UPDATE27082016/339 De komkommertijd is voorbij

Blunderpremier Rutte en blunderadjudant Samsom bieden allebei hun excuses aan. Maar waarvoor? En aan wie? DDS schrijft daarover “„Duizend euro voor werkend Nederland, niet morrelen aan de hypotheekrenteaftrek en geen geld meer naar de Grieken. Laat ik daar volstrekt helder over zijn: ik zeg daar sorry voor”, aldus Rutte in De Telegraaf. Hij erkent dat hij de beloftes nooit had mogen doen en stelt nu ook dat hij beter had moeten uitleggen waarom hij zo gehandeld heeft. „Ik baal ervan dat ik Nederland onvoldoende heb meegenomen in de argumentatie.” Let op de precieze bewoording, die de premier gebruikt. Rutte heeft er dus geen spijt van dat hij z’n beloftes niet is nagekomen. Hij heeft er alleen spijt van dat hij ze gedaan heeft. Een slappe positie die nog maar eens aantoont hoe weinig het woord van hem waard is, en dat hij dus niet bereid is te knokken om zijn (destijds winnende) visie voor Nederland om te zetten in daden. Nee, het enige waar Rutte spijt van heeft is dat hij dingen heeft gezegd die uiteindelijk zijn reputatie geschaad hebben. Dat hij uiteindelijk gewoon akkoord is gegaan met beleid dat ons land geschaad heeft, deert hem niet. Bij de PvdA is het al niet veel beter. Daar gaat ook Samsom uitgebreid op de knieën. Zijn excuses raken de kern al wat meer dan die van Rutte: hij geeft gewoon toe een zwakke leider te zijn geweest. Ik had de fractie meer moeten bijstaan in het opkomen uit een embryonale fase. Ik had Kamerleden meer moeten coachen. Uit de fractie is niet gehaald wat erin zat. Ik heb de couveusebaby verwaarloosd.” Volgens Samsom heeft „het politieke proces in de partij en in de fractie geleden” onder zijn ambitie om het kabinet-Rutte II tot een succes te maken. „Daardoor heb ik andere aspecten van het partijleiderschap veel minder aandacht kunnen geven dan ik had gewild.” Maar Samsoms eerlijkheid ten spijt vraag ik me toch af wat je bezielt door je eigen fractie zo te kenschetsen als een ‘couveusebaby’. Door ze weg te zetten als een stel amateurs die door ome Died bij de hand moesten worden genomen, omdat ze zelf niets konden. Tot zover het citaat uit DDS. Maar de ernst van het falen als politiek leider van de sociaal-democraten is nog veel groter. Wat is de prijs die Samsom aan Rutte heeft moeten betalen om op het Haagse pluche te kunnen zetelen: zonder slag of stoot leverde hij de ‘kroonjuwelen van het socialisme’ daarvoor in. En deze beide politieke leiders willen een herkansing voor een nieuwe termijn van vier jaar aan de knoppen te mogen blijven draaien. Een vreemde ontwikkeling is dat Samsom al begint te verklaren dat hij een zwakke leider is op een moment dat de PvdA nog de politiek leider voor de verkiezingen over een halfjaar moet kiezen. Anderzijds komt de VVD opnieuw met Rutte aan en dan vraag ik mij af of er geen andere opties aanwezig waren om het roer van Rutte over te nemen. D66 heeft het (liberale) verkiezingsprogramma al gepresenteerd, wat mij opviel is dat zij zich gaan inzetten voor een Federaal Europa en dat is nu juist wat die andere liberaal, Mark Rutte, nu juist probeert te voorkomen.

Ik heb het onderwerp al meerdere keren in de afgelopen maanden aan de orde gesteld. Zijn er modellen voorhanden waarmee de gevolgen van het monetaire beleid van de ECB, maar ook de FED, BoJ, BoE, kunnen worden gecorrigeerd om terug te keren naar beheersbare geldstromen en waarmee de extreme rentestanden buiten beeld kunnen worden gezet. Ik heb die modellen niet binnen bereik. Ik blijf steken op het vernietigen van alle overtollige geld, dat momenteel in omloop is, door een natuurramp dan wel een financiële crash. Die laatste zou kunnen ontstaan door een zware afwaardering van financiële producten (aandelen, obligaties, renteswaps en andere derivaten) dan wel door een stijging van de rente en de inflatie. In Jackson Hole, Wyoming zijn dit weekend de centrale bankiers bijeen voor overleg ‘hoe nu verder’ met de economie, de wereldhandel en het monetaire beleid. De centrale banken blijven geconfronteerd worden met een flauwe inflatie (Nederland zelfs deflatie) en achterblijvende groeicijfers van de economieën. En dat allemaal omdat het gevoerde monetaire beleid in ernstige mate gefaald heeft. Er zijn triljoenen dollars, en andere valuta’s in de markten gepompt en de rente naar extreem lage tarieven (zelfs negatieve) is verlaagd, bedrijven en consumenten bewegen zich niet, ondanks dat geld bijna niets meer kost. De vraag is ‘hoelang de centrale banken dat nog volhouden? Als er een nieuwe economische dip zou gaan optreden zeggen de traditionele modellen dat de rente moet worden verlaagd om het economische tij te keren. Maar die strategie is tot het bot toe uitgespeeld, zonder enig positief resultaat. Een van de voorstellen die in Jackson Hole op tafel ligt is het streven van een inflatie van 2% naar 4%. Als dat zou lukken zou er enige ruimte ontstaan de rente weer ter kunnen gaan verlagen. In deze aanpak heb ik geen enkel vertrouwen. Dat zou betekenen dat de olieprijs weer verder omhoog moet. Brengt een stijging van de inflatie ook een oplopende rente met zich mee? En wat gebeurt er dan met al dat overtollige geld, waarmee AAA-landen zich voor 10-jarige €- leningen met een negatieve rente financieren. Nee, vergeet dit voorstel van een stijgende inflatie maar. Waar ik wel in geloof is een ander voorstel namelijk dat overheden de economie gaan aanzwengelen door te gaan investeren in het onderhoud en de vernieuwing van infrastructurele werken. Die oproep aan de politiek komt uit de monetaire hoek. Zowel vanuit de FED als de ECB. Draghi roept al meer dan een jaar, soms wel twee keer per maand, de Europese regeringsleiders op hoognodige investeringen in de toekomst ter hand te nemen. Maar die speelruimte is er niet door de afspraken die in het Verdrag van Lissabon zijn gemaakt over de hoogte van het EMU-saldo en de EMU-schuld. En daar houdt de Europese Commissie en de Eurogroep aan vast. Die speelruimte is er gewoon niet. Daar komt bij dat Europa ook node mist een visie op de toekomst. En met de huidige generatie regeringsleiders aan het roer komt daar geen schot in. En toch moet er iets gaan gebeuren, want de monetaire autoriteiten kunnen op de ingeslagen weg niet verder. Of toch wel? Op daskapital.nl trof ik een invalshoek op deze problematiek die een ander licht werpt op het monetaire beleid. Niet dat ik enthousiast word van wat Marvin Goodfriend, oud-centrale bankier en hoogleraar, aanreikt maar ik heb er wel kennis van genomen. De vraag is op welke wijze het monetaire beleid erin gaat slagen de economie aan te jagen door middel van een nog hogere negatieve rente zonder het vertrouwen van de burgers in de valuta te verliezen. Zoals gezegd er werd dit weekend in Jackson Hole te Wyoming in de VS gesproken over hoe het verder moet met het monetaire beleid. FED-voorzitter Yellen trapte af door te hinten op meer renteverhogingen in de VS. Het gaat goed met de werkgelegenheid, de economie floreert en daarmee ontstaat ruimte voor een verhoging. Maar aan goeie tijden kan weer een eind komen. Stel nu dat er binnenkort een heftige recessie uitbreekt, welke middelen zijn er dan nog om die te bestrijden? In een uitgebreid essay pleit Marvin Goodfriend ervoor om een negatieve rente als de normaalste zaak van de wereld te beschouwen. En de beste manier om een negatieve rente te introduceren gaat via de rentes die centrale banken in rekening brengen bij commerciële banken. Dat werkt beter dan het grootschalig opkopen van obligaties door centrale banken en zelfs beter dan een expansief begrotingsbeleid door overheden. Korte duiding: de ECB en de centrale banken van onder meer Japan, Zweden en Zwitserland hebben de rente op de depositofaciliteit op negatief staan. Dat betekent dat banken als de ABN en ING over hun reserves moeten betalen aan de centrale bank. Het doel daarvan is dat de commerciële banken minder reserves aanhouden, want dat kost geld, en meer uitlenen aan bedrijven en gezinnen, zodat de economie gaat draaien.Welnu, zegt Goodfriend, als er binnen vijf jaar in de VS een heftige recessie uitbreekt, dan zou de FED de rente op -2% moeten zetten. Maar dan ontstaat een probleem. Banken zullen die negatieve rente moeten doorberekenen aan hun spaarders, maar dat zal moeilijk gaan. Iedereen neemt zijn geld op om het te stashen onder het matras. Dan heeft een negatieve rente geen zin. Om de matras-route te blokkeren, zou cash afgeschaft kunnen worden. Maar dat gaat het publiek nooit pikken, zegt Goodfriend. We zouden cash ook kunnen vervangen door een soort elektronische-geld-kaart zoals de chipknip, uitgegeven door de centrale bank. De centrale bank kan daar dan een negatieve rente over rekenen als dat nodig is. Maar dat vergt grote investeringen. Dus zie hier Goodfriends oplossing als we het goed begrijpen: de contante euro is geen euro meer. Bij het opnemen van een briefje van €20 bij de bank, volgt er een afschrijving van je rekening die hoger is dan €20 en bij storten het omgekeerde. De centrale bank garandeert als het ware niet langer de waarde van contant geld, maar die waarde fluctueert al naar gelang de stand van de rente. Daarmee heeft het geen zin meer om contant geld op te nemen, laten de mensen hun geld op de bankrekening staan en kan de bank de negatieve rente doorberekenen. De mensen zullen onderling mekaars papieren tientje ook niet meer als een tientje zien, maar als minder waard. Enniewee. Centrale bankiers kunnen op deze manier los met negatieve rente en afstappen van de neiging om de 0% als een ondergrens te zien (vergeet de zero lower bound om het op zijn Engels te zeggen). Dat vergt twee dingen: de mensen moeten snappen dat negatieve rentes niet leuk, maar wel noodzakelijk zijn om te zorgen voor een gezonde economie. En twee, er moet een soort wisselkoers-systeem bedacht worden dat ongeveer functioneert zoals vroeger toen we aan het einde van de vakantie onze overtollige Franse Franken weer inleverden bij de bank.

Komt er positief nieuws uit Brussel? We kennen de onmacht van Brussel en de Europese Raad en de inhoudelijke verschillen van mening over de contacten die de EU heeft met Erdogan en de Turkse regering over onder meer de interpretatie van de mensenrechten, de visums voor de Turken en het Turkse lidmaatschap van de EU. Ik maak me nog niet blij met een dooie mus, maar binnenkort gaat er een hoge delegatie uit Brussel naar de Turkse hoofdstad om te praten over de ontstane situatie na de couppoging van 15 juli jongstleden. Ik steek de vlag nog niet uit omdat er nog veel onduidelijk is over de rechtspositie van vermeende coupplegers uit de school van Gülen. Het Europees Parlement eist dat alle maatregelen rond de arrestaties, schorsingen, non-actief stellingen (de zogenoemde zuiveringen van ambtenaren, rechters, aanklagers/justitie en politie) in lijn moeten zijn met (onze) rechtsstatelijke normen. We spreken dan over 80.000 mensen. Gulen en Erdogan waren sinds de 80er jaren maten, die samen optrokken tegen het justitieapparaat in Turkije, totdat in december 2013 de beide partijen (Erdogan en Gulen) de samenwerking verbraken. Die samenwerking bestond eruit dat als de Gulenbeweging een wet wilde invoeren de AKP van Erdogan dat in het parlement regelde en als de AKP iemand wilde vervolgen regelde Gulen dat in de rechtbank. Door de ingrepen die de zuiveringen in de rechtelijke macht heeft doorgevoerd heeft de AKP de (gedeelde) macht overgenomen.

Onze minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders hekelt de premier van het land dat momenteel voorzitter is van de Europese Unie, de Slovaak Robert Fico. Het gaat over de handelssancties die de EU en Rusland elkaar wederzijds opleggen. Sancties die schade toebrengen aan Europese ondernemers, ook aan Nederlandse tuinders. Een vreemde zaak is dat de ministers van Buitenlandse Zaken dit dossier behandelen en niet de regeringsleiders of de ministers van Economische Zaken, Handel e/o Landbouw. Daar waar de schade wordt geleden, moet dat worden gecompenseerd door Brussel. Maar goed, de Slowaakse premier heeft deze week met grote stappen om het protocol heengelopen en heeft overleg gepleegd met de Russische president Poetin over de gevolgen aan beide zijden van deze strafmaatregelen. Ze zijn tot de conclusie gekomen dat beide partijen moeten overgaan tot het intrekken van de sancties. Dat is niet goed gevallen bij Bert Koenders. “Nederland heeft zorg over het optreden van het Slowaakse voorzitterschap”, liet hij weten. Dit is een dossier over geo-politieke onwikkelingen 2300 km naar het Oosten, waar wij helemaal niets te zoeken hebben anders dat de Amerikanen wilden opschuiven naar de Russische grens. Het is de vraag namens welke EU-landen de Slowaakse premier de oproep voor opheffen van de sancties heeft gedaan. Ik sta op het standpunt dat vrede meer gediend is met handeldrijven met je buren dan met het opwerpen van barrières. Evident is dat Koenders voorstander is dat de EU met een mond dezelfde taal spreekt, maar ja, die ijzeren wet is nu doorbroken.

Het vertrouwen van Duitse ondernemers in de economie is deze maand onverwacht gedaald. De vertrouwensindex, die de verwachtingen voor de economische ontwikkelingen in de komende drie tot zes maanden weerspiegelt, ging in augustus van 108,3 naar 106,2. ING-econoom Carsten Brzeski wees er in een reactie op dat Duitse ondernemers traditiegetrouw met vertraging reageren op internationale gebeurtenissen, ditmaal de Brexit. De scherpe daling van de Ifo-graadmeter kan wat hem betreft worden gezien als een waarschuwing dat de meevallende cijfers over de eurozone sinds de Britse keuze om de EU te verlaten niet als een gegeven moeten worden opgevat.

De Amerikaanse juweliersketen Tiffany & Co heeft de verkopen voor het zevende achtereenvolgende kwartaal zien dalen. Vooral Chinese toeristen geven minder geld uit aan de dure juwelen van de keten. De omzet van de wereldwijd actieve keten zakte in het tweede kwartaal met 6% ten opzichte van een jaar eerder, naar $932 mln. De met vorig jaar vergelijkbare verkopen namen daarbij met 8% af. De nettowinst verbeterde een fractie, tot $106 mln. Tiffany boekte 9% minder omzet in de VS, waar zowel Amerikanen als Chinese toeristen minder uitgaven. Dat beeld was ook zichtbaar in Europa, waar de verkopen 12% terugliepen, onder meer doordat toeristen minder kochten. In Japan stegen de verkopen wel, hoewel Chinese bezoekers ook daar minder makkelijk de portemonnee trokken.

De Chinese overheid is in stilte begonnen met grootschalige ondersteuning van zijn zwakke banken. De Chinezen zouden bewust met de kleinere, niet beursgenoteerde banken zijn gestart om tumult in de markt te voorkomen. Al jaren bestaan zorgen over Chinese banken en hun kredietverstrekking. Vooral de grote hoeveelheid zwakke leningen, waarop al jaren niet wordt afgelost voor infrastructuur, maar die wel tot het kapitaal van de banken worden gerekend, maakt analisten sceptisch over de gezondheid van de financiële sector. De kapitaalratio’s van de bankensector zijn in het tweede kwartaal gezakt, volgens gegevens van de Aziatische broker Daiwa dat de kwartaalcijfers analyseerde. De Chinese overheid zou $100 mrd uittrekken. ,,We verwachten dat de steun in 2017 verscherpt zal doorzetten, vooral onder genoteerde banken”, aldus UBS-analist Bedford. UBS denkt dat zeker $172 mrd nodig zal zijn om de buffers op het gewenste niveau te krijgen. Sanford C. Bernstein denkt dat $72 miljard volgend jaar zal volstaan voor de kleinere banken. Deze week komen grote Chinese banken, zoals de Agricultural Bank of China en de Bank of Communications met cijfers. Volgens broker Daiwa zal hun winstgevendheid over het vorige kwartaal blijken te zijn afgenomen.

De week begon met Duitse VW autofabrieken, waar de productie stil kwam te liggen als gevolg van een conflict dat Volkswagen (VW) uitvocht met een van zijn toeleveranciers. De productie van de modellen Golf en Passat viel stil, terwijl ook het werk aan onder meer chassis- en motoronderdelen werd getroffen. Ongeveer 27.700 werknemers kregen last van de maatregelen als gevolg van een gebrek aan onderdelen, onder meer door werktijdverkorting. De problemen bij VW zijn ontstaan door een betalingsconflict met Bosnische Prevent Group, die eigenaar is van twee bedrijven die materiaal voor stoelen en onderdelen van versnellingsbakken leveren. Die staakten vorige week hun leveringen aan VW. Het conflict raakte een week eerder al de productie in vier Duitse fabrieken van VW. Analisten schatten dat de ruzie het concern €50 tot €100 mln per week kost. De grote productieproblemen bij zes fabrieken van automaker Volkswagen waren snel weer onder controle. De fabrikant heeft een deal gesloten met een leverancier waardoor de productie weer op gang kan komen, zo bevestigt Volkswagen.

Een hogere rente is in de regel niet goed voor de aandelenhandel. Maar de laatste jaren werd de rente extreem laag gehouden om het economisch herstel te stimuleren. Daarom wordt een verhoging ook gezien als een teken dat de Amerikaanse economie er weer beter voor staat. Met twee rentestappen in 2016 werd tot dusver echter nauwelijks meer rekening gehouden. Beleggers kregen kort na de opening ook cijfers voorgeschoteld over het consumentenvertrouwen. Volgens een definitieve meting van de universiteit van Michigan is dat afgelopen maand licht afgenomen, tot het laagste niveau in vier maanden. De Amerikaanse aandelenmarkten sloten de week af met lichte verliezen. Beleggers verwerkten de woorden van FED-president Janet Yellen, die voorzichtig zinspeelde op een spoedige renteverhoging. Vicevoorzitter Stanley Fischer ging later nog een stap verder. Hij zei tegen CNBC dat ook een tweede verhoging dit jaar tot de mogelijkheden behoort.

De economen Willem Vermeend en Rick van der Ploeg schreven vorig weekend over mogelijke gevolgen van de Brexit. De keuze van de Britten heeft tot op heden in het Verenigd Koninkrijk (VK) geleid tot een economische neergang. De Brexiteers, die de kiezers gouden bergen hebben beloofd en een VK dat buiten de EU zal uitgroeien tot een economische wereldmacht, staan nog met lege handen. Ook de beloofde snelle uittreding van het land uit de EU wordt uitgesteld. Dat laatste heb ik ook gelezen, maar die ‘gouden bergen’ zouden pas optreden op een later tijdstip van het proces. Deze onzekerheid over een nieuwe handelsrelatie tussen de EU en de Britten pakt slecht uit voor het Europese bedrijfsleven. Daarom moet de EU zich niet langer laten ringeloren door het VK, maar nu al aangeven dat de EU handel gaat drijven op basis van het WTO-model en dat de onderhandelingen daarover snel gestart kunnen worden en snel afgelopen zijn. Na verloop van enkele jaren. De overwinning van ’Leave’ leidde op vrijdag 24 juni tot een aardschok op de aandelenmarkten. Een waardedaling van meer dan $1800 mrd (€1654 mrd) was het gevolg. Dit verlies is door het herstel van de beurzen weer ingelopen, maar veel bedrijven, pensioenfondsen en andere beleggers hebben blijvende schade opgelopen. Brexiteers kwamen toen feestvierend met de opvallende reactie dat de economische schade voor het VK meeviel. Maar nu kijken ze met verbijstering naar de desastreuze effecten, zoals de laagste stand van het pond ten opzichte van de dollar in meer dan dertig jaar, de bouwsector die is stilgevallen, bedrijven die het VK verlaten, maar ook waarschuwingen van pensioenfondsen voor lagere pensioenen. Daarnaast hebben de internationale kredietbeoordelaars de rating van het VK afgewaardeerd, verlagen banken de spaarrente en is Londen getroffen door de grootse daling van huizenprijzen in zeven jaar. De Britten merken vooral tijdens het winkelen de impact van het naderende vertrek uit de EU. Het pond is sinds het EU-referendum met ongeveer 10% gedaald ten opzichte van de euro en met 12% ten opzichte van de dollar. Dit heeft geleid tot stijgende de prijzen van importartikelen: van groente en fruit tot kleding en elektronica. Vorige maand was er bovendien sprake van een historisch sterke daling van het consumentenvertrouwen in het VK. De vraag is echter of zich in de eurozone/EU niet soortgelijke ontwikkelingen voordoen?

Het opkoopprogramma van €80 miljard obligaties per maand door de Europese Centrale Bank (ECB) zorgt voor dermate veel vraag, dat bedrijven en zakenbanken speciaal nieuw schuldpapier in de markt zetten om daaraan te voldoen. Dat constateren handelaren volgens de Wall Street Journal. De aankopen worden steeds groter. De ECB kocht de bedrijfsobligaties direct van de Europese bedrijven via een onderhandse plaatsing, zonder de gebruikelijke veilingprocedure en prospectussen. De nieuwe producten zijn volgens zakenbankiers een voorbeeld van hoe snel de markt zich aan de ultra lage rente heeft aangepast. Centrale banken zijn overgegaan tot negatieve rentes voor het stallen van geld door particuliere banken en proberen met aankopen de inflatie in Europese landen aan te jagen. De ECB geeft volgens de handelaren geen instructies aan partijen in de markt voor specifieke derivaten. Maar de centrale bank maakt wel duidelijk dat zij bereid zijn dergelijk papier op te kopen mocht het beschikbaar komen. Vorig jaar deed de centrale bank van Japan hetzelfde door overal te laten vallen op maat gemaakte etf’s te zullen inkopen. De Britse centrale bank meldde onlangs geen schuldpapier in de markt te vinden dat aan de voorwaarden van zijn specifieke opkoopprogramma voldeed.

Het opkoopprogramma van de ECB heeft brede steun. Tegelijkertijd klinkt steeds meer kritiek op het verstommen van de gewone marktwerking door ingrepen van de ECB. Dit schuldpapier, zo stellen critici, neemt bovendien rendement weg bij andere beleggers zoals pensioenfondsen. De ECB kwam in 2015, na de Verenigde Staten, Japan en Groot-Brittannië, naar de markt met het opkopen van schuldpapier en uiteindelijk ook bedrijfsobligaties. In maart begon de ECB met de aanschaf van maandelijks €80 miljard aan zeer kredietwaardige obligaties, waaronder bedrijfsschuld van het hoogste kaliber. Sinds augustus is voor $16 miljard aan bedrijfsobligaties door Frankfurt aangeschaft. Ik volg dit monetaire beleid met argusogen omdat ik geen vertrouwen heb in een positieve afloop.

De Duitsers moeten hamsteren voor het geval het land wordt getroffen door een ramp, zoals een cyberaanval of een serie terroristische aanslagen. Dat staat in het plan voor ‘Civiele Verdediging’ dat de Duitse regering deze week besprak. Het is voor het eerst sinds de Koude Oorlog dat Duitsland met zo’n plan komt. De oppositie beschuldigt de regering van bangmakerij. ‘De bevolking wordt aangeraden individuele voorraad levensmiddelen voor tien dagen aan te leggen’, citeerde de Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung uit een concept van het plan van aanpak. Ook raadt de regering de bevolking aan een voorraad drinkwater voor vijf dagen aan te leggen. Het concept zou bovendien een alinea bevatten over een mogelijke herintroductie van de dienstplicht, die in Duitsland pas vijf jaar geleden is afgeschaft. Het zou gaan om een scenario waarin het grondgebied van de NAVO moet worden verdedigd. Het is voor het eerst sinds 1989, het jaar dat de Koude Oorlog eindigde, dat de regering met een dergelijk veiligheidsplan komt. De laatste updates aan het oude plan Civiele Bescherming, zoals het toen heette, werden gedaan in 1995 op moment dat niemand de noodzaak van zo’n plan inzag. De voorlichter van de minister van Binnenlandse Zaken, Thomas de Maizière, ontkende dat het plan iets te maken had met gebeurtenissen van deze zomer. Het was gewoon de hoogste tijd voor een herziening. Hij verdedigde zich daarmee tegen de aantijging van vooral de Groenen dat de regering de bevolking een oorlogsdreiging wil aanpraten die in werkelijkheid niet bestaat. De voorlichter benadrukte dat het besluit daartoe al in 2012 was genomen, vanuit het idee dat de gevaren die Duitsland eventueel bedreigen niet meer dezelfde zijn als in 1995. Maar het is niet verwonderlijk dat sommige Duitsers van het plan schrikken, na een maand na drie aanslagen in eigen land waarvan twee met een islamitisch motief, in een tijd dat de spanningen tussen de NAVO en Rusland oplopen. Het is niet de eerste veiligheidsmaatregel die de regering afkondigde: vorige week werd bekend dat tijdens het Oktoberfest in München volgende maand een rugzakkenverbod geldt in verband met aanslagen. En binnenkort houden politie en leger voor het eerst in lange tijd een grote gezamenlijke oefening ter voorbereiding op nieuwe, grote terroristische aanslagen. In het conceptplan voor Civiele Verdediging spreekt de regering van de mogelijkheid van een ‘hybride aanslag waarbij de vijand computervirussen inzet.’ Deze laatste optie sluit ik zeker niet uit omdat daarmee nutsvoorzieningen buiten werking kunnen worden gezet.

Gastheer Renzi had de locatie voor de minitop die hij gisteren organiseerde voor zijn collega’s Hollande en Merkel zorgvuldig uitgekozen. De leiders van de drie grootste economieën binnen de eurozone kwamen voor de tweede keer bijeen sinds de Britten in een referendum besloten de EU te verlaten. Het trio ontmoette elkaar op Ventotene, een eilandje in de Tyrreense zee ergens tussen Rome en Napels. Een symbolische plek waar Altiero Spinelli zijn manifest ‘voor een vrij en verenigd Europa’ schreef, dat wel gezien wordt als een van de basisteksten voor de oprichting van een Federaal Europa. Spinelli schreef dit document begin jaren veertig in de gevangenis waar hij door het Italiaanse fascistische regime was vastgezet. Het bundeltje sigarettenvloeitjes waarop hij zijn ideeën over de Europese gedachte neerkrabbelde, smokkelde hij in een doosje met dubbele bodem de gevangenis uit. Geen betere plek – moet Renzi hebben gedacht – dan het graf van Spinelli om inspiratie op te doen om de EU nieuw leven in te blazen. Want dat is waar het onderonsje vooral voor bedoeld was: als voorbereiding op de EU-top in september in Bratislava waar de Europese leiders zich zullen buigen over een toekomst zonder Groot-Brittannië. Als het aan Renzi ligt, zal de EU minder ‘bureaucratische regels’ gaan hanteren. Italië, dat economisch in zwaar weer verkeert, pleit bijvoorbeeld al langer voor een versoepeling van de Europese begrotingsregels. In plaats daarvan moet Brussel de ‘waarden’ weer voorop stellen. Er moet meer geïnvesteerd worden in cultuur en onderwijs, vindt de Italiaanse premier. Een voorzetje gaf hij al eerder dit jaar toen hij bekendmaakte een opleiding voor toekomstige EU-leiders te willen oprichten. De locatie? De voormalige gevangenis waar Spirelli en zijn geestverwanten zaten. Rome is bereid daar €80 mln voor te reserveren. De EU proberen te verbeteren is een stuk moeilijker dan haar de schuld van alles geven wat fout gaat, benadrukt Renzi keer op keer. Daarbij lijkt hij te zijn vergeten dat hij de EU nog niet zo lang geleden ‘het orkest van de Titanic’ noemde, ‘dat maar door bleef spelen terwijl het schip verging’. Met die kritiek leek hij toen vooral binnenlands te willen scoren. Buitenlands werd die kritiek ook wel gehoord en gedeeld, maar er wordt alles in het werk gesteld om te voorkomen dat er naar poppetjes wordt gewezen. Nu gooit de premier het over een andere boeg en wil hij uitdragen dat hij energie steekt in het ‘herontdekken van Europa’. Dat daarbij een gemeenschappelijk Europees defensiebeleid hoort, staat voor hem buiten kijf. En dus sleepte Renzi zijn gasten voor een werkdiner mee naar het vliegdekschip Garibaldi van waaraf de EU-missie Sophia wordt gecoördineerd. Deze operatie in de Middellandse Zee heeft als taak de mensensmokkel aan te pakken. Zijn idee om veel meer Europees geld te investeren in Afrikaanse landen waar veel migranten vandaan komen, kreeg in Brussel tot nu toe weinig bijval. Alleen dit jaar al zijn >102.000 vluchtelingen, weinig uit het Midden Oosten, veel uit Afrika, in Italië aan land gekomen. Het vluchtelingenprobleem is nog lang niet opgelost. De Grieken en landen op de Balkan, en nu ook Italië worden aan hun lot overgelaten. Brussel steekt de kop in het zand, want de EU is te verdeeld om over dit onderwerp besluiten te nemen. Of Renzi met deze minitop erin slaagt zijn stempel wat meer te drukken op Brussel, zal moeten blijken in september in Bratislava als hij niet langer gastheer is maar een van de 27 Europese leiders.

© 2016 hannesdewitte@gmail.com

Slotstand indices 26 augustus 2016; week 34: AEX 453,01; BEL 20 3.550,11; CAC-40 4441,07; DAX 30 10.587,77; FTSE 100 6.838,05; SMI 8.168,32; RTS (Rusland) 973,43; DJIA 18395,40; NY-Nasdaq 100 4.783,694; Nikkei 225 16360,71; Hang Seng 22933,86; All Ords 5607,40; SSEC 3070,309; €/$ 1,1198; goud $1320,50; dat is €37.920,86 per kg, 3 maands Euribor -0,298% (1 weeks -0,378%, 1 mnds -0,371%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,02%, 10 jaar VS 1,5569%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,109, elders €1,119.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.