UPDATE28062014/226 Mag ik Europa feliciteren met de nieuwe voorzitter van de EC: Jean-Claude Juncker en Nederland met een nieuwe voorzitter van VNO-NCW? Onze politieke leiders zijn onzeker over de toekomst van Europa.

De Europese regeringsleiders zijn donderdag en vrijdag bijeen geweest in België voor het voordragen van de nieuwe voorzitter van de EC aan het Europees Parlement en het vaststellen van de beleidsvoornemens van de EU in de komende 5 jaar. Daartoe was een maand geleden aan de vertrekkende Herman van Rompuy al gevraagd een stuk te produceren over de opdrachten aan de nieuw te formeren EC. Op hoofdlijnen werd toen al gesproken over minder Europa en het terugsluizen van soevereiniteit naar de 28 lidstaten. Toen ging de Europese Raad er nog van uit dat Brussel een dienstverlenend instituut zou worden om het verdienvermogen van de 28 lidstaten te vergroten. Van Rompuy komt echter met een veel genuanceerder (weinigzeggend) rapport. Hij spreekt harde taal als hij zegt dat Europa in een diepe crisis, verkeert en dat de regeringsleiders geen idee hebben hoe ze de problemen moeten oplossen. Ondertussen dijt de EU alleen maar verder uit.” Van minder Europa is nauwelijks sprake, in een breed spectrum kiest van Rompuy voor meer Europa. Over de euro vraagt hij zich af of de gezamenlijke munt van de 18 eurolanden wel zo succesvol is als wordt uitgedragen. Ik eerdere blogs hierover heb ik al meerdere keren de vinger op gelegd. Nog altijd blijkt uit de kengetallen die Brussel overlegt dat de 28 EU-landen het (veel) beter doen dat de 18 eurolanden, zowel bij de emu-schuld, het emu-saldo als de werkeloosheid. Dat betekent dat de 10 EU-landen die geen deel uitmaken van de Muntunie, de zogenaamde vrije jongens (die geen beperkingen hebben van een gemeenschappelijke munt) een lager begrotingstekort hebben, een lagere staatsschuld, beiden gerelateerd aan het bbp, en een lagere werkeloosheid. Daar komt nog bij dat de ECB niet tot in lengte van jaren de euro kan blijven ondersteunen met een extreem lage rente (zeg maar van zo goed als nul procent). Iedere valuta moet een waarde hebben die tot uitdrukking komt in een redelijke rentevergoeding. De situatie in Nederland is nog altijd zo dat in box 3 de fiscus uitgaat van een fictieve rente die belastingbetalers maken op hun spaargeld van 4%, terwijl de spaarder van zijn bank maar net iets rond de 1% krijgt. Ik zeg het nog maar eens dat ik een grote tegenstander ben van de enorme geldverruimingen die centrale banken doorvoeren, zogenaamd om de economische activiteiten aan te jagen, waardoor de inflatie kan gaan stijgen. In het succes ervan geloof ik niet. Ik ga terug naar de 'strategische agenda voor de EU in tijden van verandering' van de hand van Herman van Rompuy. Het document laat alle lidstaten aan hun trekken komen. Van de gestrengheid van Duitsland tot een flexibeler beleid tegenover emu-schulden en emu-saldi, waarvoor Frankrijk en Italië pleiten. Er is ook een roep om meer solidariteit en een socialer beleid. Onomwonden stelt van Rompuy dat 'de publieke ontgoocheling over de Europese politiek' is toegenomen. Na jaren van crisis is er sprake van een EU-moeheid. Dit is het moment om de structuur van de Europese Unie in de steigers te zetten. Boven aan het lijstje zet van Rompuy: werkgelegenheid en concurrentievermogen. Bijna alle 28 lidstaten zetten economie hoog op de ladder. Dat is voor mij te kortzichtig. Een nieuw Europa kan niet gebouwd worden op losse fundamenten. Van het één wat en van het ander wat minder. Europa heeft stevige peilers nodig in de vorm van een politieke, financiële, economische, culturele en sociale structuren. De interne markt moet nog verder vervolmaakt worden op het gebied van energie, telecommunicatie en andere vormen van dienstverlening. Er moet meer aandacht komen voor de belangen van de burgers. De EU moet zorgzamer worden naar binnen. Het vrije verkeer van personen binnen de Unie moet worden beschermd tegen fraude en misbruik. Er moeten minder Europese regeltjes komen. Europa moet ook staan voor vrijheid en gerechtigdheid. Wat we nodig hebben is visie, een plan van aanpak en een routebeschrijving naar de stip op de horizon, waar burgers en bedrijfsleven vertrouwen in hebben. Dit weekend heeft zich, via de media, de opvolger van Bernard Wientjes, als voorzitter van de werkgeversorganisatie VNO-NCW, voorgesteld. Dat was even schrikken voor Rutte. Hij nam, namens het kabinet, telefonisch contact op met Hans de Boer, econoom, die maandag met zijn baan begint. Legt de Boer een bom onder het Sociaal Akkoord? Mijn antwoord is ja en nee. Formeel zegt hij nee en dat bevestigt hij ook aan Rutte, maar als ik het interview in Trouw leest heeft hij op bepaalde onderwerpen weinig vertrouwen over de haalbaarheid van de in de Stichting van de Arbeid, vorig jaar, gemaakte afspraken. Zijn stelling is dat ondernemers de economie maken en de economie de samenleving. Daarvoor is groei nodig en daar moet de politiek voor zorgen. Maar daar uit hij zich kritisch over: hij signaleert een (grote) kloof tussen de politiek en het bedrijfsleven. “Het thema ondernemerschap is totaal onderbelicht in de politiek.` Ondernemers worden meer gedoogd dan geliefd in de politiek. Dat zijn harde woorden, aan het adres van Rutte en politiek den Haag. Over de arbeidsmarkt zegt hij dat de tijd voorbij is dat een vast contract ook de zekerheid gaf van een vaste baan. ZZP´ers hebben meer toekomst, doordat ze flexibeler zijn. De afspraak met de vakbonden en de regering dat werkgevers in de komende jaren 100.000 arbeidsgehandicapten zullen aannemen voelt bij de Boer aan als ´onredelijke chantage´. Het dreigen van het kabinet met de Quotumwet, is bij de Boer helemaal fout gevallen. Ja, Wientjes heeft daarvoor getekend, maar als dat gaat betekenen dat er vaste deskundige krachten daarvoor moeten worden ontslagen dan zet hij vraagtekens bij de haalbaarheid van deze afspraak. Ook over het sluiten van sociale werkplaatsen is hij kritisch gestemd. Ik herken dat en heb daarover in het verleden al meerdere keren geschreven. Ook of de verkorting van de WW uitkering van 38 naar 24 maanden wordt niet meer teruggedraaid. En over het door het parlement geaccordeerde ontslag, zegt de Boer dat dat op die manier niet gaat werken. Hij betwijfelt of door deze wet de economie extra groeikracht ontwikkeld en of het banen op gaat leveren. De vakbonden hebben een gesprek met de nieuwe voorman van de werkgevers aangevraagd, voor uitleg. Ze nemen geen genoegen met de toezegging dat het Sociaal Akkoord wordt uitgevoerd.

Ik krijg regelmatig de vraag hoe te moeten reageren op uitspraken van autoriteiten op monetair-, financieel- en economisch terrein. De één is positief over ontwikkelingen, de ander ziet problemen opdagen en nog weer anderen schetsen een doem-scenario. Ik probeer al die invalshoeken te toetsen aan wat mijn werkelijkheid is. Afhankelijk van de positie die 'deskundigen/beleidsmakers' in de samenleving innemen heeft eenieder zo zijn eigen 'werkelijkheid'. Ik doel hier op de belangen, bijvoorbeeld van persoonlijk aard zoals bedoelt in het spreekwoord 'wiens brood men eet, diens woord men spreekt'. Zo zal kan een vermogensbeheerder of een beleggingsadviseur op geheel andere wijze naar de 'markten' kijken. Maar ook een bewindspersoon kan er belang aan hechten een voorstelling van zaken te presenteren, lichtelijk gemarchandeerd, om op die wijze de meningsvorming te beïnvloeden. Een absolute werkelijkheid is er niet, hooguit zal later blijken hoe de werkelijkheid van nu er, met de kennis van later, uitziet. Het enige wat ik kan doen is kanttekeningen maken, aan de hand van mijn werkelijkheidszin bij ontwikkelingen, data en daaraan gekoppelde prognoses en verwachtingen. Dat is wat U van mij mag verwachten. Ik tracht met een onafhankelijke (voor zover dat mogelijk is) blik naar het heden, het verleden en naar de toekomst te kijken. Een goede kennis van me vroeg onlangs wat hij met zijn geld moest doen, wat een veilige belegging is en hoe de inflatie/deflatie en de rente zich gaan ontwikkelingen op korte en middellange termijn. Ik liet een stilte vallen om duidelijk te maken dat ik geen helder antwoord kon geven. Het schetst de onzekerheid van dit tijdperk. Ik kijk nog even, met Uw welnemen, naar de gigantische operatie waarmee het kabinet zorgtaken en 'arbeid naar vermogen' over 6 maanden gaan overhevelen naar de lokale gemeentebesturen. U weet dat ik grote zorgen heb over het succes van deze beleidsbeslissingen. De motivering van de premier is dat de 403 gemeentes deze taken beter en goedkoper kunnen uitvoeren omdat ze dichter bij de burger staan. Dat zij zo, maar de vraag is of de noodzakelijke kennis van zaken aanwezig is bij de ambtenaren die die taken moeten gaan uitvoeren. Ik moet constateren dat een groot deel van de aanwezige know-how in het land verloren gaat zonder dat die teloorgang elders wordt gebouwd. Die hele zorgoperatie zou veel gesprijder in tijd hebben moeten gaan plaatshebben. Zeg, in 5 jaar. Ik voorspel dat gemeenten hier en daar er niet in zullen slagen tijdig orde op zaken te stellen met chaotische toestanden en onrust onder de bevolking. Ik geef daarover een voorbeeld hoe een kleinere gemeente in Noord-Holland omgaat met de uitvoering van vervoer van gehandicapten. De opdracht wordt openbaar geveild. De laagste inschrijver krijgt de opdracht. De wijze waarop die ondernemer, geen taxibedrijf, daaraan uitvoering geeft kan de toets van ´zorgvuldigheid´ niet doorstaan. De oproepkracht, die de ritten moet uitvoeren, krijgt met grote achterstand haar salaris uitbetaald. De vakbond komt erachter dat de ondernemer geen sociale lasten en pensioenpremie afdraagt. De werknemer op basis van een oproep-contract rijdt dus onverzekerd rond. De wethouder wordt daarop aangesproken. Wie schetst de verbazing dat het contract met de ondernemer wordt verlengd omdat niemand anders het voor dat geld wilde doen. Is dat zorgvuldig bestuur op lokaal niveau? Onder alle omstandigheden moet worden voorkomen dat op deze wijze gemeenten invulling gaan geven aan de zorgtaken. In dit voorbeeld gaat het om geld, niet om zorgvuldigheid en kwaliteit.

Het kabinet In blog 225 heb ik mij kritisch uitgelaten over 'het nobele streven in politiek Den Haag over het in het zadel houden van dit gammele kabinet'. Dat verdient een nadere toelichting. Ik verwijt de 4 gedoogpartijen (D66, CU, SGP en GL) van de oppositie dat ze met het binnenhalen van relatief kleine succesjes de 'kop in het zand steken' voor de complexe problemen waarmee dit land kampt. Ik realiseer mij dat het wegsturen van weer een kabinet, de stabiliteit van het politieke landschap sterk ondermijnt. Ook is er op voorhand geen zekerheid dat een volgend landsbestuur de problemen op korte termijn wel kan oplossen. Veel hangt samen met de koers die in 'Brussel' gevoerd gaat worden. Waar gaat Europa naartoe en wanneer wordt er een 'stip aan de horizon' zichtbaar? Een ding is voor mij wel helder namelijk dat we bestuurders krijgen die in meer dan één dimensie moeten kunnen handelen. Toen Rutte op 7 oktober 2011 naar Berlijn reisde om met Merkel te overleggen over de aanpak van de eurocrisis was duidelijk dat het tot dan toe gevoerde beleid niet het gewenste resultaat had opgeleverd. Wat ik dit kabinet kwalijk neem is dat er onvoldoende aandacht is geweest voor de bijwerkingen van de door Brussel, op instigatie van Berlijn, opgelegde bezuinigingen. Er is volstrekt onvoldoende rekening gehouden met de sociale gevolgen voor de samenleving. Maar dat niet alleen. Daar waar de Europese Raad ( de 28 regeringsleiders en staatshoofden) geen antwoord had op de bankencrisis, de overheidsschulden en de euro/economische crisis werd de hulp ingeroepen van Mario Draghi, die in juni 2011, tot President van de Europese Centrale Bank was benoemd. Van hem werd verwacht dat hij de financieel/economische verhoudingen door het voeren van monetair beleid weer op orde zou brengen. Een dag of tien geleden heeft Draghi de Europese Raad laten weten dat de 18 lidstaten van de Monetaire Unie zelf hun economie weer op de rails moeten zetten. Er is dus werk aan de winkel voor Rutte en Dijssel. Bij al datgene wat de ECB de laatste jaren heeft gedaan (geldverruiming, renteverlaging) teken ik aan dat kwantitatieve verruiming van de ECB de veel te hoge werkeloosheid in Europa en de economische groei niet tot nauwelijks hebben verbeterd. De ECB blijft de geldmarkt verruimen zonder dat duidelijk is of dat goedkope geld ook wordt aangewend voor een versterking van het bedrijfsleven. Ik blijf bij mijn eerder ingenomen standpunt dat zolang er nog 'geen stip aan de horizon' te herkennen is het bedrijfsleven zich zal beperken met bedrijfsinvesteringen. Op 1 februari 2012 schreef Prof Dr Réné Tissen in zijn column op RTLZ de gedenkwaardige tekst dat de Europese Centrale Bank een ultra-expansieve geldpolitiek voert om de Europese schuldencrisis het hoofd te kunnen bieden. Dat werd in december 2011 in één klap duidelijk toen Mario Draghi besloot om vrijwel gratis geld aan de banken ter beschikking te stellen. Hij deed dat in de vorm van een kredietvenster van €489.000.000.000 en brak daarmee op radicale wijze met het terughoudende beleid van zijn Franse voorganger Jean-Claude Trichet. Vooral de Italiaanse en Spaanse banken maakten gretig gebruik van de regeling. Dit kredietvenster staat los van alle aankopen van giftige staatsobligaties die de ECB het afgelopen jaar heeft gedaan, maar mag daar eigenlijk niet los van worden gezien. In beide gevallen gaat het namelijk om ongekend grote bedragen, met als doel om Zuid-Europa voor de ondergang te behoeden. Had de ECB niet ingegrepen, dan waren deze lidstaten in acute betalingsproblemen gekomen, met als gevolg dat er massale ‘bankruns’ waren ontstaan, dit keer van gewone burgers van wie het vertrouwen in geld van de ene op de andere dag zou zijn verdwenen. Die bankruns zijn er nu overigens ook al, maar op beperkte schaal en onttrokken aan het oog van het grote publiek. Het huidige balanstotaal van de ECB is met €2,7 biljoen ruim €400 mrd groter dan het balanstotaal van de Federal Reserve Bank van Amerika. Sinds 2005 is de balans van de ECB tweeënhalf uur keer over de kop gegaan, dus ruim dubbel zo groot geworden. Dat was niet het gevolg van waardestijging, maar van geldverruiming waar zeer twijfelachtige ‘bezittingen’ tegenover staan. Voor de meeste burgers – laat staan voor politici – is het moeilijk om te doorzien dat schuld voor een bank bezittingen zijn en is het eveneens moeilijk om te doorzien dat banken gemakkelijk heen en weer kunnen schuiven tussen schuld en bezit. Voor een centrale bank is het zelfs mogelijk om geld te laten verdwijnen, namelijk door dat geld uit de (virtuele) handel te halen. Hoewel de Federal Reserve Bank de twijfelachtige eer heeft om wereldkampioen gelddrukken te zijn, deelt de ECB deze eerste plaats met gemak. Het enige verschil is dat de Federal Reserve onder leiding van Ben Bernanke nooit een geheim heeft gemaakt van het eigen beleid om zoveel mogelijk goedkoop geld ter beschikking van de markt te stellen. De ECB is meer omzichtig –wellicht zelfs verdoezelend- te werk gegaan, vanwege de ogenschijnlijk strikte scheiding in Europa tussen gewone politiek en geldpolitiek. In werkelijkheid is allang geen sprake meer van de ECB als onafhankelijke instantie en is de ECB evenmin democratisch. Er is nooit een burgervertegenwoordiging in de bank opgenomen. Daar moet men niet aan denken. Ter bestrijding van de Europese schuldencrisis wordt de ECB momenteel steeds vrijmoediger en gedurfder in haar optreden. Critici van het beleid van geldverruiming van centrale banken wijzen elke keer weer op het gevaar van inflatie en zelfs hyperinflatie, maar tot op heden is van geen van beide sprake. Zolang het geld tussen de banken rondgepompt blijft worden met het oog op herstel van hun solvabiliteit en onderlinge leenbereidheid, zal dat ook niet het geval zijn. Wel is het zo dat de bedragen inmiddels zo groot zijn geworden – €1,5 biljoen is echt heel veel geld – dat de ECB in onbekend vaarwater dreigt te komen (eigenlijk al is). Daardoor kunnen nu nog onbekende effecten en nevenwerkingen optreden. Voorlopig blijft het geheel onduidelijk of het beleid van de ECB de Zuid-Europese lidstaten daadwerkelijk helpt. <einde college van prof Tissen>

ABNAmro schreef onlangs: deze maand heeft de ECB een aantal onconventionele maatregelen bekend gemaakt om het functioneren van het transmissiemechanisme van het monetaire beleid te verbeteren en de kredietverlening door banken te stimuleren. Via een aantal gerichte langer lopende herfinancieringstransacties (TLTRO’s) kunnen banken een bedrag gelijk aan 7% van hun per 30 april 2014 uitstaande kredietportefeuille in de niet-financiële private sector (exclusief hypotheken) lenen bij de ECB. Dit komt in eerste instantie neer op circa €400 mld. De looptijd van de TLTRO’s is vier jaar en de rente blijft gedurende de hele looptijd gelijk aan het refitarief op het moment van opname plus een opslag van 10bp. De eerste twee TLTRO’s zijn gepland voor september en december 2014. Gehoopt wordt dat de TLTRO’s een positief effect hebben op de bancaire kredietverlening, met name in de perifere eurolanden waar de bankensector het nog moeilijk heeft. Verder heeft de ECB besloten om de volledige toewijzing (onbeperkte liquiditeit tegen geschikt onderpand) van basisherfinancierings-transacties te verlengen van medio 2015 naar eind 2016. Verder wordt de wekelijkse sterilisatie van het SMP-programma voor de effectenmarkten opgeschort. Hierdoor komt circa €120 mld aan extra liquiditeit beschikbaar en dit zou de interbancaire rentetarieven moeten drukken. Dat alles gaat gepaard met een verlaging van de rente met 10 bp naar 0,15% en de stallingsrente werd verlaagd van 0,0% naar –0,1% (negatief dus). De vraag is wat het rendement is van de geldverruiming van bijna een half biljoen euro eind 2011? Zijn de problemen waarmee het Europese bankwezen nog kampt hiermee opgelost. Ik durf wel te stellen dat die enorme geldverruiming de koersen op beleggingstransacties gigantisch heeft opgeblazen. De realiteit is en was dat banken met die extra liquiditeiten meer geld konden verdienen in de aandelen en obligatiehandel dan in het verlenen van kredieten aan het bedrijfsleven, soms voor verliesfinanciering. Daarbij komt dat een zo extreem lage rente voor de euro negatieve bijwerkingen gaat generen. Het vertrouwen in een valuta (euro) komt, uiteindelijk, tot uitdrukking in het rendement dat het oplevert. Daarom heb ik mijn twijfels over het disconto-beleid dat de ECB voert. Eerlijk gezegd: ik vrees voor het ergste. Niet voor vandaag, ook nog niet voor morgen, maar voor op de wat langere termijn kunnen onverwachte ontwikkelingen roet in het eten gooien voor het beleid van de ECB. Ik keer weer terug naar ons eigen land. Lezers kunnen de indruk hebben dat ik aanvallen uitvoer op de persoon van Rutte en Dijssel. Dat is niet het geval. Ik ben ervan overtuigd dat ze beiden zich maximaal inzetten, met de bekwaamheden waarover ze beschikken, voor volk en vaderland. Ik moet echter wel vastleggen dat het beleid dat de beide kabinetten Rutte niet tot het beoogde resultaat leidt dat nodig is om de samenleving straks over te kunnen dragen aan een volgende generatie. De boedel die Rutte overnam van Balkenende half oktober 2010 was niet begerenswaardig. Er was onder de 4 kabinetten Balkenende onvoldoende onderhoud gepleegd, orde op zaken gesteld en hervormd. Ik heb het dan over de zorg, de arbeidsmarkt, de Europese zaken en de hypotheekrente aftrek. Hoognodige hervormingen waren een decennium lang vooruitgeschoven. Wat ik de premier, Jan Kees en Jeroen kwalijk neem is dat door de crisis, die in 2008 zich manifesteerde, de problemen zo complex werden dat zij met eendimensionaal beleid niet meer konden worden opgelost. Ik heb daar al eens eerder over geschreven. In de samenleving bezuinigen en de opbrengst daarvan in de staatskas stoppen om de overheidsschuld omlaag te brengen, levert ongewenste bijwerkingen op. De koopkracht daalt in eerste termijn, de economische activiteit krimpt, de werkeloosheid stijgt, bedrijfsinvesteringen vallen terug, grote problemen in de detailhandel en banken die kredietlijnen gaan intrekken. Daarbij in acht genomen de vraag in welke mate de banken wel zo gezond zijn als wenselijk is. Neem hierbij in ogenschouw de door de politiek opgelegde verhoging van de buffers. Het is dit arsenaal aan ontwikkelingen wat mij grote zorgen baart. Rutte en zijn bewindspersonen missen de bekwaamheden die nodig zijn om de hoognodige ombuigingen in beleid uit te voeren. In dit kader bezien is het de vraag of het 'nobel' is dat 4 oppositiepartijen de kop in het zand steken om te ontkomen aan de veel grotere problemen, die opgelost moeten worden. En over de deflatie: ik verwacht dat het einde van die ontwikkeling nog niet in zicht is.

Het economische herstel in de eurozone verliest in juni aan kracht. De cijfers wijzen opnieuw op een flinke tweedeling in de Europese economie. Daarbij blijft de Franse economie het zorgenkindje. Door een aanhoudende krimp in zowel de Franse industrie als bij dienstverleners lijkt de economie daar in juni opnieuw te zijn gekrompen. In veel zuidelijke landen trekt de groei juist aan. De inkoopmanagersindex voor de economie van de eurozone, waarmee de bedrijvigheid wordt weergegeven, daalde van deze maand van 53,5 naar 52,8. Dat is het laagste niveau van het afgelopen halfjaar. Zowel in de industrie als in de dienstensector viel de groei deze maand terug. De graadmeter voor de industrie (51,9) zakte daarbij naar het laagste niveau in 7 maanden, in de dienstensector (52,8) was de groei in 3 maanden niet zo laag. Het tweede kwartaal van dit jaar is echter het sterkste kwartaal van de afgelopen 3 jaar. Duitse ondernemers zijn deze maand iets minder positief geworden over de ontwikkeling van de economie. De vertrouwensindex van Ifo daalde van 110,4 in mei tot 109,7. De ondernemers werden negatiever over zowel de huidige situatie als over de ontwikkeling in de komende maanden. De groei van de Duitse industrie daarentegen trekt aan. De inkoopmanagersindex voor de industrie steeg hier marginaal, van 52,3 naar 52,4. De graadmeter voor de Duitse dienstensector zakte wel, van 56 naar 54,8, maar bleef ruimschoots positief. Deze cijfers wijzen erop dat Europa's grootste economie in het tweede kwartaal verder is gegroeid. Al eerder werd duidelijk dat het economische herstel in de eurozone, de belangrijkste afzetmarkt voor Duitse bedrijven, in juni aan kracht heeft ingeboet. Vorige week werd al duidelijk dat ook het economische vertrouwen onder Duitse beleggers in juni is gedaald, voor de zesde maand op rij. Dat werd toen onder meer toegeschreven aan de aanhoudende spanningen rond Oekraïne.

De rente in de eurozone wordt naar verwachting niet voor 2016 verhoogd. Dat lieten bestuurders van de Europese Centrale Bank weten. ''De rente gaat omhoog zodra er een duidelijke economische groei is, van meer dan 2%'', stelt de Oostenrijkse centralebankpresident Ewald Nowotny. ''Dat zal volgens de huidige vooruitzichten zeer waarschijnlijk niet voor 2016 zijn.'' ECB-president Mario Draghi liet een vergelijkbaar geluid horen. Hij doet de toezegging dat de rente nog geruime tijd zeer laag zal blijven en wees er daarbij op dat de ongelimiteerde toegang voor banken tot de middelen van de ECB onlangs is verlengd tot het einde van 2016. ''Dat is een signaal'', aldus de Italiaan. ''Ons bankensteunprogramma gekoppeld aan kredietverlening aan bedrijven duurt vier jaar. Dat duidt erop dat de rente langere tijd laag blijft. Maar daarna zal hij stijgen als het herstel verstevigt.''

Staatsschuld zal uiteindelijk de 'ultieme bubbel' blijken te zijn: daarvoor waarschuwt de Amerikaanse hedgefondsmanager Wilbur Ross. Hij voorziet grote verliezen in langjarig staatspapier zodra de Amerikaanse rente oploopt tot het gemiddelde niveau van de afgelopen tien jaar. "De afgelopen tien jaar stond de rente op tienjarige staatsleningen van de VS gemiddeld op 4%", benadrukt Ross. Momenteel koersen die obligaties zo rond de 2,6%. "Als de rente terugkeert naar het gemiddelde niveau zorgt dat voor grote verliezen in de langjarige markt voor Amerikaanse staatsobligaties". De miljardair staat bekend om zijn investeringen in ondernemingen die in de problemen zijn geraakt. Hij stak met zijn hedgefonds onder meer geld in de Bank of Ireland, die mede dankzij die investering een faillissement ontliep. Naar verluidt heeft Ross daar bijna €480 mln winst op gemaakt. De hedgefondsbaas denkt dat de 'ultieme bubbel' de komende jaren zal barsten. VS-econoom Philip Marey van Rabobank vindt het echter te ver gaan om te spreken van een bubbel. Hij stelt dat het verdere verloop van de tienjaarsrente eerder afhangt van het afbouwbeleid van de Amerikaanse Federal Reserve dan van de staatsschuld in de VS. "Het begrotingstekort in de VS is juist op een aanzienlijk beter pad terechtgekomen. En de Fed zal behoedzaam de geldkraan dichtdraaien. Als blijkt dat de economie het nog niet aankan, zullen ze even pauzeren." Daarom denkt Marey niet dat er een bubbel ontstaat die plotseling knapt. "Bij problemen met het begrotingstekort zou dat eerder kunnen, omdat de markt dan heel plotseling het vertrouwen in Amerikaanse staatsleningen als 'veilige haven' zou kunnen verliezen, waarna de rente snel op zou lopen." Rob Carnell, chef internationale economie van ING in Londen, beaamt dat de rentes op tienjarig Amerikaans papier momenteel te laag zijn "in het licht van hoe de macro-economische indicatoren er nu bij staan". Volgens Carnell ligt de markt er momenteel bij alsof geen enkel macrocijfer ook maar enige invloed zal hebben op de tapering van de Fed of wanneer de centrale bank de rente gaat optrekken.

"Maar ondertussen is de Fed helemaal niet meer zo ver verwijderd van zijn beleidsdoelen", zegt Carnell. "Wanneer de markt in de gaten krijgt dat de Fed een meer 'dovish' verhaal heeft verteld dat de fundamentele economische indicatoren, kunnen de rentes geleidelijk gaan oplopen. Maar ook dan denk ik niet dat de rentes tot 4% komt." [Er wordt hier meer macht aan de FED toegedicht dan het heeft. Als een valuta vertrouwen verliest, door welke oorzaak dan ook (natuurramp, (burger)oorlog, ontwikkelingen in het Midden Oosten dan wel in Israël), is de hoogte van de staatsschuld als wel het begrotingstekort of geldverruiming, niet langer relevant voor een stabiel rentebeleid.]

Europa moet tot een veel ambitieuzere economische agenda komen. Dat kan niet allemaal vrijblijvend zijn. Koudwatervrees voor overdracht van bevoegdheden aan Brussel is daarbij volstrekt onnodig, zegt eurocommissaris Neelie Kroes. Ze steunt, tegen de lijn van haar eigen VVD in, volmondig de oproep van president Mario Draghi van de ECB voor meer economische coördinatie vanuit Brussel. Volgens Kroes belooft dit „een heel uitdagende discussie met de bevolking” te worden. Ze erkent dat Brussel het aantal regels moet terugdringen, maar voor het overige moet er uit de Europese Unie vooral méér komen: energiebeleid, digitale economie, interne markt en ook afgedwongen hervormingen van bijvoorbeeld de arbeidsmarkt. Voor die structurele hervormingen is een gemeenschappelijke discipline nodig”, zegt ze in navolging van Draghi. Volgens de Nederlandse eurocommissaris is dat in ons eigen belang, omdat anders landen als Frankrijk en Italië er met de pet naar gooien. „Als wij het wél doen en anderen niet, hebben wij als Nederlanders daar de pest over in. Daarom zijn strengere regels nodig.” Een meerderheid in de Tweede Kamer ziet hier niets in: de VVD loopt voorop in het verzet. „We moeten deze discussie niet zo zwart-wit voeren”, aldus Kroes. „Het gaat niet om louter overdragen van bevoegdheden. Soevereiniteit kun je ook delen. De discussie is nu veel te ongenuanceerd.” [Dit is een heel fris geluid van een oudere wijze vrouw, met een jeugdig elan.]

Klaas Knot, de president van DNB, stelt dat één op de drie huizen 'onder water' staat. Er is dan sprake dat de hypotheek op de eigen woning hoger is dan de waarde van het huis. De economische groei in Nederland zal daar nog 5 tot 10 jaar last van hebben. Volgens Knot ziet deze situatie er „best griezelig” uit. Dat betekent niet dat de risico's voor de banken niet te overzien zouden zijn omdat Nederlanders altijd heel trouw blijven aflossen. De verliezen die banken lijden op hypotheken zijn mede door de Nationale Hypotheek Garantie „ontzettend laag”. De grootste schade van de gedaalde huizenprijzen ligt niet bij de banken, maar veel meer bij de schade voor de economie. Huishoudens die hun huis onder water hebben staan, bezuinigen op hun consumptie. De economische groei zal daardoor nog jaren lager zijn „dan als we de situatie op de huizenmarkt niet zo uit de hand hadden laten lopen”, zei Knot in de Tweede Kamer.

ABN Amro geeft hun topbankiers 20% loonsverhoging. Volgens de bank is dat nodig omdat de regering de bonussen van 100% naar maximaal 20% heeft ingeperkt. De bank is bang dat personeel anders naar het buitenland vertrekt. Reinier Castelein, de voorzitter van de vakbond de Unie, vindt het jammer dat de politiek niet heeft ingegrepen. Juist nu de politiek zo grijpt naar term ‘grote graaiers’, laten ze hier hun verantwoordelijkheid liggen. De vakbonden hebben hun verantwoordelijkheid genomen voor de mensen die onder de cao vallen en de komende 2 jaar op de 0-lijn blijven. Dat had de politiek, de groot aandeelhouder van deze staatsbank, ook moeten doen. “Ik vind dat de politiek met twee maten meet en uiteindelijk Gerrit Zalm, de topman bij ABN Amro, in staat stelt om twee soorten personeel te laten ontstaan: personeel die hij de komende jaren graag wil behouden en personeel waar hij de komende jaren graag van af wil. Ik vind het jammer dat de politiek dit toestaat”. Castelein constateert dat er een aanhoudende hetze vanuit de politiek plaats vindt waarin enkel over graaiers gepraat wordt, terwijl het grootste deel van de werknemers, ondanks het feit dat ze op de nullijn blijven, de komende jaren gewoon loyaal zijn aan hun werkgever. Volgens Castelein heeft de politiek niet de hele werknemerspopulatie in de financiële sector op het vizier, maar enkel die werknemers die vallen onder de cao. Zij zouden dit opnieuw moeten bekijken. [Dijssel voorop.]

BNP Paribas is dicht bij een schikking over de megaboete die de Amerikaanse autoriteiten de bank willen opleggen. De boete wordt daarbij mogelijk afgetikt op $8 a 9 mrd. De Franse bank zou daarmee erkennen dat het handelssancties met landen als Cuba en Iran zou hebben omzeild. Aanvankelijk werd gesproken over een boete van meer dan $10 mrd, maar ook een bedrag boven $8 mrd betekent een record voor de Franse bank. Tot dusver betaalde Royal Bank of Scotland met een boete van ruim $3 mrd (2013) de hoogste boete voor het negeren van sanctiebepalingen. Vorige week werd ook al bekend dat de verantwoordelijk gehouden BNP-topman Chodron na druk uit de VS vervroegd opstapt bij BPN Paribas.

De leegstand van winkels en kantoren is vorig jaar opnieuw toegenomen, in beide gevallen met 1%. Dat blijkt uit een rapport van Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Van het vloeroppervlak kantoren stond begin dit jaar 17% leeg, tegen 16% een jaar eerder. Bij de detailhandel is inmiddels 9% van de vierkante meters niet in gebruik. Begin 2013 was dat 8%. Volgens PBL zijn er meer oorzaken voor de toename van de leegstand dan alleen de economische crisis. ,,Een belangrijke structurele oorzaak voor de afnemende vraag naar kantoorruimte en fysieke winkels is het toenemend gebruik van ICT. Daardoor zijn nieuwe vormen van winkelen en werken ontstaan zoals webwinkels en telewerken'', zeggen de onderzoekers.

Door het gebruik van een nieuwe rekenmethode, die vanaf september verplicht is voor alle EU-landen, heeft het CBS de economische krimp van het 1e kwartaal herberekend, rekening houdend met moderne economische ontwikkelingen, zoals globalisering en de ICT-sector, die in de toekomst zwaarder meetellen. Daardoor is de Nederlandse economie in het eerste kwartaal niet met 1,4%, maar met 0,6% gekrompen. Ten opzichte van het eerste kwartaal in 2013 bleef de Nederlandse economie onveranderd. In de eerste raming was er volgens het CBS nog sprake van 0,5% krimp. Ook blijken er minder banen verdwenen dan gedacht: 21.000 in plaats van de eerder geschattel 32.000 banen. Ten opzichte van het eerste kwartaal van 2013 is er nog wel sprake van flink minder mensen met een baan. Het aantal werknemers daalde zo gemeten met 114.000. Ook maakten de statistici gebruik van nieuwe bronnen en geactualiseerde gegevens van bijvoorbeeld de Belastingdienst, De Nederlandsche Bank en de Kamer van Koophandel. Bij de eerste raming in mei, was nog maar 30% van de gegevens van horeca en zakelijke dienstverlening beschikbaar. Inmiddels is dat ongeveer 90%, meldt het CBS, en de cijfers zijn positiever dan eerst gedacht. Al met al zorgen deze veranderingen er voor dat de productie en consumptie van aardgas van kleiner belang is voor onze hele economie. Dat is van groot belang: in de eerste raming van het CBS zorgden tegenvallende gasbaten voor een flinke krimp van onze economie. Door de zachte winter werd er weinig aardgas gebruikt en geëxporteerd. Het overheidstekort en de overheidsschuld over 2013 komen volgens de nieuwste berekeningen van het CBS lager uit dan in de eerste raming die in maart werd gepubliceerd. Het tekort bedroeg vorig jaar slechts 2,3% bbp. Daarmee ligt het nog verder onder de Europese 3-procentsnorm dan in de eerste raming, die in maart op 2,5% uitkwam. Het CBS verklaart de bijstelling doordat in de laatste berekening de nationalisatie van SNS Reaal anders in het tekort is verwerkt, er nieuwe internationale richtlijnen zijn toegepast en de recentste gegevens zijn gebruikt. Ook de overheidsschuld over 2013 komt nu lager uit: 68,6% in plaats van 73,5% van het bbp. De schuld is met de nieuwe gehanteerde normen minder ver verwijderd van de norm van 60 procent. In feite verandert er niets, alleen het oogt een stuk beter. Je zou het kunnen classificeren als een boekhoud-truc of een modernere kijk op cijfers. [De vraag is of en hoe de financiële markten hierop reageren.]

Kort Nieuws

De BOVAG blijft aan de bel trekken over de gevolgen van de accijnsverhoging op autobrandstoffen van begin dit jaar. Ook in april is de verkoop van diesel, volgens het CBS, gedaald, nu met 8%. Dit betekent een mindere accijnsopbrengst van diesel van €400.000. Het kabinet had de accijnzen juist verhoogd om miljoenen meer in de schatkist te krijgen. Dat lukt, voor wat betreft diesel, dus nog niet. Transportondernemers laten hun chauffeurs voor een lagere prijs in het buitenland tanken. Een heel ander beeld roept Eric Wiebes, staatssecretaris van Financiën, op over de gevolgen van de accijnsverhoging op diesel. Hij de Tweede Kamer over de omstreden accijnsverhoging: in de eerste 4 maanden van dit jaar zou dat €73 mln extra opgeleverd hebben voor de schatkist. De oppositiepartijen CDA, PVV en SP lopen al maanden te hoop tegen de accijnsverhoging. Die zou leiden tot massaal tanken over de grens, dus minder inkomsten voor het Rijk en grote problemen voor pomphouders en andere winkels in de grensstreek. Maar volgens Wiebes levert de maatregel het kabinet dus wel degelijk extra geld op, zelfs nu er in Nederland minder getankt wordt. Het nu alsnog terugdraaien van de accijnsverhoging zou de overheid geld kosten, zei Wiebes en is hij ook niet van plan.

De aandelenkoersen schieten omhoog, in de VS volgt record op record. RTL Z-beurscommentator Peter van Zadelhoff denkt dat er snel een correctie komt, aandelen zijn te duur. Dat is goed te zien aan de koers-winstverhouding van vooral Amerikaanse aandelen, die ligt op het laagste punt in jaren. Daarbij komt dat de Amerikaanse economie in het eerste kwartaal van dit jaar maar liefst met 2,9% is gekrompen. Dat is veel meer dan werd verwacht. Dat is de derde raming, een maand geleden werd de eerste raming van een groei van 0,1% al bijgesteld naar een krimp van 1%. Dit is niet verwachte tegenvaller, alhoewel al snel duidelijk was dat het winterse weer in grote delen van de VS gevolgen zouden hebben voor de economische activiteiten.

Belangenverstrengeling en het ontbreken van een adequate controlefunctie leveren HDI-Gerling Verzekeringen twee bestuurlijke boetes van De Nederlandsche Bank op. De verzekeraar moet in totaal € 60.000 betalen omdat er van 2007 tot medio 2013 geen beheerste en integere bedrijfsvoering was. Het boetebesluit van De Nederlandsche Bank liegt er niet om. Uit DNB-onderzoek blijkt dat de voormalig voorzitter van de Raad van Bestuur van HDI (die in maart 2013 vertrok) transacties en betalingen initieerde ten behoeve van privébelangen. Die transacties pasten niet binnen de normale bedrijfsvoering van HDI. De Gedragscode Belangenverstrengeling en Marktmisbruik staat toe dat HDI financiële diensten aan bestuurders kan verstrekken tegen gebruikelijke commerciële voorwaarden en zekerheden. Maar dat gebeurde niet. Grootste transactie waar DNB melding van maakt: in 2012 betaalde HDI ruim €3,1 mln voor een appartement op een adres in Palma de Mallorca. De voorzitter van de Raad van Bestuur had dit gekocht met persoonlijke vrienden. Zijn eigen leningdeel bedroeg €1,6 mln. DNB oordeelt: “Een ongedekte persoonlijke lening van € 1,6 mln tegen 4% rente is commercieel niet gebruikelijk.” De Raad van Commissarissen wist niets van deze transactie af. Ook verstrekte HDI een lening van €1 mln aan persoonlijke vrienden van de voorzitter die in de problemen waren gekomen met hun bedrijven in Dubai. DNB: “Niet is gebleken van enig zakelijk belang van HDI-Gerling. Hier is sprake van vermenging of in ieder geval de schijn van vermenging met privébelangen.” Ook financierde HDI een plezierjacht en verrichtte het betalingen van ruim vijf ton aan een racevereniging waar geen sponsorcontract mee bestond. HDI-Gerling overtrad met deze activiteiten de artikelen 3:10 en 3:17 van de Wft (Wet op het financieel toezicht). Deze artikelen schrijven voor dat een verzekeraar (de schijn van) belangenverstrengeling moet tegengaan en dat hij beschikt over een interne controlefunctie, een compliancefunctie en een onafhankelijke risicobeheerfunctie. DNB constateert dat HDI niet beschikte over voldoende adequate procedures en maatregelen die een integere bedrijfsuitoefening waarborgen ten aanzien van het tegengaan van (de schijn van) belangenverstrengeling. Ook waren de bevoegdheden van de CEO, CFO en CRO in één persoon verenigd en was er geen adequate functiescheiding. Accountants waren KPMG. Inmiddels heeft HDI in voldoende mate herstelmaatregelen getroffen, zo laat DNB weten. HDI heeft geen gebruik gemaakt van haar recht om tegen de boetes bezwaar te maken. Het bedrijf treft het overigens met de hoogte van de boete, die valt nog onder het oude recht. DNB: “Indien het huidige boeteregime van toepassing zou zijn geweest, dan zou een basisbedrag van € 500.000 voor zowel overtreding van artikel 3:10 Wft als voor artikel 3:17 Wft hebben gegolden.” Dit is ook Nederland anno 2014.

DFT: De Arabische luchtvaartmaatschappij Etihad Airways neemt een belang van 49% in de noodlijdende Italiaanse concurrent Alitalia. Het is de vraag of de investering van Etihad gevolgen heeft voor het kapitaalbelang van Air France-KLM in Alitalia. Dat staat op ruim 7% sinds Air France-KLM vorig jaar een aandelenemissie van het Italiaanse bedrijf aan zich voorbij liet gaan. Daarvoor had het Frans-Nederlandse vliegconcern, dat overigens ook samenwerkt met Etihad, een kwart van aandelen in handen. Een uitbreiding van aandelen in Alitalia door AF-KLM behoort nog steeds tot de mogelijkheden.

De openbare aanklager in New York beschuldigt de Britse bank Barclays ervan klanten te hebben misleid over de activiteiten van zogenaamde high frequency traders op de besloten handelsplatformen van de bank. Dat melden meerdere persbureaus. Tegenover zijn klanten zou Barclays hebben verkondigd dat zij op deze platforms beschermd zouden zijn tegen ’agressieve, roofzuchtige en giftige’ high frequency traders, terwijl de bank wel degelijk met dit soort partijen in zee ging. In marketingmateriaal voor particuliere klanten, zouden valse gegevens over de rol van deze handelaren op hun platform staan. Op besloten handelsplatformen die banken exploiteren als alternatief voor openbare beurzen als de New York Stock Exchange of Nasdaq, vindt inmiddels zo’n 40% van de handel plaats. Identiteit en volumes blijven daar uit het zicht van de rest van de markt. Er is de laatste tijd veel kritiek op de rol van high frequency traders binnen dark pools. Zij zouden daar met computersystemen werken die zo snel zouden kunnen handelen, dat ze vooruit zouden kunnen lopen op orders van normale partijen en oneerlijk winsten kunnen halen.

Tabaksproducent Philip Morris maakt dit jaar minder winst dan het eerder voorspelde, onder meer door de kosten van de sluiting van zijn sigarettenfabriek in Bergen op Zoom. Philip Morris schat de kosten van de sluiting van zijn Nederlandse vestiging op €495 mln. De beslissing om ook in Australië te stoppen met de productie van sigaretten, leidt eveneens tot kosten die nog niet in de eerder afgegeven winstverwachting waren verwerkt. Verder drukken nadelige wisselkoerseffecten de resultaten. De sluiting van de fabriek van Philip Morris in Bergen op Zoom werd begin april aangekondigd. Het bedrijf bereikte eerder deze maand na veel getrouwtrek een akkoord met de vakbonden over een sociaal plan voor de ruim 1200 werknemers die daardoor hun baan verliezen. Financiële details daarover waren tot dusver niet vrijgegeven. Philip Morris verwacht nu over 2014 een winst per aandeel tussen de 4,87 en 4,97 dollar, tegen 5,26 dollar in 2013.

De Chinese autoriteiten hebben omgerekend zo'n €11 mrd aan leningen opgespoord met vervalste goudtransacties als onderpand. Zo'n 25 goudhandelaren zouden aan die leningen samen ruim €100 mln hebben verdiend door gebruik te maken van renteverschillen en de waardestijging van de Chinese yuan, blijkt uit een rapport van de Chinese rekenkamer. De zaak wordt gezien als een nieuw signaal dat in China op vrij grote schaal gefraudeerd wordt met de financiering van transacties in grondstoffen. Goud en andere metalen worden steeds vaker gebruikt als onderpand om leningen te krijgen omdat de Chinese overheid de reguliere kredietverlening aan banden legt. Het land is de grootste producent én de grootste consument van goud ter wereld.

Om zijn kansen op een commissariaat in de Europese Commissie niet op voorhand kansloos te maken heeft Dijssel deze week in het openbaar zijn excuses aan Juncker, over een uitspraak dat de man teveel rookt en drinkt, toch maar aangeboden

Günter Hannich waarschuwt deze week voor het kopen van effecten op krediet. Ich rede hier von den Aktienkäufen auf Pump. Die sind in den USA im März und April noch massiv gestiegen auf das Rekordniveau von weit mehr als 430 Mrd. Dollar. Nur noch einmal für Ihr Verständnis: Es geht hier um das Volumen von Krediten, die für Aktienkäufe genutzt werden. Dieses Niveau steigt naturgemäß in freundlichen Marktphasen an. Die Investoren kaufen eben jetzt Aktien mit einem Kredit und setzen eben darauf, diese Aktien schon bald wieder mit einem Gewinn verkaufen zu können: Das bringt einen Kursgewinn und auch die Kreditaufwendungen können so bezahlt werden. Ein weiterer „Vorteil“: Der Einsatz des eigenen Kapitals bleibt sehr gering. Nun stehen hinter diesen Geschäften in den wenigsten Fällen Privatinvestoren mit einem Volumen von einigen Tausend Dollar. Hier tummeln sich die Profis – die Hedge Fonds und andere Großinvestoren. Und nach dem Rekordvolumen im März und April ist das Volumen der Aktienkredite rückläufig. Das hört sich doch erst einmal positiv an: Offensichtlich nehmen auch dieProfis das Risiko zurück. Es scheint also alles in bester Ordnung zu sein. Doch da muss ich Sie enttäuschen: Dem ist nicht so. Für mich ist das sogar ein starkes Warnsignal. Und das liegt an einem Ereignis in der Geschichte: Direkt vor dem Ausbruch der Finanzkrise 2008 war zunächst auch ein starker Zuwachs bei den Aktienkäufen auf Pump erkennbar. Doch zwei Monate vor dem Kollaps im September gingen die Volumen hier auch wieder klar zurück. Dann folgte die Finanzkrise. Und schon oft hat sich die Geschichte an der Börse wiederholt. Und in diesem Fall ist es eben auch sehr gut möglich.

Slotstand indices 27 juni 2014/week 26: AEX 410,86; BEL 20 3.129,88; CAC 40 4.436,99; DAX 30 9815,17; FTSE 100 6.757,77; SMI 8562,11; RTS (Rusland) 1379,75; DJIA 16851,84; Nasdaq 100 3844,438; Nikkei 15095,00; Hang Sen 23231,96; All Ords 5429,10; €/$ 1,365; goud $1315,10 dat is €30.950,02 per kg, 3 maands Euribor 0,207, 10 jarig Staat 1,488% .

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , . Bookmark de permalink.