UPDATE26032016/317 Het lot van Merkel ligt in Ankara

Donderdag 24 maart 2016 gaat de geschiedenisboeken in als de dag van de JC's en dan doel ik niet op Julius Caesar. Beide JC's hebben iets met de dood. De ene stierf op 68 jarige leeftijd, in zijn woonplaats Barcelona, als gevolg van longkanker. Heel Nederland huilt. De andere JC, was een Palestijn, die 20 eeuwen geleden door de Joden werd uitgeleverd aan de Romeinen om hem te laten kruisigen. Dat wordt nog ieder jaar herdacht. Ik wens alle lezers een heel gezellig Paasweekeinde toe. Ikzelf ga nog eens nadenken over de grote problemen waarmee Europa kampt. Het grootste probleem dat moet worden aangepakt is het monetaire beleid van de ECB/Draghi. Ik heb onlangs al eens geschreven waar Draghi mee bezig is, in relatie tot de Noord/Zuid situatie. Daarbij komen ook nog de negatieve bijwerkingen van de ongebreidelde geldcreatie en de negatieve rentes. Dit kan gaan leiden tot catastrofale ontwikkelingen. Tevens ontbreekt het aan een 'terugkeer' scenario. Monetaire autoriteiten moeten zich afvragen hoelang ze nog politiek correct blijven handelen binnen het Bestuur van de ECB. Een nog zwaarder probleem is de afhankelijkheid van staten van de financiële markten. Hoelang maakt das Kapital de dienst nog uit in deze wereld. Wij zijn onder het neo-liberale beleid van Rutte c.s. steeds verder weggezakt in een afhankelijke posities van multinationals en financiële wereld. Niet alleen in Europa maar over de gehele wereld. Dan rijst de vraag hoelang de huidige zich noemende politieke elite het beleid in Europa nog voert. Onbekwame leiders die niet in staat zijn de complexe problemen, Griekenland, vluchtelingenstroom, terroristische aanslagen, oorlogen in het Midden Oosten, het TTIP, de klimaatproblematiek, het milieu, de afbouw van de fossiele brandstoffen en de opbouw van duurzame energie, aan te pakken en op te lossen. De drama's worden steeds omvangrijker. Het grote probleem is dat de staatsrechtelijke aanpak, beslissen bij unanimiteit, het maken van beleid en het uitvoeren ervan wordt belemmerd. En dan is er nog Robert Gordon, de 75-jarige Amerikaanse econoom die het boek 'De dood van innovatie' heeft geschreven: het einde aan de groei. Hij verkondigt de stelling dat de volgende generaties niet in staat zullen zijn de enorme groei die is voortgekomen uit de industriële revolutie te evenaren. Dat is althans zijn aanname, die hij verdedigt. Wij gaan van een gemiddelde economische groei van de laatste 160 jaar van 2% naar 0,2% en dat betekent dat het welzijn en de welvaart van de 20ste eeuw niet meer kunnen worden geëvenaard, bezien vanuit het punt waar wij ons nu bevinden. En dat ondanks de robotisering, de technologische ontwikkelingen en de illusies van Sillicon Valley. De economie van de VS heeft zich twee eeuwen lang wild uitgebreid door te consumeren (the American Dream) met geleend geld. Zijn wij getuige van het einde van de groei? Econoom Robert Gordon draagt 4 redenen aan waarom de groei in de VS zal vertragen: demografie, mindere resultaten van het onderwijs, de enorme schulden die zijn aangegaan door de publieke en private sector en de ongelijkheid in de verdeling van de opbrengsten. Hij beschrijft detaillerende factoren zoals epidemische schulden en groeiende ongelijkheid, die de VS zou kunnen brengen naar een periode, waarin de economische groei vrijwel tot stilstand komt, waar beleidsmakers zich niet op de gebruikelijke manier uit kunnen innoveren. De economie is over zijn hoogtepunt heen en nieuwe investeringen zullen niet meer het maatschappelijke rendement opleveren als die van de overgang van paard en wagen naar de auto en het vliegtuig, van het handwerk naar de fabrieksmatige robotachtige productie, van olielampjes naar elektriciteit, van de postkoets naar de trein, van het watertransport wat te voet werd uitgevoerd en werd vervangen door ondergrondse waterleidingen en riolen, waar vuil water in werd afgevoerd, waar open vuur naar kacheltjes en fornuizen ging en nu naar ketels van de centrale verwarming. Nu de vrouwenemancipatie evalueerde van de sloof-functie naar een volwaardige baan als gevolg van de komst van de koelkast, magnetron, oven, koel- en vrieskast, wasmachines en drogers. En dan de gevolgen voor de arbeidsmarkt van de komst van digitale apparaten. De eerste computer dateert van 1942, toen het eerste mainframe werd gebouwd. Mijn eerste computer de Amiga 512, een voor die tijd revolutionaire ontwikkeling, wij schrijven dan tweede helft van de 80er jaren van de vorige eeuw. Gordon vraagt zich wel af of die ontwikkeling in de komende 150 jaar dezelfde impact zal kunnen realiseren als die van het 'paard en wagen' naar de '747''s van deze tijd. De econoom is bezorgd voor de VS dat innovaties niet meer het rendement kunnen opleveren van 2% groei zoals er in de laatste 160 jaar het geval was. Bij robotisering zet hij grote vraagtekens, het project 'supersonische vliegtuigen' is mislukt en over een route naar Mars en het buitenaardse heeft hij zo zijn bedenkingen. Al terugkijkend naar het verleden ziet hij een schuldenberg van een gigantisch volume, die nieuwe groei zal afremmen. Ik heb dat in mijn blogs ook al meerdere malen aan de orde gesteld onder de noemer 'het opruimen van de overtollige ballast' die door de babyboom-generatie is veroorzaakt. De stellingen van Gordon zijn interessant genoeg om daar kennis van te nemen, maar toch met enige terughoudendheid. Nieuwe generaties kunnen nieuwe innovaties genereren. Het is een stuk gemakkelijker om naar het verleden te kijken hoe ontwikkelingen zich hebben voltrokken dan een perspectief te scheppen hoe volgende generaties de wereld gaan inrichten en accenten gaan leggen.

Terrorisme is wel een Europees probleem, maar daar de twee aanslagen in Brussel van deze week geen invloed hebben gehad op de prijsvorming op de financiële markten, besteed ik in dit blog geen aandacht aan.

Er is nog heel veel onduidelijk over de wijze waarop de EU/Turkse deal wordt uitgevoerd. Hoe gaan de EU en Turkije de rechten van vluchtelingen, zoals die internationaal zijn vastgelegd, uitvoeren. Nog even terugkijkend naar de deal van 18 maart 2016 vraag ik mij af in hoeverre de Europese regeringsleiders zich afhankelijk hebben gemaakt van het beleid van de Turkse regering in Ankara, van de AK Partij en van president Erdogan, die zich de les niet zal laten lezen door Brussel en door Merkel. Rutte en Tusk zijn in dat spel niet meer dan pionnen, die naar behoefte door partijen zullen worden ingezet. Het hoofdspel wordt gespeeld door Merkel en Erdogan; de rest is entourage. De inzet zijn oorlogsvluchtelingen. Ik vraag mij nog altijd af waarom de Turken deze deal hebben gesloten met de EU. Worden zij er beter van, waar ligt voor hen het win/win aspect. Er zijn al 2,7 miljoen vluchtelingen in Turkije, waarom nemen ze het afvalputje van Europa er nog bij? Hoe ziet de dubbele agenda van de Turken eruit? <citaat>Ik doe hiervoor een stap terug naar het Beleg van Wenen, 333 jaar geleden. Dat was in 1683 een poging van het Ottomaanse Rijk om de hoofdstad van het aartshertogdom Oostenrijk in te nemen, die toentertijd ook de residentie was van keizer Leopold I van het Heilige Roomse Rijk en de zetel van de Habsburgse Monarchie. Het beleg begon op 14 juli 1683 en eindigde op 12 september 1683 toen de belegeringsmacht verslagen werd door een ontzettingsleger. Het Ottomaanse Rijk, waarvan thans nog Turkije resteert, had in het begin van de zestiende eeuw de Balkan helemaal veroverd, en het grootste deel van Hongarije onderworpen. Dat leidde tot rivaliteit met de Habsburgers die zelf Koninklijk Hongarije in bezit namen. In 1529 deden de Turken al eens een poging Wenen in te nemen, destijds onder leiding van sultan Süleyman I, de Prachtlievende. Daarna wisselden slepende oorlogen en lange bestanden elkaar af. Toen in 1681 het Habsburgse gezag over Koninklijk Hongarije verzwakt was door een protestants-Hongaarse opstand, kreeg de Ottomaanse grootvizier Kara Moestafa van sultan Mehmet IV toestemming met een leger van 138.000 man Wenen te veroveren om een "Koninkrijk Wenen" te vestigen onder de heerschappij van de protestantse Hongaar Imre Thököly. De Oostenrijkers waren in het voorjaar van 1683 te zwak om het op een veldslag te laten aankomen en trokken zich met het grootste deel van de inwoners terug toen een grote macht van Turken, Hongaren en Krim-Tartaren het beleg sloeg rond Wenen dat door een klein garnizoen verdedigd bleef worden. Moestafa hoopte een snelle overwinning te forceren door de stadswallen met mijnen op te blazen. Daarom schonk hij weinig aandacht aan zijn eigen verdediging. Begin september stond de stad op het punt te vallen toen een tachtigduizend man sterk ontzettingsleger arriveerde van Duitse vorsten onder het bevel van de met een grote ruitermacht te hulp geschoten Poolse koning Jan III Sobieski.  Op 12 september braken deze troepen na felle strijd door de verdedigende Turkse schans tussen de Kahlenberg en de Donau, waarna de Turkse hoofdmacht op de vlucht sloeg. Hierop volgde de Grote Turkse Oorlog waarin heel Hongarije voor de Turken verloren ging. Het mislukte beleg van Wenen in 1683 wordt wel gezien als het begin van het einde van het Ottomaanse Rijk. Op het initiatief van de paus werd in 1684 een Heilige Liga gevormd voor een gezamenlijke strijd van het christelijke westen tegen de islamitische Turken. In die strijd was het sterkste christelijke land Frankrijk echter de rivaal van Oostenrijk en de bondgenoot van de Ottomanen en het falen van het beleg was een tegenvaller voor Lodewijk XIV van Frankrijk. (bron: Wiki) </citaat> Merkel heeft zich met de uitnodiging aan de vluchtelingen van “Wir schaffen Das” in een positie gemanoeuvreerd die zij niet kan waarmaken, niet in eigen land en ook niet binnen de Europese Unie. Binnen de Europese Raad is er onvoldoende steun voor Merkel om de volledig uit de hand gelopen migrantenstroom beheersbaar te maken. Wie heeft de macht en de wijsheid om Merkel te ondersteunen? Hollande en Cameron, om maar twee grote partners te noemen hebben hun hand niet uitgestoken, misschien zijn ze, evenals Rutte, er niet capabel voor. Merkel moet zich gerealiseerd hebben dat ze veroordeeld was een knieval te maken in Ankara om steun te zoeken bij de autocraat Erdogan. We schrijven zondag 18 oktober 2015. De ceremonie was gênant Merkel, als leidster van de machtigste Europese natie, in die vernederde positie te moeten zien. Je afhankelijk maken van een man die IS steunt met wapenleveranties, Koerden bombardeert die tegen IS vechten en met zijn binnenlands beleid mensenrechten schendt en de persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting een eigen invulling geeft (in feite sterk beperkt). Maar wel een sluwe schaker die op meerdere borden speelt. Een zwak figuur als Merkel (heeft niks met gender te maken, maar alles met karakter) is absoluut geen partij en is niet opgewassen tegen het ondoorzichtige beleid van Erdogan. Het overleg, dat vier maanden duurt, gaat over de vraag hoe Turkije aan beperking van de vluchtelingenstroom naar Europa kan bijdragen en welke hulp het daarbij nodig heeft. De vraag is echter waarom Erdogan Merkel/EU wil helpen, wat streeft hij na. Dan komt het beeld naar voren van het Beleg van Wenen (1683) toen de Turken voor de poorten van Wenen stonden en uiteindelijk door steun van een leger van Duitse vorsten en Poolse soldaten te paard de aftocht moesten blazen. De Islam en de Ottomanen waren er niet in geslaagd Europa te bezetten. In de deal van de EU/Turkije zitten nog aspecten die ik niet kan benoemen. Neem het terugnemen van vluchtelingen door de Turken en daarvoor in de plaats andere vluchtelingen naar Europa te sturen, die Turkije selecteert. Krijgen wij hier een Paard van Troje geleverd? Gaat Europa controleren waaraan de Turken de €3 mrd gaan besteden? En wat gaat er gebeuren met vluchtelingen die onder geen beding kunnen worden teruggestuurd naar Turkije omdat het geen veilig-derde-land is? Daar is een truc voor bedacht. De verwachting lijkt reëel dat de UNHCR en Amnesty International Turkije die status niet zullen geven, daarom is in Brussel bedacht dat het Griekse parlement die status wel aan Turkije kan toekennen zodat oorlogsvluchtelingen kunnen worden teruggestuurd naar Turkije. Je vraagt je af: “wie bedenkt dit”? Een land met een president dat de vloer aanveegt met mensenrechten, de persvrijheid, de vrijheid van meningsuiting, het uitleveren van vluchtelingen aan niet-veilige-landen en een oorlog voert tegen de Koerden/PKK en dat laatste ook van de EU verlangt. Zo een land moet Europa gaan redden van een voor onze politieke elite te complex probleem. Hoe de Turken dat gaan doen interesseert Europa geen zier, als ze het maar uitvoeren. Europa heeft zijn ziel aan de duivel verkocht. De 28 regeringsleiders vragen zich niet af hoe groot de prijs gaat worden voor deze 'vriendendienst'. Het is de bedoeling dat de EU in een sneltreinprocedure asielaanvragen gaan afwerken om vluchtelingen terug te kunnen sturen naar Turkije. Hier gaat van alles fout want wij zullen de rechten van vluchtelingen moeten respecteren. De UNHCR, de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties, heeft al besloten te stoppen met het busvervoer naar het opvangkamp op Lesbos, dat is afgegrendeld. De UNHCR heeft laten weten niet samen te zullen gaan werken met detentiecentra in Griekenland. Zij laten weten dat zij niet meewerken aan het terugsturen naar Turkije van mensen die internationale bescherming nodig hebben. Verder zal de EU de teruggestuurde vluchtelingen moeten volgen om na te gaan of Turkije zich houdt aan de mensenrechten en het internationaal recht voor vluchtelingen wordt gerespecteerd. De van huis uit Engelse hulporganisatie Save the Children, opgericht na WO I in 1919, wil de Europese Unie voor de rechter dagen. Voorzitter Pieter Maurice, genoemd Pim, Kraan stelt dat de EU schaamteloos omgaat met mensen op de vlucht. Hij vindt dat de EU internationale verdragen niet respecteert. Deze week stopte de organisatie met alle hulp op de Griekse eilanden, zoals op Lesbos. Save the Children protesteert daarmee tegen het vastzetten van vluchtelingen in detentiecentra. Artsen zonder Grenzen en de VN-vluchtelingenorganisatie UNCHR stopten al eerder deze week om diezelfde reden. Save the Children gaat nu uitzoeken of de organisatie juridische stappen tegen de EU kan ondernemen. Wij moeten attent blijven dat Merkel niet gechanteerd gaat worden door de Turken en Erdogan met een vrij visum en toetreding tot de EU gaat afdwingen. Ik sluit een overheersing van de Turken over Europa niet uit. Erdogan ziet zijn kansen daarop toenemen met een zo zwakke partij aan Europese regeringsleiders op de bok. De realiteit van de dag is dat er nog heel veel onzeker is, misschien wel onuitvoerbaar. De regering in Ankara zegt onder meer toe de grenzen beter te bewaken. In ruil daarvoor beloofde Brussel €3 mrd voor de opvang van bijna drie miljoen vluchtelingen. Internationaal zal de EU geen waardering krijgen voor de wijze waarop het met vluchtelingen omgaat. Jean-Claude Juncker sprak over het behandelen van de procedures, die moeten worden uitgevoerd, in termen van 'snel, sneller, snelst'. Het woord zorgvuldig komt in die vocabulaire niet voor. Wij zullen als inhumaan worden neergezet en verwijtbaar beleid worden verweten. Europa moet oppassen voor burgerlijke ongehoorzaamheid en opstanden. Het is niet zo simpel als Rutte c.s. het voorstellen.

Wie is Erdogan en hoe serieus moet deze Turkse president genomen worden? Door angst te zaaien heeft de Turkse president de democratie in zijn eigen land om zeep geholpen. Erdogan gedraagt zich als een klassieke dictator, inclusief de tactieken om alle macht naar zich toe te trekken. De macht wordt er niet gedeeld met andere groepen. Een kleine kliek van machthebbers kan in een tiranniek regime de macht behouden door toepassing van niet-gelegitimeerd geweld. Door het gebrek aan legitimiteit voor de machtsuitoefening wordt de macht door de machthebbers gezien als onbegrensd. Dit is waar Erdogan naar streeft en waar hij Europa voor gaat gebruiken.

Het is een domper voor de Belastingdienst dat Zwitserland toch niet alle gegevens van Nederlanders met een rekening bij de bank UBS aan de Nederlandse fiscus hoeft te sturen. De blauwe enveloppen-brigade rekende zich namelijk al rijk. De Belastingdienst mag niet zomaar vissen naar informatie over eventuele Nederlandse zwartspaarders bij Zwitserse banken. De rechter gaf een Nederlander gelijk, nadat hij een zaak aanspande om te voorkomen dat de Zwitserse bank UBS zijn bankgegevens bekend maakte. De Belastingdienst vroeg de bank om de gegevens van alle Nederlandse rekeninghouders op te sturen die een spaartegoed hadden van €1500 of meer, schrijft de VK. Dat mag helemaal niet, oordeelde de rechter. Een belastingverdrag uit 2000 tussen de twee landen bepaalt dat de fiscus specifieke namen moet noemen van de rekeninghouders in kwestie. Eerder werd bekend dat de fiscus hetzelfde verzoek ook bij de Zwitserse bank Credit Suisse had neergelegd. In februari verloor de Belastingdienst ook al een rechtszaak tegen Nederlandse spaarders in het buitenland. Zij hoefden geen belasting te betalen over hun spaargeld op geheime Luxemburgse spaarrekeningen omdat de fiscus de anonieme tipgever niet bekend wilde maken. In december deelde UBS voor het eerst bankgegevens van Nederlandse spaarders met de Belastingdienst. Het zou in eerste instantie gaan om 100 Nederlandse rekeninghouders. De ontwikkeling is opmerkelijk, want de Zwitsers leefden tot voor kort het bankgeheim zeer strikt na. Niet iedereen met een Zwitserse bankrekening hoeft een zwartspaarder te zijn. Wie dat wel is en gesnapt wordt, heeft een probleem. De boetes kunnen oplopen tot drie keer de niet betaalde belasting. Als je gebruik maakt van de zogenaamde inkeerregeling krijg je een boete van 'slechts' 60%.

Het "onconventionele" monetaire beleid waarmee de Europese Centrale Bank (ECB) de economie in de eurozone probeert te stimuleren, heeft nadelige gevolgen voor de Nederlandse schatkist, schrijft minister Jeroen Dijsselbloem in een brief aan de Tweede Kamer. Hij rekent op een tegenvaller van bijna €770 mln over de periode tot en met 2021. De ECB heeft de rente in de eurozone de laatste tijd flink teruggeschroefd en koopt maandelijks voor miljarden euro's aan leningen op bij banken. De Nederlandsche Bank (DNB) ziet zich hierdoor genoodzaakt om komende jaren miljarden euro's opzij te zetten, omdat de aanwezige buffers onvoldoende zijn om de toegenomen financiële risico's op te vangen. DNB wil daarvoor reserves gaan opbouwen. De instelling begint dit jaar met het opzij zetten van €500 mln. Dit vraagt om een kanttekening. De minister laat slechts het tipje van de sluier zien aan het Parlement. Waarom hij vaag blijft over de werkelijke gevolgen van het desastreuze monetaire beleid, is niet traceerbaar. Voorbeeld: 'de ECB koopt maandelijks voor miljarden euro's aan (staats)leningen van de banken, die melding is niet transparant. Het gaat om het opkopen van 1e klas obligaties van maart 2015 tot februari 2016 van €60 mrd per maand door de ECB en de 19 nationale centrale banken van de eurolanden. Het opkoopprogramma loopt nog een jaar en het volume is verhoogd naar €80 mrd. In totaal gaat het dus om €1.680 mrd. De negatieve bijwerkingen van het opkoopprogramma is onder meer de extreem lage rente die, stelt de ECB, nog verder omlaag kan met als gevolg een stijgende negatieve rente. Die ontwikkeling heeft twee kanten. Debiteuren kunnen geld lenen tegen extreem lage rentes. Neem de Staat der Nederlanden, die een staatsschuld heeft van €480.742 mln, bij een huidige rente van 0,27% voor 10-jarig papier. Wij lenen dus voor een habbekrats geld in de markt. Als je uitgaat dat overheidspapier onder gezonde financiële omstandigheden 4% rendement geeft dan praten over een voordeeltje voor de Nederlandse schatkist van stel, €15 mrd per jaar. Dat getal is een schatting, ik maak nadrukkelijk dat voorbehoud, het kan net zo goed €5 mrd of 12 mrd zijn. Maar het is veel geld. Hetzelfde geldt voor professionele beleggers die met gratis geld op de financiële markten kunnen handelen. De keerzijde van die medaille veroorzaakt grote verliezen, die tot spanningen kunnen leiden. Dijssel meldt dat DNB daar ook door getroffen wordt, doordat grotere buffers moeten worden opgebouwd. Peanuts in vergelijking van de 'winst' die de schatkistbewaarder maakt. De grote verliezers zijn de pensioenfondsen, de spaarders en de verzekeraars. Die betalen de prijs voor het vermaledijde monetaire beleid van Mario Draghi. Hij begaat een weg waar geen terugkeermogelijkheid meer voor is. Nadat ik dit geschreven had moest ik denken aan een Cruijffiaanse uitdrukking: “ieder nadeel heb zijn voordeel”. De crediteuren lijden zware verliezen en de debiteuren lenen goedkoop geld.

De lonen in Nederland mogen omhoog, schrijft De Nederlandsche Bank (DNB) in het jaarverslag over 2015. Sinds de crisis hebben salarissen onder druk gestaan. Het gaat economisch weer beter in Nederland, maar de loonontwikkeling blijft achter. De crisis drukte op de lonen, waardoor de consumptie daalde. Inmiddels gaat het economisch beter, maar loopt de loonontwikkeling achter bij de stijgende winsten in sommige sectoren. De economie trekt, na zeven magere jaren, duidelijk aan schrijft de centrale bank. We durven meer te consumeren, ook omdat de belastingdruk en en inflatie laag zijn. Ook op de huizenmarkt is de zon weer gaan schijnen. De afgelopen twee jaar is de markt voorzichtig begonnen aan de weg omhoog, na een nominale daling vanaf 2008 van 20%. In de Randstad, met Amsterdam voorop, gaan de prijsstijgingen het hoogst. Wel staan er nog 900.000 hypotheken onder water, al neemt dat aantal af. Het kabinet krijgt van DNB een schouderklopje omdat het begrotingsbeleid weer prudent is. „Niet voor niets heeft Nederland sinds 2015 de hoogste status (AAA) weer terug bij alle grote kredietwaarderingsmaatschappijen”, schrijft de toezichthouder. Maar ook krijgt het kabinet een tik op de vingers over de lastenverlichting van €5 miljard voor 2016. Een gemiste kans, want er wordt hiermee wel een kadootje aan de burger uitgedeeld, maar de beloofde herziening van het belastingstelsel kwam er niet. Wel de lusten, niet de lasten dus. Bovendien bouwt ons land te weinig buffers op in goede tijden. Knot ging ook in op het ruime stimulerende beleid van de Europese Centrale Bank. Vanochtend bleek uit een Kamerbrief van minister Dijsselbloem dat de 'ultralagen', wat dat ook moge betekenen, het kabinet geld kost. Wanneer de rente weer gaat stijgen, gaat dat zwaar drukken op de balans van DNB. Daarom wil de bank een reserve van €3,8 miljard opbouwen. DNB begint daar dit jaar mee. Dat betekent dat er €500 miljard minder aan dividend aan de staat wordt uitgekeerd. Knot benadrukte dat de gereedschapskist van de ECB nu wel is uitgeput, en dat de bal meer dan ooit bij de politiek ligt. DNB is, samen met de Duitse centrale bank Bundesbank, geen uitgesproken aanhanger van het zeer ruime ECB-beleid. De inflatie en economische groei zijn nog steeds laag, al staat Nederland er relatief goed voor. Ook in de rest van Europa viel de groei niet tegen, de eurozone groeit al 11 kwartalen op rij. Wel blijven ontwikkelde economieën kwetsbaar voor tegenslag in de opkomende markten, zoals Brazilië en Mexico. Die hebben het moeilijk vanwege de gedaalde grondstofprijzen en de tragere groei in China. Hoewel Nederland en de eurozone tot nu toe stand hielden, houdt DNB rekening met een scenario waarin de groeivertraging in opkomende landen lijdt tot een nieuwe schrikreactie op internationale financiële markten. Dat kan ook forse gevolgen hebben voor de ontwikkelde economieën. Maar nog veel belangwekkender zowel voor de ECB en de banken is een project waaraan DNB werkt: De Nederlandsche Bank (DNB) werkt aan een eigen prototype van een digitale munt. Dat schrijft DNB in zijn jaarverslag 2015. De centrale bank volgt daarmee de Britse centrale bank. DNB wil de blockchaintechnologie benutten, die ook commerciële banken al proberen in te voegen voor hun betalingsverkeer. Op die gedeelde technologie via internet leunen ook de bitcoins, de digitale munten. Zo'n eigen DNBcoin moet dit jaar ontwikkeld zijn, zo luidt de doelstelling van DNB. Het ziet vooral veel baat in de technologie erachter, die breed gedeeld kan worden voor snelle transacties via een grootboek onder deelnemers, die tot nu toe nog niet gekraakt zijn.

De ECB doet verwoede pogingen de economie van de eurozone aan te zwengelen, maar het effect is gering. Steeds extremere maatregelen lijken opeens bespreekbaar. De Europese Centrale Bank heeft de geldpersen al een jaar op volle snelheid 24/24 7/7 draaien, via het kwantitatieve verruimings-, of QE-programma, koopt Frankfurt maandelijks voor €60 mrd aan obligaties op, vanaf volgende maand zelfs €80 mrd. Desondanks blijft de inflatie steken onder de doelstelling van 2% en wordt de kritiek op het monetaire beleid steeds luider. Een allerlaatste redmiddel zou het in omloop brengen van 'helicoptergeld' kunnen zijn. Komende vrijdag zou al in Nederland een pilot worden uitgevoerd met de eerste dropping van bankbiljetten van €250 in de provincie Groningen. Te gek voor woorden, zult U zeggen, is het idee alleen al: het direct uitdelen van geld aan burgers of overheden in de eurozone door de ECB. Je moet de weg wel volledig kwijt zijn om er alleen maar aan te denken, maar steeds meer economen noemen het een interessante optie. Ik waarschuw al een jaar dat het monetaire beleid desastreuze gevolgen kan voor de waarde van de euro. Geld dat je gratis kan lenen heeft in feite geen waarde meer. Tegen deze achtergrond plaats ik de oproep van Klaas Knot om de lonen te gaan verhogen. Ik ben daar een voorstander van als ook de ouderen ervan mee zouden profiteren. Die staan geen indexering van de pensioenen te wachten, juist het tegenovergestelde: verlaging van de pensioenen. Dan zou de fiscus de dalende koopkracht van gepensioneerden fiscaal moeten compenseren om op eenzelfde hoogte te komen als de werkenden, die hoger loon krijgen. Als de ECB de geldhoeveelheid nog groter gaat maken door geld gratis te gaan uitdelen aan burgers en overheden, nemen de problemen alleen maar toe. Toen ik twee weken geleden stelde dat Mario Draghi op non-actief moet worden gesteld, kreeg ik reactie's van 'impossible'. Maar vandaag zou ik dat advies willen herhalen. Het is in ieder geval voor 'volk en vaderland' binnen de eurozone positiever dan die Italiaan nog langer zijn beleid uit te laten voeren. Ik hoop dat er inmiddels al wel een PlanB is, waarmee een terugkeerbeleid kan worden uitgevoerd. Ik realiseer mij terdege dat zo een keerpunt niet zonder (grote) gevolgen zal leiden, maar op deze weg voortgaan, is nog veel erger. Weg met Draghi, hij brengt Europa naar een gigantische chaos. De beide economen van socialistische huize, Willem Vermeend en Rick van der Ploeg, schrijven in hun wekelijkse column op dft.nl dit weekend over het mislukte werkgelegenheidsbeleid van het kabinet Rutte 2. Dat komt door meningsverschillen tussen de beide coalitiepartijen over de beste aanpak. Volgens de columnisten zijn extra banen alleen mogelijk met een verlaging van de zogenoemde wig en flexibilisering van starre arbeidscontracten. Enkele aanhalingen: <citaat>Tijdens de economische crisis van 2008-2009 liep de werkloosheid in Europa, ook in ons land, fors op. Daarna zagen we overal in de EU pogingen van regeringen om met speciale beleidsprogramma’s de werkloosheid terug te dringen. De effecten zijn nog matig en verschillen per land. Hoewel Nederland in Europa tot de landen behoort met een relatief lage werkloosheid, is werkgelegenheid een zwak punt van het beleid van Rutte 2. Dat is vooral het gevolg van het verschil van mening tussen de coalitiepartners over de beste aanpak. De PvdA zet vooral in op banenplannen, overheidsbanen en het terugdringen van flexibele arbeid. Daarnaast geldt deze partij als de steunpilaar van de FNV die een speerpunt heeft gemaakt van het behoud van dure collectieve arbeidsovereenkomsten (cao’s) met een boekwerk aan starre voorschriften. De VVD meent dat extra banen vooral moeten komen van het midden- en kleinbedrijf (mkb) en startups en dat flexibele arbeid juist een bijdrage levert aan werkgelegenheid. Door dit meningsverschil heeft Rutte 2 geen effectief werkgelegenheidsbeleid kunnen voeren en zitten we nu met een hoog werkloosheidscijfer van 6,5%. In de publieke opinie krijgt vooral de PvdA de schuld, met name Minister Lodewijk Asscher (SZW). Zijn dure banenplannen zijn geen succes en zijn pronkstuk, de Wet Werk en Zekerheid (WWZ), bedoeld om vaste arbeidscontracten te bevorderen en flexwerk af te remmen, wordt in brede kring als een mislukking beschouwd. Asscher heeft op de arbeidsmarkt geen vrienden gemaakt. Zzp’ers zien de minister als een gevaar voor hun omzet en veel flexwerkers zijn boos op hem omdat hun contracten niet meer verlengd mogen worden, waardoor ze op straat komen te staan. Ook binnen het mkb, de banenmotor van onze economie, heeft de minister geen vrienden. Ondernemers verwijten Asscher dat hij geen enkel oog heeft voor de hoge loonkosten die vaste arbeidscontracten met zich meebrengen. Daarbij gaat het om de zogenoemde wig. De wig is het verschil tussen de loonkosten voor de werkgever en het nettoloon dat de werknemer ontvangt. Dit verschil wordt veroorzaakt door twee factoren. De werkgever betaalt sociale premies bovenop het brutoloon dat de werknemer ontvangt. Deze zogenoemde werkgeverswig (werkgeverslasten) bedraagt veelal 26 tot 30% van het brutoloon. Over dit brutoloon betaalt de werknemer vervolgens belastingen en premies, waarna het nettoloon overblijft, dit verschil is de werknemerswig. Internationaal zit ons land in de kopgroep van landen met de hoogste wig. Volgens mkb-ondernemers zijn de twee belangrijkste belemmeringen om mensen in vaste dienst te nemen, de hoge werkgeverslasten en de extreem lange duur van doorbetaling bij ziekte die kan oplopen tot langer dan twee jaar. Onderstaand voorbeeld maakt duidelijk dat voor veel kleine bedrijven vaste arbeidscontracten financieel niet haalbaar zijn. Als een werkgever een modale werknemer (bruto circa 2800 euro per maand) in vaste dienst neemt, dan bedragen de loonkosten voor de werkgever in totaal ruim 42.000 euro per jaar. Dit bedrag omvat het bruto jaarloon plus de werkgeverslasten (in hoofdzaak sociale- en zorgpremies). Tegenover deze loonkostenpost van 42.000 euro staat een netto jaarloon van werknemer van ongeveer 25.000 euro. </citaat> Lees meer over hoe in het komende decennium de Nederlandse arbeidsmarkt door digitalisering, nieuwe technologische ontwikkelingen, automatisering en een toenemende internationale concurrentie, ingrijpend zal veranderen.

De investeringen in de Europese duurzame energiesector zijn de afgelopen jaren in elkaar gestort. In 2010 was Europa nog goed voor 45% van de wereldwijde hoeveelheid investeringen in schone energie. Nu is dat nog maar 18%. En dat ligt niet alleen aan de groei in het buitenland. Ook in absolute bedragen zijn de investeringen in de Europese 'cleantech'-sector volledig in het slop geraakt. Vijf jaar geleden werd er namelijk voor €117,8 mrd per jaar geïnvesteerd in schone energie, nu is dat nog maar €52,3 mrd: een daling van ruim 55%.Dat blijkt uit een onderzoek van Bloomberg New Energy Finance (BNEF). De economische crisis en de onzekerheid over het voortbestaan van de euro hebben volgens BNEF zeker bijgedragen aan het verval, maar zijn niet de belangrijkste redenen. Vooral het overheidsbeleid heeft invloed gehad op de investeringsbereidheid. In landen als Duitsland, Spanje en Italië is dat effect behoorlijk dramatisch geweest.

Doordat de terugleververgoedingen (vergoeding als je groene stroom levert aan het net) te hoog waren en te lang van kracht bleven raakte de markt behoorlijk verstoord, en werkten daardoor averechts. In 2015 werd er nog maar voor €10 mrd geïnvesteerd in de sector bij onze oosterburen: het laagste punt in 11 jaar. In Spanje was groene energie lang enorm populair: de overheid gaf in 2008 zelfs zoveel subsidie dat volgens BNEF de staatsschuld er met 8% door opliep in een jaar tijd. Toen dat abrupt werd stopgezet tijdens de crisis, stortte de markt in elkaar. In Italië gebeurde iets gelijkaardigs: daar wordt vandaag de dag vrijwel niets meer geïnvesteerd in groene energie. Hoe nu verder?
Toch zijn er volgens BNEF ook een aantal manieren om de sector er weer bovenop te krijgen. We noemen de belangrijkste. Nieuwe technologie bedenken. Het klinkt eenvoudig, maar dat is het natuurlijk niet. De kennis die we hiermee zouden vergaren, kunnen we vervolgens weer exporteren naar het buitenland. Gebruik de zee. Offshore windboerderijen kunnen een hoop energie opwekken, en op dit vlak liggen we nog ver voor op de concurrentie. Hierin zou nog veel meer geïnvesteerd kunnen worden en ook de mogelijkheid van getijdencentrales is nog onderbenut. Financiële innovatie. Veel Europese banken en ontwikkelingsinstellingen hebben al ervaring opgedaan met alternatieve financieringsvormen voor groene energie, en die markt gaat de komende jaren alleen maar verder groeien. Opslaan van energie. Het is één van de grote uitdagingen voor de sector: het is erg moeilijk om energie in grote hoeveelheden op te slaan. Veel bedrijven, zoals Tesla, Samsung en Dyson steken al veel geld in het ontwikkelen van mega-batterijen. Als je in de toekomst ook op industriële schaal energie zou kunnen opslaan, is dat een grote stap vooruit. Een van de problemen van wind- en zonne-energie is namelijk dat je er soms te veel van hebt en soms te weinig. Met een megabatterij zou je dat probleem kunnen oplossen.

ING moet een schadevergoeding betalen van €250.000 vanwege een onjuist advies en gebrekkige begeleiding bij de aanschaf van een renteswap. De commissie van beroep van klachteninstituut Kifid oordeelde dat de bank in de betreffende zaak zijn zorgplicht heeft geschonden. Renteswaps zijn beleggingsproducten die bij het afsluiten van een lening vaak gebruikt worden om de risico's van een stijging van de rente af te dekken. Banken hebben bij het verstrekken van deze producten in het verleden vaak een te gunstig beeld gegeven van de risico's. ING zou in deze zaak de klant niet juist hebben geadviseerd over de combinatie van de langlopende geldlening en de Rente Collar. Ook heeft ING verzuimd de klant, waarvan de naam niet bekend werd gemaakt, te wijzen op de risico's. Eerder had de geschillencommissie van Kifid nog in het voordeel van ING geoordeeld. Tegen deze uitspraak kan niet meer in beroep worden gegaan.

Een nieuwe tegenvaller voor Volkswagen: de Duitse automaker roept maar liefst 177.000 auto's van het type Passat terug wegens een technisch mankement. De motor kan zomaar uitvallen door een slecht aangesloten stekker, dat maakt de Duitse RDW bekend. Het gaat om auto's die gebouwd zijn in 2014 en 2015. Tot nu toe zijn er nog geen ongelukken door het defect gemeld, de fabrikant zegt dan ook dat bezitters van de getroffen auto's er gewoon in kunnen blijven rijden. Hoeveel (probleem) Passats er in Nederland rondrijden is nog niet bekend. De terugroepactie is de zoveelste tegenvaller in korte tijd voor de Duitse autogigant. Sinds september is Volkswagen in een groot schandaal verwikkeld, omdat het bedrijf heeft gesjoemeld met emissietests bij veel dieselmotoren. De afgelopen maanden zijn er dan ook talloze schadeclaims ingediend en rechtszaken aangespannen tegen Volkswagen. Het zal waarschijnlijk nog jaren duren voordat die allemaal zijn afgewikkeld. Een positief bericht van over de oceaan. Het Amerikaanse Gerechtshof heeft Volkswagen een maand extra tijd gegeven om de problemen met de 'sjoemelsoftware' voor zijn auto's op te lossen. Dat moet nieuwe overtredingen van Amerikaanse wetten helpen voorkomen. De autobouwer had de deadline gemist waarop het tot een totaaloplossing moest komen in 'dieselgate' die het voortbestaan van VW in gevaar heeft gebracht. Juristen van VW vertelde de rechter in San Francisco dat het Duitse concern dag en nacht doorwerkt om de 600.000 auto's van nieuwe software te voorzien.

Het aantal werklozen in Frankrijk heeft in februari een nieuw recordniveau bereikt van bijna 3,6 miljoen. Dat maakt het Franse ministerie van Arbeid bekend. Daarmee ligt het aantal werklozen in Frankrijk 2,5% hoger dan in februari vorig jaar en werd het eerdere record van december verbroken. De stijgende werkloosheid is een domper voor de Franse president François Hollande. Die kondigde in januari nog plannen aan om de werkloosheid aan te pakken. Bovendien heeft Hollande gezegd zich niet verkiesbaar te zullen stellen bij de presidentsverkiezingen in mei volgend jaar als de werkloosheid niet is gedaald.

Slotstand indices 24/25 mrt 2016; week 12: AEX 437,49; BEL 20 3.368,90; CAC-40 4329,68; DAX 30 9.851,35; FTSE 100 6106,48; SMI 7.775,58; RTS (Rusland) 862,22; DJIA 17515,73; NY-Nasdaq 100 4.405,532; Nikkei 225 17002,75; Hang Seng 20330,88; All Ords 5151,60; SSEC 2979,434; €/$ 1,1179; goud $1216,20; dat is €34.999,96 per kg, 3 maands Euribor -0,242 (1 weeks -0,349%, 1 mnds -0,331), 10 jarig Nederlandse Staat 0,268%, 10 jaar VS 1,8991%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,059, elders 1,189. 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , . Bookmark de permalink.