UPDATE28072011

Ik ben wat langer uit de lucht geweest dan de bedoeling was. Mijn computer was 'out of order' als gevolg van een niet meer functionerende grafische kaart. Ik kreeg een roze scherm en op hetzelfde moment stond mijn computer vast. Alleen de stekker uit het stopcontact trekken was de enige optie. En herstart werkte wel weer voor kortere tijd. Uiteindelijk kwam ik erachter dat het roze scherm werd veroorzaakt door een defecte videokaart. Wat resteerde was een nieuwe grafische kaart op het moederbord te plaatsen. Dat hielp. Vandaar. Ik pak de draad maar weer op op donderdagavond 21 juli 2011 bij de persconferentie na afloop van het beraad van minister-president Mark Rutte. Er komt een nieuwe noodlening aan Griekenland, die 85 mrd had gevraagd, van 109 mrd euro van de EU en het IMF samen, daarin zit 50 mrd euro steun van de banken. Een journalist vraagt of die voorstelling van zaken wel juist is. Rutte reageert met de vraag of hij of die journalist aan het beraad had deelgenomen. Rutte moet met die reactie door het stof. De Jager moet Rutte later corrigeren. De Jager schrijft de Kamer dat 'in werkelijkheid' die 50 mrd bij het bedrag van 109 mrd moet worden opgeteld. En dan schrijft, volgens teletekst, de Jager dat dat betekent dat Nederland voor een hoger bedrag garant staat. Ik kan daar niets anders van maken dan dat de Nederlandse overheid (dus de Nederlandse belastingbetalers) een garantie aan de banken gaat verstrekken tot een bedrag van 5% van de hoofdsom = 2,5 mrd tot meerdere zekerheid van de rente- en aflossingsverplichtingen van bankenleningen in het kader van het EFSF. We praten dus niet over een 2e noodhulplening van 85, ook niet van 109, ook niet van 159 mrd euro, maar waarschijnlijk van nog 56 mrd meer. De banken lenen namelijk in eerste instantie 50 mrd aan Griekenland maar dat loopt op naar 106 mrd euro. De misser van Rutte wordt parlementair afgedaan met 'onhandig'. Dat is wel erg mild voor zo een blunder. Je verliest hiermede nationaal en internationaal je geloofwaardigheid. Je vergadert 8 uur en na afloop weet je niet wat er precies is afgesproken. Aan te nemen dat de Europese banken dit bedrag gaan uitlenen aan Griekenland anders dan met garanties van derden, is niet realistisch en technisch ook niet realiseerbaar op basis van Basel III. Ik vrees met grote vreze dat de 17 eurolanden voor dat bedrag garanties voor de nakoming van de Griekse verplichtingen gaan verstrekken voor leningen vanuit de private sector (van banken en verzekeraars). Lees voor “17 eurolanden” hier “de rijkere eurolanden van de neuro”. Lezers van dit blog weten dat ik geen vertrouwen heb dat vanuit de toekomstige cash flow van Griekenland alle noodhulp kan worden terugbetaald. Deze hele aanpak loopt uit op een disaster. Alhoewel door de EU niet gesproken wordt over afstempelen van Griekse leningen valt wel te concluderen dat dit gaat gebeuren. Fitch en Moody's hebben daarvoor de laatste dagen al een positie ingenomen. Ook S&P verlaagde de status van Griekenland van CCC naar CC. Als reden voert de beoordelaar aan dat het Europese plan om de schulden van het land te herstructureren, neerkomt op een gedeeltelijke wanbetaling. Ik twijfel er niet aan dat dit gaat gebeuren, maar als dit selectief gaat plaatsvinden op basis van 25% van de hoofdsom, zal dit niet tot het gewenste resultaat leiden. De EU kan alleen de regie in handen houden als ze ertoe overgaan schulden kwijt te gaan schelden. De gepresenteerde aanpak van de schuldenposities van de zwakke eurolanden leidt niet tot de oplossing van het probleem. Een zwakke stee is niet alleen het ontbreken van een krachtige stellingname van de politieke Europese elite, maar ook de alsmaar verslechterende toestand van de ECB, die 74 mrd aan rommelleningen in portefeuille heeft. De vraag is hoe de financiële markten daarop gaan reageren. Het resultaat van al dit politieke gerommel in de marge zal zijn dat de euro geen stand gaat houden. Het gevolg daarvan zal voor Europa tot dramatische toestanden leiden, want veel van het vermogen van de burgers van de rijkere eurolanden zal teloor gaan. Burgers verliezen hun (spaar)geld en delen van hun opgebouwde pensioen. Banken zullen worden geconfronteerd met enorme verliezen. Het financiële stelsel rondom de euro stort in. De prijs die de burgers moeten betalen voor het beleid van de huidige politieke elite zal hoog zijn. Maar er gloort ook een nieuw toekomstbeeld, waarvoor we de ogen niet moeten sluiten. Het Europa van dit moment heeft geen enkele toekomst. Ik heb dit al meerdere keren geschreven. In de Nieuwe Wereld is wellicht nog wel een plek voor Europa, maar niet voor het Europa van de 27 staten. Dat is verleden tijd. De toekomst van de volgende generaties moet worden gezocht in de Verenigde Staten van Europa. De huidige politici, van het kaliber Rutte, zijn daartoe niet in staat. Zij kiezen voor een vorm van samenwerking waarbij de soevereiniteit van de deelnemende landen niet wordt aangetast. Wij zullen onze zelfstandigheid moeten inleveren om partner te kunnen worden van het Nieuwe Europa. Het doemscenario dat wij nu volgen zal ons, uiteindelijk, daar wel naartoe brengen. Die route zal niet zonder drempels en wegversperringen kunnen worden afgelegd. Een traject met sociale onrust en maatschappelijke verruwing. Een periode waarin onze koopkracht sterk zal inkrimpen. Ik voorzie een scenario waarin, op enig moment, Griekenland toch zal besluiten de handdoek in de ring te gooien. Maar uit de chaos die dat veroorzaakt zal toch de noodzaak duidelijk worden dat er snel gehandeld moet worden om de toekomst van onze kinderen en kleinkinderen niet te verkloten. Nederland wordt een klein deel van het grote Europa.

Laten we even naar de reacties kijken die het noodplan heeft opgeleverd. De Griekse premier zegt op de TV 'dat met dit plan Europa heeft gered op een wijze waardoor ook andere financieel zwakke landen kunnen gebruikmaken'. Het klonk mij in de oren als 'jongens, maak van de chaos maar een optimaal gebruik, de rijkere noord-Europese eurolanden schuiven toch wel'. Voorzitter José Manuel Barroso van de Europese Commissie sprak van een 'zeer geloofwaardig pakket'. "Er is eindelijk duidelijkheid over de bijdrage van de private sector'', zei hij. Ook de Griekse premier George Papandreou toonde zich tevreden: "Dit is een verlichting voor de last die het Griekse volk moet dragen.'' Het noodlijdende Griekenland kan tot 2014 voor 109 miljard euro nieuwe steun tegemoet zien van eurolanden, het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Banken en andere private partijen leggen daarnaast 37 miljard op tafel. Omdat met geld uit het noodfonds voor de euro ook Griekse staatsobligaties worden opgekocht tegen een gereduceerd tarief, bedraagt het private aandeel in totaal zelfs 50 miljard. Het loopt tot 2020 nog eens met 56 miljard op. Premier Mark Rutte toonde zich opgetogen over het resultaat. Hij sprak van goed nieuws voor de Nederlandse spaartegoeden en pensioenen (van dit laatste geloof ik helemaal niets, red). De nieuwe hulp voor Griekenland is nodig om te voorkomen dat de schuldencrisis in dat land overslaat op andere eurolanden.

De eurolanden hebben onder meer afgesproken het noodfonds voor de euro flexibeler in te zetten. Met het bedrag van in totaal 750 miljard kunnen voortaan ook staatsobligaties worden opgekocht van eurolanden die in problemen verkeren. Ook landen die nog niet acuut in nood zijn, kunnen straks via het noodfonds worden geholpen. De euroleiders willen snel overeenstemming bereiken met het Europees Parlement over strengere maatregelen tegen EU-landen die de begrotingsregels aan hun laars lappen. Hierover is een conflict omdat het Europarlement verder wil gaan dan enkele lidstaten. Met name Frankrijk ligt dwars. Rutte kon donderdag nog niet voorspellen of de eisen van het parlement volledig worden overgenomen. Onno Ruding, oud-minister van Financiën en voorzitter van de EU-denktank Centre for European Policy Studies, noemt het goed dat er nu een akkoord is. "Duidelijkheid voor iedereen, daarop reageren de markten ook weer positief op. Maar of het een definitieve oplossing is voor Griekenland moet nog blijken," zei Ruding. In Duitsland wordt gesproken over een strategische meesterzet van Merkel. Hiermee wordt gedoeld op het vooroverleg van de voorafgaande avond (20-07-2011) in Berlijn tussen bondskanselier Angela Merkel en de Franse premier Nicolas Sarkozy, waar de basis voor de eurotop gelegd zou zijn. Alle positieve uitspraken over het bereikte akkoord van 21 juli 2011 door de gezaghebbende politici ten spijt, het plan zal de eindstreep niet halen. Het geschetste perspectief mist de noodzakelijke kwaliteit. André van Dam schrijft over:

<quote> In de zwakkere eurolanden zullen economische hervormingen doorgevoerd moeten worden (en in Griekenland en Italië overigens ook maatschappelijke en fiscale hervormingen). Hierbij zou de Europese Investeringsbank (EIB) een leidende rol kunnen spelen. Maar eer deze hervormingen daadwerkelijk vruchten kunnen afwerpen, zijn we járen verder. En uiteraard kunnen economische hervormingen niet slagen indien het competitieve aspect niet eerst en snel wordt opgelost. Maar juist omdat de sterkere eurolanden wat betreft de aanscherping van hun concurrentiekracht ook niet stil (kunnen) blijven zitten, zullen de bestaande concurrentieverschillen tussen de sterkere en de zwakkere eurolanden alleen maar verder toenemen in plaats van afnemen. Aldus zal het prijs/loonniveau in de zwakkere landen drastisch en in één klap omlaag gebracht moeten worden. Laten we eens kijken hoe dat zou kunnen. De economische oplossing werkt niet. De Europese politieke leiders menen (volgens Merkel dus tegen beter weten in) dit te kunnen bereiken door internationale marktwerking. In de private sector (want daar hebben we het over) van de probleemlanden dienen de lonen verlaagd te worden tot een niveau waarop hun economieën weer concurrerend zijn. Zo een proces kan, als dat al lukt, járen duren en geeft veel politieke en sociale onrust. Door deze lange tijdsduur zullen de nu nog gezonde onderdelen van de economieën van de zwakkere eurolanden ook verloren gaan. De huidige politieke aanpak gaat het dus niet worden. De tweede aanpak kan zijn de monetaire oplossing, maar ook die gaat niet werken. Daarom zijn er experts, commentatoren en politici die pleiten voor een ‘EMU Break-Up’ (de euro afschaffen en terug naar nationale munten) of een ‘EMU Split-up’ (de euro opsplitsen in een Noord-Europese (neuro) en een Zuid-Europese (zeuro) munt). Alsdan zouden de zwakkere eurolanden middels devaluatie van hun eigen valuta inderdaad weer directe perspectieven krijgen op gezonde structurele (reële) economische groei. Maar een terugkeer naar de oorspronkelijke nationale valuta’s of een nieuw te introduceren neuro en zeuro is uiterst kostbaar en ingewikkeld. Nieuwe bankbiljetten en muntstukken zouden opnieuw moeten worden ingevoerd. Bovendien zouden de bijwerkingen desastreus zijn: kapitaalvluchten van de zwakkere naar de sterkere eurolanden, ongecontroleerde ‘defaults’ van de insolvente landen, een crash van de financiële sectoren, en een diepe (mondiale) recessie. ‘Last but not least’ zou dit een enorme klap toebrengen aan de Europese idealen en eenheid met een ernstig risico van Europese polarisatie en politieke instabiliteit. </quote>

BNR: Nederlandse economen geven minister Jan Kees de Jager een dikke onvoldoende voor de harde opstelling van Nederland in het zoeken naar een uitweg voor de schuldenellende waarin Europa zich bevindt. Kwalificaties als "economisch onzinnig en destabiliserend" werden daarbij niet geschuwd. Hoogleraar Economische Theorie en Economisch Beleid Esther-Mirjam Sent van de Radboud Universiteit van Nijmegen hekelt de stoere taal die De Jager uitkraamt: "Hij heeft veel te weinig oog voor een gezonde toekomst van Europa. De Jager wil voortdurend de morele boventoon voeren". Hoogleraar overheidsfinanciën Bas Jacobs vreest vooral een politieke impasse. Als de schuldencrisis niet wordt opgelost, zullen financiële markten zeer teleurgesteld reageren en de rentes omhoog gooien. Dan is de ontploffing van de euro nabij en lijkt een dubbeldip in volle hevigheid los te barsten en is de toestand vergelijkbaar met de crisis van 2008-2009.

Ander onderwerp: de stresstest. Ik heb daar in mijn vorige blog al over geschreven. De EBA testte 91 Europese banken op verschillende scenario's. Acht banken kwamen niet door de test. Het gaat om vijf Spaanse banken, twee Griekse en een Oostenrijkse bank. De EBA-test werd bekritiseerd omdat geen rekening gehouden werd met een grote herstructurering van Griekse schulden en de slagingseisen te laag zouden zijn. Het verbaasde mij niet dat de financiële markten maandag op de voor het weekend gepubliceerde uitkomst van de Europese stresstest negatief reageerden. De belangrijkste kritiek was dat de test, net als de vorige versie in 2010, niet robuust was. Financiële aandelen, de euro en staatsobligaties van zwakke eurolanden daalden in waarde, terwijl de prijs van goud een nieuw record bereikte. Als een van de voornaamste nadelen wordt de afwezigheid van een scenario van wanbetaling door overheden genoemd. Dit weekend publiceerde de bank JPMorgan Chase een analyse waaruit bleek dat als de stresstesten strenger waren geweest niet acht, maar 20 Europese banken zouden zijn gezakt. Ze zouden samen in totaal 80 miljard euro aan extra kapitaal nodig hebben tegen 2,5 mrd bij de EBA. De EBA heeft een niet representatieve stresstest doen uitvoeren, die een verwrongen beeld van de Europese banken toont. Dat is niet aan de aandacht van beleggers voorbij gegaan.

Het percentage slechte leningen dat Spaanse banken hebben uitstaan ten opzichte van het totaalbedrag aan kredieten heeft in mei het hoogste niveau sinds 16 jaar bereikt. Dit maakte de Spaanse centrale bank bekend. Het bedrag aan leningen met een hoog risico op wanbetaling is opgelopen naar 6,5 procent van het totale bedrag aan uitstaande leningen. Spaanse banken hadden in mei minder geld uitgeleend dan in april, maar zagen het bedrag aan slechte leningen wel toenemen tot 117,59 miljard euro. De bekendmaking volgde kort op het falen voor de Europese stresstest door vijf Spaanse banken. Investeerders zijn bezorgd dat de banken in Spanje extra financiële steun nodig hebben om het hoofd boven water te houden.

De noodleningen aan het door schulden geplaagde Ierland moeten verlengd worden en de rente verlaagd. Dat zegt Europees commissaris Olli Rehn van Economische en Monetaire Zaken. „Ierland heeft harde bewijzen geleverd dat de voorwaardelijke financiële steun van de EU en het IMF werkt”. Deze week verklaarden de Europese Commissie en het IMF (Internationaal Monetair Fonds) dat het herstelprogramma van Ierland op schema ligt. Het land ontvangt een steunpakket van 85 miljard euro tot en met 2012. Volgens de eurocommissaris kan Ierland sneller herstellen van de crisis door een flexibeler steunpakket en daardoor sneller voor leningen terugkeren op kapitaalmarkten.

Het wordt voor de Italiaanse en Spaanse regering steeds duurder om geld te lenen. De rendementen (yields) van de 10-jarige staatsobligaties van deze landen lopen steeds verder op, wat betekent dat steeds meer rente moet worden betaald voor een lening. De yield van een 10-jarige Italiaanse staatslening stond vandaag rond half vier op 5,896%, 16 basispunten hoger dan gisteren. Begin juni stond het rendement nog iets boven de 4,6%. Ook het Spaanse rendement klom, met 13 basispunten naar 6,046%. Begin juni was dat nog 5,2%.

Beleggers vinden het steeds riskanter worden om geld te lenen aan Italië en Spanje, en hoe groter het risico des te hoger de rente. De angst in de markt neemt toe dat deze twee landen mogelijk dezelfde kant op gaan als Griekenland, Ierland en Portugal, die zonder een Europees geldinfuus niet meer aan hun betalingsverplichtingen kunnen voldoen. Waarvan acte.

De AEX sloot vandaag met een klein verliesje op 332,56, de $ noteerde weer wat beter op 1,4305. Goud noteert $ 1612,60 per troy ounce = 31,1034768 gram. Er was vandaag sprake van een paniekreactie in de markt vanwege een onverwachte afschrijving van $450 mln op 2 projecten door SBM Offshore en een verlies in het eerste kwartaal van het gebroken boekjaar bij Air France-KLM. De markt reageert met schrikimpulsen op al het nieuws betreffende de schuldenproblematiek in de VS en in Europa. In de VS is er nog altijd geen overeenstemming tussen het Witte Huis, de democraten en de republikeinen over verhoging van het schuldenplafond en ……… de tijd dringt. Er rest de Amerikanen nog 4×24 uur om tot een compromis te komen. 2 augustus is de deadline. The US national debt now is $14.547.587.339.119. Met betrekking tot de Europese schuldencrisis moet worden gesteld dat de financiële markten weinig geloof meer hechten aan het laatste reddingsplan van de Regeringsleiders van de 17 eurolanden. De stabiliteit van het financiële stelsel komt ter discussie te staan. De kwartaalresultaten van UBS en Deutsche Bank staan onder druk. Bij Credit Suisse, UBS en Goldman Sachs wordt in het personeelsbestand gesneden. Uit het bedrijfsleven worden teruglopende resultaten in omzet en winst gemeld. Akzo Nobel, KPN, Philips, ASMI, Siemens, Sony om maar een paar bedrijven bij naam te noemen. De Europese Commissie bevestigt deze gang van zaken: het economisch vertrouwen van consumenten en ondernemers uit de eurozone is deze maand gedaald ten opzichte van juni 2011. De vertrouwensindex daalde van 105,4 tot 103,2. In alle sectoren in de eurozone nam het vertrouwen af, met name in de industrie en de dienstensector. De daling in Italië was het sterkst: -4,5%, gevolgd door Spanje -2,7%. Van alle EU-landen nam alleen in Polen het economisch vertrouwen toe. Voor de kortere termijn verwacht ik weinig positief nieuws. Het Amerikaanse schuldenplafond zal wel worden verhoogd, de vraag is alleen welke tegenprestatie Obama zal moeten leveren. De Europese schuldencrisis wordt met de huidige aanpak niet opgelost. Als Italië en/of Spanje ook aan het nood-infuus moeten worden aangesloten zal dit tot het einde van de muntunie leiden. Met alle gevolgen vandien. De parameters staan op oranje!

Dit bericht is geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink.