UPDATE25032017/369 Hoe de ‘dominee’ een ‘sexist’ werd

Nadat de definitieve uitslag van de verkiezingen was vastgesteld door de Kiesraad blijkt het dramatische verlies harde realiteit is geworden voor de sociaal-democraten. Dat brengt onrust teweeg in de PvdA nu de vraag op tafel ligt ‘of de PvdA nog levensvatbaar is’. Twee prominenten hebben kritische uitspraken gedaan. Demissionair minister Plasterk heeft een voorzet gedaan: ‘fuseer met Groen Links’ En Rob Oudkerk (al 10 jaar niet meer actief) sprak zich uit voor een hechte samenwerking met de SP. Dat Hans Spekman heeft aangekondigd per 7 oktober aanstaande op te stappen als partijvoorzitter van de PvdA is onvoldoende om de partij een nieuw leven in te kunnen blazen. Mijn vraag is ook waarom blijft hij nog een half jaar aan het roer staan. Wat heeft hij de partij nog te bieden? Bij een herstart moet er schoon schip gemaakt worden. Ik vind trouwens ook dat Diederick Samsom van zich moet laten horen en kenbaar moet maken dat het beleid dat Samsom de Tweede Kamerfractie heeft opgelegd, mede tot de afstraffing van het kiezersvolk heeft geleid. En daarvoor staat een prijs. De drie eenheid Samsom, Spekman, Asscher (de trojka) draaide van een vooraanstaande linkse partij naar rechts in het midden. Dat was nodig om het neo-liberale beleid van de VVD mede uit te kunnen voeren. De achterban van de PvdA betaalde daar een hoge prijs voor. De fundamenten van de verzorgingsstaat werden afgebroken en de trojka liet het gebeuren, erger nog ze sloegen zich op de borst voor die prestatie. Of de technocraten Asscher en Dijsselbloem het tij binnen de PvdA nog kunnen draaien, betwijfel ik. Vicepremier Lodewijk Asscher, schatkistbewaarder Jeroen Dijsselbloem, de ministers Bert Koenders en Lilianne Ploumen en al die andere werkbijen van de PvdA hebben in het kabinet-Rutte II meegeholpen een bezuinigingsprogramma van €50 mrd door te voeren. Achteraf stel ik dat de bezuinigingen ook met €32 mrd voldoende omgebogen hadden kunnen worden. Daar komt bij dat opbrengsten naar de schatkist gingen in plaats dat daarmee investeringen in de toekomst werden uitgevoerd. De PvdA heeft zich tijdens vier jaar ‘bruggen bouwen’ met de VVD volledig laten ruïneren en de top van de partij greep niet in. Een jaar geleden was er een gerede mogelijkheid uit het kabinet te stappen maar Samsom koos ervoor de zittingsperiode (4 jaar) vol te maken. De PvdA ging teveel op in het Haagse spel van onderhandelen. Om de VVD te vermurwen, pronkten ze nooit met wat ze hadden bereikt. Nee, elk compromis kwam onvoldoende tegemoet aan gerechtvaardigde linkse wensen. Komende woensdag starten de eerste besprekingen voor een nieuw kabinet Rutte III met de VVD, het CDA, D66 en GL. De programma’s van deze vier politieke partijen liggen ver uiteen op hoofdlijnen, maar er zijn ook overeenkomsten. Ik vraag mij af waar het CDA staat? Tot dusverre komt Buma over als een politicus die het verleden verdedigt. Van Rutte weten we dar hij geen visie heeft op de toekomst, D66 wil meer federatief Europa en Klaver wil meer ontwikkelingen voor het milieu en duurzaamheid. Het motorblok van VVD, CDA en D66 zal vooralsnog wel staande blijven, maar voor de vierde partij zijn drie gegadigden: naast GL, de grote winnaar van links, de CU op rechts van het midden en de grote verliezer op rechts de PvdA. Die laatste optie ligt niet voor de hand maar als ‘als het nodig is voor het land’ zal Asscher wel terugkomen van eerdere uitspraken.

Daar komt nu bij dat Jeroen Dijsselbloem als eurogroepvoorzitter moet opstappen. Dat eist de premier van Portugal, Antonio Costa. Hij zegt dat de (demissionair) minister van Financiën een „racist, xenofoob en seksist” is.Het zal maar over je gezegd worden. De woede van Costa richt zich op een opmerking van Dijsselbloem afgelopen weekend die ook in andere Zuid-Europese landen in het verkeerde keelgat is geschoten. Dijsselbloem heeft in een interview in de Frankfurter Allgemeine Zeitung gezegd dat „ik niet al mijn geld aan drank en vrouwen kan uitgeven om daarna om hulp te vragen.” Toen hij daarover afgelopen dinsdag in het Europees Parlement door Spaanse politici en de Italiaanse leider van de sociaaldemocratische fractie werd aangevallen, weigerde hij zijn woorden in te trekken. Begrotingsverplichtingen gelden voor alle eurolanden, betoogde hij. „Zijn woorden worden verkeerd geïnterpreteerd”, aldus zijn woordvoerder. „Zijn boodschap geldt voor de hele eurozone: solidariteit komt met verplichtingen. Dat geldt voor het persoonlijk, nationaal en internationaal niveau.” Volgens de Portugese premier „wordt Europa als gezamenlijk project pas geloofwaardig zodra meneer Dijsselbloem stopt als eurogroepbaas en zijn excuses aanbiedt aan alle landen en burgers die diep beledigd zijn door zijn woorden.” Op zijn Facebookpagina steunt de Italiaanse oud-premier Matteo Renzi, evenals Costa sociaaldemocraat, de opvatting dat Dijsselbloem „zo snel mogelijk moet gaan.” De rel komt op een moment dat Dijsselbloems toekomst als eurogroepvoorzitter vragen oproept. De termijn van de PvdA’ er loopt pas in januari af. Zolang hij demissionair is kan hij aanblijven. Wat er moet gebeuren als er een nieuwe minister is voor zijn termijn eindigt, „laat ik aan de eurogroep over” om te beslissen, stelt Dijsselbloem. Steun uit Zuid-Europa brokkelt nu echter af. Bovendien is de Spanjaard Louis de Guindos één van zijn rivalen. Die aast al op de baan sinds 2015, maar toen verkoos de eurogroep Dijsselbloem. De Calvinistische voorzitter van de eurogroep, onze Jeroen Dijsselbloem, ging deze week goed de fout in. Ik kan niet anders zeggen dan dat hij een arrogante houding aannam, die inbreuk maakte op zijn reputatie. Er kwam geen ‘sorry’ uit zijn mond. Hij kwam niet verder dan dat zijn uitspraak het gevolg was van zijn ‘Nederlandse directheid’, die toe is te schrijven aan onze Calvinistische cultuur. Hij deed geen enkel stapje terug om het vertrouwen in hem te herstellen. Hij bleef erbij dat mensen hem niet goed begrepen hadden en als daar aanstoot aan wordt genomen betreur ik die ophef, maar ik blijf bij mijn uitspraak. Dijssel zegt dat hij nog voldoende steun heeft in de eurogroep om voorzitter te blijven van dit overlegorgaan van eurolanden. Volgens hem heeft hij ,,natuurlijk” nog voldoende steun: ,,Er is geen enkele reden waarom dat niet zo zou zijn.” Hij zegt dat meerdere collega’s hem op de ,,ongelukkige” uitspraak wezen en vroegen hem daar wat over te zeggen. Verder dan de uitspraak dat het gaat over een ‘ misverstand dat hij betreurt’ kwam hij niet. ,,Daarmee was het voor de ministers ook klaar”, aldus Dijssel. Ik betwijfel of hij nog lang staande blijft. Als hij op moet stappen is hij daar zelf het meest schuldig aan. Gewoon dom, heel dom. Rutte, die dit weekend in Rome was voor de EU-top vanwege het 60-jarig bestaan van het Verdrag van Rome, meldde dat hij overleg heeft gehad van de Portugese premier Costa over de uitspraak van Dijssel en dat daarover geen problemen meer zijn. Een dag later blijkt het tegendeel. Minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën) moet opstappen als voorzitter van de eurogroep, zegt de Portugese minister Manuel Caldeira Cabral (Economische Zaken) op een conferentie op het Chinese eiland Hainan. “Dit is het beste voor Europa en het beste wat Dijsselbloem kan doen”, zei Cabral tegen persbureau Bloomberg. “Dijsselbloem heeft net de verkiezingen verloren en ik denk niet dat hij anderen de schuld moet geven van zijn eigen falen.”

Daar bovenop komt dat eurogroepvoorzitter en demissionair minister van Financiën, Jeroen Dijsselbloem, één van de doelwitten van de acht bombrieven was die deze week in Athene werden onderschept en onschadelijk gemaakt. Dat bevestigt een woordvoerder van Dijsselbloem. Waarschijnlijk zit de actiegroep Samenzwering van de Cellen van het Vuur achter de bombrieven. ‘Dat is een links-anarchistische guerillagroep in Griekenland’. De groep zat ook achter de bombrieven die vorige week werden bezorgd bij het Duitse ministerie van Financiën en bij het IMF. Bij die laatste raakte een medewerkster gewond toen de brief werd geopend. Dat juist Dijsselbloem als voorzitter van de Eurogroep een van de doelwitten is, is niet verwonderlijk. ‘De Eurogroep wordt in links-radicale kringen in Griekenland verantwoordelijk gehouden voor alle harde maatregelen die opgelegd worden vanuit Brussel.

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft een belangrijke beslissing over het verstrekken van financiële hulp aan Oekraïne uitgesteld in verband met een economische blokkade van rebellengebied aan de grens met Rusland. Dat laten het IMF en de Oekraïense autoriteiten weten. Het gaat om een tussentijdse uitkering die onderdeel uitmaakt van het eerder toegezegde steunprogramma van in totaal $17,5 mrd. Dat wordt in meerdere stappen toegekend en daarvoor moet Oekraïne telkens aan bepaalde voorwaarden voldoen. Er had al een knoop doorgehakt moeten zijn, maar wanneer dit nu zal gebeuren is nog niet duidelijk. Het IMF wil eerst weten wat de economische gevolgen zijn van een recent besluit van de regering in Kiev om vrachtverkeer naar de onrustige regio’s een halt toe te roepen. De laatste tijd zijn de spanningen tussen de Oekraïense regering en de pro-Russische separatisten verder opgelopen.

Onderzoeker Leonardo Maugeri (aan de Harvard University) voorspelde de toestroom van olie in 2012 correct, gevolgd door een stevige val in prijzen. Nu waarschuwt hij opnieuw voor een lagere olieprijs. Die aankondiging in een onderzoeksstuk gaat in tegen plannen van oliekartel OPEC en elf niet-OPEC-landen zoals Rusland om de prijs door productiebeperking juist te laten stijgen. Dit jaar is een recordvraag nodig om te voorkomen de prijs nog eens ‘substantieel’ gaat dalen, schrijft hij in zijn rapport. Maugeri is het voormalig hoofd strategie van de Italiaanse energiegroep ENI, hij werkte er vanaf 1994 tot 2011. Hij werkte al vroeg aan onderzoekscentra voor de overgang van ruwe olie naar duurzamere energievormen. De huidige directeur van Romulus Asset Management baseert zijn voorspellingen op een database met tellingen van productie in 1200 olievelden wereldwijd. Die database toonde eerder een sterke toename van de meest verhandelde grondstof ter wereld, waarop hij in 2008 een daling voorspelde. De correcte voorspelling van de waarde van de opkomst van schaliebrandstoffen in de Verenigde Staten gaf hem eveneens krediet als marktvorser. Inderdaad is de productie momenteel in de VS dankzij een olieprijs van rond $50 weer gestegen. Vorige week werd bekend dat de olievoorraden in de Verenigde Staten in januari naar een recordniveau zijn gegaan. En de Saoedi-Arabische marktleider blijkt in februari meer te hebben opgepompt dan was afgesproken. Volgens Maugeri profiteren vooral Amerikaanse schaliebedrijven van de productiestop die OPEC november vorig jaar heeft afgekondigd. Afgelopen weken waarschuwden zakenbanken Goldman Sachs en Citigroup voor een tekort aan olie op termijn. Energieagentschap IEA erkent de overschotten, die ver boven de vraag van het huidige kwartaal ligt, en meldde deze week dat de markt eerst nog grote reserve-voorraden olie moet wegwerken. Bovendien is er productie op basis van eerdere gesloten contracten te verwachten. Pas daarna komt er evenwicht in vraag en aanbod, en daarmee in de prijs, in zicht. Maugeri voorspelt rond 2020 een spurt in technologie van duurzame energie. Die zal de prijs van olie verder laten zakken. Een dalende olieprijs zal zijn weerslag vinden in het inflatiecijfer, het niveau van de rente en de koopkracht plaatjes.

De politiek leider van de VVD, demissionair premier Mark Rutte, heeft in de verkiezingscampagne meerdere malen uitgesproken dat, mede dankzij zijn inzet en die van het kabinet Rutte II, de vluchtelingencrisis onder controle is, door de vluchtelingendeal met Turkije en de pogingen die momenteel worden gedaan om de EU-buitengrenzen te sluiten. Bij het waarheidsgehalte van deze uitspraken plaats ik grote vraagtekens. Afgelopen weekend hebben marineschepen >3300 vluchtelingen gered. In totaal zeventien operaties hebben Italiaanse, Duitse en Ierse schepen vluchtelingen op de Middellandse Zee gered en naar Italië gebracht. Voor zeventien migranten kwam de hulp te laat. Die Welt komt met een bericht dat vragen oproept over de vraag of de vluchtelingendeal wel legitiem is. De baas van Duitsland Angela Merkel heeft tijdens de onderhandelingen met Turkije over de EU-vluchtelingendeal in het geheim beloofd jaarlijks tussen de 150.000 en 250.000 vluchtelingen uit Turkije te halen en tot de EU toe te laten. Dit werd besproken op 6 maart 2016, toen Nederland voorzitter was van de Europese Raad, zo blijkt uit een nieuw boek over Merkels vluchtelingenpolitiek. Rutte heeft daar actief aan meegewerkt. Alleen Merkel, Rutte en Turkije waren op de hoogte van dit concrete aantal vluchtelingen. Alle overige EU-landen wisten niet beter of de EU zou ‘op humanitaire gronden vrijwillig vluchtelingen opnemen’. De Turken lijken alsmaar bozer en irrationeler te reageren op de door Ankara veroorzaakte diplomatieke crisis met Nederland. De Turkse vicepremier Numan Kurtulmus heeft de tot nu toe aller zwaarste sanctie aangekondigd, door te verklaren dat de migrantendeal met de EU ‘is beëindigd’. Dat houdt in dat de Turken meer dan 2 miljoen moslimmigranten op Europa gaat loslaten, want betekent dat de toch al aanzienlijke maatschappelijke en politieke crisis rond dit vraagstuk nog veel groter zal worden. Beëindigd is de deal niet, maar hij is wel op een laag pitje gezet om te voorkomen dat de EU zich gaat bemoeien met het referendum inzake een staatshervorming. Alle aangekondigde sancties hebben nog geen grote schade aangericht. Dat de Nederlandse ambassadeur voorlopig niet meer welkom is in Turkije, net als Nederlandse diplomaten, zal nu compleet naar de achtergrond verdwijnen. Premier Rutte komt nu wel in een zeer moeilijk parket. Blijft hij principieel en biedt hij geen excuses aan Erdogan aan –wat hij terecht heeft geweigerd-, dan kan heel Europa en ook Nederland met een nieuwe stroom moslimmigranten worden overspoeld. Biedt hij –mogelijk onder druk van Brussel e/o Berlijn- toch zijn excuses aan, dan maakt hij zich in het oog van veel kiezers in één klap totaal ongeloofwaardig, en toont hij zich niet de leider die hij pretendeerde te zijn. De schaamteloze chantage van de islamistische dictator in Ankara onderstreept dat CDA leider Sybrand Buma gelijk heeft met zijn stelling dat de onderhandelingen met de Turken over toetreding tot de EU moeten worden afgebroken en het associatieverdrag moet worden opgezegd. Dit imperialistische, agressieve en islamofascistische Turkije hoort pertinent niet bij de EU – nooit. De enige politicus die hier al jaren voor waarschuwt, en die nu dubbel en dwars gelijk heeft gekregen, is PVV leider Geert Wilders. Binnen de EU is vorig jaar afgesproken dat de EU 160.000 Syrische vluchtelingen onder de EU-lidstaten zal herverdelen. Nederland heeft er 7214 toegewezen gekregen bovenop de eerdere 2047. Wat is daarvan terechtgekomen? En hoe gaat de EU verder nadat het Verdrag van Rome, dit weekend, is getekend. Ik kijk dan naar de ca 50.000 vluchtelingen in Griekenland, de tienduizenden legale en illegale vluchtelingen op de Balkan en de aanzwellende toestroom vanuit Noord-Afrika, vooral Libië, op Italiaanse bodem? 

De Turkse president dreigde ook al de vluchtelingendeal met de EU op te zeggen, omdat Nederland en andere landen onwelwillend staan tegenover bezoeken van Turkse ministers die campagne willen voeren voor het referendum dat meer macht zou gaan toekennen aan president Erdogan. De afspraken met Ankara over vluchtelingen zijn een jaar oud. Daarin is vastgelegd dat de Turkse regering -merendeels Syrische – vluchtelingen opvangt en degenen die in Griekenland bivakkeren, in Turkije toelaat. In ruil daarvoor beloofde Brussel de Turken visumvrij reizen naar Europa en miljarden euro’s financiële steun. De vluchtelingendeal zorgde er, samen met de afgrendeling van de grenzen in de Balkan, voor dat de toestroom van asielzoekers via Zuidoost-Europa opdroogde. Maar Erdogan dreigt nu van de afspraken terug te komen: “Jullie weerhouden mijn minister ervan om Nederland binnen te komen, en dan verwachten jullie van ons dat we vluchtelingen binnenlaten? Daar kan geen sprake van zijn”, zei hij met nadruk. “Vergeet dat maar”, voegde hij er nog aan toe. Rutte en Merkel deden Turkije geheime toezeggingen in EU-Turkije-vluchtelingendeal, waarmee ze nu worden gechanteerd. Er is een nieuw dreigement bij gekomen: ‘als Europa zo doorgaat kunnen Europeanen niet veilig meer over straat’.

Over het Griekse mismanagement met betrekking tot de humane opvang en verzorging van de vluchtelingen door Griekenland is heel veel fout gegaan. Daar is ook de EC mede schuldig aan. Neem het bezoek van de Griekse Eurocommissaris voor migratie Dimitris Avramopoulos aan een Grieks opvangcentrum op de eilanden. Wat hij te zien kreeg was een ideale situatie, waar iedereen tegen de eurocommissie vol lof sprak over de goede verzorging en begeleiding. Hij zou ervoor zorgen dat voor de koude periode er winterbestendige tenten worden neergezet op de Griekse eilanden. Aan geld en middelen zou het niet mogen liggen: Griekenland heeft de afgelopen twee jaar meer dan een miljard euro ontvangen uit Europese middelen om de opvang van migranten te verbeteren. Dat geld gaat niet alleen naar de Griekse regering maar ook naar tal van hulporganisaties. Maar die hulporganisaties blijven afhankelijk van Griekse toestemming om nieuwe opvang te bouwen. En daar ontbreekt het vaak aan. De burgemeesters van de vijf eilanden zijn de situatie ook zat; ze hebben gezamenlijk een brief gestuurd naar premier Tsipras waarin ze om een ontmoeting vragen. Ze zouden het liefst zien dat de vluchtelingen en migranten naar het vasteland worden gebracht om zo de overlast op de eilanden te beperken. Maar dat is in strijd met de afspraken die tussen de EU en Turkije zijn gemaakt. Kortgeleden werden honderden vluchtelingen en migranten, die nog in tenten waren gehuisvest in Moria, bedolven onder de sneeuw. Dramatische beelden van verkleumde mensen gingen de wereld over. Ook in vluchtelingenkampen op de eilanden Chios en Samos, waar een deel van de migranten nog in tenten verblijft, waren problemen. En ook op het vasteland bleek niet alle huisvesting voor vluchtelingen winterbestendig. Na hevige kritiek in binnen en buitenland stuurde de Griekse overheid na enkele dagen een marineschip naar Lesbos voor opvang van vluchtelingen en migranten. Enkele honderden mensen kregen onderdak in hotels en appartementen. Inmiddels zijn de afgelopen dagen ook wooncontainers (zogenoemde ISO-boxen) overgevlogen naar het eiland. De situatie in de vluchtelingenkampen op Lesbos, Chios en Samos is al maanden problematisch. Ze zijn overvol, en hebben gebrekkige voorzieningen. Er verblijven volgens officiële cijfers van de Griekse overheid zo’n 15.000 mensen terwijl er capaciteit is voor ongeveer 8000. Velen zitten al maanden vast op de vijf eilanden in een uitzichtloze situatie. Er zouden nu nog 64.000 vluchtelingen in kampen worden vastgehouden. Van doorstroom naar het vasteland is vrijwel geen sprake sinds het akkoord dat de EU en Turkije in maart vorig jaar sloten. Vluchtelingen en migranten zouden naar Turkije worden teruggestuurd, maar asiel- en beroepsprocedures die ze moeten doorlopen gaan uiterst traag. Een jaar geleden sloten de Europese Unie en Turkije een akkoord, waarbij Griekenland een centrale plek zou krijgen, hadden ze in Brussel, Berlijn en den Haag bedacht. De afspraken moesten een einde maken aan de illegale en chaotische migratie van Turkije naar Griekenland. Een jaar na de deal met Turkije blijkt dat de plannen ambitieuzer waren dan Griekenland in werkelijkheid aan kon. De EU-hulp aan Griekenland wordt inmiddels de duurste humanitaire operatie ooit genoemd. Er is gebrek aan coördinatie en teveel bureaucratie en mismanagement. Kort nadat de deal in werking trad werd de Griekse asieldienst al zwaar overbelast. Er is te weinig personeel om alle aanvragen snel en zorgvuldig te behandelen. Juridische obstakels blijken groter dan verwacht, met als gevolg dat migranten al veel te lang op de eilanden vastzitten. De kampen waarin ze zitten lijken soms op detentiecentra en de verschillen in kwaliteit van de kampen is groot. Zo zijn er plekken waar niet eens stromend water en elektriciteit is. Turkije klaagt op zijn beurt dat er niks terecht komt van het beloofde visumvrije reizen van Turkse burgers. Van het terugsturen naar Turkije komt tot nu toe niets terecht, ook vanwege juridische drempels. De Griekse Raad van State buigt zich nu over een beroep dat is aangetekend door Syriërs. Hun belangrijke vraag: is Turkije wel een veilig land voor Syriërs? Het oordeel van de raad zal uiteindelijk bepalen of Syriërs gedwongen teruggestuurd mogen worden. Turkije dreigt op zijn beurt regelmatig de overeenkomst met Europa op te zeggen: het land zal dan vluchtelingen weer onbeperkt laten doorreizen naar Griekenland. Ook klagen de Turken erover dat de toegezegde financiële steun van minstens €3 mrd en maximaal €6 mrd nog in onvoldoende mate is overgemaakt.

Fontini Rantsiou heeft in het internationale veld in humanitaire en mensenrechten organisaties sinds 1998, heb ik in het Midden-Oosten, Latijns-Amerika, Azië en Afrika gewerkt, met de VN Misison in Guatemala, UNRWA, de EU en OCHA. Ze besloot om een pauze van de Verenigde Naties in 2015 te nemen en zette zich in als een vrijwilliger en humanitaire adviseur in de vluchtelingencrisis in Lesbos, Griekenland (haar vaderland). Sinds augustus 2015 heeft ze als vrijwilliger op de stranden bij de eerste respons en onmiddellijke behoeften assessment gewerkt, bij het vervoeren van kwetsbare mensen, voordat de bussen op hun plaats werden gezet, het verstrekken van directe hulp, zoals water, eerste hulp en triaging. Ze heeft een aantal artikelen met betrekking tot de situatie van vluchtelingen in Lesbos geschreven, ze zat als medeorganisator van een ronde tafel met de Overseas Development Institute in Londen en werd uitgenodigd als spreekster bij de Chatham House ronde tafel (juli 2016). In maart 2016 leidde ze een UNICEF-assessment in de kampen in het noorden van Griekenland (inclusief Idomeni) voor het verstrekken van aanbevelingen voor de betrokkenheid van UNICEF in de respons. Gedurende het afgelopen jaar in Lesbos, heeft ze bijdragen geleverd aan onderzoekers van universiteiten, denktanks, ngo collectieven en media. Volgens Fontini Rantsiou is de Griekse overheid niet in staat een beroep te doen op het beschikbare geld door onervarenheid en een gebrek aan visie. “De regering heeft geen plan. Sterker nog, als ze al een plan hebben, verandert het voortdurend.”
 De Europese Commissie bevestigt deze problemen. “Daarom stuurde Brussel experts om Griekenland te ondersteunen. Ze helpen de Grieken om een beroep te doen op het beschikbare EU-geld en er effectiever mee om te gaan.” Ook de Griekse visser Stratis Valamios zag met eigen ogen de geldverspilling. Vlak bij zijn haventje bouwde de hulporganisatie ICR het kamp Apanemo, bedoeld om tweeduizend migranten op te vangen. Kosten: ruim €1 mln, betaald met donaties uit Europa. “We waren ontzettend blij met het kamp, het zou de migranten echt helpen”, aldus Valamios, “Ze hadden zelfs speciale busjes om de mensen naar het kamp te vervoeren. Maar uiteindelijk heeft niemand ooit een voet in het kamp gezet.”
 Om Griekenland te helpen stelde de Europese Commissie via hulpfondsen veel geld beschikbaar. Dit geld wordt niet zomaar gestort op een rekening: de Griekse overheid en hulporganisaties moeten projecten indienen om aanspraak te maken op geld.

AMIF: €294.5 mln bedoeld voor het verbeteren van opvangcentra, asielprocedures, terugkeerprogramma’s en integratie;

Emergency Funding: €352,8 mln als extra noodfonds om naast bovengenoemde maatregelen de Grieken te helpen met de vluchtelingencrisis;

ISF: €214.7 mln bedoeld om de Grieken te ondersteunen bij grensbewaking en de strijd tegen internationale mensensmokkel.

De Griekse regering worstelt met aanvragen van hulp. Tot nu toe heeft Athene slechts €178 mln van de beschikbare ruim €800 mln aan hulp aangeboord. De Griekse regering en vluchtelingenorganisatie UNCHR zijn aan het touwtrekken over de vraag hoeveel migranten er nou precies in Griekenland zijn. Volgens de regering zijn het er 62.434. De UNHCR schatten dat aantal op 46.000. Dat betekent dat maar liefst 16.000 geregistreerde migranten feitelijk vermist worden. Een woordvoerder van de UNHCR verklaart dat zijn organisatie ervan uitgaat dat veel van die 16.000 migranten ondanks verscherpte grenscontroles illegaal zijn doorgereisd naar Noord-Europa. Daarnaast verloopt de uitwerking van het akkoord verre van vlekkeloos. Door het trage asielsysteem in Griekenland worden er door de Europese Unie amper vluchtelingen en migranten teruggestuurd naar Turkije. Ook wordt er niemand opgenomen uit de Turkse kampen. Gerald Knaus, de bedenker van de deal, noemde het eerder een schande. “We zijn niet in staat de mensen die vast zitten in Griekenland ergens anders heen te brengen, iets wat de lidstaten wel hadden afgesproken.” Op Chios blijft de situatie voor de duizenden migranten voorlopig uitzichtloos. “Er vallen hier geen bommen, er is geen oorlog en we hebben geen veiligheidsprobleem. Hoe is het mogelijk dat we 60.000 migranten geen betere omstandigheden kunnen bieden?” Een jaar na de EU-Turkije deal noemt Fontini Rantsiou de situatie in Griekenland nog altijd “een schande”. Zij kan het beoordelen. Ze werkte jarenlang bij de VN, in Pakistan, Guatemala en Palestina en is nu terug in haar thuisland Griekenland.

Spaarders bij Triodos Bank krijgen vanaf 3 april geen spaarrente meer over hun spaargeld. Als eerste bank van Nederland verlaagt Triodos de rente voor een normale internetspaarrekening naar 0%. Het is een kwestie van tijd voordat grote banken besluiten de spaarrente op nul te zetten. Nu Triodos Bank een ‘psychologische grens’ heeft doorbroken, verwacht spaarrente.nl echter niet dat andere banken massaal de spaarrentes naar 0% verlagen. ,,Natuurlijk zullen vooral de grootbanken met veel belangstelling volgen hoe de klanten van Triodos reageren, maar voor hen en de rest van de markt is de 0% nog ver weg”, licht Amanda Bulthuis van spaarrente.nl toe. Zij verwacht daarbij nog geen negatieve rentes voor consumenten. ,,Banken zijn hier heel voorzichtig mee, omdat Japans voorbeeld laat zien dat mensen hun geld van de bank gaan halen als ze moeten betalen om te sparen”. Op de zakelijke spaarmarkt is het daarentegen wel waarschijnlijk dat de rentes negatief worden. De rentes op zakelijke spaarrekeningen van ABN AMRO en Triodos staan al enkele maanden op 0%. Ook bij andere aanbieders gaan de rentes de laatste tijd hard omlaag. Dat heeft vooral te maken met het beleid van de Europese Centrale Bank (ECB). Die heeft afgelopen jaren flink gesleuteld aan zijn rentetarieven om de economische groei in Europa aan te jagen. Bij grootbanken als ABN AMRO en Rabobank wordt voor een direct opvraagbare spaarrekening nu een spaarrente van 0,2% gehanteerd. ING zit op tenminste 0,25%. In andere landen in Europa zijn al enkele banken waar consumenten moeten betalen om geld op hun bankrekening te zetten. Triodos benadrukte bij het bekendmaken van de wijzigingen dat sparen ondanks alles nog steeds zin heeft. ,,Er zijn ook andere goede redenen om te blijven sparen, bijvoorbeeld om een buffer aan te houden voor onvoorziene uitgaven”, aldus de bank, die daarbij aangaf het spaargeld van zijn klanten nog steeds goed te kunnen gebruiken voor het financieren van duurzame ondernemers en initiatieven. Maar het is zeer de vraag of spaarders ook zo denken. Wat is de toegevoegde waarde voor de spaarder als er betaald moet worden voor het stallen van spaarcentjes. Lezers van dit blog kennen mijn mening over het monetaire beleid van centrale banken in zijn algemeenheid en in dit geval specifiek van de ECB. Draghi kan wel blijven zeggen dat de enorme hoeveelheid overtollige euro’s die tegen een 0% rente te koop zijn, nodig zijn om de inflatie te verhogen naar net onder de 2%, maar de gevolgen van dat beleid zijn catastrofaal, voor pensioenfondsen, verzekeraars, spaarders en ondernemingen. Ik heb recentelijk al gewaarschuwd voor de bijwerkingen van het monetaire beleid in Frankfurt voor wat betreft het in de etalage zetten van multinationals in de eurolanden. Als gevolg van het neo-liberale beleid in Westerse landen, ook door de beide kabinetten Rutte I en II, heeft de gehoorzaamheid aan de marktwerking ertoe geleid dat we nu in een situatie zitten, als gevolg van de gecreeerde liquiditeitsoverschotten bij een nul% rente, Amerikaanse ondernemingen voor een appel en een ei, onze kroonjuwelen, als Unilever en nu AkzoNobel, willen overnemen om deze te strippen om de daaruit voortkomende winsten uit te kunnen delen aan hun aandeelhouders. Het is de verwachting dat, als het bestuur van deze topbedrijven niet meewerken, een vijandig bod zal worden uitgebracht. Het gaat al helemaal niet meer om de bijdrage van bedrijven aan de samenleving, op sociaal en maatschappelijk terrein, voor nu en voor de toekomst, voor de werknemers die bij die bedrijven werken, nee de markt zet in op korte termijn baten voor het hoogste rendement op beleggingen. De hebzucht slaat toe. Amerikanen doen pogingen Europese bedrijven leeg te roven en de opbrengst daarvan ‘das Kapital’ te verschaffen. De geschiedenis herhaalt zich want al in de derde eeuw plunderden de Saksen en de Anglo-Saksen onze streken en in de 10e eeuw waren het de Vikingen (Scandinaviërs) die hier huis hielden. Draghi kan niet langer op zijn stoel blijven zitten en als dat niet kan worden gerealiseerd, moet de Europese Commissie ingrijpen om grotere drama’s te voorkomen. Een groot probleem is het dat de EU is ingericht met neo-liberale fundamenten. We zien nu de ellende die dat veroorzaakt.

Volgens de Amerikaanse econoom Robert Shiller is de Amerikaanse aandelenmarkt op dit moment ‘zwaar overgewaardeerd’. Dat is geen goed teken, aangezien dezelfde econoom eerder ook de dotcom bubbel en de huizenmarktbubbel in de Verenigde Staten met redelijk grote nauwkeurigheid wist te voorspellen. Shiller ziet in het huidige optimisme op de beurs gelijkenissen met de situatie van eind jaren negentig, toen beleggers ook zeer positief gestemd waren. Net als eind jaren negentig kijken beleggers vandaag de dag vooral naar alle positieve berichten, zonder voldoende rekening te houden met mogelijke tegenvallers. Als voorbeeld noemt Shiller de euforie op de aandelenmarkt na de verkiezing van Trump. Beleggers zijn erg enthousiast geworden van de ‘pro business’ agenda van de nieuwe Amerikaanse president, terwijl ze bijna geen aandacht geven aan de keerzijde van dat beleid. Sinds de Amerikaanse verkiezingen is de S&P 500 index met ongeveer 11% gestegen. Shiller verwacht op korte termijn nog geen daling van de aandelenmarkt, maar hij laat wel weten voorzichtig te zijn door op dit prijsniveau geen aandelen meer bij te kopen. De Amerikaanse aandelenmarkt zit al sinds begin 2009 in een bull market, een rally die nu al bijna acht jaar duurt en die voor een belangrijk deel gedreven wordt door de extreem lage rente. Robert Shiller ontwikkelde zijn eigen methodiek om de waardering van aandelen te bepalen, de zogeheten Shiller P/E Ratio. Deze zet de koers van een aandeel af tegen de winst van de afgelopen tien jaar. Door de winstcijfers van een langere periode te nemen krijg je volgens Shiller een betere indicatie van de werkelijke waarde van een aandeel. Deze index staat op het moment van schrijven op 29,30, een niveau dat we sinds de aandelenbubbel van eind jaren negentig niet meer hebben gezien. Ook in historisch perspectief zijn Amerikaanse aandelen momenteel relatief duur.

Het nieuw te vormen kabinet heeft ruimschoots financiële spelingsruimte om alle plannen en ideeën te verwezenlijken. Volgens de nieuwste cijfers van het Centraal Planbureau zijn er de komende regeerperiode jaar na jaar fikse overschotten op de begroting. Bij ongewijzigd beleid groeit de economie tot aan 2021 met gemiddeld 1,7% per jaar. Er wordt namelijk flink geëxporteerd en bedrijven gaan weer meer investeren. Ook consumeren huishoudens meer. Voor dit jaar wordt een groei van 2,1% verwacht. De werkloosheid daalt ook een stuk sneller dan gedacht. Dit jaar al naar 4,9% en de rest van de periode naar 4,7%. Die gunstige cijfers betekenen dat er tegen 2021 een overschot op de begroting te noteren is van 1,3%, dat komt neer op zo’n €11 mrd. Politieke partijen gingen bij het opstellen van hun verkiezingsprogramma’s nog uit van €7 mrd. Dit jaar is er ook al sprake van een overschot van 0,5% en volgend jaar van 0,8%. De plussen zijn te danken aan de extra belastinginkomsten bij de overheid en de lagere uitgaven aan werkloosheidsuitkeringen nu er meer mensen aan de bak komen. Wel dempen de teruglopende gasbaten de gunstige cijfers. Door de overschotten ligt de staatsschuld in 2017 met 58,5% van het bruto binnenlands product voor het eerst sinds 2010 onder de Europese schuldnorm van 60%. In 2021 is die schuld zelfs gedaald naar 46,6%. Het Centraal Planbureau waarschuwt wel dat de Nederlandse economie de komende decennia op lagere economische groei moet rekenen dan voor de economische crisis. „Groeicijfers van 3, 4 en 5% horen tot het verleden”, stelt CPB-directeur Laura van Geest. Dat komt onder meer door de vergrijzing en afnemende productiviteitsgroei. „Potentiële groei stimuleren is mogelijk, maar weerbarstig”, waarschuwt ze. De partijen VVD, CDA, D66 en GroenLinks die met elkaar aan de onderhandelingstafel gaan zitten, vinden allemaal dat er in meer of mindere mate voor lastenverlichting moet worden gekozen. Dat zou gevolgen kunnen hebben voor de overschotten en de staatsschuld omdat daarmee minder belastinginkomsten kunnen binnenkomen. Van Geest waarschuwt dan ook om „niet in de val te trappen” dat het nieuwe kabinet flink veel geld gaat uitgeven omdat er nu begrotingsruimte ontstaat. „Ik constateer dat het geld bij iedereen in de zakken brandt. Maar het zou mooi zijn als de overheidsfinanciën nu eindelijk op orde zijn, om die ook op de lange termijn gezond te houden.” Maar …………. de verwachte gunstige cijfers in de begroting leiden niet tot een forse stijging van de koopkracht,verwacht het CPB. In de nieuwste raming is de koopkrachtstijging dit jaar 0,1% en volgend jaar 0,3%. Over afgelopen jaar had de overheid een begrotingsoverschot van 0,4% (€2,9 mrd) en dat loopt volgens het CPB op naar 0,5% over 2017 en 0,8% over 2018. Dat de koopkracht daar nauwelijks van profiteert,komt door de inflatie. Bij de cijfers wordt uitgegaan van een ongewijzigd overheidsbeleid. Een nieuw kabinet zou maatregelen kunnen nemen om de koopkracht op te schroeven. Het overschot op de begroting 2016 werd een maand geleden nog geschat op €200 mln en nu op €3 mrd.

De EU-landen zijn ook zonder het Verenigd Koninkrijk „vastberaden” hun samenwerking te versterken. Dat is overeengekomen tijdens overleg van de EU-top (zonder de Britse premier May). Als dat nodig is kunnen groepen landen dat sneller of intensiever doen dan andere, zolang de integratie maar dezelfde kant op gaat. Dat hebben de 27 EU-leiders zich in Rome plechtig voorgenomen. De staatshoofden en regeringsleiders, onder wie premier Mark Rutte, zetten een voor een hun handtekening onder een Verklaring van Rome waarmee zij de eurosceptische buitenwereld willen tonen dat ze de eenheid willen bewaren. Dat gebeurde in dezelfde zaal als waar precies zestig jaar geleden de wat nu Europese Unie heet werd opgericht met het Verdrag van Rome. Ook de Poolse en Griekse premiers, Beata Szydło en Alexis Tsipras, tekenden tot opluchting van de anderen de tekst. De afgelopen dagen dreigden dat zij het feestje zouden torpederen door het dreigement de Verklaring niet te zullen onderschrijven. Er lagen vijf opties op tafel die de EC hadden benoemd. Het slechtste scenario is het uiteenvallen van de EU in kopgroepjes. Alhoewel de 27 regeringsleiders daarvoor gekozen hebben, op voordracht van Duitsland, Frankrijk en Italië, heeft niemand een helder beeld wat dat gaat betekenen voor de 27 EU-lidstaten, de schuldenpositie van de EU en de euro. Betekent dit de eerste stap naar een dure en een goedkopere euro? De EU gaat de komende tien jaar streven naar een welvarend, duurzaam en veilige Europese Unie, met een grotere rol op het wereldtoneel. Dat zijn de geformuleerde doelstellingen. Maar met welk beleid dat nagestreefd gaat worden, wordt pas ingevuld aan het einde van dit jaar als de uitslagen van de verkiezingen in mei in Frankrijk en in september in Duitsland. Heel belangrijk is het voor Europa of Merkel nog voldoende vertrouwen krijgt voor een volgende ambtsperiode als bondskanselier. Zondag zijn er deelstaatverkiezingen in Saarland, waar gemeten wordt hoe groot de SPD wordt onder de nieuwe politieke leider Martin Schulz (oud voorzitter van het EP). De stelling dat ‘de integratie dezelfde kant op moet gaan bij alle EU-landen’ roept vragen op. Rutte benadrukte dat we ‘nu vooral naar de burger moeten gaan luisteren’. ,,We moeten ons focussen op banen, veiligheid en migratie”. Volgens hem overleeft de EU dan de komende zestig jaar ook. Maar meer macht aan Brussel geven is volgens de demissionair premier in geen geval een optie. ,,De tijd van de federale droom is voorbij”. Rutte liet blijken niet erg onder de indruk te zijn van de ‘nieuwe liefdesverklaring’ van de 27 landen waar hij zelf zijn handtekening onder heeft gezet. Met de eurozone en het Schengengebied zonder binnengrenzen, waar niet alle landen aan meedoen, is er in feite al sprake van verschillende groepen binnen de EU, vindt hij. ,,We blijven praktisch.” Maar ik vraag mij af of het Europa van de Vaderlanden een Europa van de Kopgroepjes wordt wel in staat zal zijn de solidariteit in stand te houden. Over het Europa van de ‘interne markt’ is geen discussie, maar wel over defensie (een Europees leger) en defensie-uitgaven, justitie, milieu, duurzaamheid en uniforme belastingtarieven. De wens is groot voor versterking van de sociale fundamenten van de EU. In feite is er in Rome helemaal niets besloten, behalve dan dat de oorspronkelijke doelstelling van de oprichting van de EGKS in 1951, zes jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog, was de vrede in Europa te verzekeren door oorlog tussen West-Europese landen onmogelijk te maken. Als Draghi het voortbestaan van de EU/euro niet om zeep helpt vrees ik dat de regeringsleiders dat, door gebrek aan politieke visie wel doen.

De Britten krijgen van de EU een rekening gepresenteerd voor de Brexit van €58 mrd, zegt Jean-Claude Juncker, de voorzitter van de EC. Die rekening wordt niet gepresenteerd om de Britten te straffen voor het uittreden uit de EU maar om te voorkomen dat andere EU-lidstaten het VK zouden gaan volgen. Wetenschappelijk is uitgerekend hoe groot de Britse verplichtingen aan de EU zijn en die rekening zouden ze moeten betalen. Daar zal het laatste woord nog niet over gesproken zijn. Het betekent wel dat de EC vreest dat andere landen, neem Polen en Griekenland, maar ook Portugal, Spanje, Italië en zelfs mogelijk ook Frankrijk en Oost-Europese lidstaten als Hongarije, die, zich willen onttrekken aan de Brusselse dictatuur.

©2017 hannesdewitte@gmail.com

Slotstand indices dd 24 maart 2017; week 12: AEX 511,53; BEL 20 3.747,43; CAC-40 5020,90; DAX 30 12.064,27; FTSE 100 7336,82; SMI 8613,64; RTS (Rusland) 1124,66; DJIA 20596,72; NY-Nasdaq 100 5.363,995; Nikkei 225 19.262,53; Hang Seng 24.351,27; All Ords 5796,10; SSEC 3269,449; €/$ 1,08; goud $1242,90; dat is €36.9971,14 per kg, 3 maands Euribor -0,33% (1 weeks -0,38%, 1 mnds -0,372%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,644; 10 jaar VS 2,4062%. 10 jaar Duitse Staat 0,412%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,189.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.