jaar moet het Nederlandse begrotingstekort van Brussel onder de 3% zijn uitgekomen. Overigens wordt het tekort in 2014 ruimschoots goedgemaakt door de rekenleeftijd in dat jaar in één keer op 67 jaar te zetten, in plaats van twee stappen in 2013 en 2015.

De Amerikaanse minister van Financiën Timothy Geithner heeft Europa opgeroepen om meer geld te steken in het noodfonds voor zwakke eurolanden. Volgens Geithner zijn de eurocrisis en de olieprijzen de belangrijkste factoren die het herstel van de Amerikaanse economie beïnvloeden. Volgens bankiers op de economische topbijeenkomst in het Zwitserse Davos willen de Verenigde Staten dat het Europese noodfonds wordt verdubbeld tot €1.500 mrd. Volgens Geithner is de enige manier waarop het systeem behouden kan blijven de opbouw van een sterkere afweer en een grotere inzet van de Europese landen. Geithner zei dat het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in Washington bereid zal zijn een opbouwende rol te spelen in de crisis. Het IMF vroeg eerder deze maand om $500 miljard aan extra financiering, maar de VS weigeren tot dusver meer bij te dragen aan het IMF.

De onderhandelingen tussen de Griekse regering en vertegenwoordigers van de internationale vereniging van banken en andere financiële instellingen, het IIF, zijn zaterdagavond onderbroken. Beide partijen zijn in gesprek over vermindering van de schuldenlast van Griekenland. Een woordvoerder van het IIF zei in Athene dat de onderhandelingen naar verwachting komende week kunnen worden afgerond. De Griekse minister van Financiën, Evangelos Venizelos, stelt dit weekeinde de afgezanten van de Europese Unie (EU), het International Monetair Fonds (IMF) en de Europese Centrale Bank (ECB) op de hoogte van de vorderingen. De drie houden streng toezicht op het Griekse beleid.

Slotstand indices week 2012/4: AEX 319,36; BEL 20 2237,59; CAC 40 3318,76; DAX 30 6511,98; FTSE 100 5733,45; SMI 6033,52; DJIA 12660,46; Nasdaq 100 2461,77; Nikkei 8841,22; Hang Seng 20501,67; All Ords 4348,50; € $1,3218, goud $1737,30.

Ik had eerder al aangekondigd dat ik, deze maand, aandacht zou gaan besteden aan de beurscrash van Black Tuesday op 29 oktober 1929. Daarover ga ik nog bloggen maar als aankondiging hierbij 2 artikelen over de stemming op Wall Street. Het beursbericht 'Nieuw-York' van de beurs van 24 oktober 1929 komt uit de ochtendeditie van 25 oktober van Het Vaderland en het 'Beursoverzicht' komt uit de avondeditie van het NRC van 30 oktober 1929. Voor de goede orde: voor WOII verschenen de landelijke dagbladen met 12 edities per week: op zondagmorgen, maandagavond, op dinsdag, woensdag, donderdag, vrijdag en zaterdag met een ochtend en avondeditie. Op maandagmorgen dus geen krant, voor de sportberichten was Sport en Sportwereld te koop. In de avondedities stonden meestal de noteringen van de Amsterdamse beurs van 3 uur 's middags.

 

Het Vaderland ochtendeditie 25 okt 1929NRC avondeditie 30 okt 1929

 

 

 

 

 

 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , . Bookmark de permalink.