UPDATE23092017/395 De Amerikaanse staatsschuld stijgt met $45.486 per seconde

Dit blog wordt gepost nadat de uitslag van de Duitse verkiezingen op hoofdlijnen bekend is. Aan de vooravond van de stemdag waren de verwachtingen: het CDU/CSU verliest zetels, maar Merkel blijft wel kanselier, ook de socialistische SPD zal met minder zetels genoegen moeten nemen. De opkomst van de extreem rechtse AfD, Alternative für Deutschland, komt met 10% tot 15% in de Bundestag, is de verwachting. Mogelijk scoren ook de extreemlinkse Die Linke, de liberale FDP en Die Grünen hoger. Als het van Merkel afhangt, werkt ze in haar vierde regering samen met de FDP. Als de peilingen correct zijn, halen CDU/CSU en FDP samen echter geen meerderheid. Dat doet de combinatie christendemocraten-groenen ook niet, zodat een zogenaamde Jamaica-coalitie (zwart-geel-groen) misschien een optie wordt. Er zijn vijf dossiers waarover Merkel geen of nauwelijks informatie aan de kiezers heeft verstrekt: het Sociale dossier: Duitsland zorgt slecht voor de ouderen. Een vorm van AOW kennen ze niet. Een deel van de ouderen moet tot hun dood blijven doorwerken; het Europa dossier: waar staat het Duitsland van Merkel in Europa, wat heeft ze de afgelopen vier jaar bereikt en hoe gaat ze verder met de Frans/Duitse as van MerCron (50/50) of MerkRon (60/40); het Financieel/Monetaire dossier: hoe groot zijn de vorderingen en de risico’s die Duitsland loopt in de Muntunie/ECB (de Duitsers leveren goederen en diensten aan Zuid-Europese landen waarvan ze, met de ervaringen uit de periode 2000-2007, zouden moeten weten dat het zeer twijfelachtig is of dat geleende geld ooit wordt terugbetaald), het Economische dossier: hoe heeft Merkel gesjoemeld met de Duitse en Europese eisen die aan de auto-industrie zijn opgelegd inzake dieselmotoren en de gevolgen daarvan voor het milieu en het Vluchtelingen dossier: hoeveel asielzoekers zijn er al binnen en hoeveel komen er nog aan? De stemlokalen sluiten om 18:00 uur. Op basis van een voorlopige uitslag van 19:45 uur verliest de Union (CDU/CSU) 8,5% en scoort 33% van de stemmen 218 zetels en de SPD 4,4% met 25,7% en daalt naar 138 zetels. De derde grootste partij is de extreem rechtse AfD met 13,3% en dat is goed voor 87 zetels. Voor de hand ligt dat de huidige coalitie van de Union met de SPD, samen goed voor 356 zetels in de Bundestag waar 316 zetels nodig zijn voor een meerderheid, doorgaat met regeren. De linkse partijen scoren in totaal ‘slechts’ 38,6%. Merkel spreekt van een politieke aardverschuiving. Volgende week meer daarover.

Volkswagens en andere auto’s van de Volkswagen Groep met een sjoemeldieselmotor zouden ook na een software-update van de fabriek die de uitstoot binnen de wettelijke grenzen moet brengen, nog te veel schadelijke stoffen uitstoten. Dat stelt de Nederlandse claimclub Volkswagen Car Claim in het consumentenprogramma KASSA van BNNVARA. De organisatie stelt dat op basis van geheime documenten die ze via een klokkenluider bij Volkswagen heeft gekregen. De stichting wil snel een civiele procedure starten. Inzet is dat eigenaren de koopovereenkomst van de sjoemeldiesels ongedaan kunnen maken. Volgens bestuurder Guido van Woerkom zou dat moeten omdat ze een product hebben gekocht dat niet aan alle eisen van de wet voldeed. Kassa heeft een reactie gevraagd bij Volkswagen AG maar die zegt zich niet te kunnen vinden in de beschuldigingen.

Trump is verbolgen over de uitlatingen van de minister van Buitenlandse Zaken van Noord-Korea, Ri Jong-ho, tijdens de Algemene Vergadering van de VN. Hij stelde dat ‘Trump geestelijk gestoord is en op zelfmoordmissie’. Daardoor escaleert het conflict tussen Noord-Korea en VS verder met een vlucht van Amerikaanse bommenwerpers langs de Noord-Koreaanse kust. Minister Ri noemde Trump een geestelijk gestoorde man vol” grootheidswaan,”die met zijn vingers aan de nucleaire knop zit”. Noord-Korea zal tot “meedogenloze preventieve actie” overgaan als de VS een militaire actie of een operatie om de leiders in Pyongyang te vervangen zullen uitvoeren,zei minister Ri. Woordvoerster Dana White heeft gezegd dat deze actie is gedaan om ’te laten zien wat een scala aan militaire opties president Trump heeft om te verdedigen én aan te vallen’. Sinds deze week zijn de onderlinge verhoudingen tussen VS en Noord-Korea verder opgelopen met het dreigement van Trump dat de VS Noord-Korea ‘compleet zal vernietigen’. Via Twitter zei de president: „Just heard Foreign Minister of North Korea speak at U.N. If he echoes thoughts of Little Rocket Man, they won’t be around much longer!”. Ri sprak bij de VN uit dat „Donald Trump Noord-Korea geen andere keus laat dan raketten te ontwikkelen waarmee het doelen op het Amerikaanse vasteland kan raken”. Hij reageerde daarmee op de woorden van Trump begin deze week in zijn VN-speech: „De Verenigde Staten zijn erg sterk en geduldig. Maar als we worden gedwongen onszelf of onze bondgenoten te verdedigen, zullen we geen andere keus hebben dan Noord-Korea compleet te vernietigen.”

In het vorige blog heb ik aandacht gewijd aan de koopkrachtplaatjes, zoals die op Prinsjesdag zouden worden gepresenteerd. Maar nog voor de 3e Dinsdag in september wordt er van dicht bij de formatietafel gemeld dat er serieus over wordt gedacht de prijzen omhoog te laten gaan en zo geld binnen te harken om bijvoorbeeld verlaging van de inkomstenbelasting te kunnen betalen. Verhoging van het lage btw-tarief is in beeld bij de partijen die onderhandelen over een nieuw kabinet. Het zou gaan over een verhoging van het lage BTW-tarief van 6% met 33,3% naar 8%. Onder het lage BTW-tarief vallen nu onder meer voedsel, kappers, schoenmakers, dierentuinen en bij de drogisterij verkrijgbare producten als tandpasta, zonnebrandcrème, antiroosshampoo, babycrème en bepaalde middeltjes tegen acné en aambeien en insectenspray. Eerdere pogingen van de politiek om daaraan te tornen, sneuvelden. Maar nu er wederom geld gevonden moet worden om de dure wensen van VVD, CDA, D66 en CU te bekostigen, liggen er nieuwe plannen op tafel om het tarief op te trekken. Vanuit het bedrijfsleven, onder meer de supermarkten, klinken evenwel bezorgde geluiden en ook bij het formerende viertal leeft naar verluidt nog twijfel. Verhoging van de indirecte belastingen om onder meer de directe belastingen te verlagen roept reacties op van de vakbonden. Het FNV laat weten een looneis van 3,5%-5% bij de CAO-onderhandelingen op tafel te zullen leggen. Marc Jansen, directeur van CBL, de brancheorganisatie van de supermarkten vindt het verhogen van het lage BTW-tarief “heel zorgelijk en eigenlijk onbestaanbaar dat het nieuwe kabinet er überhaupt over nadenkt.” Van de totale jaaromzet van €36 mrd van de supermarkten valt circa 85% onder het lage tarief. Jansen rekent voor dat een verhoging met 2% tot extra lasten voor de consument zal leiden van €600 mln. Volgens ingewijden overwegen de formeren partijen om het lage btw-tarief te verhogen om daarmee een verlaging van de inkomenstenbelasting te kunnen financieren. Je moet je afv ragen of dit geen broekzak/vestzak transactie is en de consument een sigaar uit eigen doos wordt gepresenteerd. Ondernemers die onder dat 6%-tarief vallen, maken zich grote zorgen. Onder het lage tarief vallen onder meer voedingsmiddelen, kappers, schoenmakers en kleermakers. „Wat ons betreft is lastenverzwaring op voedsel geen optie”, aldus Jansen. Hij wijst erop dat lang niet iedereen profiteert als in ruil hiervoor de IB wordt verlaagd. „Dit zal vooral lagere inkomens treffen en gepensioneerden en uitkeringsgerechtigden. Een stijging van de BTW zal leiden tot een stijging van de inflatie en een daling van de koopkracht als de lonen, pensioenuitkeringen en sociale uitkeringen, als bijstand, niet naar boven worden aangepast. In de verkorte Troonrede van de Koning stond weinig nieuws, wat we al niet wisten. De economische inhaalslag, die een begrotingsoverschot laat zien van €6 mrd, valt volgend jaar weer wat terug. Er zijn nog teveel mensen, zei de Koning, die niet of onvoldoende profiteren van de economische lente. De koopkracht is matig te noemen en niet iedereen merkt dat. Zo zijn er 1,5 miljoen mensen die buiten de boot vallen. Nederlandse banken willen dat het nieuwe kabinet de economische groei van komende jaren gebruikt voor een versnelde overgang naar schonere energie. Dat stelde Chris Buijink, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB), tijdens Prinsjesdag. De seinen voor een nieuw kabinet staan op groen om verder te investeren in de versterking en verduurzaming van onze economie. De NVB vindt het belangrijk dat een nieuwe regering inzet op versnelling van de energietransitie. De Nederlandse banken staan klaar om bij de financiering van plannen samen met een nieuw kabinet op te trekken.” Om de gevolgen van wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen voor ons land zo veel mogelijk te beperken is jaarlijks een substantieel bedrag extra nodig. „Het is de hoogste tijd dat heel Nederland zich bewust wordt van de effecten van klimaatverandering voor ons land.” Dat zei deltacommissaris Wim Kuijken deze week tijdens de presentatie van het Deltaprogramma 2018. Dit overheidsprogramma bevat maatregelen om het land te beschermen tegen overstromingen als gevolg van de klimaatverandering en te zorgen voor voldoende zoet water. Er is jaarlijks €1,2 mrd voor beschikbaar. Uit nieuwe wetenschappelijke inzichten van het KNMI blijkt dat de toename van neerslag in hoosbuien zich mogelijk sneller voltrekt dan tot nu toe in de deltascenario’s is aangenomen. Ook blijkt dat de voorspelde zeespiegelstijging mogelijk sneller gaat. Het Deltaprogramma 2019 brengt de mogelijke impact van de versnelde zeespiegelstijging concreter in beeld. Kuijken adviseert om de komende jaren een fors bedrag te reserveren voor rivierverruimingen. Ook moet er volgens hem meer geld komen voor een nieuwe reeks maatregelen tussen 2022 en 2027 om de zoetwatervoorziening op peil te houden. Door klimaatveranderingen kunnen de premies voor opstel- en inboedel, brand en autoverzekeringen fors omhoog gaan in de komende tijd. In het slechtste scenario zorgen met name recordneerslag en megahagel in de toekomst jaarlijks voor een kwart miljard euro aan extra schade.

Minister Melanie Schultz van Infrastructuur (VVD) ziet niets in een kilometerheffing voor vrachtwagens. Volgens media wordt daarover gepraat door VVD, CDA, D66 en ChristenUnie in de kabinetsformatie. Schultz heeft meer vertrouwen in nieuwe technologie om de uitstoot van trucks te beperken. Dat is volgens haar „veel beter dan een ander administratief systeem.” In de formatie zou overwogen worden vrachtwagens meer te laten betalen naarmate ze meer vervuilend zijn. De onderhandelaars hebben dit nog niet bevestigd, maar ook niet ontkent. Het bedrijfsleven slaat alarm over een mogelijke extra heffing voor vrachtwagens. Verladers- en exportorganisatie Evofenedex waarschuwt voor grote economische schade. Dit systeem wordt al in Duitsland en België uitgevoerd. De Telegraaf onthulde onlangs al dat een extra taks voor vrachtverkeer aan de formatietafel wordt overwogen. Alles in het kader van maatregelen om te kunnen voldoen aan de doelstellingen van het Klimaatverdrag van Parijs. Het nieuwe kabinet kan aan verschillende knoppen gaan draaien. Er kan bijvoorbeeld gesleuteld worden aan de hoogte van de wegenbelasting, de kosten voor het zogeheten eurovignet of door invoering van een kilometerheffing voor vrachtwagens. ChristenUnie en D66 zijn te porren voor een kilometerheffing als oplossing voor de drukte op de wegen én als milieumaatregel, maar VVD en CDA hebben zich in de afgelopen jaren als een fel tegenstander van rekeningrijden gepositioneerd. De een verdedigt de belangen van het bedrijfsleven, de ander die van de boeren. Evofenedex ziet helemaal niets in een kilometerheffing. “Een vorm van betalen naar kilometer per vrachtauto zoals het nieuwe kabinet nu mogelijk voorstaat, lost alleen files op als alle voertuigen in het systeem worden meegenomen”, waarschuwt de ondernemersvereniging. Het komt volgens de club uiteindelijk neer op een “koude lastenverhoging”. Bovendien vreest de organisatie van handelsbedrijven en exporteurs dat Nederland zijn positie als logistiek knooppunt van Europa kwijtraakt. “Daar zijn veel banen van juist lager opgeleide mensen mee gemoeid. Honderdduizenden mensen werken als chauffeur of magazijnmedewerker.” Dit zou nog maar het topje van de ijsberg zijn voor wat betreft beleidsmaatregelen om te kunnen voldoen aan de afspraken die zijn gemaakt in het Klimaatverdrag van Parijs. Ik vrees echter dat naast het bedrijfsleden ook de burgers een bijdrage zullen moeten opbrengen voor een schoner en groener Nederland.

Op verzoek, eigenlijk meer een eis, van de oppositie partijen in de Tweede Kamer aan informateur Gerrit Zalm, hebben de VVD, CDA, D66 en de ChristenUnie laten weten dat zij niet zullen komen met een verlaging van het eigen risico in 2018, maar dat zij het eigen risico in de zorg volgend jaar niet zullen verhogen naar €400, maar deze laten staan op €385. In plaats daarvan gaat de zorgpremie voor iedereen wel met €10 per jaar extra omhoog. Dat staat in een brief van informateur Gerrit Zalm. De onderhandelende partijen trekken nu dus een streep door die voorgenomen verhoging van het kabinet Rutte II. Dat kost €150 mln op jaarbasis. Om dat te compenseren stijgt de zorgpremie. Dat gaat zo. Het kabinet ging al uit van een stijging van €6 per maand volgend jaar. Doordat het eigen risico niet stijgt, wordt dat nu €6,80 euro per maand per persoon. Let wel op: het gaat hier om een schatting van minister Schippers, de zogenoemde rekenpremie. Hoe hoog je premie exact wordt, wordt in de loop van november naar buiten gebracht door de zorgverzekeraars. Meerdere partijen in de Tweede Kamer reageren ‘verbolgen’. De vier partijen die aan de onderhandelingstafel zitten offreren een sigaar uit eigen doos. De beoogde coalitie is niet van plan volgend jaar iets te veranderen aan de huurtoeslag, het kindgebonden budget of andere fiscale maatregelen. De zorgtoeslag wordt wel wat verhoogd, vanwege de koppeling met de stijgende zorgpremie. Informateur Gerrit Zalm heeft dat op verzoek van de PvdA aan de Tweede Kamer laten weten. Die partij viel het afgelopen woensdag rauw op het dak dat het eigen risico zou worden bevroren. Op Prinsjesdag bleek dat immers nog niet mogelijk. Op 15 oktober is de deadline voor het aanbrengen van wijzigingen voor onder meer de huurtoeslag, omdat systemen er op moeten worden aangepast. De PvdA wilde weten of er nog meer verrassingen aankomen. Zalm geeft aan dat ’voor zover hem bekend’ er geen andere fiscale wijzigingen in het vat zitten voor komend jaar. Een woordvoerder van de informateur haast zich te zeggen dat dat slaat op zaken die voor 15 oktober geregeld moeten zijn. Andere fiscale wijzigingen komend jaar kunnen wel degelijk nog geregeld worden door de nieuwe coalitie. Zo denkt men na over de invoering van een vlaktaks en spreekt men over het verhogen van de tabaksaccijns.

Er worden steeds meer vragen hoorbaar of de fundamenten (draagvlak) van een derde kabinet Rutte sterk genoeg zijn om van start te kunnen gaan dan wel zullen overleven. De vraag is of er met een oppositie van 74 zetels in de Tweede Kamer wel voldoende politieke stabiliteit houdbaar is. Maar de formerende vier partijen, VVD, D66, CDA en CU, scoren, een half jaar na de verkiezingen, nu 71 zetels. Er rijzen twijfels of de komende weken de vier partijen, die het motorblok vormen, gezamenlijk de eindstreep gaan halen. Een groot probleem kan ook de aanpak van Zalm zijn om het regeerakkoord tot in de kleinste details uit te werken. Hier wordt een kaalslag uitgevoerd op de democratie. Het is zeer de vraag of de aannames van de begroting 2018, ook wat betreft koopkracht, haalbaar zijn door externe ontwikkelingen: een burgeroorlog in Spanje, een oorlog tussen de VS en Noord-Korea, onrust in het Midden Oosten, onverwachte ontwikkelingen op monetair terrein en het tweed regime en de wispeldurigheid van Trump, om maar iets te noemen.

De inflatie in de eurozone is in augustus gestegen naar 1,5% op jaarbasis, van 1,3% in juli. Dat meldde het Europees statistiekbureau Eurostat op basis van een nieuwe raming. Voor de gehele Europese Unie werd een inflatie gemeten van 1,7%, tegen 1,5% een maand eerder. Binnen de EU werd de hoogste inflatie opgetekend in de Baltische staten. De inflatie was het laagst in Ierland (plus 0,4%), Cyprus (0,5%) en Griekenland en Roemenië (0,6%). Voor Nederland werd door Eurostat een inflatie van 1,5% gemeld.

Trump overweegt onder welke condities de VS over 4 jaar toch niet uit het Klimaatverdrag van Parijs zouden treden. In feite is dit geen nieuw nieuws. Maanden geleden heeft Trump al laten weten dat hij niet tegen het Klimaatverdrag van Parijs is. Is is tegen vanwege het prijskaartje dat er voor de VS aan hangt. Als er over de prijs nog onderhandelt zou kunnen worden, staat de deur nog open.

Niet vaak was de wereldeconomie zo stabiel als in het afgelopen kwartaal, dat zich kenmerkte door gestage groei en records op de beurs. Maar die rust is bedrieglijk, waarschuwt de Bank of International Settlements (BIS). Hoge schulden kunnen problematisch worden nu de rente weer kan stijgen, stelt de BIS in een nieuw kwartaalrapport. „De belangrijkste vraag voor de wereldeconomie is hoe kwetsbaar balansen zijn voor hogere rente”, zegt Claudio Borio, hoofdeconoom van de ’centrale bank der centrale banken’.

Het hing al een tijdje in de lucht, en midweeks maakte de FED het officieel: de enorme berg schuldpapier groot ca $400 mrd, die het stelsel van centrale banken in de VS heeft opgekocht, zal in omvang gaan slinken. Langzaam, met zo’n $10 mrd per maand met ingang van oktober, worden staatsobligaties en hypotheek-gerelateerde leningen door de FED van de hand gedaan aan banken , verzekeraars en institutionele partijen. De hoeveelheid geld in omloop wordt zo teruggebracht. Wel stapje voor stapje. De reacties op de financiële markten moeten wel beheersbaar blijven. Onder alle omstandigheden moet chaos worden voorkomen. Het einde van de ‘kwantitatieve verruiming’ komt in zicht. Een deel van de obligaties en leningen, in bezit van de 12 Centrale banken die onder de FED vallen, waarvan de looptijd verstrijkt, zal niet worden vernieuwd. Zo daalt de waarde van het stimuleringsprogramma. Het terugdringen van de schuldenberg op de FED-balans begint met $10 mrd per maand zal in de loop van de tijd oplopen tot $50 mrd per maand. Uiteindelijk zal in de komende jaren voor tenminste $1000 mrd aan schuldpapier door de FED op de markt worden gebracht. De FED laat de rente ongemoeid op 1% tot 1,25%. In juni werd de rente nog opgekrikt. De FED stelt in het vooruitzicht dat de rente dit jaar nog één keer zal worden verhoogd. Maar laten we niet ontkennen dat aan deze operatie risico’s zijn verbonden: een minder ruime geldmarkt bij stijgende rentetarieven. En gaat Draghi nu volgen?

De sterke groei van de schuldenlast in China is een risico voor de wereldeconomie. De Amerikaanse kredietbeoordelaar Standard & Poor’s (S&P) waarschuwt daarvoor. Dat betekent dat een verlaging van de kredietwaardigheid erop duidt dat de instituten denken dat het risico dat leningen niet kunnen worden terugbetaald, groter wordt.”Hoewel groeiende kredieten bijdragen tot een stevige groei, kunnen ze tegelijkertijd de financiële stabiliteit van het land ondermijnen”. Problemen met het aflossen van leningen kunnen leiden tot een bankencrisis of een afname van de economische groei. Gevolgen voor de wereldeconomie lijken dan onvermijdelijk. Global Ratings verlaagde deze week China’s soevereine kredietwaardigheid voor het eerst sinds 1999, met één stap naar A + van AA-, onder vermelding van de risico’s van stijgende schulden en herziening van haar vooruitzichten op stabiel van negatief. De analisten verlaagden hun rating ook op drie buitenlandse banken die hoofdzakelijk in China opereren: HSBC China, Hang Seng China en DBS Bank China Ltd. “De langere periode van sterke kredietgroei in China heeft zijn economische en financiële risico’s vergroot,” satelt S&P. “Hoewel deze kredietgroei bijgedragen heeft tot sterk reeël bruto binnenlandse productgroei en hogere vermogensprijzen, gelooft S%P dat de financiële stabiliteit tot op zekere hoogte ook is afgenomen.” Toch stellen de kredietbeoordelaars dat er nog genoeg vertrouwen is in de Chinese economie. Hoewel de dubbele groeicijfers verleden tijd zijn, behoort China met een groei van boven de 6% nog altijd tot de mondiale koplopers. De Chinese overheid heeft eerder al gezegd dat ze de groeiende schuldenlast wil aanpakken. De leiders in Peking hebben gezegd dat het een prioriteit is om de schulden van de staatsbedrijven af te bouwen.

Over wat vermogensadviseurs en de beurshandel in 2018 te wachten staat. Aangescherpte Europese regels voor de financiële markten zullen het aantal Nederlandse dienstverleners uitdunnen. Ons land verliest zo als financieel centrum aantrekkingskracht voor bedrijven die snel prijzen en beursdiensten zoeken. Dat constateren brokers, arbitragefondsen en effectenhuizen over de zogeheten Mifid II-regels, die op 3 januari 2018 ingaan. „Veel kleinere bedrijven kunnen de kosten of extra regeldruk niet dragen. Zij stoppen, dat zie je overal”, zegt directeur Marcel Voogel van arbitragefonds Mint Tower. „Als het om verlies van hun kennis voor onze markten gaat, is dat doodzonde. Die kwaliteit moeten we proberen te behouden.” Volgens directeur Marcel Rietveld van Mijn Effecten, dat voortkomt uit Kuperus Effecten en DCM Brokers, werkt dit soort kleine kantoren als ’de oliemannetjes voor de markt’: „Ze zorgen continu dat er levendigheid is met vaak slimme oplossingen. We zien die partijen stoppen, erg jammer.” De totale schade is nog onbekend; bedrijven kunnen tot 1 januari hun vergunning inleveren. Nederland is binnen Europa klein, maar zijn financiële markt heeft de reputatie opgebouwd van een erg productieve ’bijenkolonie’: constant brengen handelsbedrijven vraag en aanbod naar derivaten bij elkaar, steeds vaker computergestuurd. Bedrijven die in financiële derivaten willen handelen kunnen hierdoor bijna dag en nacht terecht. Dit onderscheidt Amsterdam bedrijven met die uit Londen. In Nederland vormen Optiver, IMC en Flow Traders de eredivisie van hogesnelheidshandel op de beurs. Daarachter bieden tientallen kleintjes diensten aan. Toezichthouder AFM stelt dat de Europese regels de tekortkomingen in de oude Mifid-regels herstellen. Dat moet meer transparantie van tarieven opleveren, plus extra toezicht op flitshandel en handel in gestructureerde producten. De regels zijn er niet voor niks. Ze zijn ontstaan vanwege de behoefte aan meer stabiliteit en weerbaarheid van de financiële sector. Dit kan een uitruil worden met liquiditeit in de markt”, zegt hoogleraar Albert Menkveld (Vrije Universiteit, Tinbergen Instituut), gespecialiseerd in flitshandel. „De kleine partijen hebben vaak specifieke kennis over kleine fondsen. Zij kunnen prijzen soms scherper stellen. In dat soort fondsen zit veel van het oude ambacht. Deze fondsen zijn klein, maar het zijn er veel en daar moet de dynamiek in een economie van komen. Die rol is voor Nederland heel belangrijk.” Beurshandelsbedrijf Webb Traders is een van de snelle groeiers. Het is een market maker, geeft bliksemsnel bied- en laatprijzen in de markt af en zit in het hart van de Nederlandse financiële wereld. Nederland loopt in zulke technologie voorop, meent business manager Arne Kanters. „Die kwaliteit kan met het vertrek van kleinere handelsbedrijven, die voor de mondiaal bekende Nederlandse liquiditeit zorgen, teruglopen als te veel activiteiten verdwijnen. Hoewel Mifid II nog moet beginnen, is het belangrijk dat het aanbod voor bedrijven op peil blijft”, stelt Kanters.

Afgelopen zondag zond de VPRO de Tegenlicht documentaire de “laatste kans voor de euro” uit. Het is een kijk op de overlevingskansen van de euro op basis van een aantal aannames. In de Meet Up 106 in Pakhuis de Zwijger midweeks gaf 90% van de <200 aanwezigen aan dat zij verwachten dat de euro over 10 jaar nog steeds ons betaalmiddel zal zijn. Hierover later meer. In de laatste verkiezingen in Europa zijn de populisten naar de tweede plek verschoven. Het lijkt erop dat daarmee de euro gered lijkt te zijn. De vraag komt aan de orde of ‘dat wel zo is?’ In Italië, op dit moment misschien wel het economisch zwakste Europese land, borrelt een snelgroeiende weerstand tegen de gezamenlijke munt. Hier maak ik wel een kanttekening bij: Noord-Italië is een van de grootste industriële gebieden in Europa, dat zo gezond is als een vis, in tegendeel Zuid-Italië dat noodlijdend is. Maar heel Italië heeft een staatsschuld van <132,6% bbp en een jeugdwerkloosheid van 40%. Als de panelen van de euro gaan kantelen is de vraag waar de problemen onbeheersbaar worden: Griekenland, Italië of Duitsland? Ja, ik zie Uw wenkbrauwen al fronsen. Het super-rijke Duitsland? Ja, het is de vraag hoelang het Duitse volk nog accepteert dat hun geld verdwijnt naar de Zuid-Europese landen, in de wetenschap dat ze dat nooit meer terugkrijgen. Verderop geef ik aan hoeveel Duitsland te vorderen heeft van de ECB en indirect van de zwakke broeders langs de Middellandse Zee. Financieel journalist Maarten Schinkel schetst de eerste contouren van Nederland na de euro. Hij is journalist voor NRC, hij neemt polshoogte en reist van het economisch gehavende zuiden, waar het verzet tegen de euro met de dag groeit, naar het noorden van Europa. De tocht begint in Napels, waar de overblijfselen van muntunies uit het verleden meer gekoesterd worden dan onze huidige euro. Via Rome, waar al wordt nagedacht over een alternatief plan voor als de euro valt, leidt de weg langs de bergtoppen en diepe valleien van de Europese muntunie. Over de grenzen van schulden en baten, langs leegstaande fabrieken en glanzende bankgebouwen, rijdt Schinkel naar de motor van de Eurozone: Duitsland. In deze aflevering vormen gesprekken met economen, ondernemers, politici en bankiers een nieuw beeld van de toekomst van de Europese economie. Wordt het een toekomst met of zonder euro? De grote vraag die boven de markt hangt: is de Europese muntunie nog wel te handhaven? Waar de Italianen al voorzichtig nadenken over een leven na de euro, lijkt het onderwerp in Noord-Europa haast onbespreekbaar. Maarten Schinkel vraagt zich af met welke munt we in Nederland in de toekomst de rekening betalen: met de oude gulden, de nog te creëren ‘neuro’, of rest er geen andere mogelijkheid dan ons aan te sluiten bij de oosterburen met de guldenmark (een nieuw type neuro waar ook Finland en Oostenrijk in kunnen passen)? In de documentaire trekken aan ons voorbij: Paolo Savona (voormalig minister voor handel van Italië), Hans-Werner Sinn (econoom), Carsten Brzeski (hoofdeconoom ING), Dario Fabbri (geopolitiek onderzoeksbureau MacroGeo) en Carla Ruocco (Vijfsterrenbeweging van Beppe Grillo). Ik heb tijdens de uitzending een aantal aantekeningen genoteerd, waarmee ik hoop een realistisch beeld te schetsen over de stand van de €. De financieel journalist Maarten Schinkel, schetst de stand van zaken van de €, de problemen worden in beeld gebracht en wat er moet gebeuren als de euro omvalt. Dan moet er overgeschakeld worden naar een tactisch en strategisch Plan B, zoals ieder van de 19 nationale centrale banken van de eurolanden uitgewerkt zou moeten hebben. Daarover is – uiteraard – niets bekend. Schinkel stuurt naar een nieuwe monetaire unie waarin Duitsland en Nederland de leiders zullen zijn. De prijs die daarvoor betaald moet gaan worden is zo hoog: ik schat een verlies voor Duitsland en Nederland op meer dan een biljoen euro. <citaten> Onderliggende problemen versterken de zwakte van de euro. Na de verkiezing van Macron tot president van Frankrijk, is de acute dreiging rond de euro verdwenen. Een nieuwe recessie op termijn wordt niet uitgesloten. Italië bevindt zich in een diep dal, dat een scheuring in de Muntunie kan veroorzaken. Naar een sterkere eurozone moet worden gestreefd, maar een pro-Europese politieke visie ontbreekt. Het draagvlak voor de euro neemt af. Er zijn zeker landen die niet langer als een ‘slaaf van Berlijn’ willen worden behandeld. Het begrip ‘change’ komt voorbij maar dat kan een gevaar worden doordat de unie zichzelf vernietigd. De EU heeft een politieke Unie nodig om te kunnen blijven bestaan en door te groeien naar een Federale unie. De verschillen zijn groot tussen de EU-landen. Financieel, monetair en cultureel. Noord-Europa zal Zuid-Europa aan de hand moeten nemen en daar financieel in moeten investeren. Voor de rijke EU-landen betekent dat inleveren van welvaart en ons vermogen. De vraag wordt gesteld wie er garant staat voor de schulden van de ECB en de centrale banken in de financieel zwakke eurolanden. Dat is een niet te beantwoorden vraag, zolang de regeringsleiders als hoogste prioriteit nastreven nationale belangen de hoogste prioriteit te geven. Uiteindelijk de belastingbetalers van de rijke eurolanden, Duitsland en Nederland voorop. Dan komt aan de orde ‘hoe gaan we verder na de val van de euro’? Stel dat het Plan B dat wij samen met Duitsland een nieuwe valuta in de markt zetten: de guldenmark. Wat gaat er dan gebeuren met de vorderingen die onze twee centrale banken hebben op de ECB/de centrale banken van de zwakke EU-landen? DNB heeft momenteel €102 mrd te vorderen en de Bundesbank €857 mrd. Dat is tezamen bijna een biljoen euro, die we kunnen afschrijven omdat de centrale banken van de zwakke landen failliet zullen gaan. De guldenmark moet dan revalueren ten opzichte van de euro en de valuta’s van de zwakke landen kunnen devalueren. Het is een scenario waarover al eerder is gesproken, namelijk om de euro op te delen in een neuro en een zeuro. Onbeantwoord is de vraag wat er dan gaat gebeuren met de uitstaande vorderingen die niet meer zullen worden terugbetaald. Kan de Muntunie blijven bestaan als Duitsland en Nederland uitstappen dan wel binnen de ECB een tweede munteenheid inbrengen? </citaat> Ik blijf erbij dat de euro in zwaar weer terecht komt bij een calamiteit. Of dat nu een enorme natuurramp is, een beurscrach waardoor onze economieën in een diep dal wegzakken dan wel een oorlog waarin Europa wordt betrokken. Maar het moeten altijd twee complexe problemen zijn, die niet in een handomdraai opgelost kunnen worden. Als het maar onverwachts is en er enorme hoeveelheden geld wereldwijd worden vernietigd. De geldpersen hebben veel te lang gedraaid en draaien nog vele maanden dag en nacht door en brengen veel teveel geld in omloop. De enorme hoeveelheden houden zichzelf in leven, ondanks het feit dat de waarde van al het geld zichzelf zou moeten devalueren (de koersen van de euro zouden dan fors dalen). Dan zou dat een gigantische inflatie teweeg moeten brengen, die tot een kapitaalvernietiging leidt. Kijk maar naar wat er in de jaren 1922-1923 in de Weimar Republiek (zo heette Duitsland toen) gebeurde. In december 1921 kostte een brood van acht ons 3,20 mark, in november 1923 kostte datzelfde brood 160.800.000.000 mark. Maar de verwachting is dat er dan deflatie ontstaat. De tweeds na afloop van de uitzending spreken een duidelijke taal. Hier een aantal kritische reacties: De basis van het cultuurverschil tussen Noord- en Zuid-Europa ligt in een individualistische en een collectivistische samenleving. Of de euro nu valt of niet, de honderden miljarden die Nederland tegoed heeft van zuidelijke landen zijn foetsie “Als een systeem niet werkt moet je het veranderen” Iemand vraagt zich af of de invoering van de parallelle guldenmark geen chaos zal betekenen. Er is geen alternatief voor de €. Zijn er wel alternatieven? Een verdeeld huis houdt geen stand. Als de knapt of uiteen valt, komt er oorlog. Alleen daarom moeten we doorgaan. We moeten wel doorgaan met de Euro; anders kans op oorlog. Bij dergelijke uitspraken weet je eigenlijk al genoeg.

De Meet up 106 in Pakhuis de Zwijger was tot op de laatste stoel bezet. Misschien 15 van de <200 bezoekers spraken uit (met handopsteken) dat zij niet verwachten dat de Euro nog tien jaar overleefd, waaronder Arjo Klamer, hoogleraar aan de Erasmus. Wat mij verbaasde was dat prof Boot ervan uitging dat het stelletje onbekwame regeringsleiders die Europa besturen nog tot 2037 op hun stoel kunnen blijven zitten. Ik vind dat een aanname die niet realistisch is. Ik verwacht dat er voor die tijd allang een greep naar de macht heeft plaatsgevonden in de vorm van een nieuwe leider die het bestuur overneemt, een grote schoonmaak uitvoert en de democratie voor de komende tijd buiten het speelveld parkeert. Overigens niemand van de sprekers, naast Arnoud Boot en Arjo Klamer, Daniël van Schoot, Martijn Kieft en Maarten Schinkel, heeft die mogelijkheid ter tafel gebracht. Een andere aanname van prof Boot is dat voor een gezonde euro meer solidariteit, meer gemeenschap, nodig is binnen de EU. Een politieke Unie zou daarin kunnen voorzien, maar daar is in de politiek en onder het volk onvoldoende draagvlak voor. Boot accepteert dat en legt zich daarbij neer. Hij opteert ervoor tot een volgende generatie de regie voor meer Europa ter hand neemt. Hij trekt daar 20 jaar voor uit. Ik denk dat in zo een tijdsbestek, buiten Europa om, ontwikkelingen hebben plaatsgevonden, waar we geen inspraak over hebben gehad. De G20 bestaat niet meer, het is de G5 geworden, waar Poetin wel bij aan tafel zit. Interessant was de stelling dat ‘ons’ spaargeld, onze pensioenspaarpotten en onze handelsoverschotten (de handelsbalansen van Nederland en Duitsland liggen 10% uit het lood) worden belegd in landen waar vraag naar geld is. Zo werkt de markt en bij een rente van 0% zijn er altijd zwakke landen die graag ons geld lenen tegen een kleine vergoeding. Het risicoprofiel is voor de uitleners niet meer zo relevant. De makers van deze docu schrijven: Europa rust op haar lauweren. De economische crisis is voorbij en gestaag trekt de groei in de deelstaten terug aan. Maar schijn bedriegt, want de situatie is in realiteit meer instabiel dan we denken. Het is alsof de ECB met financiële constructies de Europese Unie in een kunstmatige coma houdt. Hoe dan ook, drastische hervormingen zijn noodzakelijk. Maar welke? Hoe kunnen we Europa hervormen om de duurzaamheid van de Euro te garanderen? En wat zijn de plannen voor als de Euro valt? Willen we een gemeenschappelijke munt met Duitsland? Of gaan we naar dynamische munteconomie met behulp van digitale valuta? Het laatste woord over de toekomst van de Euro is nog niet gevallen. De huidige financiële situatie in Europa is onhoudbaar. Een nieuwe recessie is onvermijdelijk en er ligt geen strategisch plan B klaar. We moeten ons nu voorbereiden. Hoe willen we de duurzaamheid van de Euro veilig stellen? We openen de avond met regisseur Martijn Kieft, over het belang van de Tegenlicht documentaire. Welke stip aan de horizon over de toekomst van de Euro wil hij schetsen? Vervolgens gaan we in gesprek met hoogleraar financiële markten UvA, Arnoud Boot over de financiële stand van zaken in Europa. Hoe bedreigend is de situatie in Italië voor de toekomst van de Euro? Na de pauze presenteert Rabo-research econoom Daniël van Schoot vier toekomstscenario’s voor Europa. Wat kunnen we concreet gezien verwachten en waarom? Aan de hand van deze scenario’s zetten we de discussie aan de ronde tafel verder met professor Arjo Klamer, Erasmus Universiteit Rotterdam, onderzoeker Sustainable Finance Lab, Rens van Tilburg en econoom Daniël van Schoot. Hoe willen we de toekomst van de Euro vormgeven en waar willen we naartoe werken? In het NRC wordt de vraag gesteld ‘maar overheden mochten de banken toch niet meer helpen. De struikelende reis naar een federaal Europa; de euro is het probleem van Europa’. En het FD ‘Euro onhoudbaar nu grote tegenstellingen tussen noord en zuid Europa blijven’. Klamer opteerde voor lokale valuta’s, zoals de Gooische Gulden. Interessante avond met als conclusie: de regeringsleiders zijn nu aan zet om de euro in rustiger vaarwater te loodsen.

De FNV zet het komend cao-seizoen in op een looneis van 3,5%. Verder stelt de vakbond de eis dat werknemers er minimaal €1000 bij moeten krijgen per jaar. Dat zou betekenen dat mensen met lage inkomens er zelfs tot 5% bij krijgen. ,,Het is tijd voor echte waardering, er moet nu echt meer geïnvesteerd worden in werkenden. Het gaat economisch goed en de overgrote meerderheid van de bedrijven verdient goed geld, dat echter steeds minder terecht komt bij de mensen. Wij willen daarom een inhaalslag maken, zodat werkenden eerlijker meeprofiteren”, zegt cao-coördinator Zakaria Boufangacha. De begroting van de overheid voor 2018 laat een overschot zien van €6 mrd. De FNV wil verder dat de doorgeslagen flexibilisering op arbeidsmarkt stopt. ,,Het verdienmodel op arbeid moet stoppen. Als het werk structureel is moet een vaste baan volgen. Mensen hebben recht op zekerheid en een toekomstperspectief. Dat hoort in een menswaardige maatschappij en is goed voor de economie”, aldus Boufangacha.

Het personeel van Tata Steel in IJmuiden ziet niets in de voorgenomen fusie van de Europese tak van Tata Steel met het Duitse ThyssenKrupp. Dat komt onder meer doordat nog niet bekend is wat de fusie betekent voor de werkgelegenheid bij de voormalige Hoogovens. Volgens voorzitter van de centrale ondernemingsraad Frits van Wieringen staan, gelet op de informatie die nu voorhanden is, in IJmuiden alle ,,seinen op rood”. Tata Steel zou volgens hem hebben bevestigd dat in Nederland sprake zal zijn van een ,,fors banenverlies.” Hij was al bevreesd dat de fusie gepaard zou gaan met het schrappen van banen. In totaal verdwijnen er 2000 banen bij Tata Steel in Europa en 2000 bij ThyssenKrupp. Van Wieringen benadrukt dat altijd is ontkend dat een samengaan gepaard zou gaan met ontslagen. ,,Maar dat gebeurt nu dus wel.” De OR verwacht een ,,spijkerhard gevecht” over banen tussen Nederland en Duitsland. Het orgaan spreekt van een herhaling van de strijd die er was bij de vorming van voorloper Corus en later bij de overname door Tata. ,,De afgelopen jaren heeft Tata Steel in Europa met vallen en opstaan geprobeerd de enorme problemen van de divisie in het Verenigd Koninkrijk op te lossen. En nu worden we in IJmuiden weer in een onzeker avontuur gestort”, aldus de voorzitter. Volgens Van Wieringen zijn er nog wel meer zaken niet duidelijk en is er volgens hem nog een ,,lange weg te gaan” alvorens de fusie een feit is. Zo is er nog geen businessplan bekend en ontbreekt het aan een financiële onderbouwing. Ook de toekomst van het staalbedrijf is volgens de voorzitter van de ondernemingsraad nog ongewis. Ook bij de Duitse tak zou het onrustig zijn omdat, met name de cocernleiding eigenlijk helemaal geen investeringen meer wilde doen in de ijzerdivisie.

Günter Hannich schreef deze week dat “der globale Schuldenberg immer größer wird. Besonders gut können Sie diese Entwicklung verfolgen, wenn Sie auf die USA schauen. Die weltgrößte Volkswirtschaft ist noch immer das Maß aller Dinge, und das gilt auch beim Aufbau von neuen Schulden. Und auch wenn die Schuldenobergrenze nun wieder angehoben worden ist. Das Thema ist dort extrem dramatisch. Eine Zahl verdeutlicht Ihnen, was wirklich los ist in den USA. Stündlich steigt das Schuldenniveau dort um 100.000.000 Dollar. Mittlerweile sind es schon < $20 Billionen auf die sich der gesamte Schuldenberg summiert. Ende des Jahres wird die Summe wohl schon Kurs auf die Marke von 21 Billionen Dollar nehmen. Ein Ende dieser Entwicklung nicht in Sicht. Es ist im Endeffekt auch egal wer im Weißen Haus sitzt. Schauen wir zurück auf die Amtszeit von Barack Obama. In seiner 8-jährigen Amtszeit hat er das Staatsdefizit um 9 Mrd. Dollar aufgestockt. Aber diese enormen Summen haben auch massive Auswirkungen. Nur allein durch das große Schuldenwachstum in den Vereinigten Staaten ist es überhaupt noch möglich, dass dort die Wirtschaft weiterwächst. Und selbst mit diesen enormen neuen Schulden, die in der Wirtschaft auch angekommen sind, hat die es USA geschafft, eine durchschnittliche Wachstumsrate der Wirtschaft von 1,33 % hinzubekommen. In der gleichen Zeit sind die Börsen um ein Vielfaches gestiegen. Und genau hier sehen Sie eines der großen Probleme der USA. Die Entwicklung an den Börsen spiegelt das tatsächliche wirtschaftliche Geschehen überhaupt nicht mehr wieder. Im Endeffekt lebt die größte Volkswirtschaft der Welt in einer gigantischen Spekulationsblase – die auch durch das weiterhin fast unkontrollierte Schuldenwachstum angetrieben wird. Und wenn sich diese Spekulation einmal auflösen wird, können Sie mit massiven Folgen nicht nur in den USA rechnen. Dann werden auch bei uns die Finanzmärkte stark durcheinandergewirbelt werden. Ich erwarte dann deutlich größere Verwerfungen als bei der globalen Finanzkrise 2008/2009. Und auch hier kommen die Schulden wieder ins Spiel. Damals war der Staat noch in der Lage, den maroden Banken unter die Arme zu greifen. Doch seitdem sind die weltweiten Staatsschulden um mehr als 40 % angestiegen. Damit fehlt vielen Staaten weltweit einfach die Basis, um jetzt noch einmal kostspielige Rettungsprogramme aufzusetzen.

Slotstand indices dd 22 september 2017; week 38: AEX 528,03; BEL-20 3957,96; CAC-40 5281,29; DAX 30 12.592,35; FTSE 100 7310,64; SMI 9136,72; RTS (Rusland) 1123,24; DJIA 22349,59; NY-Nasdaq 100 5932,321; Nikkei 225 20296,45; Hang Seng 27.882,84; All Ords 5740,60; SSEC 3,352.529; €/$ 1,1948; goud $1297,10; dat is €34.859,31 per kilo; 3 maands Euribor -0,329% (1 weeks -0,380%, 1 mnds -0,372%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,568%; 10 jaar VS 2,2492%. 10 jaar Duitse Staat 0,451%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,049%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,179, elders €1,229.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.