UPDATE24122011/93

Nederland gaat met een recessie 2012 in en de consument zal volgend jaar de bestedingen terugschroeven. Ook nadat de Nederlandse economie zal zijn hersteld van de recessie volgt een periode van magere jaren. Dat voorspelt het ING Economisch Bureau. ,,Voor de rest van het decennium gaan we uit van een economisch groeitempo dat het laagste zal zijn van wat we sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt.'' De denktank is er niet gerust op dat de politici in Europa de eurocrisis kunnen oplossen. Het kabinet zou moeten afzien van extra bezuinigingen. Als het kabinet vasthoudt aan de afspraken om het begrotingstekort terug te dringen, zou naar de huidige inzichten 14 miljard euro nodig zijn aan extra bezuinigingen en lastenverzwaringen. De economen van de ING herinneren aan de periode van 2003 tot en met 2005. Toen was er geen eurocrisis, maar was de stemming onder de consumenten nog slechter dan nu nadat het kabinet een ,,aanpassing'' van 10 tot 11 miljard had aangekondigd. De combinatie van lastenverzwaringen, hogere werkloosheid en een aanhoudend lage groei van het aantal banen, betekent dat het beschikbaar inkomen volgend jaar voor het vijfde jaar op rij daalt. De vrees om een baan te verliezen is de afgelopen maanden fors toegenomen. Mensen zullen ondanks de daling van het inkomen schulden proberen af te lossen of geld opzij te zetten voor zwaardere tijden. De werkloosheid is al weer opgelopen naar 5,6 procent en de economen verwachten dat dit volgend jaar zelfs bij een milde recessie zal oplopen naar 7 procent. Door het grote aanbod van koopwoningen zullen de huizenprijzen in elk geval tot 2013 blijven dalen. Daarbij plaats ik een kanttekening: de minister-president heeft dit weekend gemeld dat woningcoöperaties verplicht gaan worden 75% van de sociale huurpanden verkocht moeten gaan worden aan huurders. Een heel ondoordacht besluit. Starters zullen in mindere mate een overstap maken naar een nieuwe koopwoning en daardoor valt de woningbouw stil.

In een jaar tijd is er veel en ook weinig gebeurd. Een jaar geleden werd niet gesproken over de onbekwaamheid van onze politieke leiders, dat taboe lijkt doorbroken. In het publieke debat worden vraagtekens gezet bij het financieel/economische beleid van het kabinet Rutte-1. Over de juistheid van uitspraken van de minister van financiën over het euro-crisis dossier heerst twijfel. Waar wil de Jager naar toe en hoe denkt hij dat doel te bereiken. De realiteit is dat wij als een van de rijkste landen van de eurozone in een recessie zijn terechtgekomen. We nemen wel aan dat het maar een milde versie zal worden, die over een jaar weer verleden tijd is. Voert de regering een beleid om het herstel te ondersteunen. Nee, de regering gaat verder bezuinigen en dat zal het economisch herstel verder vertragen. Het begrip 'depressie' komt in beeld. Waar de politiek ook niet over spreekt is 'perspectief' en 'visie'. We bevinden ons in een tijd van bezinning, maar hoe de toekomst van Nederland en Europa eruit ziet, blijft een duister geheel. Wij zouden in de toekomst moeten gaan investeren, daar moet ons geld, onze daadkracht en onze energie in gestopt moeten worden, maar de toekomst is niet tastbaar. De noodzakelijke hervormingen voor een gezonde herstart blijven uit. Op dit moment is de centrale vraag of de muntunie zal overleven. Heeft de euro bestaansrecht als de fundamenten te zwak zijn? Het zou een unicum zijn als dat gaat lukken. Al die onzekerheden doen het vertrouwen van het bedrijfsleven en de consument afnemen. De burger gaat sparen en zijn schulden aflossen. De samenleving wordt, een positief element, duurzamer. De consument wordt kritischer. Zolang de Europese politieke elite onder aanvoering van Merkel en Sarkouzy de financieel/economische problemen binnen de eurozone van top naar top verschuiven en 'te laat' en 'te weinig' beslissingen nemen, waardoor ze achter de markten aan blijven lopen, ontstaat geen toekomstbeeld. In feite zouden de politici moeten toegeven dat in het verleden besluiten zijn genomen op basis van aannames die te dun en te wankel waren. De euro werd in de markt gezet, maar de broodnodige integratie ontbrak en ontbreekt nog steeds. Een onderbouw van een politieke unie binnen de EU, is ook op dit moment onbespreekbaar. Die situatie is dramatisch en blokkeert een oplossing voor de euro-crisis. De politiek zal op de knieën moeten en moeten bekennen dat ze zich hebben vergist: de euro heeft geen overlevingskansen. Er zijn door de Europese politieke elite in de afgelopen 15 jaar te grote fouten gemaakt, die een onherstelbare schade hebben toegebracht aan de muntunie. Het prijskaartje van €2.000.000.000.000 kan niet worden opgebracht, niet nu en ook niet in de toekomst. Wat de politici doen is, als laatste redmiddel, het vermogen van de burger, waaronder het spaargeld en de opgebouwde pensioengelden, in te zetten in het spelletje blufpoker zoals dat in Brussel wordt gespeeld met de financiële markten. Als de euro geen overlevingskansen heeft moeten we ermee stoppen. Dat gaat veel verlies opleveren, maar het is beter dan doorspelen en de hele inzet kwijtraken. Een ander aspect is de positie van de banken in dit casinospel. De banken zijn te groot in relatie tot de overheden. Regeringen kunnen in de toekomst banken niet meer redden. De doelstelling dat alle banken moeten overleven en mee kunnen naar een volgende generatie wordt een te zware belasting voor de toekomst. Er zijn astronomische hoeveelheden geld gecreëerd, die geen enkel doel dienen. Ze frustreren de marktwerking. Alles wat overtollige ballast is moet vernietigd worden. Tot slot van deze situatieschets: de Majesteit heeft heel verstandige woorden gesproken in haar Kerstrede. Deze vrouw heeft veel meer visie op Nederland, Europa en de wereld dan onze politieke elite onder aanvoering van Mark Rutte.

Pas vanaf 2013 kunnen we gaan denken over algemeen economische herstel. Dat zegt minister Jan Kees de Jager van Financiën. Hij verwacht zowel voor de binnenlandse als de Europese verhoudingen een lastig 2012. Hij vindt de kritiek van de oppositie op het onderhandelingsresultaat in Europa soms ,,te makkelijk. Je ziet dat het kabinet en de oppositie het vaak eens zijn, maar dat het mede afhankelijk is van andere landen.'' De Jager denkt dat bij eventuele reddingsoperaties binnen de eurozone een grotere rol is weggelegd voor de banken. ,,Als je heel ver vooruit kijkt, dan kun je denken aan een situatie waarbij geen landen gered worden, maar alleen banken. We redden nu namelijk landen vanwege het mogelijke besmettingsgevaar van het Europese bankwezen.'' Hij denkt niet dat de crisis binnen een paar maanden overwaait. ,,Daarvoor zijn de problemen in Zuid-Europa te groot. Die zijn de afgelopen 15 jaar opgebouwd en dat los je niet zomaar op. Het duurde lang voordat het besef er was dat ingrijpen echt nodig was."

Een voorzichtige Kerstrally op de aandelenbeurzen? Handelaren blijven optimistisch gestemd. De AEX stond de hele week in de plus, maar de omzetten waren laag. Institutionele beleggers hebben na de expiratie van december, een week geleden, de boeken voor dit jaar afgesloten. Een mededeling van de Europese Centrale bank temperde iets van het enthousiasme waarmee de beleggers aan de dag waren begonnen. Banken bleken afgelopen nacht €347 mrd, het hoogste bedrag van het jaar, bij de ECB te hebben ondergebracht. Dat duidt op weinig onderling vertrouwen in het bankwezen. De Europese supertoezichthouder ESRB zei donderdag al dat de bedreigingen voor het financiële systeem in Europa steeds heviger worden. Wie gaat er in 2012 overstag, dat is de grote vraag die de stemming op de financiële markten zal bepalen. Ik kies voor prognoses van 2 marktvorsers. Erik Bakker van OHV Vermogensbeheer gaat voor een virtuele confrontatie, noem het een oorlog, over de macht in Europa. Hij zegt daar het volgende over: ik verwacht in het komend jaar een een strijd tussen de financiële markten en Duitsland. "Gezien de stoere taal van de Duitse politiek en de Duitse Bundesbank, zullen de aandelenmarkten eerst fors naar beneden moeten gaan voordat of de Duitse politiek overstag gaat (eurobonds) of dat de Duitse Bundesbank (grootschaliger kopen van periferie staatsleningen) toegeeft. Dalingen van rond twintig procent zijn niet uit te sluiten. "Pas bij massa paniek zal de druk op de politiek zo groot worden, dat zij moet toegeven. Pas dan zal de daling gestopt worden. Hierna zal een herstel volgen, maar dit zal een opleving in een bearmarkt zijn. Wat precies de paniek zal veroorzaken weten we op dit moment niet. Dat kan van alles zijn. Banken die omvallen en/of genationaliseerd worden, verdere downgrades van Europese landen en instellingen, Europese recessie door de grootschalige overheidsbezuinigingen, interne conflicten op politiek niveau binnen de Eurozone. Er zijn redenen te over die het stemmingsbeeld kunnen doen omslaan." Hij gaat er van uit dat de obligatiemarkten ook geraakt zullen worden door hetzelfde thema. "De normale prijsbepalers (inflatie verwachting en economische groei) zullen het afleggen tegen marktverwachtingen ten aanzien van kredietwaardigheid. Gezien de lagere economische groei en de nieuwe president van de Europese Centrale Bank verwacht ik op basis hiervan geen fors hogere rentes. De andere goeroe die ik citeer is Richard de Jong (Van Lieshout & Partners). Hij houdt alle opties voor het komende jaar open. "Het meest waarschijnlijke scenario is dat Europa en Nederland in het bijzonder in 2012 in een recessie terecht komt, maar de kans op een zware recessie of zelfs depressie blijft echter ook aanwezig. "Dit doemscenario zal zich voortdoen als de rente van de zwakke landen verder blijft stijgen en onhoudbaar wordt. De financiële sector zal grote verliezen lijden op hun beleggingen in staatsobligaties. Niet alleen de landen, maar ook de financiële sector moet dan gered worden. De grote vraag is of dit op te brengen is, in een situatie van lichte krimp in combinatie met een verschrikkelijk doemscenario.

Gerrit Zalm is een prima boekhouder geweest in de periode dat hij Minister van financiën was. Hij had de tijd toen wel mee, maar goed hij heeft de schatkist goed onder controle gehouden. Dat is gepasseerd. De tijden zijn veranderd en zijn stoel zit nu Jan Kees de Jager. Gerrit is nu de top-man bij de ABN/Amro, een bankier, geen boekhouder meer. Een goeie boekhouder is niet altijd een goeie bankier. Ik heb regelmatig grote twijfels over uitspraken die hij doet. Vandaag zegt hij in de Telegraaf dat “Europa de schuldencrisis in 2012 kan overwinnen en in de tweede helft gaan we weer groeien. Voorwaarde is wel dat de regeringsleiders zorgen dat landen als Italië en Spanje worden geholpen als ze niet meer op de kapitaalmarkt terecht kunnen. Er staat in principe nu genoeg op de rails om de eurolanden het volgende jaar door te laten komen. Wellicht valt Griekenland nog buiten de boot, maar de Grieken zullen zelfs in geval van faillissement de euro niet loslaten. Als de eurolanden ook voldoende bezuinigen, gaat er een positief signaal uit naar de markten. De uitspraken slaan helemaal nergens op. We overwinnen de schuldencrisis mits ………… ja dat is de vraag: is die aanname realistisch. Europa heeft onvoldoende kapitaal beschikbaar voor het EFSF en het is de vraag of het IMF wil bijschuiven en onder welke condities. En willen we dat dan? Er staat helemaal niet voldoende op de rails …………….er is een halfbakken overeenkomst op hoofdlijnen dat door de financiële markten en de kredietbeoordelaars als 'onvoldoende' is bestempeld. Als de Noord-Europese landen gaan bezuinigen op de wijze zoals politici erover praten, gaat er helemaal geen positief signaal vanuit. Uit zo een beleid, in de situatie waarin wij ons bevinden, komen alleen maar lozers voort. De koopkracht neemt af, de werkeloosheid neemt toe, de economische activiteit neemt af, de export daalt. De vraag is mijns inziens niet of Griekenland in default raakt, maar of er daarna nog plaats is voor de Grieken in de muntunie. Ik hou er rekening mee dat de Grieken, verplicht dan wel onverplicht (met een aantrekkelijke vertrekpremie), terugkeren naar de drachme, met alle problemen die dat met zich meebrengt. Er treedt dan wel een schuldexplosie op in de schuldenpositie van de Grieken zodra de drachme wordt gedevalueerd. In dit dossier zijn alleen maar verliezers. Hoe kon dat allemaal zo ontstaan. Hoe erg is de situatie in Athene? Hoe erg zijn de onschuldige Grieken eraan toe. Ik doel dan niet op de Griekse rijken, die hun geld naar elders hebben verplaatst. Als ze slim zijn naar een plek buiten de eurozone. Ik doel ook niet op de belastingontduikers en de corrupte ambtenaren. Ik wijs naar al die Grieken die persoonlijk geen voordeel hebben gehad van de falsificatie van data, waardoor naar buiten toe, naar de eurozone, de financiële markten en de EC, een beeld werd gegeven dat niet de werkelijkheid was. Er werden schulden aangegaan die nooit terugbetaald kunnen worden. Dit alles onder socialistische kabinetten. Wie daarvoor moet worden aangesproken is de politieke elite die fraudeerde. Ik heb het al eerder gezegd onder meer ook Nederland loopt met boter op het hoofd. Wij wilden maar wat graag naar Zuid-Europese eurolanden exporteren, ook al waren er twijfels of de rekeningen van de leveranties wel betaald konden worden. Wij wilden economische groei realiseren en de slachtoffers bevinden zich langs de Middellandse Zee. Maar wie zijn de schuldigen van het Griekse drama? In ieder geval niet de Grieken die nu daarop worden aangesproken: wel de politieke Griekse elite, die het criminele beleid uitvoerde. Welke schade richt de EU, de ECB, het IMF en de Raad van ministers van financiën uit de eurolanden, aan met het opleggen van hervormingen en bezuinigingen, die nooit kunnen worden opgebracht. In Griekenland is, als gevolg van het Europese beleid, waarvoor ook de Jager mede verantwoordelijk is, thans sprake van een humanitaire ramp. Er staat deze Kerst geen kerstboom op het centrale Syntagmaplein, maar wel één voor het gebouw van de Nationale Bibliotheek, een boom gebouwd van blikken geconcentreerde melk, versierd met waxinelichtjes. De blikken worden door 2 hulporganisaties uitgedeeld aan arme mensen, die niet meer in hun levensonderhoud kunnen voorzien door de recessie, kortingen op uitkeringen en pensioenen, door belastingverhogingen en een solidariteitsaanslag (de opbrengst gaat naar de banken in het rijke Westen): ze eisen hun tol. De Grieks-orthodoxe kerk heeft tienduizend Kerst/voedselpaketten in gereedheid voor het Kerstfeest. Van een feest kan natuurlijk geen sprake zijn. Hoe is het allemaal zo kunnen ontstaan. Het verhaal begint in het midden van de 70er jaren als Giscard d'Estaing, de toenmalige president van Frankrijk, direct na het kolonelsbewind (1967-1974), de opname van dit land in de Europese Unie bepleitte met de uitspraak: “Wij sluiten de deur niet voor Plato”. Was het de liefde voor het klassieke Griekse drama of wilde de Franse president het land dat Europa zijn democratie en beschaving had gegeven daarvoor bedanken. In 1981 trad Griekenland toe tot de Europese Unie en in 2001 tot de muntunie. We wisten dat de structuur van het land zwak was, er heerste corruptie en nepotisme (het bevoordelen van vrienden en familie), de economie moest worden hervormd en de financiële positie liet te wensen over. We wisten het allemaal, in plaats van het land te begeleiden lieten ze de Grieken doormodderen. De schulden liepen op tot een astronomische bedrag, dat de Grieken nooit van hun leven kunnen terugbetalen. Ik vrees dat wij, de Noord-Europese landen, gedacht hebben 'dat is een zwak land, daar kunnen we goed geld verdienen. Doen! '.

Ik sluit deze intro af met een Kerstgedachte. Kerstmis is een goed moment, zo bij het begin van de winter en het einde van het jaar, om te eten met familie of vrienden, bij elkaar te komen rondom de Kerstboom of de Kerststal in de kerk. Misschien verlangen we wel naar wat warmte, want buiten is het guur, zeker guurder dan het de afgelopen jaren was. Werk en inkomen zijn onzeker geworden. De crisis heeft ons leven bereikt. We zoeken antwoorden op de problemen die de crisis veroorzaakt. Het gaat om individuele vrijheid of om saamhorigheid. We weten inmiddels dat het vrije marktdenken en een maximum aan wedijver lang niet altijd een betere kwaliteit oplevert. We hebben saamhorigheid hard nodig in een juiste mix om de crisis te overleven.

Gebrek aan daadkracht bij de politieke Europese elite, bepaalt de toekomst van de EU en de eurozone. Al midden van de 90er dagen was duidelijk dat het vehikel, dat we de muntunie noemen, geen schijn van kans zou hebben als de eurozone aan de krachten van de markt zou worden blootgesteld zonder dak en zonder stevige fundamenten. We zijn nu >15 jaar verder en nog steeds neemt de politieke Europese elite geen stevige besluiten, tonen ze echt daadkracht, die indruk maakt op de financiële markten. Het is nog steeds 'te weinig en te laat'. Het kan best zijn dat er geen escape meer is omdat de kracht, die de muntunie zou moeten hebben/uitstralen, niet meer kan worden gegenereerd omdat teveel landen aan het financiële infuus liggen van het noodfonds. De zogenaamde controle op de nakoming van emu-saldi en emu-schulden door de eurolanden, het opstarten van een begrotingsdiscipline module, kan de kracht van een politieke unie binnen de EU niet vervangen. Het is 'iets' maar het is niet 'het'. Ik schrijf het nog maar eens op: het lukt Europa niet de korte-termijn-problematiek van de euro-crisis op te lossen en het mankeert al sinds de oprichting van de Europese Unie in 1992 bij het Verdrag van Maastricht aan een lange-termijn-visie voor Europa. Dat is inmiddels ook doorgedrongen tot ondernemersland en de burgers. We hebben een leider nodig van het kaliber Mozes, die 'zijn' volk in 40 jaar door de woestijn loodste naar het beloofde land. Die leider, een man of vrouw, die de regie in handen neemt. Angela Merkel, nee, Christiane Lagarde, misschien. Het moet wel iemand zijn die het gouden kalf niet gaat aanbidden.

De Europese Centrale Bank (ECB) leent in totaal 489,2 miljard euro aan 523 Europese banken in de eerste 3-jarige lening die de ECB ooit uitgaf. Op 29 februari volgend jaar volgt een tweede 3-jarige lening. De belangstelling is veel groter dan verwacht. Analisten rekenden in doorsnee op een omvang van 310 miljard euro. De ECB kondigde de lening eerder deze maand aan bij de bekendmaking van het rentebesluit. De banken betalen een rente die het gemiddelde zal zijn van het belangrijkste rentetarief van de ECB gedurende de looptijd van de lening. Daarmee kunnen de leenkosten tot 3 procentpunt lager zijn dan bij leningen op de kapitaalmarkt. Op 8 december verlaagde de ECB de rente met 0,25 procentpunt tot 1 procent. Met het beschikbaar stellen van het goedkope geld wil de centrale bank een nieuwe kredietcrisis in de bankensector vermijden. Daarnaast hoopt de ECB dat het geld wordt gebruikt om Italiaanse en Spaanse staatsobligaties op te kopen. Volgens econoom Martin van Vliet van ING is het geleende bedrag gelijk aan anderhalf keer het bedrag dat Italië en Spanje volgend jaar willen ophalen met de uitgifte van staatsobligaties. Hij betwijfelt echter of banken al hun nieuw verworven kapitaal zullen gebruiken om staatsobligaties van zwakke eurolanden te kopen. James Nixon van Société Générale meent dat banken nog steeds niet volledig in hun kapitaalbehoefte voor 2012 hebben voorzien, maar noemt de lening toch een succes. ,,Het kan de zorgen over een kredietcrisis deels wegnemen.'' Banken moeten volgend jaar 230 miljard euro aan obligatieleningen herfinancieren. Hoewel een kredietcrisis waarschijnlijk wordt vermeden, bestaat er nog veel twijfel over de vraag of banken het nieuwe kapitaal zullen gebruiken om Italiaanse en Spaanse obligaties te kopen. Dat is iets wat onder meer de Franse president Nicolas Sarkozy graag zou zien. De banken staan echter onder druk om hun risico's te beperken en juist meer te doen aan het verstevigen van de kapitaalbuffers en meer geld uit te lenen aan het bedrijfsleven. De meeste kenners zouden liever zien dat de ECB zelf actiever obligaties van zwakke eurolanden opkoopt en daarmee helpt de schuldencrisis in te dammen. De centrale bank ziet daar zelf echter niets in. Zoals het zich laat aanzien, hebben alleen SNS Reaal en KBC binnen de Benelux van de door de ECB geboden mogelijkheid gebruik gemaakt om voor drie jaar tegen een rente van 1% te lenen. Volgens analist Jan Willem Weidema van ABN Amro zullen deze banken niet aan een stigmatisering lijden, omdat hun liquiditeitsproblemen genoegzaam bekend waren. Hij schat dat de winsten van deze banken volgend jaar een impuls van 2 tot 5% krijgen.

De Europese Centrale Bank (ECB) kan de Europese banken ondersteunen, maar kan de schuldencrisis niet oplossen. Dat moeten de nationale overheden doen, stelde directeur Job Swank van De Nederlandsche Bank (DNB). De ECB verstrekte deze week voor bijna 500 miljard euro aan goedkope langlopende leningen aan Europese banken, in een poging een nieuwe kredietcrisis te voorkomen. Dat enorme bedrag is volgens Swank vooral een duidelijk teken dat de actie van de centrale bank noodzakelijk was. ,,De intekening was een succes, maar is natuurlijk uit nood geboren. De interbancaire markt is niet op orde.'' De goedkope kredieten van de ECB moeten er volgens de directeur van de DNB-divisie Monetaire Zaken en Financiële Stabiliteit voor zorgen dat banken ervan verzekerd zijn dat ze komende jaren niet in geldproblemen komen. Of consumenten daar ook iets van gaan merken is moeilijk te zeggen, stelde hij. ,,We hebben niet het gevoel dat de kredieten voor consumenten op rantsoen zijn gezet. Door het dalende vertrouwen en de toenemende werkloosheid zijn consumenten zelf ook terughoudender bij het aanvragen van krediet.'' De leningen van de ECB zullen het wantrouwen in de Europese bankensector ook niet direct laten verdwijnen, benadrukte Swank. ,,De actie ondersteunt de markten, maar is op zichzelf niet voldoende om het vertrouwen te herstellen. De markten hebben perspectief nodig, een duidelijk punt op de horizon waar het beleid heen gaat. Die taak ligt nog altijd bij de overheid.'' De beslissingen van de Europese top eerder deze maand hebben de onrust vooralsnog niet weg weten te nemen. ,,De markten zijn erg afwachtend'', beaamde Swank. ,,Er zijn belangrijke stappen gezet, maar we zijn er nog niet. Overheden zullen nu moeten leveren. Het noodfonds moet op orde worden gebracht, het IMF moet een belangrijke rol gaan spelen en er moeten programma's komen. Dat is essentieel. De ECB kan dat proces alleen faciliteren.'' Op de vraag of de centrale bank daarbij nog verdergaande maatregelen moet nemen, wilde Swank niet al te diep ingaan. ,,We kunnen in ieder geval zeggen dat de ECB de grenzen al heeft opgezocht. Het moet nog blijken of die grenzen ook al zijn gevonden.''

Het is uniek dat de ECB voor 3 jaar geld leent aan banken, maar als deze er overheidsobligaties voor kopen, helpt de ECB ze alleen maar verder het moeras in, zegt Hans de Geus, financieel analist bij RTLZ. ''Normaal gesproken lenen centrale banken voor een dag of maximaal een week geld aan banken. Voor de langere termijn zijn banken afhankelijk van elkaar en, vooral, van de obligatiemarkt, maar deze ligt droog. Begin volgend jaar komen er echter veel herfinancieringen aan, dat leidt tot nieuwe zorgen voor banken''. ''Hopelijk gaan de banken weer geld uitlenen, maar het risico is dat ze dat, mede door gebrek aan vraag, niet doen. Tijdens de vorige operatie ging de helft van het geld dat banken van de ECB leenden naar overheidsobligaties.'' ''Vergeet niet hoe we in de problemen zijn geraakt. Banken en overheden houden elkaar in een dodelijke houtgreep. Banken zitten nu al veel te vol met staatsleningen. Hun potentiële winsten zijn enorm: banken lenen bij de ECB tegen 1%, ze kunnen daar Italiaanse staatsleningen voor kopen die 6% per jaar opbrengen. De risico's zijn echter groot en straks zitten wij weer met de gebakken peren''. ''Misschien is het wel stiekem de bedoeling van de ECB dat banken geld lenen aan overheden, omdat de ECB dat zelf niet mag. Het spekt de banken ook nog een beetje. Maar dat is een beetje gek. Het wordt er allemaal veel schimmiger door. Als je vindt dat je het moet doen, doe het dan zelf of zorg dat je het zelf mag doen.

De Europese Commissie gaat een diepgaand onderzoek uitvoeren naar de redding van de bank Dexia. Voorlopig keurt de EU de reddingsactie van de bank door de Belgische, Franse en Luxemburgse regeringen goed. Maar de commissie wil zekerheid dat de nieuwe garantieregelingen door de landen aan Dexia geen verstoring van de interne markt oplevert, omdat de bijdrage bovenop al eerder ontvangen steun komt. Dexia kreeg in 2008-2009 al omvangrijke financiële hulp van de drie landen. Voor die ontvangen steun moest de bank een herstructureringsplan indienen en uitvoeren. In dat proces zit de bank nog. Dit plan werd door de Europese Commissie goedgekeurd. Dankzij dit plan kon Dexia onrendabele onderdelen afstoten en zijn schuld afbouwen. De herstructurering heeft echter vertraging opgelopen en sinds afgelopen zomer is de bank opnieuw, door het verslechteren van de economie, in financieel slecht weer gekomen. Vandaar dat een nieuwe redding door België, Frankrijk en Luxemburg nodig was. Maar de nieuwe steun verandert het lopende plan. De commissie wil dan ook dat Dexia een nieuw plan indient.

Henk Jan van Zoelen, manager van Pimco Benelux, vergelijkt de strengere handhaving van de begrotingsregels, waartoe op de EU-top van 9 december werd besloten, met het afspreken om hogere boetes voor te hard rijden uit te schrijven als een automobilist uit de bocht vliegt "in plaats van de ambulance te bellen". De maatregelen, die juist bedoeld waren om het vertrouwen van grote obligatiebeleggers als Pimco in de landen van de eurozone te herstellen, lijken daarmee hun doel te hebben gemist. Doordat de eurolanden geen afzonderlijk monetair beleid kunnen voeren, zien zij strenge bezuinigingen als enige oplossing om overheidsschulden af te bouwen. Echter, als deze een recessie veroorzaken, worden de schulden relatief juist groter ten opzichte van het bruto binnenlands product. Daarbij hebben banken vanwege strengere regels meer kapitaal nodig om hun balansen te versterken. Met de huidige wankele staat van de economie, kan de eurozone zich een gelijktijdig afbouwen van schulden door banken en overheden eigenlijk niet veroorloven. De Nederlandse portefeuillebeheerder Ben Emons, die de beleggingen van Pimco overziet vanuit het hoofdkantoor in het Californische Newport Beach, noemt vooral de combinatie van dalende economische groei of krimp met stijgende rendementen op staatsleningen gevaarlijk. Hij hamert erop dat hij eerst groei wil zien voordat hij de obligaties van landen als Spanje en Italië weer aantrekkelijk vindt. Van landen als Duitsland, Nederland en in mindere mate Frankrijk vindt hij staatspapier nog wel aantrekkelijk. Pimco richt zijn hoop op de ECB. De centrale bank zal zich moeten opwerpen als 'lender of last resort' en er alles aan moeten doen de rendementen op obligaties van vooral Zuidelijk Europese landen niet te veel laten oplopen. Alleen met een daadkrachtig plan kan de ECB beleggers over de brug trekken weer in staatsobligaties van deze landen te beleggen. Daarbij zijn structurele hervormingen nodig. "Ze kunnen hun economie helpen onder meer door hun arbeidsmarkt flexibeler te maken". Als aan de genoemde voorwaarden wordt voldaan, dan kan de economie van de eurozone in de tweede helft van 2012 weer aantrekken. Voor de eurozone houdt Pimco het voor komend jaar op een krimp van 1% tot 1,5%. "Het wordt een uitdagend jaar"! In het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten, landen met een centrale bank die zich meer richt op economische groei, ziet Pimco volgend jaar groei van rond de nul. Voor het Verenigd Koninkrijk net daar onder, 0,5% krimp tot 0% groei, en voor de Verenigde Staten net erboven, tussen 0% en 1% groei. China zal groeien met ongeveer 7%, verwacht Pimco. Ondanks dat ook hier de schuldafbouw is begonnen, is dit nog steeds robuust. Het is wel iets minder dan de expansie van de afgelopen tijd met zo'n 9% op jaarbasis. 2012 wordt een zwaar jaar voor de wereldeconomie. Omvangrijke bezuinigingen drukken de Europese economie in een recessie, terwijl de economische groei in de Verenigde Staten en China terugvalt.

Kredietbeoordelaar Fitch heeft de verwachting voor de kredietwaardering van een aantal Franse banken verlaagd van 'stabiel' naar 'negatief'. Het gaat onder meer om de bank Société Générale. Een aantal Spaanse, Italiaanse en Belgische banken is in een soort wachtstand geplaatst, wat betekent dat ook deze banken grote kans maken hun verwachting voor bepaalde vormen van kredietwaardigheid te zien dalen. In Frankrijk gaat het naast Société Générale, ook om de banken Groupe BPCE, Dexia Credit Local en La Banque Postale. De maatregel van Fitch volgt op de waarschuwing die de kredietbeoordelaar op 16 december uitgaf voor een lagere kredietwaardering van Frankrijk en enkele andere Europese landen. Volgens Fitch heeft de ,,ernstige verslechtering van de schuldencrisis in de eurozone de Franse economie en de stabiliteit van de financiële sector op een negatieve manier aangetast''. In Spanje is onder meer Banco Santander op een 'negatieve ratingwatch' geplaatst. In België gaat het om KBC en Dexia. De Italiaanse banken die door de maatregel zijn getroffen zijn onder meer Banca Monte dei Paschi di Siena en Intesa Sanpaolo. Fitch liet afgelopen week weten een verlaging van de kredietwaardigheid van zes landen, onder meer Spanje en Italië, te overwegen.

Slotstanden van week 2011/51: AEX 307.79 +0,86%; BEL 20 2054,45 +0,69; CAC 40 3102,09 +0,99%; DAX 30 5878,93 +0,46%; FTSE 100 5512,70 +1,02%; SMI 5893,89 +0,97%; DJIA 12.294,00 +1,02%; NASDAQ 100 2287,57 +0,92%; Nikkei 8395,16 -0,77%; Hang Seng 18.629,17 +1,37%; All Ords 4192,10 +1,2%; € $1,3047; goud $1607,10.

De prijzen van koopwoningen zijn in november met 3,3% gedaald.

De volgende blog verschijnt op Oudjaarsdag. 

Dit bericht is geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink.