UPDATE28072012/126 Draghi spreekt geruststellende woorden en de markt gelooft erin

De week begon bezorgd over een Grexit en een groeiend aantal Spaanse regio's die een beroep gaan doen op het Spaanse hulpfonds van €18 mrd, dat de Spaanse regering heeft aangekondigd te gaan inrichten. De ING heeft grote belangen in de Spaanse economie en in Spaans waardepapier. Ik hoorde een getal noemen van €37 mrd. Begin van de week lagen financials aangeboden in de markt. Ik noteer op maandag rond het middaguur: ING -6,94%, KBC -8,72%, BNP Paribas -7,54%, Societe Gen -6,16%, Credit Agricole -6,13%, Commerzbank -6,79%, Deutsche Bank – 5,69% en Allianz -3,63%. De kredietbeoordelaars S&P en Fitch overwegen de waarderingen voor financiële waarden aan te passen. De Europese beurzen vrezen dat Spanje genoodzaakt wordt een beroep te doen op het Europese hulpfonds. Inmiddels zouden 6 Spaanse regio's hebben gemeld een beroep te gaan doen op financiële bijstand van Madrid. Spanje is in de eurozone de op 3 na grootste economie en heeft slechts een staatsschuld, uitgedrukt in het bbp, dat net boven die van Nederland ligt. Dus veel lager dan de emu-schuld van Duitsland, Frankrijk en Italië. De 10-jarige rente steeg voor Spanje naar >7,6%, maar is door uitspraken van de ECB aan het einde van deze week daalde de rente weer < 7% gedaald. De € ligt aangeboden in de markt en zakte even door de grens van $1,21 maar is weer 1% in waarde gestegen. De premie voor cds's (credit default swaps) tegen wanbetaling op Spaans schuldpapier steeg naar het hoogste niveau ooit. Volgens Der Spiegel zijn de Europese leiders ervan op de hoogte dat het geduld van het IMF met Griekenland op is. Als financiële steun uitblijft kan Griekenland mogelijk in september niet meer aan zijn verplichtingen voldoen. De meeste Europese landen zijn niet bereid verder geld in Griekenland te steken als het IMF afhaakt. Een vertrek van Griekenland uit de eurozone lijkt dan onvermijdelijk. Na de uitspraak van het IMF afgelopen weekend dat het geduld met Griekenland op is en dat het IMF gaat stoppen met het verlenen van noodhulp, laat nu ook de Duitse regering van zich horen. Het is voor Berlijn 'ondenkbaar' dat de voorwaarden die met Griekenland zijn gesloten, opengebroken gaan worden. Het IMF, de 'wonderdokter', dachten onze politici, heeft gefaald, de Duitsers blokkeren een oplossing. Eigenlijk alleen maar omdat de trojka Griekenland fors overvraagd heeft. Het bericht over het IMF komt vlak voor een nieuwe inspectie van de Griekse vorderingen bij het op orde brengen van de overheidsfinanciën. Vertegenwoordigers van de Europese Unie, de Europese Centrale Bank en het IMF, samen de trojka, moeten beoordelen of een nieuwe tranche van aan Griekenland toegezegde hulp kan worden uitbetaald. Dat deel zou in september aan Griekenland kunnen worden overgemaakt. Dat is voor het land waarschijnlijk echter te laat, omdat het achterloopt met de hervormingen. Griekenland wil daarom extra tijd en een overbruggingskrediet om aan de betalingen te kunnen voldoen. Maar de meeste eurolanden voelen er niets voor om de Grieken deze extra tijd te geven. Uitstel zou onder meer betekenen dat het land nog meer steun nodig heeft. Volgens Der Spiegel is deze steun becijferd op tussen de 10 en 50 miljard euro. De elasticiteit van de Griekse samenleving is overschat. Er kwam dan ook nog geen witte rook uit Athene deze week. In de besprekingen van de trojka in Athene deze week kon de Griekse regering weinig vooruitgang laten zien in financieel/economische hervormingen. Het bleef bij het uitspreken van goede bedoelingen en daar heeft Europa en het IMF wel genoeg van. Ik denk dat er vorig weekend druk overleg heeft plaatsgevonden tussen Washington, Brussel, Frankfurt en de leden van de Europese Raad. Ofwel iemand bij het IMF heeft voor zijn beurt gesproken dan wel (en dat vind ik logischer) men heeft in Washington de mogelijke gevolgen van de uitspraak, dat men gaat stoppen met hulp aan Griekenland, zwaar heeft onderschat. Het IMF kwam maandagmiddag met een verklaring dat er nooit sprake is geweest van een voornemen om financiële hulp aan de Grieken te beëindigen. De snelle, harde en duidelijke reactie van de financiële markten hebben de monetaire en politieke elite genoodzaakt gas terug te nemen. Veel gezichtsverlies binnen de trojka en in Berlijn. Veel gekwetste ego's. Er zijn partijen die nu diep door het stof zijn gegaan. Daar komt bij dat Moody's naar buiten is gekomen met het bericht dat de economische vooruitzichten voor Duitsland, Nederland en Luxemburg, eurolanden met een tripleA status, als 'negatief' worden beoordeeld. De verandering van een stabiele naar een negatieve 'outlook' betekent dat er een kans is dat op termijn de rating wordt verlaagd. De reden voor het negatieve vooruitzicht is volgens Moody's de onzekerheid over de verdere ontwikkeling van de eurocrisis. Moody's waarschuwde daarbij onder meer voor de ernstige gevolgen van een eventueel vertrek van Griekenland uit de eurozone. Maar ook als dat scenario wordt vermeden, moeten Duitsland en Nederland volgens de kredietbeoordelaar waarschijnlijk grote bedragen reserveren voor steun aan andere eurolanden om te voorkomen dat de eurozone uit elkaar valt. Ook in Nederland zelf ziet Moody's problemen, zoals de slechte groeivooruitzichten, de hoge schuldenlast van de huishoudens en de dalende huizenprijzen. De rating van Nederland wordt volgens Moody's verlaagd als de vooruitzichten voor de economische groei in de komende jaren significant afnemen of als een van de lidstaten uit de eurozone stapt. Als Nederland zijn huidige status van veilige haven op de financiële markten verliest en aanzienlijk hogere rentes op zijn staatsleningen moet gaan betalen, verliest het eveneens de AAA-status. Daarbij speelt een rol de ontwikkelingen in het consumentenvertrouwen, de werkeloosheid, de ontwikkeling van de koopkracht en het politieke sentiment. De stemming onder Nederlandse ondernemers in de industrie blijft somber. Het producentenvertrouwen daalde van -4,8 naar -5,2. Ook is het bedrijfsleven pessimistischer over de ontwikkeling van de werkgelegenheid in de komende 3 maanden. Moody's verlaagde eveneens de outlook van Schiphol van stabiel naar negatief. De luchthaven heeft op dit moment een A1/P-1 rating. Ook Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) trof eenzelfde lot. Moody's zette de outlook over het tijdelijke Europese noodfonds EFSF op negatief waar de vooruitzichten eerder stabiel werden geacht. Voor Duitsland waarschuwde Moody's specifiek voor de kwetsbare positie van de bankensector bij een verdere escalatie van de schuldencrisis. Duitse banken hebben grote belangen in de probleemlanden van de eurozone, met name in Spanje en Italië. Veel Duitse banken hebben maar een beperkte capaciteit om verliezen op te vangen, aldus de kredietbeoordelaar. Ondertussen verliezen Duitse ondernemers steeds meer vertrouwen in de economie. Deze maand werd het laagste peil in 28 maanden bereikt. Kredietbeoordelaar Moody's heeft de outlook voor 17 Duitse banken verlaagd naar negatief. Die beslissing is een gevolg van dezelfde stap die eerder deze week werd genomen ten aanzien van de Duitse overheid. De verandering heeft onder meer betrekking op schulden die worden gegarandeerd door de Duitse staat. Moody's nam dezelfde stap ten aanzien van de schuldinstrumenten die door Nederlandse banken met een overheidsgarantie worden uitgegeven. De Duitse regering reageerde onmiddellijk met: wij zijn 'groot, dik en sterk', niemand hoeft te twijfelen aan onze soliditeit. Duitsland zal zijn rol als „anker van de stabiliteit in de eurozone” blijven uitvoeren, beloofde Berlijn. Volgens de Duitse econoom Lars Feld zal het uiteenvallen van de eurozone Duitsland €3.300.000.000.000 gaan kosten, plus dat de werkeloosheid zal gaan toenemen en meer bedrijven zullen omvallen. De correctie die Moody's deze week heeft doorgevoerd is, volgens hem, verdedigbaar. Over Griekenland zegt Feld, dat ze zonder nieuwe hervormingen geen nieuwe financiële steun moeten krijgen. De enige optie die nog overblijft is een tweede ronde van herstructurering, waarbij publieke schuldeisers als de ECB en de Duitse overheid niet buitenspel kunnen blijven. Het Duitse MKB, 71% van geenquetteerde ondernemers, vreest dat de eurocrisis zal leiden naar een recessie in heel Europa. De Duitse inkoopmanagersindex (PMI) is in juli onverwacht gedaald. De PMI voor de industrie daalde deze maand van 45,0 naar 43,3. De dienstensector daalde van 49,9 naar 49,7 en de samengestelde index daalde van 48,1 naar 47,3. Het vertrouwen van Duitse institutionele beleggers en analisten in de economie is in juli verder gedaald. De economische activiteit in de eurozone neemt deze maand voor de zesde achtereenvolgende maand af. Vooral in de industrie doet het minder goed. De dienstensector doet het iets beter maar blijft met 47,6 nog altijd in een krimp. Als reden wordt aangegeven de aanhoudende economische krimp in Duitsland. Ook Frankrijk verkeert nog in een krimp. De groei in de Amerikaanse industrie zwakt ook af: het PMI daalde in juli van 52,5 naar 51,8. De Amerikaanse industrie heeft last van een daling van de export. De Griekse hervormingen verlopen allerminst volgens het trojka-schema.

,,Een exit van Griekenland uit de eurozone is beangstigend. De indirecte gevolgen zijn enorm en moeilijk in de hand te houden'', stelt ING-econoom Nick Kounis. ,,Maar ik vind het vooral eng dat politici denken dat het niet beangstigend is.'' Dat laatste speelt vooral in Duitsland. Als de leningen aan Griekenland worden stilgezet en Griekenland daarop besluit de eurozone te verlaten, komt de hele muntunie op losse schroeven te staan, waarschuwt de bankeconoom. ,,De markten zien de euro dan niet langer als een monetaire unie, maar hoogstens als een systeem van vaste wisselkoersen. Als dat systeem één keer kan worden verbroken, waarom zou dat dan niet nog een keer gebeuren? Dan loopt niet alleen Spanje gevaar, maar komt ook Italië zeker weer in het vizier van de markten.'' Afgelopen weekeinde stelde de Duitse minister van Economische Zaken Philip Rösler dat een vertrek van Griekenland geen horrorscenario meer is voor de financiële markten. Duitse media gaven verder aan dat zowel het IMF als Duitsland geen brood zouden zien in nieuwe leningen voor Griekenland. Volgens Kounis zijn die uitspraken echter vooral bedoeld om druk te zetten op de Griekse regering. Die heeft beslissingen over nieuwe bezuinigingen van €11,5 mrd vooruitgeschoven en moet nu op korte termijn actie ondernemen om het land voor de financiële afgrond te behoeden. De plannen moeten nog wel worden goedgekeurd door het Parlement. De burgers zullen opnieuw de straat opgaan. Hoe groot is de macht van de burgerij? In de plannen mogen pensioenen niet meer hoger zijn dan 2200 euro per maand. Verder gaan de eigen bijdragen in de gezondheidszorg omhoog. De vergoeding van artsenbezoek wordt maximaal 1500 euro per jaar. Daarna betaalt iedereen 10 euro per bezoek. Mensen die in een ziekenhuis belanden, moeten 15 procent van de kosten zelf betalen. Het is inmiddels echter ook wel duidelijk dat Griekenland niet aan alle eisen van het herstelprogramma kan voldoen. ,,Dat hoeft niet te leiden tot een Griekse exit. Men moet zich afvragen wat haalbaar is. Verdere afschrijvingen op de Griekse schuld lijken daarbij onvermijdelijk, zolang men overtuigd is van de goede wil van de Griekse regering om haar beleid te veranderen.'' Voor een echte oplossing van de Europese schuldencrisis is een fiscale unie, waarbij de eurolanden in ieder geval een deel van hun schulden delen, onontbeerlijk. ,,Er wordt in politieke kringen gedacht dat we nog jaren hebben om zo'n unie te vormen. De vraag is echter of dat wel zo is en hoeveel schade we oplopen in de tussentijd.'' Inmiddels heeft de EC laten weten dat de volgende tranche van €31 mrd door het IMF en de EFSF in september zal worden uitgekeerd ondanks dat de Griekse regering laat weten dat de Griekse economie een veel grotere krimp zal laten zien in 2012 dan 'voorgeschreven' is door de trojka n.l. >7% tegenover de 4,5% die de Griekse centrale bank onlangs voorspelde. De Griekse regering pakt de problemen aan door te beginnen met het aanzwengelen van de economie om daarmee de werkeloosheid (thans 24%) terug te dringen. 'Wij doen alles om Griekenland weer op het goede spoor te zetten terwijl 'anderen' proberen die inspanning te laten mislukken', hoort men in Griekse kringen.

Een heel ander aspect dat zich in sneltreintempo ontwikkelt zijn stijgende grondstofprijzen voor ons voedsel. Enerzijds door misoogsten vanwege extreme droogte, anderzijds door overvloedige neerslag. Mais +30%, tarwe +40%. Wat gaat dat doen met de voedselprijzen en de invloed daarvan op de inflatie?

Komende donderdag vergadert de Kamer met minister de Jager over de stand van zaken in het G-dossier. PvdA, PVV, SP en D66 willen opheldering van het kabinet over de actuele stand van zaken over waar het IMF nu exact staat. De SP wordt vanwege hun gereserveerde houding in over EU en de euro in de peilingen beloond en is nu de grootste partij geworden met 34 zetels, gevolgd door de VVD met 31 zetels. Kamerleden onderbreken voor de tweede keer het zomerreces om over nieuwe ontwikkelingen bij de schuldencrisis te worden bijgepraat door de minister van Financien.

Enkele citaten uit recente columns van © 2012 Prof. Dr R. Tissen: over de ontspoorde arbeids-ethiek zegt hij “de economische crisis van de 80-er jaren van de vorige eeuw en de internet crisis van het begin van de 21ste eeuw waren niet zo erg als de huidige Europese schuldencrisis. Er zijn geen schuilplekken meer. Hij doelt dan niet eens op het inmiddels wijd verspreide gevoel dat de schuldencrisis weleens een crisis aller crises zou kunnen zijn, richting het Armageddon in 2013 of zelfs eerder.” Over de risico's van besmettingsgevaar schrijft hij: “Er wordt momenteel hoog spel met Griekenland gespeeld en de kans is groot dat het oordeel van de geschiedenis slecht voor Europa zal uitpakken, zo slecht zelfs dat er van hoogverraad sprake zal zijn richting het Griekse volk dat feitelijk met de rug tegen de muur wordt gezet. Als Duitsland, het IMF en ECB in de komende weken daadwerkelijk hun financiële steun aan Griekenland onthouden, zal dat voor chaos en paniek zorgen. Griekenland kan dan niet anders dan zichzelf failliet verklaren. De middelvinger zal door het land naar geldschieters worden uitgestoken. Schuldovereenkomsten zullen nietig worden verklaard. Financiële partijen die dachten aan de Griekse schuld nog een centje te kunnen verdienen, zoals Nederland, hebben het nakijken. De Griekse regering zal de onafhankelijkheid als een succes presenteren, alvorens de eigen politieke dood tegemoet te zien.” Over de 'regering op vakantie' zegt Prof Tissen (en ik ben het daar volledig mee eens): “In de vrije val die Zuid-Europa momenteel meemaakt dreigt nu ook Noord-Europa te worden meegezogen en dat wordt terecht door kredietbeoordelaar Moody’s gewaardeerd met een negatief oordeel over Duitsland en Nederland. In plaats van een crisisteam bij elkaar te roepen is onze regering op vakantie. De Europese schuldencrisis driegt nu snel uit de hand te lopen en begint het onvermijdelijke stadium van ‘out of control’ te bereiken. Zuid-Europese bewindslieden zijn in blinde paniek. Voor de rest van Europa ligt paniek op de loer. Hoe komt het toch dat de situatie alsmaar slechter wordt, in weerwil van sussende berichtgeving dat het ook nu weer niet zo’n vaart zal lopen. Duitsland maakte bekend dat de euro niet in gevaar is. Politici en experts weten niet beter. De Europese bevolking weet wél beter. In de periode dat Ierland, Griekenland en Portugal in moeilijkheden kwamen werd officieel bekend gemaakt dat het om beheersbare problemen ging die met niet eens zoveel geld konden worden opgelost. Maar werd er meteen bij gezegd, als Spanje en/of Italië eraan zouden gaan, dan betekende dat het einde van de euro. Traditioneel zijn politici niet erg trouw aan hun woorden en dat is ook nu het geval. Het moment waarop Spanje een volledige bailout zal vragen is nabij en het is aannemelijk dat Spanje die hulp ook zal krijgen. Duitsland kan en mag van zichzelf niet de naoorlogse geschiedenis ingaan als de breker van Europa.” De meest recente columns van Prof Tissen zijn te lezen op het columnsoverzicht op de website van rtlz.nl Dat het kabinet niet is opgeroepen voor overleg begrijp ik wel. Als Rutte zijn manschappen terug laat komen van vakantie voor crisisoverleg heeft hij wat uit te leggen aan het parlement en de burgers van dit land. In dat geval kan hij niet blijven ontkennen dat er geen sprake is van een crisissituatie. Ook moet hij dan naar buiten komen met een visie op de aangekondigde bezuinigingen en de gevolgen daarvan op de economische ontwikkelingen. En die visie heeft de premier niet, trouwens zijn Minister van Financiën ook niet.

De minister van Financiën van de Duitse deelstaat Beieren, Markus Söder, heeft in krachtige bewoordingen gepleit voor een Grieks vertrek uit de eurozone. Het uittreden van Griekenland is onvermijdelijk, zegt de politicus van de regeringspartij CSU. ,,Aan het einde zal een Grieks vertrek onvermijdelijk zijn. Er is geen alternatief. Griekenland kan of wil de noodzakelijke hervormingen niet doorvoeren. We moeten van Griekenland een duidelijk voorbeeld maken. Wie de hervormingen niet doorvoert, moet uit de euro. Anders is de eurozone niets meer dan een grote gemeenschap van schuldenverdeling'', aldus Söder.

Volgens de Beierse minister is een Grieks vertrek in het belang van de eurozone zelf. ,,De eurozone is alleen stabiel als die uit sterke partners bestaat en geen medelijden heeft met zwakke landen. De oplossing is daarom niet de Grieken meer geld te geven, maar dat Griekenland uit de euro treedt.''

In de eerste vijf maanden van dit jaar is het aantal onroerend goed-akten met 23% gedaald. In aanmerking genomen dat bij veel notariskantoren 65 tot 75% van de omzet afkomstig is uit deze akten, kan een inschatting gemaakt worden wat daarvan de gevolgen zijn. Uitzicht op verbetering op korte termijn is er ook bepaald niet: ING verwacht dit jaar een verdere daling van 5 procent van de woningverkopen. Volgend jaar komt daar nog een afname van 13 procent overheen als gevolg van de toenemende werkloosheid. "Het zijn vooral de grotere notariskantoren die op de professionele vastgoedmarkt actief zijn. De kleinere kantoren werken over het algemeen voor de particulieren. En daar zit waarschijnlijk de grootste pijn: jarenlang was dat een fantastische markt. Veel kantoren die zich daarop richtten zitten nu heel slecht."

Het strikt vertrouwelijke bankentoezicht van de Nederlandsche Bank (DNB) komt mogelijk op straat te liggen door een vonnis van de Rechtbank in Amsterdam. Het vonnis gaat om achtergestelde deposito’s van de failliete DSB Bank. Daarmee kan het voor banken met financiële problemen moeilijker worden om nieuw bufferkapitaal op te halen. DSB had de houders van achtergestelde deposito’s, die bij een faillissement onbeschermd zijn, moeten vertellen dat de bank onder zogeheten verhoogd toezicht stond, staat in het vorige week verschenen vonnis. ‘Door wel te vermelden dat DSB onder toezicht van DNB stond, maar niet dat dit ‘verhoogd’ toezicht betrof, heeft DSB een onjuist beeld gegeven’, aldus de rechtbank. Deze redenering kan vergaande gevolgen hebben. Het is banken namelijk wettelijk verboden om bekend te maken dat ze onder verscherpt toezicht zijn geplaatst. Dat zou het vertrouwen in de bank ondermijnen. De rechtbank redeneert dat DSB dan maar geen achtergestelde leningen had moeten aanbieden. Probleem is dat banken die onder verhoogd toezicht staan, per definitie behoefte hebben aan kapitaal. Met dit vonnis is het niet meer mogelijk geld op te halen met achtergestelde deposito’s —DNB staat dat overigens sowieso niet meer toe. In hoeverre een bank dan ook geen andere achtergestelde leningen of aandelen mag uitgeven, blijft ongewis. In het vonnis gaat het om particulieren die een langlopend deposito wilden afsluiten (vijf tot tien jaar). Echter, particulieren kunnen ook andere achtergestelde leningen of aandelen kopen. DNB zegt het vonnis ‘zeker intensief te bestuderen, nu we gezien hebben wat erin staat’, aldus een woordvoerster. DNB was geen partij bij de zaak, die was aangespannen door enkele houders van achtergestelde deposito’s tegen de curatoren van DSB. ‘We wisten niet dat dit punt erin zou zitten’, verklaart de woordvoerster. Het vonnis heeft gevolgen voor in totaal 116 achtergestelde leninghouders van DSB. Zij moeten nu door de curatoren worden erkend als concurrente crediteuren in het faillissement van DSB. Dat betekent dat zij in principe in aanmerking komen voor een uitkering uit de boedel. Het gaat om een totaalbedrag van €22 mln. Dat is de schade die is overgebleven nadat de depositohouders de eerste €100.000 hadden teruggekregen. Omdat sprake was van een achtergestelde lening vonden de curatoren van DSB dat de depositohouders als allerlaatsten moesten aanschuiven in de rij schuldeisers. Dankzij dit vonnis schuiven ze een plek op. Vier grote pensioenfondsen hebben bij minister Kamp van Sociale Zaken alarm geslagen over hun buffers. "Kamp is druk bezig om met een langere gemiddelde rente te gaan rekenen, maar het gat met de 105% wordt steeds groter". De fondsen hopen dat Kamp op de proppen komt met een gunstiger rekenmethode van de rente die de waarde van hun vermogen bepaalt. Maar zelfs in dat geval zijn pijnlijke ingrepen volgens ABP (ambtenaren en onderwijzers), Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW), PMT voor ruim 34.000 bedrijven in de metaal en techniek en PME voor 1200 ondernemingen in de metalektro waarschijnlijk onvermijdelijk. Het ABP vreesde al een korting per april 2013 van 0,5 procent op de uitkering van gepensioneerden en de rechten van werknemers die nog sparen voor hun oude dag. Maar het met 2,8 miljoen deelnemers grootste pensioenfonds van Nederland, dat 261 miljard euro aan vermogen heeft, hint zelfs op een tweede verlaging van de pensioenen in 2014. De meeste fondsen zagen de bui al hangen. "Sommige fondsen hadden al aangekondigd dat het niet ging. Als je de renteontwikkeling en de ontwikkelingen op de financiële markten zag, dan wist je al dat er iets aan zat te komen. Het gaat met grote sprongen. Als je weet dat de oorspronkelijke kritische dekkingsgraad op 105% ligt, dan weet je hoe penibel de situatie is." “De pensioenfederatie zegt dat er echt een heel sterk herstel nodig is. Kamp is druk bezig om met een langere gemiddelde rente te gaan rekenen. Maar het gat met de 105 procent wordt steeds groter. Op deze manier kan er een voorstel komen om met 6% te gaan rekenen." De dekkingsgraad van het ABP daalde in het tweede kwartaal naar 90 procent. Voorzitter Henk Brouwer meent dat een extreme situatie alleen kan worden voorkomen als er nu crisismaatregelen worden genomen. De rekenrente is historisch laag en de dreigende besluiten kunnen grote gevolgen hebben voor de koopkracht van mensen en de economie. De financieel-economische crisis in Europa, de lage rekenrente en de vergrijzing dreigen bij PFZW premieverhogingen voor zowel verplegers, verzorgers en welzijnswerkers als hun werkgevers tot premieverhogingen te leiden. Ook moest dit relatief jonge fonds voor het eerst waarschuwen voor het verlagen van pensioenen volgend jaar. De dekkingsgraad van PFZW is in het tweede kwartaal gezakt naar 92 procent. Bij PMT wordt de al eerder aangekondigde korting van 7 procent op pensioenen in april 2013 inmiddels ,,nagenoeg zeker'' genoemd. Dit fonds in de zogeheten kleinmetaal zag in het tweede kwartaal de dekkingsgraad afnemen naar 85 procent. Bij het metaalfonds PME voor grotere bedrijven, zoals scheepswerven, chipmachinefabrikanten en de automobielindustrie, is de dekkingsgraad gezakt naar 88 procent en is de voorgenomen korting van maximaal 6 procent nu ,,nadrukkelijk in beeld''.

Het is geen nieuw probleem maar het legt wel de financieel/economische macht bloot van de 17 Spaanse regio's en de onmacht van de centrale regering in Madrid. Een jaar na de opening van de luchthaven bij Castellón, in de buurt van het Spaanse Valencia, is er nog geen vliegtuig geland. De enige activiteit is de aanleg van een kunstwerk op de rotonde voor de ingang. Het monument kost nog eens €300.000, dat bovenop de investering van €150 miljoen komt. De vraag is of de passagiers ooit zullen komen. Geen maatschappij lijkt geïnteresseerd in landen op dit vliegveld, los van het probleem dat de Spaanse luchtvaartautoriteit Aena daarvoor geen toestemming geeft. Ook het failliete bestuur van Valencia, dat een schuldenlast van €62 miljard torst, is het vliegveld liever kwijt dan rijk. De deelstaat draaide op voor de helft van de kosten van de aanleg, maar vreest dat het project de volgende bodemloze put wordt. Een lege terminal van 10.000 vierkante meter, een verlaten landingsbaan van 2,7 kilometer, een zinloze elektriciteitsrekening van €7000 per maand. Het spookvliegveld van Castellón groeide uit tot het symbool van de geldverspilling van Spaanse deelstaten. Tal van projecten, die in de jaren voor de financiële crisis uit de grond gestampt werden, blijken nu niet langer rendabel. Over heel Spanje staan als gevolg nutteloze treinstations voor de hogesnelheidslijn (geen passagiers), verlaten theaters (geen bezoekers en geen subsidie) en verlaten nieuwbouwwijken (geen kopers). Van de 47 Spaanse vliegvelden die in gebruik zijn, opereren er maar negen met winst. Het land heeft meer vliegvelden dan welk Europees land dan ook: er is een luchthaven per miljoen inwoners. Dat is meer dan in Frankrijk (een vliegveld per 1,2 miljoen inwoners), Duitsland (een vliegveld per 2,3 miljoen) of Nederland (een per 3,3 miljoen). In de deelstaat Galicië krijgen maatschappijen een vergoeding per passagier zodat ze blijven landen op de regionale vliegvelden. Andere luchthavens, zoals die van Castellón, zijn niet in gebruik door een financiële of bestuurlijke chaos. "Het hebben van een vliegveld werd gezien als de beste garantie voor de toekomst. Een vliegveld betekende toeristen, betekende dat je daarvoor tienduizenden vakantiewoningen kon gaan bouwen, hotels en golfterreinen. Maar de praktijk pakte heel anders uit". Er is recentelijk een nieuw probleem aan het licht gekomen: de landingsbaan moet gedeeltelijk opnieuw worden aangelegd omdat die een te strakke bocht heeft. Daardoor kunnen grotere vliegtuigen in problemen komen. De komende jaren gaat de Spaanse regering de uitgaven van de deelstaten strakker in de gaten houden, zo is al aangekondigd. Ook zet de regering van de conservatieve premier Mariano Rajoy de bijl in openbare werken: de uitgaven gaan met 40% omlaag. Kruiden kweken in de boardroom. Een kantoortuin omtoveren tot studentenkamers. De vergaderzaal die hotelzwembad of bowlingbaan wordt. Langdurig leegstaande kantoren moeten sneller een tweede leven kunnen krijgen, bijvoorbeeld als studentenhuisvesting, horecaruimte of agrarisch bedrijf. „Alleen een flexibele houding van vastgoedeigenaren, gemeenten en rijksoverheid, gecombineerd met onorthodoxe oplossingen, kan een vastgoedcrisis voorkomen.” Zeven miljoen vierkante meter kantoorruimte staat al langdurig leeg in Nederland en daarin schuilt de kiem van een potentiële nieuwe financiële crisis. "Projectontwikkelaars, banken en pensioenfondsen hebben voor miljarden geïnvesteerd in vastgoed dat niet meer rendeert.” Kantoorpanden die aan de straat niet meer zijn kwijt te raken. Onverhuurd en welke consequenties heeft dat voor de beleggingswaarde? Er moet veel flexibeler worden omgegaan met bestemming van al die vierkante meters. „Nu is het vaak fiscaal aantrekkelijker voor een vastgoedeigenaar om een pand leeg te laten staan dan om nieuwe huurders toe te laten. Die perverse prikkels moeten verdwijnen. Gemeenten en landelijke overheid moeten sneller bestemmingsplannen kunnen wijzigen om alternatieve plannen mogelijk te maken. Waarom geen protocol, waaraan alternatieve plannen moeten voldoen, om wijziging van een bestemming in 24 uur mogelijk te maken?” Ook van de vastgoedeigenaren worden offers verwacht. „Zij moeten bereid zijn hun eigendommen de komende jaren geleidelijk af te waarderen en nieuwe huurders op andere condities toe te laten. Contracten van vijf jaar of langer zijn in sommige gevallen niet reëel. Een huurovereenkomst moet per dag opzegbaar zijn. Zeker als je zzp’ers werkruimte wilt bieden of startende bedrijfjes in de creatieve sector wilt faciliteren, zoals succesvol is gedaan in Rotterdam, in de Van Nelle-fabriek, of in Den Haag bij de Caballero-fabriek.” Oplossingen liggen voor de hand, maar niet wat men in Amsterdam gaat doen: bouwers, projectontwikkelaars en de gemeente (dus de Amsterdamse burgers) gaan geld bijeenbrengen waarmee slooppremies kunnen worden toegekend om nieuwbouw te kunnen plegen. Mijn gedachten gaan veel meer uit naar de conversie van leegstaande kantoorpanden in studentenwoningen, sociale woningbouw naar singles en stellen, buurthuizen, medische centra, kortom naar huisvesting waar vraag naar is. Het mogen voor mij ook koopwoningen zijn in het goedkopere segment van de markt. Maar doe er iets mee, nu, en wacht niet tot over tien jaar als er 15 mln m2 kantoorruimte leeg staat in Nederland.

Kort nieuws:

Broker BinckBank heeft het resultaat in het 2e kwartaal flink zien dalen. De koers reageerde met een daling van bijna 5%;

De loonkosten in Europa zijn 35% hoger dan in de VS;

Banken die mogelijk betrokken zijn bij het renteschandaal dat de afgelopen weken is losgebarsten over libor- en euribortarieven, moeten geld opzij zetten in verband met schikkingen of boetes die zij wellicht zullen moeten betalen. De Duitse financiële toezichthouder BaFin zegt daarover: ,,Wij proberen momenteel samen met de Britse en Amerikaanse toezichthouders uit te zoeken welke banken bij het schandaal betrokken zijn''. Volgens berichten in de media zou het onderzoek zich vooral richten op Deutsche Bank, het Britse HSBC en enkele grote Franse banken. Zij zouden betrokken zijn bij gesjoemel met het vaststellen van de rentetarieven: manipulatie van Libor en Euribor-rentes. Deze tarieven geven aan tegen welke rente de banken onderling bereid zijn geld (uit) te lenen. Het Britse Barclays zou als een spin in het web van de fraude hebben gezeten;

Verkoop nieuwe huizen in juni in de VS valt tegen; de daling ten opzichte van mei bedraagt 8,4%. Ook de aanstaande huizenverkopen in de VS dalen onverwacht;

Economen van ABN/Amro verwachten dat de prijzen van koopwoningen in 2013 sneller zullen gaan dalen en dat pas in 2014 herstel optreedt. Volgend jaar wordt een prijsdaling van 8% verwacht. De neerwaartse prijsdruk wordt verhoogd door het zogenaamde Lenteakkoord, waarin is opgenomen dat vanaf 2013 het recht op hypotheekrenteaftrek wordt versoberd. Als die plannen na de zomer daadwerkelijk in beleid worden omgezet, zullen de lasten voor starters op de woningmarkt vanaf volgend jaar met 13% stijgen ten opzichte van de nu geldende situatie;

In de eerste 6 maanden van dit jaar is het Japanse handelstekort opgelopen naar een nieuw record van €31 mrd. Als redenen worden genoemd de duurdere energie en teruglopende export naar Europa. Verder de gevolgen van de aardbeving en de tsunami vorig jaar waardoor de productie van kernenergie terugliep en Japan een beroep moest doen op energie uit fossiele brandstoffen. Het handelsoverschot met Europa kelderde naar een historisch laag peil als gevolg van dalende auto-export;

De winst van Shell is in het tweede kwartaal gedaald als gevolg van een lagere gemiddelde olieprijs. Een hogere productie bood geen tegenwicht. De winst op basis van geschatte actuele voorraadkosten (ccs) exclusief bijzondere posten, de maatstaf die Shell en de financiële markten hanteren, bedroeg $5,7 miljard (€4,7 miljard). Dat is 13% minder dan een jaar eerder. De nettowinst halveerde ruimschoots (min 53%) tot iets meer dan $4 miljard en de omzet daalde van $124,5 miljard tot bijna $120 miljard;

De kans dat Griekenland de eurozone verlaat in de komende 12 tot 18 maanden, is gestegen naar 90%. Dat denken althans analisten van de Amerikaanse Citi Group. Eerder zag de bankverzekeraar de mogelijkheid op een Grieks exit nog op 50 tot 75%. Een vertrek zal ook leiden tot een afwaardering door minimaal één grote kredietbeoordelaar van landen als Nederland, Oostenrijk, België, Frankrijk, Italië en Duitsland. Citi zegt in het rapport er zelfs op te rekenen dat Griekenland de eurozone al in de komende twee of drie kwartalen zal verlaten. Ook zullen landen als Italië en Spanje om formele financiële steun vragen bij het IMF en de Europese Unie, zo denken ze. ,,Wij blijven somber over de crisis in de eurozone'', concludeerden de bankiers. De zakenbank kijkt in de toekomst en denkt dat de schuldencrisis in de komende jaren waarschijnlijk uitmondt in het vertrek van Griekenland en een forse herstructurering van de Portugese en Ierse schuldenlast. Mogelijk moet er ook worden gesneden in de schulden van Spanje, Italië en Cyprus. Citi verwacht dat er slechts op beperkte schaal werk wordt gemaakt van het verdelen van schulden over de eurolanden. De bank voorziet verder een afwaardering van de kredietwaardigheid van de Verenigde Staten en Japan in de komende 2 tot 3 jaar. Ook Groot-Brittannië zou zijn AAA-rating kunnen verliezen door de aanhoudende economische problemen;

France Telecom heeft in het tweede kwartaal zowel minder omzet als winst geboekt. Het Franse telecombedrijf staat onder druk van zware concurrentie op de thuismarkt door de komst van de mobiele dienst Free Mobile, die in januari werd gelanceerd door Illiad. France Telecom verloor in het tweede kwartaal 155.000 klanten, veel minder dan in de eerste 3 maanden van het jaar toen het concern afscheid moest nemen van 615.000 klanten. De omzetdaling bleef beperkt tot zo'n 2%.;

Winkelbedrijf Macintosh heeft in de eerste helft van het jaar een verlies geleden van 8,9 miljoen euro. Dat maakte het moederbedrijf van ketens als Dolcis, Scapino en Kwantum donderdag bekend. Macintosh had last van het slechte weer en het bijzonder lage peil van het consumentenvertrouwen. Het bedrijf zag de omzet desondanks met 28 miljoen euro groeien tot 423,4 miljoen euro. Het bedrijfsresultaat (ebit) zakte 6,8 miljoen euro in het rood. In de eerste helft van 2011 werd nog een positief resultaat van 5,4 miljoen euro geboekt;

Toeleverancier van medische hulpmiddelen en uitbater van apotheken Mediq heeft het resultaat in het tweede kwartaal opnieuw fors zien dalen. Dat was voornamelijk het gevolg van een sterke winst- en omzetdaling bij de Nederlandse apotheken van het concern. De netto-omzet van het gehele bedrijf kwam 2 procent lager uit op 647,1 miljoen euro. Het bedrijfsresultaat (ebita) nam met 18 procent af tot 24,3 miljoen euro, terwijl er netto 12,3 miljoen euro overbleef, eveneens lager dan in dezelfde periode vorig jaar. De grootste pijn zat bij de Nederlandse apotheken. Daar daalde het operationeel resultaat met 88 procent, terwijl de omzet met 13 procent omlaag ging ten opzichte van hetzelfde kwartaal in 2011. Topman Marc van Gelder liet weten dat de invoering van de vrije tarieven en geneesmiddelenprijzen ,,heeft geleid tot een enorme druk op de marge''. Daarnaast komen er steeds meer goedkope, zogenoemde generieke medicijnen, waarop geen patent meer zit. Ook zijn afspraken met zorgverzekeraars die Mediq heeft gemaakt ,,anders uitgepakt'', aldus Van Gelder. ,,De prijsdalingen gingen sneller dan verwacht'';

Het Duitse technologieconcern Siemens ondervindt steeds meer tegenwind van de economische crisis. De orderontvangst ging in het afgelopen kwartaal met 23% omlaag. Ook twijfelt het bedrijf of de winstverwachting voor dit jaar gehandhaafd kan worden; ‎'Europa slaapwandelt richting een catastrofe'.

De eurozone staat een economische ramp te wachten als de financieel sterkere landen en de centrale bank niet bereid zijn meer schulden op zich te nemen. Reactie: is dat een optie? Duitsland en Nederland gaan de kar trekken en gaan zich inzetten de euro te redden? Wat gaat ons dat kosten ……… wij gaan nu uit van een bijdrage aan het ESM van €40 mrd. Dat is volstrekt onvoldoende want het ESM moet van €700 mrd naar minimaal €2000 (of misschien wel €3000) mrd. Bij €2 biljoen betaalt Duitsland €1 biljoen, Nederland €400 mrd en de andere 15 eurolanden tezamen €600 mrd. Uitgangspunt is: van een kale kip kun je niet plukken. Kunnen we van Griekenland, Portugal, Ierland, Spanje, Italië, Cyprus en Frankrijk verlangen dat ze volwaardig participeren in het EMS. Misschien, hopelijk, wel ooit, maar niet nu. Dat betekent dat deze landen stemrecht inleveren in het ESM en dat Nederland en Duitsland meer stemrecht krijgen. Wat betekent dat voor Nederland en zijn die lasten op te brengen? Het betekent dat de emu-schuld verdubbelt. Dat brengt met zich mee dat onze kredietstatus zal worden aangepast en de rente waartegen we lenen stijgt. Onze staatsschuld stijgt dan >120% en daarmee zijn we, voor de financiële markten, aangeschoten wild, met alle consequenties vandien. Dat heeft gevolgen voor het emu-saldo (het begrotingstekort). Het Begrotingspact eist van Brussel dat Nederland meer moet gaan bezuinigen en meer moet gaan ombuigen met als gevolg: een dalend vrij besteedbaar inkomen, toenemende werkeloosheid en ingrepen in de verzorgingsstaat, sociale uitkeringen en de zorg. Is het, onder deze lasten, ons waard Europa te willen redden? Hoe hoog is de prijs die de burger ervoor moet opbrengen en wil 'volk en vaderland' die prijs betalen? En krijgen we er ooit wat voor terug? Ik stel me uiterst terughoudend op;

Maar is ook goed nieuws te melden, althans dat zegt ECB president Mario Draghi: de eurozone is sterker dan de mensen denken. De Europese Centrale Bank zal alles uit de kast halen om de euro overeind te houden. Daarbij zijn verdere ingrepen op de obligatiemarkten niet uitgesloten. ,,Binnen ons mandaat is de ECB bereid alles te doen wat nodig is om de euro te behouden. En geloof me, dat is voldoende.'' Draghi gaf daarbij aan dat de werking van de geldmarkten door de hoge rentes op staatsleningen van zwakke eurolanden wordt verstoord en dat ingrepen op die markten binnen het mandaat van de ECB vallen. Met die woorden rechtvaardigde de ECB eerder ook al ingrepen op de markten voor staatsleningen. Beleggers reageerden verheugd op zijn uitlatingen. Alle Europese aandelenmarkten schoten omhoog. Ook de euro kreeg een flinke steun in de rug en noteerde op $1,22, een plus van 1%. Bovenstaande 2 berichten veroorzaakten een bepaalde mate van euforie op de markten. Dat is verklaarbaar. De indices van de aandelen- als van de vastrentende waarden tonen de stemming van de markten. Het spel is helder: het IMF en de ECB behartigen de belangen van de banken, de EU voert de 'opdrachten' van de financiële markten uit om ze rustig te houden. Als er informatie naar buiten komt zoals de nieuwe bezuinigingen in Griekenland en een uitspraak van Draghi dat hij alles in het werk zal stellen met marktinterventies van de ECB om de euro te redden en de rente die financieel zwakke landen moeten betalen voor leningen die ze aantrekken, naar beneden te krijgen, dan gaat dat in beide gevallen voor rekening en voor risico van de Europese burgers. In dat geval stijgen de indices van aandelen en obligatiemarkten en heffen de beleggers het glas. Het is de macht van het geld. De EU is van de financiële markten volledig afhankelijk en dat begint langzamerhand door te dringen tot de hersens van onze politieke elite, hoop ik. Waarom is de ECB-president ineens zo lovend over de Europese politici? Een nieuw reddingsplan tekent zich af met veel variabelen en een visioen over de toekomst van de eurozone, één dat Mark Rutte even niet goed uitkomt. Draghi zegt deze week meer, wat grotendeels onopgemerkt blijft, in de wervelstorm die zijn woorden op beurzen en markten veroorzaken. Hij geeft een, in zijn eigen woorden, openhartige inschatting van waar we staan met betrekking tot de euro. ‘De euro is onomkeerbaar’, zegt Draghi. En Draghi is zelfs trots op de politici van de eurozone. ‘De vooruitgang in de afgelopen zes maanden is uitzonderlijk geweest. De wereld ziet er heel anders uit, veel beter.’ De eurolanden convergeren, brengen tekorten onder controle, voeren ‘opmerkelijke structurele hervormingen door’ en alle signalen die Draghi krijgt, wijzen erop dat ze daarmee doorgaan. De top van 28 en 29 juni was ‘een waar succes’. ‘Omdat voor de eerste keer in vele jaren alle leiders van de 27 landen van Europa, inclusief het Verenigd Koninkrijk, zeggen dat de enige weg uit deze crisis is om meer Europa te hebben, niet minder.’ Hij ziet ontwikkelingen die er niet zijn, die Moody's ook niet ziet en waarvan politici niet weten dat die ontwikkelingen zich afspelen. Wat Draghi 'als in een visioen' ziet is niet de realiteit waarin wij leven. Die ziet er heel anders uit: pensioenverlagingen, koopkrachtdaling, lage spaarrentes, stijgende zorgkosten, een verzorgingsstaat die uitgekleed wordt. Nee, Draghi, dit soort onzin maak je mij niet wijs. ‘Een Europa dat is gefundeerd op vier bouwblokken: een fiscale unie, een financiële unie, een economische unie en een politieke unie. Dit betekent dat veel meer nationale soevereiniteit zal worden uitgeoefend op supranationaal niveau, dat gemeenschappelijke begrotingsregels regeringen zullen binden.’ Was Mark Rutte eigenlijk bij dezelfde top als Draghi? Voor een bankenunie, of financiële marktenunie, liggen de, inmiddels volgens Draghi al vergevorderde, voorstellen van de Europese Commissie (in consultatie met de ECB) over een maand op tafel. Ook de andere bouwblokken werkt hij samen met de voorzitters van de Europese Raad en de Europese Commissie zelf uit. De hoofdlijnen daarvan worden op de komende Europese Raad, van oktober, gepresenteerd. Draghi heeft een nieuw wereldbeeld, dat ver uitstijgt boven dat van de voortmodderende europolitici die maar geen oplossing kunnen vinden voor de crisis. Hoezo eurocrisis? ‘Heel vaak onderschatten de niet-eurolanden en hun leiders de hoeveelheid politiek kapitaal die in de euro wordt geïnvesteerd.’ Eigenlijk is de crisis voor Draghi al half over. Zijn voorganger Jean-Claude Trichet ergerde zich regelmatig en openlijk aan de passieve houding van de Europese bestuurders, waarvan enkelen dachten dat de ECB het antwoord op de crisis was. Dat gebrek aan leiderschap was voor hem de echte crisis. Draghi maakt duidelijk dat dat hoofdstuk is afgesloten. Draghi benadrukt dat er natuurlijk geen ‘quid pro quo’ is tussen ECB-beslissingen en besluiten over de toekomst van de Europese integratie. Maar het perspectief van vergaande hervorming van de Economische en Monetaire Unie maakt het voor hem en zijn medebestuurders wel gemakkelijker om de eurolanden nog even door de moeilijke overgang daar naartoe te helpen. De uitspraak van ECB-president Mario Draghi dat de Europese Centrale Bank ,,alles zou doen'' om de euro te redden, heeft geleid tot de nodige speculaties en ontkenningen achteraf. Wat Draghi beschrijft is een greep naar de macht op dictatoriale basis. In ieder geval niet democratisch onderbouwt. Noord-Europa moet en zal vermogen beschikbaar moeten stellen om Zuid-Europa van de ondergang te redden. Die oplossing is veel te gemakkelijk: het is een aanpak van bestuurders die geen andere uitweg zien om uit de eurocrisis te komen. In dit geval een Europese staatsgreep door technocraten. Draghi zit echt helemaal fout. Ik ben wel blij dat nu naar buiten is gekomen wat ons te wachten staat. We weten nu waar we voor of tegen moeten zijn. Spaanse en Franse media schrijven dat de ECB en reddingsfonds EFSF rechtstreeks Spaanse en Italiaanse staatsobligaties zouden kunnen kopen. De Duitse minister van Financiën, Wolfgang Schäuble, verwees dat idee naar het rijk der fabelen. ,,Deze speculaties hebben geen enkele basis'', aldus de christendemocratische bewindsman. Volgens de Bundesbank en andere critici zou dit soort rechtstreekse staatssteun niet legaal zijn. Tot nu toe heeft de ECB slechts staatsobligaties gekocht op de secundaire markt. Op deze manier kon de rentelast voor de probleemlanden worden verlicht. Deze vorm van indirecte steun is volgens expert wel mogelijk volgens Europese verdragen. Slaapt Rutte nu nog wel rustig of beheersen nachtmerries zijn nachtrust?

Een tegengesteld geluid komt uit Italië: de technocraat Monti krijgt de neuzen niet in dezelfde richting. De politiek is onwillig op alle niveaux. De Italiaanse economie krimpt meer dan gewenst, geen 1,2% als geprognotiseerd, er wordt nu gerekend met 2,0% en in het veld wordt rekening gehouden met 2,4%. Misschien moet Italië toch gaan aankloppen bij het Europese noodfonds. Italië heeft van kredietbeoordelaar Egan-Jones een nieuwe verlaging van zijn kredietwaardigheid aan zijn broek gekregen. Het bureau verlaagde de status in drie stappen van B+ naar Ccc+. Daarmee is het land, dat sinds juli vorig jaar in de registers van Egan-Jones al geen investment grade meer had, nog dieper in junkstatus terechtgekomen. Verbetering zit er voorlopig niet in, de vooruitzichten zijn negatief. De schuld loopt hard op en het land wordt bij de bestrijding ervan niet geholpen door het huidige economische klimaat. De kans dat Italië binnen een jaar niet meer aan zijn veplichtingen kan voldoen, schat Egan-Jones in op 22%.

Slotstand indices 27 juli 2012/week 30: AEX 323,31; BEL 20 2.287,37; CAC 40 3.280,19; DAX 30 6.689,40; FTSE 100 5.627,21; SMI 6.362,82; RTS (Rusland) 1.365,63; DJIA 13.075,66822,57; Nasdaq 100 2.647,03; Nikkei 8.566,64; Hang Seng 19.274,96; All Ords 4.234,40; € $1,2318; goud $1623,60. 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , , . Bookmark de permalink.