UPDATE24062017/382 Frankrijk gaat een politiek avontuur tegemoet

KBC Securities vindt de zware koersval van Ahold Delhaize eind vorige week overdreven. Het supermarktconcern heeft volgens analist Alan Vandenberghe ruimschoots de kennis en middelen om de groeiende concurrentie in de Verenigde Staten het hoofd te bieden. Ahold Delhaize verloor afgelopen vrijdag bijna 10% procent van zijn beurswaarde nadat webwinkelreus Amazon de overname van branchegenoot Whole Foods had aangekondigd. Een dag eerder had een winstwaarschuwing van concurrent Kroger ook al tot een koersval van dik 4% geleid. Op 15 juni opende dit fonds op Wall Street nog op $21, op 16 juni $19,27 en sloot de week af op $18,99. In Amsterdam opende het fonds op €17,03 en noteerde later op maandag, voor de opening van Wall Street €16,72 (omgegerekend $14,97) en sloot in Amsterdam de week af op €17,06.

In het blog van vorig weekend heb ik veel te optimistische aannames gepleegd over de tweede ronde van Franse parlementsverkiezingen. De LReM van Macron haalde maar 306 kamerzetels van de 577. Dat was een grote misrekening want ook al tel ik de 42 zetels van de MoDem (een oppositiepartij, die op hoofdlijnen En March!! zal steunen) mee, ik zat er toch >100 zetels naast. Maar toch behaalde Macron met 348 zetels een meerderheid van 60%. Wat zwaar tegenviel was de opkomst van de kiezers. Was dat in de eerste ronde 48,7% (gecorrigeerd) nu daalde dat cijfer naar 43,36%. Dat betekent dat de politiek in Frankrijk niet de helft van de stemgerechtigden representeert. En Macron spreekt namens 16,56% van het Franse volk, dat gestemd heeft. Van de 42.292.967 stemgerechtigden brachten 20.167.432 Fransen hun stem uit. 1.397.496 stemden blanco en 593.159 brachten een nietige stem uit. Welke uitdagingen staan Macron te wachten van de 84% van het Franse volk dat ofwel niet gestemd heeft dan wel een stem op een andere partij heeft uitgebracht? De op een na grootste economie van de eurozone doet het niet best: de werkloosheid is veel te hoog (zo’n 10%) de groei is te laag. De laatste sluitende begroting dateert van 1974 en de staatsschuld blijft maar stijgen. Terwijl de Franse vakbonden zich opmaken voor een confrontatie met het liberale beleid voor de arbeidsmarkt van Macron. En wel ‘bij beschikking’, wat wil zeggen dat hij het parlement overslaat. Bovenaan het prioriteitenlijstje staat dat werkgevers hun personeel makkelijker moeten kunnen aannemen en ontslaan. Franse ondernemers zijn nu vaak bang voor de strenge regels rond ontslag en de onzekerheid over de kosten ervan. Een plafond aan de ontslagvergoedingen moet die onzekerheid wegnemen. Een andere ingreep is bedoeld om makkelijker af te wijken van de wettelijke 35-urige werkweek. Rode draad in het plan is dat de afspraken die bedrijven met hun werknemers maken zwaarder wegen dan de akkoorden die nu per branche worden afgesloten. Dit offensief is revolutionair voor Franse begrippen. De kans dat Macron slaagt waar zijn voorgangers faalden, lijkt met deze uitslag groot. De meeste vakbonden zijn bereid te praten, maar zij hebben na het bekend worden van de plannen hun toon verscherpt. Zo wil zelfs de reformistische Cfdt (een soort CNV), niets weten van een plafond voor ontslagvergoedingen. De eerste wet waar de nieuwe Assemblée Nationale (AN) zich over buigt moet het vertrouwen van de Fransen in de politiek herstellen. Dat liep de afgelopen jaren veel averij op door een hele serie schandalen rond belastingontduiking, illegale partijfinanciering, nepotisme en favoritisme. De nieuwe president en de nieuwe regering van Edouard Philippe moeten haast gaan maken met economische hervormingen, waar Europa al jaren op zit te wachten. Vier ministers van het net van start gegane kabinet van Édouard Philippe zijn alweer opgestapt, waaronder drie van de oppositiepartij MoDem, die de regering zouden willen gedogen.

De Franse president Emmanuel Macron liet eerder deze week tijdens een ontmoeting met de Britse premier Theresa May de deur op een kier. “Groot-Brittannië kan in de Europese Unie blijven als het land van mening zou veranderen over de Brexit en zolang de onderhandelingen over de uitstap uit die EU niet afgerond zijn”, zei hij tegen premier May. Maar voor de Britse Brexit-minister Davis is dat geen optie. “De Europese Unie verlaten geeft ons de opportuniteit om een nieuwe toekomst uit te werken voor ons”. De EU haalt wild uit naar Donald Trump, die in zijn eentje het wereldklimaatbeleid saboteert, maar schroeft ondertussen in alle stilte zijn eigen klimaatinzet fors terug.

Sharon Dijksma: ,,Iedereen zoekt voor zichzelf de beste deal.” Als het aan een aantal Midden- en Oost-Europese landen ligt blijft van de hoognodige extra CO2-reductie die Brussel voor 2030 had voorgesteld, nauwelijks iets over. Urenlang beraad van de Europese milieuministers in Luxemburg leverde deze wel bakken nieuwe kritiek op de VS op, maar nog steeds geen Europese klimaatinzet ,,Landen die nog heel erg afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen, hebben grote moeite de omslag naar een groenere economie te maken. En iedereen wil, binnen de Europese inzet, de schade voor zichzelf zoveel mogelijk beperken. Voor ambitieuzere landen zoals Nederland komt het er dus op aan iedereen bij de les te houden, maar het kan niet zo zijn dat wanneer een land minder wil doen, het Nederland kan vragen er dan maar een schepje bovenop te doen. Wij hebben een eigen pittige opgave, daar blijft het bij.”, stelt de demissionaire minister Dijksma. Ze verwijt Trump ‘een historische vergissing’. Met welk moreel recht doet U dat, als we zelf het wereldreddende klimaatakkoord van Parijs uithollen? De minister is duidelijk: ,,Maar dat doen we dus niet! Ik heb heel duidelijk gezegd dat er geen enkele twijfel mag bestaan over onze hoge klimaatinzet, en dat we die zo moeten houden. Gelukkig heb ik dat van heel veel collega’s gehoord. Er was wat haast om tot een akkoord te komen, dan moet je gaan bewegen. Maar ik ben zeker: die deal gaat er komen!” Het Europese Parlement stemde exact vijf dagen eerder met 534 tegen 88 stemmen voor een zeer forse aanscherping van de emissieplafonds. “Ik ben blij met het Parlement, dat zit straks mee aan de onderhandelingstafel en kan ons helpen. We moeten samen de druk op aarzelende landen opvoeren, zodat we dit najaar met een scherp verhaal naar de nieuwe klimaattop in Bonn kunnen.” Weer liggen de Oost-Europeanen dwars! We boden hen welvaart en veiligheid, uit dank frustreren ze ons milieu- en migratiebeleid. Wordt zoiets achter de schermen ook gezegd? ,,Nee. En het probleem ligt ook breder dan dat. Iedereen wil het onderste uit de kan. Scandinavische landen hopen hun bossenrijkdom in te zetten als CO2-binder, zodat zij een argument hebben om minder te doen aan CO2-uitstoot uit landbouw en verkeer. Zo zoekt iedereen voor zichzelf de beste deal.” Trump heeft aangeboden om te starten met besprekingen over een nieuw klimaatverdrag. Dat heeft Europa van tafel geveegd. Trump heeft zijn knopen geteld en is tot de conclusie gekomen dat de VS een veel te hoge bijdrage moet leveren in het Parijse klimaatverdrag. Hij wil kennelijk wel maar niet met de Parijse condities. Door Trump is er ineens ook 1,8 mln minder voor klimaatonderzoek. Een aantal EU-landen hebben extra geld toegezegd om de ambitieuze doelstellingen van het Klimaatverdrag waar te kunnen maken. Daarbij komt de vaststelling van nationale bijdragen van de 194 landen die wél doorgaan met het klimaatakkoord. Het is Trump dus niet gelukt de wetenschappelijke bodem onder ‘Parijs’ weg te slaan.” Trump ontkent wel dat het milieu niet door CO2 wordt aangetast, maar ik denk dat het hem alleen maar gaat over de prijs die de VS moet betalen om met “Parijs” mee te doen. Tussen zijn tweeds door hoor ik hem zeggen dat het team van Obama in Parijs niet scherp genoeg heeft onderhandeld voor de VS.

Uit de reflectie ‘Op de toekomst’ van de Bredase PvdA burgemeester Paul Depla komt het advies op hoofdlijnen naar buiten over de deplorabele toestand waarin de PvdA zich bevindt. Samsom, gesteund door onder meer Asscher, hebben in vier jaar tijd de socialistische ‘kroonjuwelen’ ingeleverd bij Rutte door mee te werken aan een neo-liberaal beleid. De partij is niet meer brede volksbeweging die het ooit was en die de belangen van de gewone burger behartigde. Ja, de zorg moest hervormd worden, maar niet in de vorm die het kabinet Rutte II heeft uitgevoerd. Dat er van alles fout was met verstrekte pgb’s, omdat de overheid geen regie voerde over de uitvoering ervan, zodat sociale criminelen optimaal profiteerden van de toegekende budgetten en een minimale inspanning daarvoor leverden. De overheid ging met een botte bijl flink tekeer en onschuldige kwetsbare mensen werden er het slachtoffer van. Ik kijk dan naar de wijze waarop ouderen en kwetsbaren door het VVD/PvdA kabinet in de steek werden gelaten. Dat het mede door de PvdA gedragen beleid een enorme afstraffing van de achterban voor de sociaal-democraten opleverde is verklaarbaar. Depla stelt dat de PvdA een brede volksbeweging moet worden die naast en met de mensen voor ieders bestaanszekerheid. Asscher zal zich moeten inzetten voor werk en inkomen, zorg, milieu en de multiculturele samenleving om daarmee het geloof in de sociaal-democratie terug te winnen. Op dit moment stel ik dat dat niet gaat lukken door samen te werken met Rutte en de VVD. Depla stelt dat voor de PvdA het verkrijgen van invloed moet nastreven boven het vergaren van macht. Op dat punt heeft Samsom laten zien hoe het niet moet. Toch staat de positie van de sociaal-democraten in ons land niet op zichzelf. De Franse socialisten kregen afgelopen zondag nog zwaardere klappen te verduren en ook voor de verkiezingen in september bij onze oosterburen zijn de verwachtingen voor de socialisten laag gespannen. Het socialisme matcht niet met het kapitalisme en het neo-liberale beleid dat in Europa wordt gevoerd onder aanvoering van de Europese Unie. De toekomst van de PvdA zou liggen in het streven naar een brede volkspartij, zgt Depla, maar dat is een onmogelijke opgave voor Asscher met zijn 9 kamerzetels. Een herkansing komt pas in zicht bij de volgende verkiezingen. De PvdA-burgemeesters en wethouders in den lande die opteren voor de optie ‘nu gaan meeregeren met het motorblok’ willen te snel de door Samsom veroorzaakte afstraffing van de achterban achter zich laten. De partij zal eerst moeten laten zien waar ze staan en waarnaar ze in staat zijn te gaan streven.

Even bijpraten: wat betreft de voortgang van de formatie van een nieuw kabinet, na 100 dagen informeren. De informatie/verkenning is nu afgesloten en komende week gaat het overleg voort van de VVD/CDA/D66/CU. Hoe groot zijn de verschillen tussen de conservatieve en progressieve afgemeten aan de doelstellingen van deze vier partijen? Klimaat/milieu/energietransitie/vergroening/duurzaamheid: het CDA en de VVD zijn met 52 zetels in de kamer gematigd conservatief, terwijl de koplopers CU en D66 ‘de kar trekken’met 24 zetels. Op sociaaleconomisch terrein is D66 gematigd conservatief en de VVD, samen 52 zetels) sluit het peloton, terwijl de CU en het CDA (24 zetels) voortrekkers zijn. Op het onderdeel migratie/vluchtelingen zijn de VVD en het CDA heel conservatief en is D66 gematigd progressief en de CU koploper. Op het Europa dossier is alleen D66 koploper, is het CDA 50/50 en sluit de CU de rij net achter de VVD. En dan het medisch/ethische dossier: hier zijn de CU en het CDA zeer behoudend en zijn de VVD en D66 progressief. Overall bezien is de veruit grootste partij, de VVD, niet vooruitstrevend, geen partij die naar de toekomst kijkt, ook is het CDA dat behalve op sociaal-economisch terrein. De CU is soms koploper soms ook zeer behoudend (Europa en medisch/etisch) en D66 is redelijk progressief. De vraag is wie is er bereid water bij de wijn te doen? Voor de VVD is er een groot belang dat deze formatiepoging gaat slagen want nieuwe verkiezingen trekt de liberalen niet aan.

Ik heb in het vorige blog al aandacht besteed aan het advies van de eerste vice-voorzitter van de Europese Commissie, eurocommissaris Frans Timmermans, aan Mark Rutte om te voorkomen dat de Frans-Duitse as, na de verkiezingen in september in Duitsland, wordt geactiveerd en de leiding van Europa in handen komt van het duo Merkel/Macron. Rutte werd aangemoedigd, ook al omdat de Engelsen uit de EU treden, nu binnen de EU nieuwe bondgenoten te zoeken om te voorkomen dat een Frans/Duitse as de regie binnen de EU overneemt. Er moet rekening mee worden gehouden dat de panelen sterk gaan verschuiven van de 27 EU-lidstaten naar Brussel. Financiën en fiscaliteiten zouden naar een Europees ministerie van Financiën kunnen verhuizen. Een Europees leger zou kunnen worden opgebouwd en de positie van de NAVO zou daarbij aan de orde kunnen komen. Dat gaat betekenen dat de staatkundige positie van de regeringsleiders, de nationale regeringen en parlementen ter discussie komt te staan. Om Europa haar positie in de sterk veranderende wereld te behouden kan de EU niet doorgaan met het zwakke beleid dat de (onbekwame) regeringsleiders hebben gevoerd en nog altijd voeren. Wat Rutte nastreeft is een allang gepasseerd station. We zijn onderweg naar een nieuwe bestemming, alleen Rutte en een aantal van de 27 regeringsleiders weten nog niet waar zich dat bevindt en hoe ze daar moeten komen. Verwacht van Rutte niet dat hij daar een sturend traject voor uitzet. Zoals hij zelf op 2 september 2013 al zei, in de Rode Hoed in zijn H.J. Schoo-lezing, dat we inhoudelijk geen wonderen van hem mochten verwachten. ‘Visie is als de olifant die het uitzicht belemmert’. ‘Als visie een blauwdruk voor de toekomst betekent, dan verzet alles wat liberaal is in mij zich daartegen.’ Geen vergezichten dus, maar een dringende oproep bestaande zekerheden los te laten en ons open te stellen voor veranderingen. De rode draad bij dat alles: een terugtredende overheid en een burger die zelf meer initiatief neemt. Rutte vatte nog maar eens samen wat voor hem de kern van politiek bedrijven is: goed kiezen met schaarse middelen. En dat maakte hij waar: een beleid dat niet op de toekomst is gericht. Rutte, de onderhoudsmonteur en wars van ieder leiderschap. De toekomst van Europa ligt niet in de verdeeldheid maar in het streven naar gezamenlijke doelen. Ik noem ze ’de fundamenten voor de volgende generatie’. Iedereen is er wel van overtuigd dat de politiek nu geen tijd meer mag verliezen in het ‘traject naar het volgende station’. Alleen Rutte, gesteund door Timmermans, gaat voor ons nationale belang en frustreert een Europese aanpak. Zo was hij afgelopen maandag, op het moment dat in Brussel de Brexit-onderhandelingen van start gingen, in Warschau, om nieuwe bondgenootschappen te smeden binnen de EU. Dat deed Rutte samen met de premiers van België en Luxemburg, die informeel overlegden met de leiders van Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije over de toekomst van de EU, na de afscheiding van Groot-Brittannië. De ontmoeting van de Beneluxtop met de ‘Visegrad Vier’ was volgens Rutte een ‘open en eerlijk gesprek’, waarbij gelijkgezindheid werd gevonden over de inzet bij de brexitonderhandelingen en de interne markt. Migratie en de verdeling van de lasten daarvan tussen de EU-landen bleef zoals verwacht een splijtzwam. ‘Het is belangrijk om in alle samenstellingen bij elkaar te komen, formeel en informeel, en verder te kijken dan traditionele buurlanden en partners’, aldus Rutte. ‘De toekomst van de EU wordt door alle 27 lidstaten gemaakt’. Een groot succes werd de meeting niet. Twee dagen later vond in den Haag een mini-top plaats met Mark Rutte als gastheer. Aanwezig waren opnieuw de premiers van de Benelux-landen, Zweden en de drie Baltische staten. Denemarken en Finland hadden afgevaardigden gestuurd. Oostenrijk was er niet. Mogelijk zien zij in het initiatief van Rutte een bedreiging voor de herstart van de Frans-Duitse as. Opnieuw kwam op tafel de zoektocht naar een nieuw evenwicht in de EU, nadat de Engelsen zijn uitgestapt. Rutte zoekt bondgenoten binnen de EU om te voorkomen dat er een Duits/Frans leiderschap ontstaat en Brussel de Europese Unie gaat aansturen. Bekend is dat Rutte wars is van opgelegd gezag en streeft naar Europa van de 27 EU-staten. Nadelig van die statenstructuur is dat er geen helder beleid wordt gevoerd want bij alles wat wordt besloten moet unanimiteit bestaan. Dat betekent dat het beleid dat wordt gevoerd is afgestemd op de zwakste schakels. Daar moeten we vanaf. Op de ingeslagen weg voortgaan eindigt in een desillusie. 22 en 23 juni 2017 vond in Brussel een EU-top plaats. Op de agenda staan onder meer onderwerpen als de bescherming van Europeanen: tegen terreurdreigingen, illegale migratie en ongecontroleerde globalisering. Tijdens de eerste werksessie praten de regeringsleiders vanaf 15.30 uur over veiligheid, defensie en contra-terrorisme. Onder het genot van het diner komen het klimaatakkoord van Parijs en de verhoudingen met de VS, Turkije en China ter sprake, evenals de situatie in Oekraïne. Tegen het toetje mag de Britse premier Theressa May uitleg geven over de Britse positie in de brexit-onderhandelingen. Na het diner ging het overleg zonder May verder, waar overeenstemming werd bereikt over de te volgen procedure voor de verhuizing van de twee EU-agentschappen, het Europese Geneesmiddelenbureau (EMA) als de Europese Bankautoriteit (EBA), thans nog gevestigd in Londen naar andere lidstaten. In november wordt bepaald welke 2 van de ruim 20 aangemelde steden een EU-agentschap krijgen. Het voorstel van de Britse premier Theresa May om de rechten van EU-burgers in het Verenigd Koninkrijk na de Brexit in te vullen is “beneden verwachting”. Dat zei EU-president Donald Tusk, na afloop van de EU-top in Brussel van 22/23 juni 2017. Volgens Tusk bestaat het risico dat met de plannen van May de positie van EU-burgers verslechtert. Ook andere leiders liepen bepaald niet over van enthousiasme. Dit is geen doorbraak, zei bondskanselier Angela Merkel. De Belgische premier Charles Michel vindt het voorstel vaag en premier Mark Rutte heeft nog ”duizend vragen”. Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker reageerde met: “Deze eerste stap is nog niet voldoende”. Vertegenwoordigers van de 3 miljoen EU-burgers die in het Verenigd Koninkrijk wonen, hadden er geen goed woord voor over. May stelt voor dat EU-burgers die vijf jaar of langer legaal in het Verenigd Koninkrijk wonen, een verblijfsstatus krijgen na het Britse vertrek uit de EU. Ze noemde het een ”fair” voorstel. Er is echter nog veel onzeker. De Britten komen later met meer details. Verder is afgesproken dat de 27 EU-lidstaten op militair terrein meer met elkaar gaan samenwerken, maar wat is zo’n voornemen waard zolang het papieren afspraken zijn. Het gaat om zogenaamde Permanente Gestructureerde Samenwerking, dat al tien jaar bestaat, maar veel verder dan dat groepjes landen iedere twee jaar eenheden formeren van in totaal 3000 militairen, die paraat staan voor vredesmissies die in al die jaren nog nooit zijn ingezet. Eerst zien dan pas geloven. De regeringsleiders spraken ook over het migratie-dossier. Ze willen economische migranten sneller en vaker terugsturen door meer landen in Afrika als ‘veilig’ te bestempelen. Berlijn pleit al maanden voor een dergelijke versoepeling van de regels. Duitsland kampt met ruim 400.000 migranten die uitgezet moeten worden omdat ze geen recht op asiel of bescherming krijgen. Volgens Duitsland – gesteund door Frankrijk en Nederland – is de EU veel te voorzichtig bij het beoordelen welke Afrikaanse landen geschikt zijn om migranten terug te nemen. Nu wordt duidelijk waarom de informatie van het motorblok met GL mislukte. Klaver eiste meer helderheid over ‘veilige landen’ en kreeg dat niet van Rutte. De Europese asielregels zijn strikter dan de Geneefse Conventie en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, aldus Berlijn. De EU-leiders stemden er mee in dat er een einde moet komen aan het ‘vergulden’ door de EU van de internationale voorschriften. De Europese Commissie stelde vorig jaar voor bestaande asielwetten te versoberen. In die plannen – waarover de lidstaten zich momenteel beraden – staat al dat de lidstaten asielverzoeken moeten afwijzen van migranten die op hun reis naar Europa een veilig land zijn gepasseerd. De leiders gaan nu een stapje verder en willen soepeler criteria voor wat een veilig land is. Volgens Europa is dat nodig om het terugkeerbeleid te versterken. De meeste migranten die in Italië arriveren, komen niet in aanmerking voor een asielstatus. De EU zet Afrikaanse landen meer en meer onder druk om migranten terug te nemen en tegen te houden. Voorbeeld voor dergelijke migratieakkoorden is de EU-Turkijedeal uit 2016, toen Ankara instemde met de terugkeer van veelal Syrische vluchtelingen die de oversteek naar de Griekse eilanden hadden gemaakt. Nederlands premier Rutte voerde samen met Duits bondskanselier Merkel de onderhandelingen daarover. Hoewel fel bekritiseerd door vluchtelingenorganisaties – die Turkije niet als een veilig land beschouwen – maakte het akkoord wel een einde aan de vluchtelingenstroom via Turkije. Om de onderhandelingen met de Afrikaanse landen te bespoedigen, dringen de regeringsleiders aan op een gezamenlijke lijst van ‘veilige landen’. Volgens betrokkenen zullen Tunesië en Egypte daar zeker op staan. Libië, vanwaar de meeste migranten naar Italië oversteken, niet. Er zijn drie regeringen in Libië die elkaar bestrijden waardoor mensensmokkelaars nagenoeg vrij spel hebben. De EU is daarom steeds actiever in de buurlanden van Libië om de migratiestroom in te dammen. Zo hebben afspraken met Niger het aantal migranten op doorreis naar Europa verlaagd van 70.000 naar 5.000 per jaar. De Europese leiders beloofden tevens meer Libische kustwachten te trainen en van schepen te voorzien. Als de Libische kustwacht de migranten oppikt uit hun wrakke bootjes worden ze teruggebracht naar Libië. Als Europese schepen dat doen, gaan ze naar een EU-land (meestal Italië) waar hun eventuele asielaanvraag in behandeling moet worden genomen. De regeringsleiders hebben moeten constateren dat, ondanks de inzet van de EU, de migratiestroom vanuit Afrikaanse landen via Libië tot dusverre niet is afgenomen. Gisteren zou, in aanwezigheid van ECB-president Mario Draghi, vanaf 10.00 uur de toestand van de economie doorgenomen worden en komt ook het handelsbeleid ter sprake. Na afloop is geen enkele informatie over het besprokene met de president van de ECB naar buiten gekomen. Vreemd, uitermate vreemd. Het sluitstuk van de top was een discussie over een digitale visie op Europa.

De Franse president Macron streeft, net als zijn voorgangers, naar een muntunie met een eigen begroting, die een Europese minister van financiën kan gebruiken om de economieën in de eurozone naar elkaar toe te laten groeien. Dat staat haaks op de Duitse (en Nederlandse) visie dat convergentie moet komen van begrotingsdiscipline en structurele hervormingen in de lidstaten zelf. Maar zoals de jonge Franse president deze week hovaardig opmerkte, ‘heeft hij het gevoel dat Duitsland dit niet zal afwijzen, hoewel bondskanselier Angela Merkel in september nog langs de kiezers moet. Ze laat merken dat dit inderdaad het geval is. Al voegt ze er zuinigjes aan toe dat de risico’s — de schulden — voor eigen rekening moeten blijven. Maar door al haar toespraken de afgelopen maanden loopt een rode draad: de combinatie van Trump, Poetin en Brexit betekent dat het uur U voor Europa heeft geslagen. De Frans/Duitse as gaat zich inzetten voor meer macht voor Europa en minder voor de lidstaten. Den Haag is er niet gerust op. Voor Nederland was het Britse lidmaatschap van de EU een verzekeringspolis tegen protectionisme, Brusselse regelzucht en Franse intriges om Europa los te weken van de NAVO. Voorspellingen over de uitkomst van de Brexit zijn na de verkiezingen hachelijker dan ooit. Maar het pijnlijke gestuntel van Theresa May is een symptoom van een dieperliggende kwaal. Het lijkt onvermijdelijk dat het Verenigd Koninkrijk op grotere afstand van de EU komt te staan en verder aan gewicht en invloed zal inboeten. (bron: FD) Al met al wordt wel duidelijk dat er enig verzet binnen de EU ontstaat naar een mogelijke greep naar de macht door Macron en Merkel. Zij willen stappen voorwaarts zetten naar een Nieuw Europa, dat macht weghaalt bij de lidstaten richting Brussel. Onderdeel daarvan is het feit dat de Fransen niet langer hun economie willen sturen vanuit begrotingsdisiplines, zoals Dijssel die de afgelopen jaren heeft opgelegd. Ik verwacht dat we over een jaar daar meer over kunnen zeggen. Het houdt ook verband met het monetaire beleid van de ECB in 2018. Premier Mark Rutte komt nu met een financieel voorstel, een materie waar hij nog nooit blijk van heeft gegeven daar ‘kaas van te hebben gegeten’. Bij een debat in de Tweede Kamer komt hij met het idee om voortaan eerst af te schrijven op staatsleningen, voordat een euroland noodsteun kan krijgen. Op papier is dat een adequate methode om risico beter te beprijzen, maar zo’n mechanisme kan er ook toe leiden dat een euroland in een neerwaartse spiraal terechtkomt, die een bail-in onvermijdelijk maakt. Om die reden zit de ECB er waarschijnlijk niet op te wachten, nog afgezien van de risico’s die vooral nationale centrale banken zouden lopen als de door de ECB en/of de 19 nationale centrale banken (zoals DNB) opgekochte leningen worden afgewaardeerd. Het lijkt eerder een spontane poging om verwarring te zaaien dan een serieuze inzet bij het debat over de toekomst van de euro. En wat mij betreft is het een voorzet om de rekening van slecht financieel beleid van de eurolanden af te schuiven naar de centrale bank(en).

Het is maar de vraag hoe de premier van het volgende kabinet gaat reageren op een voorstel van de EC over de aanpak van belastingontwijking. Een nieuwe meldplicht moet belastingadviseurs afschrikken. Ook in de Nederlandse belastingadviespraktijk zit de schrik er goed in. „Deze richtlijn gaat heel erg ver.” Als het aan de Europese Commissie ligt, worden advocaten, belastingadviseurs en andere tussenpersonen straks verplicht om fiscale structuren met een risico op belastingontwijking te melden. EU-commissaris Pierre Moscovici (Belastingen) riep deze week de lidstaten op snel in te stemmen met zijn voorstel om belastingontwijking via belastingadviseurs en andere tussenpersonen aan te pakken. Consulenten, bankiers, accountants en advocaten die fiscale constructies via het buitenland voor hun klanten opzetten om minder belasting te hoeven afdragen, worden in het voorstel verplicht die te melden bij hun nationale belastingdienst. Ook dringt hij aan op ,,forse sancties” tegen personen die dit weigeren. De Franse eurocommissaris stelt dat de EC ,,door de onthullingen over belastingschandalen weet dat deze tussenpersonen een centrale rol spelen bij belastingontwijking. Zij verdienen daar gigantisch aan, zei Moscovici. Wanneer de tussenpersoon gebonden is aan beroepsgeheim, of niet in de EU is gevestigd, dan geldt de meldingsplicht voor de belastingplichtige zelf, stelt Moscovici voor. Deze meldplicht moet er voor zorgen dat landen in een vroeg stadium mazen in de wet kunnen dichten die gebruikt worden bij agressieve belastingplanning. Om vast te kunnen stellen of sprake is van een risicovolle structuur heeft de commissie een aantal kenmerken geformuleerd. Zo zou bij iedere grensoverschrijdende betaling die fiscaal aftrekbaar is al een alarmbel moeten afgaan. Volgens Arjo van Eijsden, partner bij belastingadvieskantoor EY, gaat het om „nagenoeg elk belastingadvies waarin een grensoverschrijdend effect zit.” Hij maakt zich zorgen over de gevolgen voor zijn praktijk. „Dit wordt heel veel papierwerk, en daar wordt de belastingdienst in Nederland ook niet vrolijk van.” Onduidelijk blijft verder of belastingadviseurs persoonlijk aansprakelijk zijn als zij niet melden, of bedrijfsfiscalisten buiten de regeling vallen en hoe Nederland de richtlijn zal implementeren. Het Commissie-voorstel zal naar verwachting in grote lijnen op steun kunnen rekenen van de EU-landen. Ook Nederland was voorstander van een meer gecoördineerde aanpak van belastingontwijking. Nederland speelt op twee velden. Ja, Nederland wil af van het logo van Belastingparadijs, maar anderzijds mag het niet leiden naar lagere belastinginkomsten. Het wil niet zeggen dat het kabinet het plan nu ook één op één over zal willen nemen. Over hoeveel belastinggeld de EU-landen jaarlijks mislopen als gevolg van ontwijking dan wel ontduiking van belastingbetaling van grote ondernemers, fiscale entiteiten en rijke burgers middels belastingparadijzen schat het Europese Parlement op tussen de €50 en €70 mrd. Een ander onderzoek komt hoger uit: €173 mrd. In ieder geval gaat het om veel geld. Het gaat om fiscaal aantrekkelijke tarieven die ontstaan door in twee verschillende Europese landen af te rekenen, door het opzetten van onbemande vennootschappen. Amsterdam is de thuishaven van meer dan 20.000 zogenaamde brievenbusfirma’s, die gezamenlijk zo’n €4383 mrd doorsluizen naar belastingparadijzen hier ver vandaan. Brievenbusfirma’s zijn papieren hulzen van bedrijven die elders fysiek zijn gehuisvest, maar officieel in Nederland zitten wegens een zeer gunstig fiscaal klimaat. De belastingtarieven die worden betaald door die papieren entiteiten zijn extreem laag, tarieven die niet beschikbaar zijn voor de gewone burger en gewone bedrijven. Die betalen gewoon de volle mep. “Politiek Den Haag prijst ons vestigingsklimaat voor papieren bedrijven die ons land gebruiken om fiscale voordelen te realiseren. De werkgelegenheid voor hoogopgeleide fiscalisten, notarissen, bankiers, accountants en advocaten wordt genoemd, die het fiscale traject oplevert. Maar in wezen gebeurt er helemaal niets”, zegt de financieel journalist Arno Wellens voor het kantoor van een Portugese miljardair aan de gracht. “Deze bankier investeert in Angola, maakt daar 40 miljoen winst, maar betaalt slechts €87.000 aan belasting hier, omdat hij in Amsterdam een kantoortje heeft.” Meestal een lege ruimte met een kamerplant. Wellens doet al jarenlang onderzoek naar belastingontduiking. In zijn boek ‘Het euro evangelie’ waarschuwt de journalist voor de expansie van de Europese Unie, die volgens hem moet stoppen. Met associatieverdragen tussen de EU en Oekraïne en Moldavië doe je gewoon zaken met de maffia. “Die kunnen het vrije verkeer van kapitaal gebruiken om hun geld hier te stallen. Zowel de president van Oekraïne als de premier van Moldavië heeft hier zo’n kantoortje in Amsterdam. Met de belasting die ze hier besparen wordt in Den Haag gelobbyd voor zulke verdragen. Het is allemaal legaal, maar zo haal je corruptie naar Nederland.” Op de Zuidas wordt de tocht zelfs even spannend. Om daadwerkelijk in zo’n kamerplantkantoor te kunnen kijken moeten de deelnemers stiekem langs de receptie en bewaking van zo’n kantoorkolos glippen. Op de elfde verdieping aangekomen herhaalt Wellens zijn grapje nog een keer. “Achter het glas zien jullie een staalfabriek uit Oekraïne met een balanswaarde van 2,2 miljard.” De vraag is niet meer of de Europese Unie dit aan de 27 lidstaten wil toestaan. Iedereen is het er wel over eens dat hier een einde aan moet komen behalve die lidstaten die er goed aan verdienen. Hoogleraar Daniel Smit van de Universiteit Tilburg (KUT) en fiscalist bij Ernst&Young stelt dat internationale fiscale structuren a priori “niet perse fout zijn. De conclusie kan zijn dat een voorgestelde structuur eenvoudig is toegestaan”. Een hoogleraar die grote onzin uitkraamt. Het is waar dat zowel de EC als de 27 lidstaten onvoldoende kennis van zaken hebben over de fiscale trucs die fiscalisten wereldwijd bedenken. De Nederlandse fiscus is niet bij machte alle aangiften van die zogenaamde bedrijven te toetsen op legitimiteit. Het wetsvoorstel van de EC gaat uit van de adviezen van de OESO uit 2013 om belastingstelsels transparanter en effectiever te maken en bedrijven daar belasting te laten betalen waar ze produceren en hun bedrijfsresultaten maken. Het streven moet zijn dat bedrijven investeringen toetsen op basis van economische motieven en niet op fiscale. Er zijn critici, veelal uit de trustsector zelf (wiens brood men eet, diens woord men spreekt), dat het om legale constructies gaat. Er wordt gebruik gemaakt in verschillen in belastingtarieven en belastinggrondslagen tussen EU-lidstaten. Maar over de gevolgen van opgezette fiscale routes, waaronder het wegsluizen van geld naar exotische belastingparadijzen, wordt gezwegen. De voorzet van de EC om partijen (fiscale juristen, advocaten, trustbedrijven, accountants, bankiers, notarissen, consulenten) die participeren in deze fiscale producten aansprakelijk te stellen door hen een meldingsplicht op te leggen, is niet met jubel ontvangen.

Nederland is Duitsland gepasseerd als innovatieleider in de EU en staat nu op de vierde plaats. Als het om innovatiekracht in Europa gaat, staat Zweden staat aan de top in het deze week gepubliceerde Europese Innovatie Scorebord van de Europese Commissie. Het scorebord gebruikt graadmeters als publiek-private samenwerking, digitalisering, kwaliteit van studies en de werkgelegenheid in innovatieve bedrijven en op universiteiten. Innovatieleiders zijn de landen die minimaal 20% boven het Europese gemiddelde scoren. Dat zijn naast Nederland (29,5%), Zweden en Duitsland ook Denemarken, Finland en Groot-Brittannië”. Demissionair-minister Henk Kamp (Economische Zaken) noemt in een reactie de intensieve samenwerking tussen bedrijven, kennisinstellingen en overheden als reden waardoor de innovatiekracht en daarmee het concurrentievermogen van Nederland de afgelopen jaren verder is versterkt. Maar hij waarschuwt ook, dat als Nederland aan de Europese top wil blijven, er ,,actie” nodig is. ,,Onze publieke investeringen in innovatie liggen boven het Europese gemiddelde, maar de eigen investeringen van Nederlandse bedrijven liggen daar onder”, aldus Kamp. Maar daar ligt een spanningsveld. Het bedrijfsleven wil wel investeringen doen voor de toekomst maar alleen als de politiek eerst gaat investeren in de fundamenten van Europa 2.0. En dat zegt Kamp niet toe. ,,Het is nu belangrijk dat juist ondernemers extra gaan investeren in innovatie.” In 2016 behaalde Nederland de aanduiding ‘innovatieleider’ voor het eerst. Volgens EU-commissaris Elzbieta Biekowska (Industrie) blijft de Europese industrie vernieuwen. ,,De EU loopt echter nog steeds achter op de wereldleiders.” De achterstand op de VS en Canada wordt weliswaar kleiner, maar Japan en Zuid-Korea lopen verder uit.

Opnieuw wordt er aan de alarmbel getrokken door misstanden in de jeugdzorg. Het lukt maar niet om suïcidale jongeren de zorg te bieden die ze nodig hebben. Daarvoor Zijn de wachtlijsten te lang. De verplaatsing van de aansturing van de jeugdzorg van nationaal naar lokaal heeft de uitvoering sterk geadministreerd zowel ambtelijk als in de verslaglegging van de behandelaars. Ouders zijn ten einde raad. Een aantal gemeenten hebben onvoldoende budget om aan de noodkreten vanuit de sector en de familie van de betrokken jongeren te kunnen voldoen. En wat doet de politiek? Vooralsnog nergens. Noodkreten om hulp worden van het kastje naar de muur gestuurd. Demissionair staatssecretaris Van Rijn wil dat er snel een oplossing komt voor het tekort aan opvangplekken voor tieners in psychische nood. Hij gaat “indringende” gesprekken voeren met gemeenten en zorgaanbieders over de kwestie. De staatssecretaris wil dat gemeenten meer opvangplekken regelen en dat ook zorgaanbieders actief op zoek gaan naar oplossingen,desnoods in een andere regio dan waar het kind woont. 

PvdA-staatssecretaris Van Rijn vindt de ouderenzorg een kroonjuweel van de Nederlandse samenleving is. “En ik voelde mij de hoeder van het kroonjuweel”. In het radiogesprek met Wilma Borgman en Max van Weezel zegt Van Rijn dat het weleens door zijn hoofd spookt dat zijn portefeuille, de zorg, mede de oorzaak is voor het grote zetelverlies van de PvdA. Toen hij deze functie aanvaardde wist hij dat je hier niet populair van zou worden. Het waren tropenjaren voor Van Rijn, hervormen en bezuinigen tegelijk vond hij af en toe “waardeloos”. Hij is er trots op dat hij de voorgenomen bezuiniging op de verpleeghuiszorg heeft kunnen omdraaien en daarvoor juist extra geld heeft binnengehaald. De typeringen dat hij een kille bezuiniger is en een menselijke rekenmachine raken hem nog steeds. “Ik wil geen politicus zijn met een dikke huid. Een dikke huid en cynisch worden is precies wat ik wil vermijden”, zegt Van Rijn. Want daardoor hoor je terechte kritiek ook niet meer goed, legt hij uit. Hij noemt zichzelf een rustig type, al stormt het ook af en toe in zijn hoofd. Maar hij is niet van plan om zich anders voor te gaan doen omdat anderen hem daartoe uitdagen. “Authenticiteit is ook wat waard.” Toen uitgerekend zijn vader in het nieuws kwam met klachten over de zorg voor zijn dementerende vrouw had Van Rijn maar één doel voor ogen. “Mijn vader een beetje uit de wind houden.” Zijn vader had het zo helemaal niet bedoeld en Van Rijn zag dat alle media-aandacht erg zwaar voor hem was. Dat zijn adviseurs Van Rijn ontraadden om naar het televisieprogramma Pauw te gaan kon hem niks schelen. “Ik dacht: dan gaat het in ieder geval over mij en niet over mijn vader en moeder.” Zijn werk als staatssecretaris zorgt normaal gesproken juist voor een afstand tot zijn privéleven. Van Rijn: “Het is een baan waarin je op maandag zegt: ik geloof dat we elkaar op vrijdag weer zien.” Doordeweeks werkt hij van 07.00 uur ‘s ochtends tot 02.00 uur ‘s nachts. Hij gaat de samenwerking met minister Schippers heel erg missen, zegt hij. Ze hadden een andere manier van werken, maar het onderlinge vertrouwen was groot. De zorg ook voor volgende generaties betaalbaar houden, dat is wat zij allebei voor ogen hadden. De demissionaire-staatssecretaris vindt dat er nu minder over systemen en meer over mensen wordt gesproken. Naast zorgverlening is kwaliteit van leven nu ook onderwerp van gesprek. Hij denkt dat mensen dat nu wel gaan zien. Ik snap helemaal niets van de redenatie van deze staatssecretaris. Hij heeft een plaat voor zijn kop als hij zegt zijn uitvoering van het zorgbeleid politiek grote schade aan zijn partij heeft toegebracht. Maar niet hij alleen is daarvoor aansprakelijk. Ik denk dat Samsom en Asscher daar medeverantwoordelijk voor zijn. Van Rijn prijst zichzelf de hemel in dat hij de bezuinigingen om heeft weten te keren, maar hij zegt er niet bij hoeveel verpleeg- en verzorgingshuizen hij heeft gesloten. Dat het verleggen van de uitvoering van zorg naar de gemeenten tot meer bureaucratie voor de behandelaars heeft geleid en er minder zorg kan worden verleend. Nee, van Rijn dit was een grote misslag. Alleen het pgb-dossier had veel eerder moeten worden gesaneerd. Dat zijn demente moeder niet de verzorging kreeg die ze nodig had, was erg, maar dat zijn vader dat aan de grote klok had gehangen. Zijn vader had dat eigenlijk helemaal niet bedoeld. Deze man krijgt voor het uitvoeren van zijn opdracht een dikke onvoldoende en dat moet hij zich realiseren.

De Belastingdienst heeft openbaar gemaakt dat een bedrag van €1,6 mrd openstaat aan ten onrechte uitgekeerde toeslagen. Het gaat om geld dat sinds 2006 aan burgers is uitgekeerd voor onder meer huur- en kinderopvangtoeslag. Ruim een derde van het uitstaande bedrag, €586 mln, staat bij de Belastingdienst in de boeken als oninbaar. Dat komt volgens een woordvoerder van de Belastingdienst omdat ontvangers van de toeslagen het geld niet kunnen missen, bijvoorbeeld omdat ze in de schuldhulpverlening zitten. In Nederland krijgen zo’n 6,8 miljoen huishoudens een of meerdere toeslagen, zoals huurtoeslag, zorgtoeslag, kinderopvangtoeslag of een kindgebonden budget. In totaal is er vorig jaar €12 mrd uitgekeerd aan toeslagen. Bij de kinderopvangtoeslag staat nog een bedrag open van 565 mln. Daarna volgen de huurtoeslag en de zorgtoeslag waar respectievelijk nog €483 en €415 mln geïnd dienen te worden. Sinds vorig jaar gaat er wel veel minder fout bij het uitkeren van toeslagen. Hoeveel precies is nog niet duidelijk omdat de definitieve cijfers nog niet bekend zijn. Dat er nog altijd veel geld onterecht wordt uitgekeerd aan toeslagen, heeft volgens de Belastingdienst verschillende oorzaken. Veel mensen hebben moeite om hun inkomen vooraf goed in te schatten. Of ze geven wijzigingen van het inkomen te laat door. Ook mensen die naar het buitenland vertrekken of overlijden krijgen soms ten onrechte toeslagen doorbetaald. Regelrechte fraude komt minder vaak voor. In het tijdperk 2006-2016 zijn €121 mrd aan toeslagen uitgekeerd, waarvan onterecht €20 mrd, waarvan €18,4 is terugbetaald. De grootste fout die de politiek heeft gemaakt dat toeslagen niet worden uitgekeerd op basis van het inkomen maar dat aannames werden gedaan. Achteraf wordt dat berekend op hoeveel toeslag aanspraak kon worden gemaakt in het voorgaande jaar en hoeveel er geld er moet worden terugbetaald aan de fiscus dan wel alsnog wordt uitgekeerd. Burgers die in financiële problemen verkeren kunnen niet altijd geld terugbetalen.

Verzekeraar Nationale Nederlanden heeft een hoger beroep over de compensatie van een woekerpolis-klant verloren. De verzekeraar kreeg van klachteninstituut Kifid te horen dat niet aan de informatieplicht was voldaan en de zogenaamde eerste kosten niet in rekening gebracht hadden mogen worden. Daarnaast rekende NN een te hoge overlijdensrisicopremie. In een vervolgprocedure buigt de beroepscommissie van Kifid zich daar nog over. Volgens belangenorganisatie Wakkerpolis NNclaim, die de klant in deze procedure bijstond, biedt de uitspraak voor alle klanten van een NN-woekerpolis sinds 1990 de mogelijkheid om de eerste kosten terug te eisen. Het zou gaan om gemiddeld 5.500 euro voor 500.000 klanten, in totaal 2,75 miljard euro. De overlijdensrisicopremiekosten vallen volgens advocaat Adriaan de Gier van Wakkerpolis vermoedelijk net zo hoog uit. NN Group stelt zelf dat het de uitspraak zal nakomen ten aanzien van de individuele klant waarvoor de uitspraak geldt. Het bedrijf houdt vast aan het standpunt dat het ‘de financiële gevolgen van het dossier beleggingsverzekeringen op dit moment niet betrouwbaar’ kan inschatten. Een woordvoerder zegt dat het om een ‘individuele zaak met specifieke kenmerken’ gaat. Of de verzekeraar een voorziening treft voor verdere schade, kon hij nog niet zeggen. Wakkerpolis NN Claim en de Consumentenbond kondigden eerder dit jaar al aan een collectieve claim tegen NN in te dienen. Dat volgde op de eerdere keer dat Nationale-Nederlanden in het ongelijk was gesteld. De verzekeraar meende echter dat Kifid een uitspraak van het Europese Hof van Justitie verkeerd interpreteerde en tekende beroep aan. De collectieve claim bij de rechtbank gaat nog door, zegt De Gier namens Wakkerpolis. Ook stapt Wakkerpolis met ‘enkele duizenden’ zaken naar het Kifid. ,,Dat zijn door deze uitspraak hamerstukken geworden.” De woekerpolisaffaire houdt de gemoederen in de financiële wereld al jaren bezig. De afgelopen decennia verkocht Nationale-Nederlanden 700.000 zogeheten woekerpolissen. ,Deze beleggingsverzekeringen vertonen gebreken waardoor ze maar een fractie opbrengen van wat de verzekerden in het vooruitzicht was gesteld’, aldus de vereniging Woekerpolis.nl. De gedupeerden vinden dat de verzekeraar tekort is geschoten in zijn informatieplicht bij de verkoop van deze verzekeringen. In 2006 kwam aan het licht dat bij veel beleggingsverzekeringen veel te hoge kosten in rekening zijn gebracht. Claimorganisaties proberen gedupeerden sindsdien te mobiliseren om schadevergoedingen los te krijgen bij de verzekeraars. Dat proces verloopt echter zeer traag en er lopen verschillende juridische procedures door elkaar heen.

De 34 grootste banken uit de Verenigde Staten blijven bij een zware recessie overeind staan. Dat concludeert de Amerikaanse centrale bank, de FEDeral Reserve, na een stresstest van het bankwezen in de VS. De FED toetste de verliezen van de banken bij een economische crisis, waarbij de werkloosheid in de VS met 5,25% bijna zou verdubbelen naar 10% van de beroepsbevolking. In het rampscenario voegde de FED er ingestorte vastgoedprijzen en zware verliezen op bedrijfsleningen aan toe. Bij elkaar zouden de 34 grootste banken uit de VS bij zo’n crisis voor $383 mrd aan verliezen moeten afschrijven. Gemiddeld genomen zou hun belangrijkste kapitaalbuffer, de tier-1, van 12,5% naar 9,2% dalen. Bij een lichte recessie zou deze buffer naar 10,7% zakken. De FED toonde zich tevreden over de resultaten van de zevende bankenstresstest die sinds 2009 werd uitgevoerd na invoering van de strenge bankenwet Dodd-Frank Act. „Deze uitkomst laat zien dat onze grote banken goed gekapitaliseerd blijven tijdens een zware recessie”, concludeerde gouverneur Jerome Powell. „Zij kunnen in tijden waarin huishoudens en bedrijven het zwaar hebben toch geld blijven uitlenen.” De Amerikaanse president Donald Trump beloofde meerdere malen een einde te maken aan de Dodd-Frank Act. Volgens hem zijn de strenge regels die zijn voorganger Barack Obama instelde verstikkend voor banken en de economie.

Het doek valt voor twee Italiaanse banken die al geruime tijd in financiële problemen zitten: Banca Popolare di Vicenza en Veneto Banca. De Europese Centrale Bank (ECB) ziet geen oplossing meer voor de financiële instellingen en laat weten dat zij via een procedure onder Italiaans recht zullen worden afgewikkeld. De ECB stelt dat de twee banken ruim de tijd hebben gekregen om met plannen te komen om hun kapitaaltekorten aan te zuiveren. Geen van de twee heeft evenwel een geloofwaardige oplossing kunnen aandragen. Ingrijpen door de ECB is niet aan de orde, onder meer omdat het kleine banken betreft die geen sleutelrol vervullen in het Italiaanse financiële stelsel. Daarom is de financiële stabiliteit volgens de toezichthouder niet in het geding. De Italiaanse overheid heeft lang geprobeerd te voorkomen dat de banken failliet zouden gaan, omdat veel schuldeisers met lege handen komen te staan. Spaartegoeden zijn in principe veilig (tot €100.000) maar beide banken hebben in het verleden veel achtergesteld schuldpapier verkocht aan particulieren, die geen weet hadden van de risico’s die daar aan kleefden. Europese regels schrijven voor dat schuldeisers moeten bloeden als een bank omvalt en niet, zoals tijdens de financiële crisis in 2008 een aantal keren gebeurde, de belastingbetaler. Eventuele hulp moest dan ook komen van andere banken. Die bleken evenwel niet bereid de grote financiële gaten bij de twee banken te dichten. De Italiaanse regering houdt vandaag een spoedberaad over de ontmanteling van twee noodlijdende banken. Premier Gentiloni wil zo snel mogelijk een decreet uitvaardigen waarmee Veneto Banca en Banco Populare di Vicenza kunnen worden geliquideerd. De Italianen kunnen niet anders meer, nu de Europese Centrale Bank het vertrouwen in de twee banken heeft opgezegd. Diverse reddingspogingen, waaronder volgens Reuters eentje met maar liefst vier private-equitypartijen, zijn mislukt. De plannen die de banken zelf hebben geschreven zijn niet geloofwaardig, oordeelt de toezichthouder. Nu moeten de gezonde en ongezonde delen van de twee banken van elkaar worden gescheiden. De financiële markten wachten in spanning af hoeveel last de Italianen zullen houden van de rommelleningen op de balansen van Veneto en Vicenza. De ontmanteling van de banken is daarmee in zekere zin ook een stresstest voor de derde economie van de eurozone. De rekening van de ontmanteling komt deels bij de overblijvende banken terecht, maar deels ook bij de Italiaanse belastingbetaler. De Financial Times komt tot een schatting van €10 miljard. Intesa Sanpaolo, de grootste en volgens kenners meest gezonde bank van Italië, heeft afgelopen week al aangeboden om de gezonde delen van de banken voor €1 over te nemen. Of dat aanbod nog steeds geldt, is onduidelijk.

In zijn wekelijkse column schrijft Prof. Dr Jacob Johan (Jaap) van Duijn, econoom, wetenschapper, bestuurder en buitengewoon hoogleraar, Ph.D. (Doctor of Philosophy) in Economics aan de Universiteit van Illinois te Urbana Champaign (UIUC) over het ‘krankzinnige beleid van de centrale banken’. Ik citeer <citaat> Onlangs haalde een private equity fonds, CVC Capital Partners, een recordbedrag van €16 miljard op bij Europese institutionele beleggers. Pensioenfondsen en andere beleggers zijn wanhopig op zoek naar rendement, en private equity is een van de weinige beleggingscategorieën die dit nog kan bieden. De ontwikkelde landen zwemmen in het geld, een gevolg van het krankzinnige beleid van de centrale banken, de grote ontwrichters van onze tijd. Er is veel meer geld dan er investeringsmogelijkheden zijn. En als er dan iets meer aanbod dan vraag is, gaat de prijs omlaag. Vandaar die extreem lage rentes. In Europa koopt de ECB iedere maand voor €60 mrd aan leningen op. Waarom een centrale bank dit doet in een tijd van hoogconjunctuur, is een raadsel. Het bedrag aan opgekochte leningen nadert nu de €2 biljoen (= €2000 mrd). De partijen die al die leningen aan de ECB hebben verkocht, gaan weer op zoek naar andere beleggingen: aandelen, onroerend goed, obligaties, private equity. Door al die zeeën van geld wordt de prijs van die andere beleggingscategorieën opgedreven en gaan de verwachte rendementen ervan omlaag. De waardering van Amerikaanse aandelen is nu hoger dan aan de vooravond van de crash van 1929. Alleen tijdens de internetzeepbel van 1999/2000 waren ze nog duurder. De zakenbank Credit Suisse heeft uitgerekend dat de gemiddelde waardering van aandelen, vastrentende waarden en onroerend goed nu de hoogste is in tachtig jaar. Dat betekent dat de rendementen waar beleggers voor de komende jaren op kunnen rekenen heel laag zijn, en waarschijnlijk gedurende enige tijd ook negatief zullen zijn. En dit alles dankzij Draghi en Yellen. De lage rente heeft uiteraard ook effect op het leengedrag. Vorig jaar is wereldwijd voor recordbedragen geleend. Het gaat om circa $5000 mrd. Ondernemingen gebruiken dit geld vaak helemaal niet om investeringen mee te doen, maar om aandelen in te kopen en dividend uit te keren. De inkoop van eigen aandelen krikt de winst per aandeel op en is dus goed voor de bonus van de ceo, maar waarde wordt er niet door gecreëerd. Sommige grote ondernemingen kunnen tegen negatieve rentes lenen (wat er op neer komt dat het geleende geld te zijner tijd niet volledig hoeft te worden terugbetaald), waarmee onze centrale banken van geld lenen dus een verdienmodel hebben gemaakt. In feite subsidieert Draghi bedrijven als Unilever en Volkswagen. Door al dit geleen neemt de wereldwijde schuldenberg ieder jaar verder toe. In 2000 was de omvang ongeveer $85 biljoen, in 2008 $175 biljoen en nu staan we op $215 biljoen. Gezien de lage groei in de wereld moeten we concluderen dat iedere dollar die wordt geleend, steeds minder toegevoegde waarde oplevert. Meestal hebben instellingen een lerend vermogen en wijzigen ze hun beleid als ze zien welke negatieve effecten het heeft. Dit geldt echter niet voor onze centrale banken. </citaat> Ik heb hier weinig aan toe te voegen.

©2017 hannesdewitte@gmail.com

Slotstand indices dd 23 juni 2017; week 26: AEX 519,50; BEL 20 3843,76; CAC-40 5266,12; DAX 30 12.733,41; FTSE 100 7424,13; SMI 9032,89; RTS (Rusland) 988,93; DJIA 21394,76; NY-Nasdaq 100 5803,106; Nikkei 225 20132,67; Hang Seng 25.679,23; All Ords 5754,60; SSEC 3,157.873; €/$ 1,1194; goud $1256,60; dat is €36.065,64 per kilo; 3 maands Euribor -0,331% (1 weeks -0,380%, 1 mnds -0,374%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,457%; 10 jaar VS 2,1634%. 10 jaar Duitse Staat 0,259%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,099.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.