UPDATE25042011

In de laatste UPDATE heb ik aangekondigd dat dit blog zou worden geschreven voor mijn 3 kleinkinderen om deze later inzicht te geven hoe en waarom volgende generaties worden opgescheept met de financiële chaos in de samenleving die de Babyboomers achterlaten als gevolg van het feit dat in een democratie het nemen van onvermijdelijke maar ook pijndoende maatregelen een bijna onmogelijkheid is. We kunnen dat gebrek aan leiderschap noemen dan wel het ontbreken van wijsheid bij de politieke elite.

Ik begin met aan te geven dat in de laatste 50 jaar een christelijk/joodse gemeenschap veranderde in een seculiere samenleving. Ik heb nog meegemaakt dat de katholieke kerken in het weekend vol zaten met gelovigen. De 40-daagse vasten werd nagestreefd en er werd regelmatig gebiecht. Biechten was vergeving vragen aan een priester van grote en kleine zonden. De kerken waren de fundamenten van de samenleving. De peilers die werden nagestreefd waren: onderwijs, gezondheidszorg, armoedebestrijding en ontwikkelingshulp. Er waren lagere scholen van verschillende religieuze stromingen, ook middelbare scholen en zelfs een katholieke universiteit in Nijmegen. Iedere stad van enige importantie had wel een of meerdere op de christelijke leer geschoolde zieken- en verzorgingstehuizen. Meestal werden die 'bemand' door nonnen, die de zieken verpleegden. Zoals de Zusters Franciscanessen van Roosendaal dat deden in het het ziekenhuis Ope Dei. Weer andere congregaties specialiseerden zich op het onderwijs op internaten. De kerken kenden ook zogenaamde Vincentius/verenigingen die de armen bijstonden met geld en goederen in natura. En dan was er nog de missie. Missionarissen en zusters brachten het woord van God naar voornamelijk Afrika verpakten dat in onderwijs en medische zorg. Het grote succes van de kerken, die de mensen een vorm van bescherming bood: je was iemand in een gemeenschap, die werd gewaardeerd. Tegenwoordig voelen mensen zich meer een Burgerservicenummer met als legimitatie een DigiD. De tijd van de kerken is voorbij. Doordat de seculiere overheid de afgelopen decennia alle peilers, waarop de kerken hun succes hadden gebouwd, hadden overgenomen, stroomden de kerken leeg. Ze hadden geen sociaal/maatschappelijke boodschap meer voor het kerkvolk. Over tien jaar zijn er geen kerken en geen bedienaars meer in de westerse wereld, tenzij er spoedig een 'wonder' gaat gebeuren. Het ging helemaal fout toen de kerken het kapitalisme omarmden. De legaten die aan de kerken werden gegeven voor al het goede werk dat ze deden werden op enig moment niet meer geïnvesteerd in de samenleving maar werden belegd op de financiële markten. De aantrekkingskracht van het kapitalisme was groter dan de revenuen van het sociaal/maatschappelijke werk. En dat maakte een einde aan het maatschappelijk functioneren van de kerken. Niet dat in die periode alles 'rozengeur en maneschijn' was. Nu weten we wel beter wat er zich op voornamelijk jongensinternaten heeft afgespeeld vijftig jaar geleden. Dat is een grote schande dat het zich heeft kunnen afspelen en dat de kerk de ogen toekneep voor handelingen van pedofiele geestelijken. De overheid nam de functie van de Vincentius vereniging over: er kwam een Drees-uitkering, later de AOW en de bijstand en tal van sociale verzekeringen. Er kwamen sociale werkplaatsen en rugzakjes en mantelzorg. Ziekenhuizen, verpleeghuizen en verzorgingshuizen fuseerden en werden 'algemeen' van structuur. Dat gebeurde ook met de meeste scholen. Het bestaansrecht van de kerken werd in grote mate teniet gedaan door de welvaart, dat het kapitalisme bracht maar tastte ook het welzijn van de gelovigen aan door een afnemend gevoel van solidariteit. Mensen hebben niet meer het gevoel dat ze ergens bij hoorde, dat doet pijn en de social networks kunnen dat nog niet opvangen.

We bevinden ons in een situatie van grote veranderingen op velerlei terrein. Ik noem er enkelen: de globalisering, de ombouw van de Europese Unie naar de Verenigde Staten van Europa, de 'slangenkuil' van de eurozone, de ombouw van Nederland naar een kenniseconomie, de Arabische 'lente'', burgeroorlogen, revoluties en revoltes in Noord-Afrika en het Midden Oosten (Tunesië, Egypte, Libië, Syrië, Jemen), een stroom van politieke en economische vluchtelingen onderweg naar Europa (we weten er geen raad mee), een mislukt integratieproject van asielzoekers, waardoor een miljoen moslims op zoek zijn in Nederland naar hun identiteit, de aanzet van de wisseling van de wacht van het wereldleiderschap van de VS en de positie van de US$ als wereldvaluta, de ontwikkeling en opkomst van de BRIC-landen (Brazilië, Rusland, India en China), het ontbreken van politiek leiderschap, de eindafrekening van de bijna voorbije lange economische golf en de opstart (lente) van een nieuwe lange golf voor de komende 60 jaar. Bij dit laatste behoren ook nieuwe (communicatie)technieken, de opbouw van een duurzamer samenleving, nieuwe ecologische producten, groene stroom incl zonne- en wind en water energie. En dan de grote financieel/economische problemen, waar het voortbestaan van het financiële systeem vanaf gaat hangen (banken kunnen instorten) maar ook landen kunnen omvallen. Ik denk dan aan Griekenland en Portugal, misschien ook Spanje en Italië nog wel. Ierland is een ander verhaal. De staatsschuld is groot, de solvabiliteits- en liquiditeitspositie van de banken is zwak, maar ……… (en dat moet het 'wonder' worden): recentelijk is het olieveld van Helvick gevonden, waarvan de voorraad wordt geschat op 28 miljoen vaten olie. Als die panelen gaan schuiven dan dat tot een grote chaos leiden, die door onze politici niet in de hand kunnen worden gehouden. Je kunt zeggen: het gebeurt allemaal vandaag. Op de achtergrond draait een scenario over de toekomst van de democratie. De lage opkomst bij verkiezingen, de grote schommelingen in de kiezersgunst, het ontbreken van een visie op de toekomst (de politiek doet en roept maar wat) en het lage aantal partijleden vragen om helderheid over de toekomst van ons staatsbestel. Opa is ongerust over de afloop van al deze ontwikkelingen, waarvan de afloop in de toekomst ligt. Er is geen enkele indicatie over inhoud en vorm van 'waar we naartoe gaan'. Zelfs geen dienstregeling. Opa zegt hier tegen Stefan, Beau en Esmée dat hij geen waarzegger is en ook geen profeet. Opa is geen optimist en ook geen pessimist, opa is een realist. Hij kijkt naar de dagelijkse stroom van berichten, waarvan hij aanneemt dat ze niet gemanipuleerd zijn. Gewoon harde zakelijke feiten. Zo herstelt het consumentenvertrouwen in april enigermate maar pessimistische consumenten zijn nog sterk in de meerderheid. De consument is van oordeel dat de tijd nog niet rijp is voor het doen van grote aankopen. Hij probeert de logica te vinden in relatie tot de geschetste problemen. De afloop van vrijwel alle geschetste ontwikkelingen in beweging is een onzekere factor. De samenhang tussen vooruitgang dan wel achteruitgang van meerdere ontwikkelingen kunnen de logica beïnvloeden. Wat ik in dit blog wil benadrukken is dat we op 2e Paasdag 2011 wel degelijk een beeld hadden van de financieel/economische situatie in samenhang tot sociaal/maatschappelijke ontwikkelingen in de samenleving. Onze politici proberen de problemen op te lossen die ze tegenkomen, maar kunnen niet of nauwelijks overzien welke ongewenste bijwerkingen die processen opleveren. Kengetallen die de stand van zaken zouden moeten onderbouwen, blijken, regelmatig, onbetrouwbaar. De Griekse data bleken jarenlang te zijn gemanipuleerd door de overheid. Nog steeds worden kengetallen aangepast. Het Griekse begrotingstekort was niet 9,6% maar 10,5%. De doelstelling is in 2014 3% van het bbp. De staatsschuld is 143% van het bbp, bij een EU norm van 60%. De EC zegt dat er niet meer wordt gesjoemeld met de cijfers en dat de Grieken erin zullen slagen de overheidsfinanciën te saneren. Eerlijk gezegd geloof ik daar niet in. Een groep deskundigen uit de EU en het IMF hebben de Portugese cijfers nagerekend en komen tot de conclusie dat het verwachte begrotingstekort niet 7,3% bedraagt maar 9,1%. De regering was in maart al naar buiten gekomen met een bijgesteld cijfer van 8,6%. Ook de staatsschuld van Portugal bedroeg in 2010 geen 92,4% van het bbp maar blijkt iets hoger te zijn uitgekomen op 93%. Deze nog slechtere cijfers over de financieel/economische stand van zaken komen voort uit nieuwe Europese boekhoudregels, wordt gezegd. De Portugese staatsschuld is wel net iets lager dan de Belgische, die rond de 100% ligt. Portugal heeft waarschijnlijk 80 mrd euro nodig uit het Europese noodfonds en moet als tegenprestatie de staatsuitgaven gaan verminderen en de staatsinkomsten/belastingen gaan verhogen, zodanig dat het begrotingstekort over 2011 daalt naar 4,6% van het bbp. De Jager zei onlangs iets in de trant van ´wij zijn geniaal´ sprekende over het noodplan voor zwakke eurolanden. Ik twijfel daaraan sterk. Voor mij doen ze maar wat. Waar we heel erg behoefte aan hebben is een visie op de toekomst. En die is er niet. Daarbij komt dat de premier, de liberaal Mark Rutte, over verschillende waarheden spreekt. In de preambule van het pact voor de euro staat ´dit pakket (van maatregelen) zal het economische bestuur van de Europese Unie versterken'. Maar wat zegt Rutte daarover tegen de TV-kijker: het is gewoon niet de werkelijkheid dat er sprake is van een versterkt economisch bestuur. Het kabinet Rutte-1 spreekt met verschillende monden: ze hebben verschillende interpretaties voor verschillende doelgroepen en als het ze niet uitkomt dan ontkennen ze het toch gewoon. Minister van Sociale Zaken, de liberaal Henk Kamp, zegt een voorstander te zijn van het nemen van grotere beleggingsrisico's door pensioenfondsen, om daarmee hogere beleggingsresultaten te realiseren. Maar tegelijk zegt hij er achteraan dat als een groter deel van de beleggingen in aandelen tot grotere koersverliezen leidt, die verliezen voor rekening moeten komen van de deelnemers en gepensioneerden (dus de werknemers en oud-werknemers). Dus de werknemers betalen maandelijks hun pensioenpremie, ontvangen jaarlijks van het pensioenfonds een opgave van het opgebouwde pensioenkapitaal maar als het pensioenfonds een onverantwoord beleggingsbeleid voert dan worden de werknemers daarvan de dupe. Dit is het kabinetsbeleid. Ik heb al geschreven dat ik aan de hand van dagelijkse berichten over een breed scala selecteer: het gaat over een kernreactorramp in Japan, een column van Prof Tissen over 'goudkoorts door massavlucht', dan wel over het noodplan van de EU/eurozone.

Minister Jan Kees de Jager (Financiën) wil via het Internationaal Monetair Fonds (IMF) de druk op IJsland opvoeren om een terugbetalingsregeling te krijgen van een verstrekte lening aan de Ijslandse staat inzake het faillissement van internetspaarbank Icesave. Het IMF verstrekt leningen aan IJsland. Jan Kees de Jager stelde dat Nederland en het Verenigd Koninkrijk weliswaar in het bestuur van het IMF zitten, maar samen een minderheid vormen die die leningen niet kan blokkeren. ,,We moeten proberen zo veel mogelijk het IMF mee te krijgen'', aldus de bewindsman. Kortgeleden wees de bevolking van IJsland in een referendum de terugbetalingsregeling af die met Nederland en het Verenigd Koninkrijk is afgesloten. IJsland is Nederland nog 1,3 miljard euro schuldig die we hebben voorgeschoten om de spaarders van Icesave te compenseren.

De Amerikaanse importprijzen zijn in maart met 2,7 procent gestegen ten opzichte van een maand eerder. De exportprijzen gingen met 1,5 procent omhoog. Economen dachten dat de importprijzen met 2,2 procent zouden stijgen en dat de exportprijzen met 0,8 procent omhoog zouden gaan. In februari gingen de import- en exportprijzen met 1,4 procent omhoog.

Japan heeft de inschaling van de kernramp bij de kerncentrale van Fukushima verhoogd tot de hoogste categorie voor nucleaire incidenten. Daarnaast zei de Japanse minister van Economie dat de verwoestende aardbeving waarschijnlijk langer negatief zal doorwerken dan eerder gedacht. Er bestaat angst dat de ramp in Japan de vraag naar grondstoffen zal doen afnemen, omdat de economische groei in het land lager uitkomt.

Duitse investeerders en analisten zijn in april aanzienlijk negatiever geworden over de vooruitzichten voor de eigen economie. De maandelijkse ZEW-index voor het economisch sentiment in Duitsland daalde van 14,1 punten in maart naar 7,6 punten deze maand. Door persbureau Reuters geraadpleegde economen rekenden op een daling van de index tot 11 punten. Volgens het ZEW zijn de circa driehonderd ondervraagde investeerders en analisten zich in de afgelopen maand bewuster geworden van het gevaar van de ramp in Japan en de onrust in de Arabische wereld voor de wereldeconomie. Ook de stijgende prijzen van diverse grondstoffen kunnen ,,aanzienlijke risico's'' voor de economie met zich meebrengen, aldus het instituut.

Nederlandse producenten waren in april minder positief over de toekomst dan een maand eerder. Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De index waarmee het CBS het producentenvertrouwen meet, daalde van 5,8 in maart tot 4,6 in april. Producenten hebben met name minder vertrouwen gekregen door een flinke verslechtering in het oordeel over de voorraad, aldus het CBS. Over de productie in de komende drie maanden waren de ondernemers in de industrie echter optimistischer dan in maart. Ook het oordeel over de orderpositie verbeterde iets. Het producentenvertrouwen is samengesteld uit drie deelindicatoren: het oordeel over de voorraden gereed product, de verwachte productie in de komende drie maanden en het oordeel over de orderpositie.

Verliezen domineerden vannacht de aandelenhandel in Tokio. Vooral exporterende bedrijven werden geraakt door een hogere stand van de yen. Ook waren beleggers terughoudend in aanloop naar het Amerikaanse rentebesluit op woensdag en een nieuwe stroom aan bedrijfsresultaten. De Nikkei-index sloot 1,2 procent lager op 9558,69 punten. De Zuid-Koreaanse Kospi-index verloor 0,4 procent en in Hongkong stond de Hang Seng-index in de middaghandel op een verlies van 1,1 procent. De Australische All Ordinaries hield de voeten wel droog met een winst van 1,1 procent. Automobielfabrikanten hadden onder meer te lijden onder speculaties over de gevolgen van de aardbevingen de tsunami van 11 maart, die veelvuldige productieonderbrekingen ten gevolg had. Autoproducent Toyota verloor 2,4 procent. Japanse autofabrikanten hebben in maart veel minder voertuigen gemaakt. Autofabrieken en toeleveranciers raakten beschadigd en een groot gebied had last van de problemen bij een kerncentrale. Dat hebben de bedrijven op 2e Paasdag bekendgemaakt. De Japanse fabrieken van Toyota maakten in maart ongeveer 130.000 auto's. Dat was 62,7 procent lager dan in dezelfde maand vorig jaar. Persbureau Kyodo spreekt van de laagste productie sinds januari 1976. Door de problemen verliest Toyota misschien zijn positie van 's werelds grootste autofabrikant. Automakers als Nissan, Honda en Mazda zagen de productie in maart halveren. Bij Mitsubishi bleef de schade beperkt met een daling van ongeveer een kwart.

De met overheidsgeld overeind gehouden Allied Irish Bank (AIB) schrapt nog dit jaar meer dan tweeduizend arbeidsplaatsen. De Ierse bank, waar nu nog 14.500 mensen werken, heeft dat aangekondigd. AIB leed vorig jaar een recordverlies van 10,4 miljard euro. ,,2010 was een extreem moeilijke periode voor AIB'', liet de bank weten bij de presentatie van de cijfers. In 2009 leed de bank al een verlies van 2,3 miljard euro. AIB kwam, net als andere Ierse banken, in de problemen, toen de Ierse huizenmarkt instortte. Eind vorig jaar stak de Ierse regering 3,7 miljard euro in de noodlijdende bank. Daarmee kreeg de staat het bedrijf voor 93 procent in handen. Vorige maand maakte de Ierse centrale bank bekend dat de vier grootste banken van het land, waaronder AIB, nog eens 24 miljard euro extra aan noodfinanciering nodig hebben. Ook gelastte de centrale bank een drastische reorganisatie van de bankensector. AIB moet fuseren met een andere genationaliseerde bank, de EBS.

 De Nederlandse overheid heeft 1,57 miljard euro opgehaald met de heropening van een langlopende staatslening. De lening heeft een resterende looptijd van 31 jaar. Het rendement (rente) op de lening bedraagt 4,03 procent.

Saab heeft extra geld nodig voordat het de productie weer kan herstarten. Spyker, de eigenaar van de Zweedse automaker, liet weten dat er wordt gewerkt aan het aantrekken van nieuwe financiering. Spijker zei in gesprek te zijn met verschillende partijen. Het bedrijf liet eerder weten te werken aan de verkoop van het vastgoed van Saab. Hiervoor zou wel goedkeuring van het Zweedse National Debt Office nodig zijn. De verkoop van vastgoed een van de oplossingen zijn waaraan wordt gewerkt. De productie van Saab is de afgelopen twee weken steeds onderbroken geweest. Leveranciers weigeren het bedrijf nog langer van onderdelen te voorzien omdat de rekeningen niet worden betaald. ,,Het extra geld dat Spijker en Saab verwachten aan te trekken, is nodig voor het opstarten van de productie. Met extra financiering verwacht Saab dat het de normale productie binnen een week weer kan hervatten'', aldus een verklaring. Het laatste nieuws is dat een doorstart van de Zweedse autofabrikant onzeker blijft. Gewacht wordt op een besluit van de EIB (Europese Investeringsbank) voor toestemming van een lease and sale back constructie van fabriekspanden en ander vastgoed.

AEX -1,56% 1,4486 Brent123,98, Delta Lloyd -8% Hema omzet +3% in 2010 maar draait met miljoenen verlies. Goud noteert $1500 per troy ounce. Woningbouw op historisch dieptepunt. 2010 56.000 nieuwe woningen -32% tov 2009. 

Uitkeringen van kleinere pensioenfondsen zouden 30% hoger kunnen zijn. Het AFM zegt dat pensioenfondsen hun eigen woekerpolis-affaire lijkente hebben. De pensioenfondsen lopen miljarden euro's mis omdat ze geen goed zicht hebben op de kosten die hun vermogensbeheer in rekening brengt. Pensioenuitkeringen zouden wel tot 30% hoger kunnen zijn als de fondsen hun zaken beter op orde hebben. Dit blijkt uit onderzoek van toezichthouder AFM. Het zijn vooral de kleine en middelgrote fondsen die te weinig zicht hebben op de werkelijke kosten. Volgens de AFM zijn de echte beleggingskosten soms twee tot drie keer hoger dan in het jaarverslag staat. Dat komt omdat vermogensbeheerders de echte gemaakte kosten verstoppen. Zij verrekenen die met het rendement dat ze realiseren. Daardoor hebben de fondsen niet goed zicht op wat een vermogensbeheerder nu echt in rekening brengt voor hun werk. Ook vindt de AFM dat de kleinste pensioenfondsen veelal veel te veel kwijt zijn aan administratiekosten. Die kosten liggen gemiddeld twaalf keer hoger dan bij de grootste fondsen. Door regelingen te vereenvoudigen en fondsen samen te voegen, kunnen veel kosten bespaard worden. De AFM vindt ook dat pensioenfondsen zich moeten inzetten om beter inzicht te krijgen in de kosten. Zodra er meer kennis is, kan er scherper onderhandeld worden met de vermogensbeheerders. Kleine kostenverlagingen kunnen op termijn veel effect hebben. Zo levert een kostenverlaging van 0,25 procentpunt op een termijn van veertig jaar 7,5 procent meer collectief pensioenvermogen op. De AFM is ook bezorgd over de pensioenregelingen die met verzekeraars zijn afgesproken. ,,Beschikbare premieovereenkomsten kennen veelal aanzienlijke risico's." Volgens de AFM is de informatie over kosten onduidelijk en de kwaliteit van het advies aan de werkgever ver onder de maat. Werknemers hebben hierdoor onvoldoende inzicht in hun premieovereenkomst en hun toekomstig pensioen, waardoor vaak te hoge verwachtingen worden geschept. Verzekeraars hebben stappen gezet om de transparantie over kosten te vergroten, stelt de AFM. De toezichthouder roept hen op deze weg verder te gaan en actief te streven naar het verlagen van de kosten van pensioenverzekeringen.

Rechters en hoogleraren maakten gehakt van de Wabeke-schikkingen, maar de toezichthouder DNB wil rust in de tent en laat woekerslachtoffers liever doorbloeden. "Alles draait om financiële stabiliteit" De vraag is: wiens financiële stabiliteit? Het laat zich raden: die van de banken en verzekeraars, conform haar rol als prudentieel toezichthouder. Wat er niet expliciet wordt bijgezegd is dat men daarmee de woeker-consument als een baksteen laat vallen. Alles is er de toezichthouder aan gelegen dat grote instituten maar niet in de wielen worden gereden. Op pag. 95 van het jaarverslag van DNB staat: "Gesloten overeenkomsten tussen de zes grootste verzekeraars en belangenorganisaties over een compensatieregeling voor consumenten, hebben niet voorkomen dat de onrust omtrent dit onderwerp afgelopen maanden weer is opgelaaid. Het is belangrijk dat er een einde komt aan de onzekerheid die deze problematiek veroorzaakt."
Geen woord over het belang van de consument. DNB heeft liever dat U en mij een poot wordt uitgedraaid, dan dat de woeker-woede nu weer verder oplaait. De consumentenkant van de 7 miljoen afgesloten beleggingspolissen is een AFM zaak. DNB bekommert zich om de verzekeraars, zij heeft zich in 2008 achter de schikking krachtens de norm Wabeke geschaard en daar blijven ze tot op de dag van vandaag bij. Inmiddels zijn het niet alleen maar commentatoren die gehakt maken van Wabeke. Professor Arnoud Boot, die al sinds de jaren '90 roepende in de woestijn is dat het grootste deel van het fiscale voordeel van beleggingspolissen in de zakken van de verzekeraar verdwijnt, meent dat compensatie krachtens Wabeke een factor 10 (!) te laag is. Rechters en Kifid verwezen de norm naar de prullenbak. DNB vindt het echter een prima norm. De Wabeke-norm zegt dat de verzekeraar jaarlijks 2,5 tot 3,5% van de opgebouwde waarde kan inhouden. Een inhouding van 2,5% per jaar over de opgebouwde waarde kan aan het einde van een looptijd van 20/25 jaar 50% van je opbrengst schelen. Schokkend was dat bij de recente rondetafel in de Tweede Kamer bleek dat financieel specialisten van grote partijen niet op de hoogte waren van de jaarlijkse terugkeer van de kosten. Nog schokkender, althans voor mij RTLZ financieel analist Hans de Geus, is dat DNB deze diefstal halsstarrig blijft zien als oplossing in de woeker-discussie.

Tot slot drie, buitengewoon interessante, citaten uit recente columns van Prof Dr R.J. Tissen:

Finland heeft de snel afbrokkelende steun voor Europa met een overdonderende dreun opnieuw op de agenda gezet. Wie had dat zien aankomen? Zoals in tijden van crisis altijd het geval is komt de genadeklap uit onverwachte hoek. Ik had eerder verwacht dat de Duitse bevolking de stekker eruit zou trekken. Er is geen enkele Duitser die Europa als een transferunie van schulden ziet zitten. Zo'n Duitser bestaat niet. Feit is dat de Finnen zich minder loyaal hebben opgesteld. Zal het de Finnen lukken om een nieuwe regering te vormen? En zo ja, is het dan waarschijnlijk dat Finland de druk van de Europese regeringsleiders zal kunnen weerstaan om netjes in de pas te blijven lopen, zoals tot nu toe het geval was? Mijn verwachting is dat de Finnen grote moeite zullen hebben met het vormen van een nieuwe coalitie. Maar het punt dat ze nu maken zal recht overeind blijven. Ik acht de kans groot dat Europa voor de nieuwe regering uiteen is gevallen. Ten eerste omdat de Europese regeringsleiders niet langer de stem van hun onderdanen kunnen negeren. De kloof tussen burgers die met hun voeten stemmen en hun parlementaire vertegenwoordiging, is daarvoor te groot geworden. Het Finse signaal kan niet langer als incident worden afgewezen. Dat zou ondemocratisch zijn. Ten tweede omdat de problematische lidstaten – Ierland, Griekenland en Portugal – na de Finse tegenstem heel goed weten hoe de hazen lopen. Op grond daarvan is het denkbaar, zelfs heel goed mogelijk, dat zij binnenkort eieren voor hun geld kiezen en het heft in eigen hand nemen. Griekenland ontkent categorisch dat het tot herstructurering van de staatsschuld wil overgaan. Maar de ontkenning alleen al leert menigeen dat deze optie nadrukkelijk op tafel ligt. Daarna ligt Europa in duigen. Althans voorlopig. Het meest pijnlijke is dat het Europa momenteel aan een ijzersterk verhaal ontbreekt met betrekking tot de voordelen van de eenwording. Wat is de toekomst van Europa? Telkens weer wordt door Europa beweerd dat het uiteenvallen van het continent tot een dramatische daling van de welvaart van alle lidstaten zal leiden. Maar de eerste regeringsleider moet nog opstaan die dat hard kan maken. Is de som van het geheel echt meer waard dan de delen? Voorlopig laat Frankrijk vrijwel dagelijks zien dat het alleen het eigen belang voor ogen heeft en Europa slechts ziet zitten als het de problemen van Frankrijk kan oplossen. Frankrijk is nationalistisch en protectionistisch. Ook Italië kan er wat van. Zeker is dat Griekenland, Ierland en Portugal direct na de Finse klap zijn begonnen met het tellen van hun knopen. Deze drie lidstaten realiseren zich als geen ander dat zij over een onhoudbare – geheel kansloze- bankensector beschikken zolang die innig verstrengeld blijft met andere lidstaten. De bevolking van deze lidstaten heeft er in ieder geval geen enkele behoefte aan om buitenlandse banken overeind te houden, ten koste van de eigen portemonnee. Waarom zouden ze? De actuele situatie in Europa is bizar. Het enige wat de regeringsleiders telkens weer doen is geld smijten naar een probleem dat niet met geld kan worden opgelost. Want zoveel geld is er gewoon niet. Europa is een mooi, maar voorlopig mislukt experiment. De zaak staat onmiskenbaar op klappen en de kans dat wij binnenkort de sprong in het diepe zullen moeten wagen is niet gering. Of we dat nu willen of niet, deze uitkomst lijkt onafwendbaar. Tenzij Europa plotseling met een konijn uit de hoed komt. Kwijtschelding van staatsschuld kan zo'n konijn zijn. Net zoals het rijke westen in de vorige eeuw bereid was om de hoge staatsschuld van een aantal Afrikaanse ontwikkelingslanden weg te strepen. Om hen zo een nieuwe kans te geven. Wil Europa voortbestaan, dan heeft het nu zelf zo'n kans nodig.

In alle crises die wij momenteel meemaken –en dat zijn er nogal wat- is telkens weer sprake van een standaard patroon: ontkenning, ontduiking en optimisme. Eerst wordt er gezegd dat er niets gebeurd is. Dan wordt er gezegd dat er niets aan de hand is. Vervolgens wordt beweerd dat het allemaal wel weer goed komt en zelfs op korte termijn. Hoever laten ontwikkelde bevolkingen zich om de tuin leiden? Ook Libië is een sprekend voorbeeld van deze drie O’s. Eerst ontkent het westen dat Khadaffi een probleem is. De laatste jaren was hij zelfs een graag geziene gast. Dan ineens moet hij tegen elke prijs weg. We vallen aan in de lucht en vallen binnen op de grond. Hardnekkig wordt volgehouden dat er geen sprake van een oorlog is en dat het varkentje met een paar dagen wel is gewassen. We zijn nu acht weken verder en is er zelfs een regelrechte guerrillastrijd aan de gang. Maar dat wordt ontkend. Met betrekking tot de crisis in Europa is het van hetzelfde laken een pak. Lang is volgehouden dat de kredietcrisis eigenlijk alleen een Amerikaans probleem was. “Hadden ze daar maar beter op moeten letten”, zo werd nog maar twee jaar geleden door de Europese politiek geschamperd. Daarna was het een en al ontkenning met betrekking tot de Europese achtertuin. Nee, Griekenland zou niet vallen en viel toch. Iedereen met een beetje gezond verstand weet dat het mooie land op het punt van faillissement staat en al over het randje is. Een staatsschuld van 345 miljard euro is niet terug te betalen, tenminste niet met een beetje olijventeelt, een hoop oudheden en een indrukwekkende cultuur. Dat Ierland en Portugal ook zullen vallen stuit zelfs nu nog op ontkenning. Oké, zo wordt in regeringskringen gezegd, er zijn problemen met deze lidstaten, maar die zijn niet zo ernstig als wordt beweerd. “We stoppen ze gewoon veel geld toe. Net als we eerder hebben gedaan toen deze economieën omhoog in de vaart der volkeren moesten worden gestuwd”. Voor Spanje en Italië (of noem maar op welke andere lidstaat) wordt niet gevreesd. Dat er nog meer probleemkindjes zijn wordt met kracht tegengesproken. Als het om oplossingen gaat zijn de drie O’s volledig toepasbaar. Stelselmatig wordt ontkend dat het onmogelijk is om schulden op schulden te stapelen. In tegendeel, zo wordt luid en duidelijk uitgesproken. Dat kan juist wel. Elk nieuw voorstel is hierop gebaseerd. De laatste trend? Het verlengen van de levensduur van staatsobligaties tot wel vijftig jaar, misschien zelfs honderd jaar. De “Eurobond” komt eraan en zo komt Europa inderdaad mooi van zijn schulden af. Althans voor het oog.

Aan de alsmaar voortdurende stijging van de prijs van goud is goed te merken dat het eindspel is begonnen met betrekking tot de vraag of landen op de pof kunnen blijven leven. Als steeds maar weer blijkt dat de staatsinkomsten (te) ver bij de uitgaven achterblijven en -nog belangrijker- er geen enkel zicht is op definitief herstel van het huishoudboekje, houdt op een zeker moment iedereen elkaar voor de gek. Wat is geld nog waard als de euro stijgt ten opzichte van de dollar, maar de euro eigenlijk minder waard is – of net zo weinig- vanwege de onoplosbare schuldenproblematiek van de problematische eurolanden. Aan de andere kant, wat is de dollar nog waard ten opzichte van de Japanse yen, als de yen voorlopig waardeloos is geworden omdat het land zoveel geld in de heropbouw moet steken. Gek genoeg werd de yen direct na de ramp méér waard. Ra, ra, hoe kan dat? Even zovele vragen zijn aan de orde richting de werkelijke waarde van de Chinese yuan ten opzichte van hun vermeende 'bubbeleconomie' en van de Zwitserse frank ten opzichte van de ECB en het recente gekonkel tussen beide. Ik vermoed dat centrale banken de zaak stuk hebben geïntervenieerd. In ieder geval is het een zooitje als het om geld gaat en geen wonder dat het vertrouwen in geld hand over hand afneemt. Alles draait momenteel om de vraag of Amerika erin zal slagen om de reservestatus van de dollar te behouden. Nog geen twee jaar geleden was het ondenkbaar om deze status ter discussie te stellen. Nu vindt de ene na de andere aanval plaats. Niet eens meer in het geniep. Van China werd tot voor kort gezegd dat het eenvoudigweg niet van de dollar af kon komen omdat het land over zoveel dollar reserves beschikt. Het afgelopen jaar heeft China laten zien geen enkele boodschap meer aan Amerika te hebben. Het land koopt goud. Niet alles natuurlijk, maar wel veel. Ondertussen doet Amerika er alles aan om het vertrouwen in de dollar – zelfs in eigen land- te ondermijnen. Onlangs bracht dat de kredietbeoordelaar S&P ertoe om de VS een negatieve 'outlook' toe te kennen. Dat is één stapje verwijdert van een echte afwaardering. Als Amerika niet binnen twee jaar laat zien de zaak op orde te hebben, dan zwaait er wat. Daarentegen handhaafde Moody's haar positieve verwachting voor de VS en hier zit precies de kern van de problematiek.

Even voor de goede orde. Zo denk ik niet, wat Tissen schrijft, dat de verkiezingsuitslag in Finland zal leiden tot een Europees disastre. Als Finland uit de EU stapt gaan we met 26 landen verder en met 16 eurolanden. Het zou jammer zijn, maar als het zo uitpakt, moeten we dat maar accepteren. Dat er nog altijd geen visie is op de toekomst van Nederland en de Europese Unie, deel ik met hem. Daarover moet op korte termijn helderheid worden geschapen. Verder moet de status van de muntunie worden vastgelegd evenals die van de ECB. Ik weet dat ik hoge eisen stel, maar zo langzamerhand moet de Europese burger weten waar hij aan toe is. Dat zijn geen processen die over 40 jaar kunnen worden uitgesmeerd. Niet onbesproken mag blijven wat er gaat gebeuren met de enorme hoeveelheden geld die door monetaire instanties in de markt zijn gepompt. Wij leven in een tijdperk van ongekende rijkdom, met andere woorden een niet-legale rijkdom. Die ballonnen moeten doorgeprikt worden: het overtollige geld moet vernietigd worden door dezelfde mensen die de persen, ongelimiteerd, hebben laten draaien. Ook als dat tot een financiële chaos leidt. Op deze uitspraak die ik al eerder heb gedaan is veel kritiek gekomen. Ja, men vindt wel dat de financiën weer op orde moeten worden gebracht, maar niet tegen elke prijs. Die mening deel ik niet want dat betekent in de praktijk 'nooit'. Dat houdt in dat alle (lusten en) lasten worden doorgeschoven naar onze kinderen en kleinkinderen, die onschuldig zijn aan de chaos die in deze periode is veroorzaakt. Lees mijn aantekening over de babyboomers. Waarom ik dit blog heb geschreven voor mijn 3 kleinkinderen is opdat ze 'later' zich een indruk kunnen vormen waarom zaken zijn gelopen, zoals ze zijn gelopen. Een ding is zeker: we bevinden ons nu in een wereld die in beweging is. Onderweg naar …………. maar zonder dienstregeling (time-table) en zonder routebeschrijving. Althans zo lijkt het. De nieuwe doelen, de uitdagingen, vluchtelingen op weg naar…., wie worden de nieuwe wereldleiders, welke reservevaluta, een Verenigd Europa, blijft de euro overeind onder alle geweld van dit moment? Allemaal vragen, geen antwoorden. Het is een uitnodiging, geen opdracht, voor mijn kleinkinderen om met Pasen 2031 een reactie te schrijven hoe het zich allemaal ontwikkeld heeft. Zou Nederland dan nog bestaan, het kapitalisme, een democratische staatsvorm, de Koninklijke familie, Philips, AKZO Nobel, DSM, Shell en Unilever, het Torentje, de Elfstedentocht, Ajax, PSV en Feijenoord en wordt Koninginnedag nog gevierd op 30 april?

Gedateerd 2e Paasdag 2011

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , . Bookmark de permalink.