UPDATE23072016/334 In Turkije schuiven de panelen in snel tempo

Ik ben dit weekend ‘overtijd’ met het versturen van dit blog. De belangrijkste reden daarvan was dat ik een ongewenste mail binnenkreeg, die mijn antivirus bescherming buiten werking stelde.

Ik open dit blog met een aantal vragen over de coup in Turkije. Was het een militaire coup tegen het bewind van Erdogan en zijn regering of was Erdogan zelf de drijvende kracht achter de mislukte staatsgreep? Eurocommissaris Hahn stelt dat de snelle en massale arrestaties ‘doen vermoeden’ dat de autoriteiten de lijsten met verdachte personen, die het regime van Erdogan en zijn regering niet steunen, al klaar hadden liggen. Er zouden in het afgelopen weekend al 9000 ambtenaren, waaronder leden van het Openbaar Ministerie en van de politie, zijn gearresteerd/geschorst. Bijna 3000 militairen , waaronder generaals en kolonels, zijn gearresteerd. Ook bij de Rechterlijke Macht is hard ingegrepen. Eurocommissaris Hahn zegt daarover ‘het lijkt erop dat er iets was voorbereid’. Anderzijds lees ik dat Turkije op weg leek te zijn naar een echte democratie. Maar na de mislukte coup krijgt de president de kans zijn macht verder te versterken en tegenstanders van zijn beleid uit de weg te ruimen. Meerdere landen hebben hun vrees geuit dat president Erdogan de couppoging misbruikt om zijn macht te vergroten. De noodtoestand voor drie maanden die Erdogan heeft afgekondigd, maakt het mogelijk de rechten en vrijheden van burgers te beknotten. Zo kunnen gearresteerden 30 dagen zonder aanklacht worden vastgehouden. Hij maakte het besluit bekend na een urenlange vergadering van het nationale veiligheidskabinet. Erdogan zei dat de noodtoestand de regering in staat stelt om de „dreiging tegen de democratie en de rechtstaat te elimineren” en „snelle en effectieve” maatregelen te nemen tegen de beweging van de imam Fethullah Gülen, die hij verantwoordelijk houdt voor de couppoging. Volgens artikel 121 van de Turkse grondwet kan de ministerraad de noodtoestand afkondigen als er sprake is van „wijdverbreide daden van geweld met als doel de vernietiging van de vrije, democratische orde”. Dit geeft ministers de macht om buiten het parlement om decreten uit te vaardigen die kracht van wet hebben. Ook kunnen rechten en vrijheden van burgers, zoals het recht op een advocaat na arrestatie, worden beknot. De Duitse bondskanselier Angela Merkel belde vrij snel met Erdogan om haar zorgen uit te spreken over de ferme reactie op de putsch. Ook onze minister van Buitenlandse Zaken, Bert Koenders, had kritiek op de vele arrestaties. Het zou gaan om 60.000 Turken, die zijn ontslagen dan wel op non-actief gesteld. “We moeten een sterk signaal uitsturen waarin we aangeven dat de wet moet worden uitgevoerd.”, stelde Koenders. Maar Erdogan reageerde met de uitspraak dat ‘Europese landen niet het recht hebben om kritiek te uiten op het afkondigen van de noodtoestand. Hij wees er op dat Frankrijk en België hetzelfde hebben gedaan na de aanslagen in Parijs en Brussel.’ „De maatregel is op geen enkele manier gericht tegen de democratie, de rechtsstaat en vrijheden. In tegendeel, het is juist bedoeld om die te beschermen en versterken.” In Turkije is wisselend gereageerd op het besluit, waarbij aanhangers en tegenstanders van Erdogan lijnrecht tegenover elkaar staan. Wij, het Westen, eist van Turkije dat zij de universele mensenrechten respecteren. Maar zijn die er wel? De leider van ‘het Westen’, de VS, geeft een heel andere interpretatie aan het begrip mensenrechten, dan wij. Neem de doodstraf en kijk naar de martelingen die de Amerikanen hebben doen uitvoeren in Guantanamo-Bay. Er worden daar zogenaamde terroristen vastgehouden waartegen nooit een aanklacht is ingediend. Laten we kijken naar het Midden Oosten hoe die landen omgaan met mensenrechten, met de doodstraf, rechten van vrouwen, de rechtspraak. Daar doet het Westen niets aan. Dat zou onze handel met die landen ernstig kunnen schaden en dat zijn de universele mensenrechten niet waard. In Europa wordt op een andere wijze omgegaan met mensenrechten dan in Aziatische landen. En de vraag is dan ‘hoe Europees is Turkije eigenlijk’? Heel Aziatisch: 97% want slechts 3% is Europees. En de cultuur en de genen van het volk zijn sterker georiënteerd naar het Midden Oosten dan naar Europa. Het Nederlandse kabinet is erg geschrokken dat uit onderzoek naar voren kwam dat meer dan de helft van de 3e en 4e generaties Nederlandse Turken (hier geboren dus) zich sterker aangetrokken voelen door hun roots dan door hun nieuwe vaderland. Dat kwam hard aan in den Haag. Maar er kwam deze week ook een ander onderzoek naar buiten van de Universiteit van Maastricht over de slagingskansen van allochtonen om na hun opleiding aan werk te komen. De wetenschappers hebben moeten vaststellen dat blanke werkzoekenden een grotere slagingskans hebben dan allochtonen, bij gelijke omstandigheden. En dat betekent dat werkgevers discrimineren op de arbeidsmarkt. De Nederlandse universiteiten waren deze week negatief in het nieuws met het bericht dat Turkse autoriteiten medewerkers en studenten met de Turkse nationaliteit aan Nederlandse universiteiten via mails opgeroepen zouden zijn om naar Turkije terug te keren. Direct werd er een meldpunt geopend voor vragen en zorgen van wetenschappelijke medewerkers, onderzoekers en studenten uit Turkije, maar geen enkele Turkse student reageerde. Toch zou er één zo’n melding zijn binnengekomen bij een persoon verbonden aan Maastricht University. De Vereniging van Samenwerkende Nederlandse universiteiten steunt de Turkse academici en studenten. De „academische internationale waarden en vrijheden staan voorop”. Nederland telt enkele honderden Turkse studenten, zo’n 250 Turkse docenten en onderzoekers en enige honderden uitwisselingsstudenten.

Turkije kan het lidmaatschap van de EU vergeten als het de doodstraf weer invoert. De woordvoerder van de Duitse bondskanselier Merkel, Juncker de voorzitter van de EC en EU-buitenlandchef Mogherini hebben dat gezegd. De reactie van de Turkse president direct na de militaire coup door een deel van het leger, wekt ergernis op. Vrijwel direct nadat Erdogan voet op de grond zette op het vliegveld van Istanboel, heb ik hem wel drie keer horen zeggen dat de president, de regering en het parlement democratisch gekozen zijn. Ook vroeg hij aan zijn achterban met Turkse vlaggen straten en pleinen te bezetten, waarmee de overgelopen soldaten de tanks niet meer in beweging konden zetten. Erdogan gebruikte het volk als de soldaten van het aangevallen regime van premier Binali Yıldırım. Merkel, Rutte, Tusk en Timmermans hebben in de afgelopen maanden pressie op de Turkse president uitgeoefend om de Turkse democratie in te richten naar Westerse normen en waarden. Het enige wat de EU daarmee heeft bereikt is dat Erdogan Merkel voor schut heeft gezet. Erdogan gebruikt de democratie om zelf een dictator te worden, naar Nazistisch model. Dat heeft hij al maanden geleden duidelijk gemaakt aan een Turks persbureau. En deze staatsgreep, wie er ook achterzit, komt hem daarbij prima van pas om een grote schoonmaak van tegenstanders van zijn regime door te voeren. Hoe reageert het Westen op de ontwikkelingen in Turkije? Niet met een krachtig beleid, want zowel de VS als Europa hebben de medewerking van de Turken nodig in de strijd tegen IS in Syrië. Daar komt bij dat ze het gehijg van de Russen in hun nek voelen. Ik vrees dat Erdogan precies weet tot hoever hij kan gaan, zowel in de richting naar de Russen als naar het Westen. Die machtspositie zal hij uitbuiten. De wens van Europa dat hij de democratie in Turkije zal gaan inrichten naar Westers model is een droombeeld. Hoe stevig worden de schroeven voor Turkije aangedraaid waar het gaat om de inrichting van het Turkse staatsbestel? Erdogan profileert zichzelf als de meest democratische president, die een volk maar wensen kan. Hij en het parlement zijn door het volk gekozen en de president voert uit waar het parlement opdracht voor geeft. Dat is een heel ander geluid dan wat Brussel en Berlijn laten horen. Brussel is een ondemocratische instelling die Ankara wel even laat horen, hoe de Turken de democratie moeten uitvoeren. Dat oor laat Erdogan zich niet aannaaien. Hij speelt het spel heel slim en weet dat de Amerikanen en Europeanen niet zonder de medewerking van Turkije de oorlog in het Midden Oosten kunnen blijven voeren. Dreigementen van Europa dat als Turkije de doodstraf herinvoert, zij niet kunnen toetreden tot de EU, zijn niet relevant zolang in de VS de doodstraf nog steeds wordt uitgevoerd. Turkije heeft een dossier over de islamitische geestelijke Gülen naar de Verenigde Staten gestuurd, heeft premier Yildirim gezegd. Hij zei er niet bij of het dossier ook een officieel verzoek bevat tot uitlevering van de tegenstander van Erdogan: Fethullah Gülen. Turkije houdt de in de VS wonende Gülen verantwoordelijk voor de couppoging. De Amerikanen hebben gezegd dat ze bewijzen willen zien voordat ze hem uitleveren. Waarop de Turken de VS de vraag gesteld hebben of zij ook bewijzen hebben geleverd bij de uitlevering van vermoedelijke terroristen van ‘nine-eleven’. Het antwoord daarop is ‘nee’. Aan de zuivering binnen de Turkse overheid lijkt nog geen einde te komen. Er lopen nu juridische procedures tegen meer dan 9300 mensen. Ook zijn 21.000 docenten op non-actief gesteld. Heksenjacht Ik maak me grote zorgen over het opschonen van tegenstanders van het beleid van president Erdogan. Het zou gaan om 60.000 mensen. Turkije verbiedt academici voorlopig in het buitenland te werken. Academici die al in het buitenland zijn, moeten zo mogelijk terugkomen. Volgens de regering moet zo worden voorkomen dat docenten die banden hebben met de coupplegers het land ontvluchten. Het ministerie van Onderwijs stelde na de mislukte coup al 20.000 docenten op non-actief. Bijna 1600 decanen van universiteiten zijn voorgedragen voor ontslag. Daar kwamen vier universiteitsrectoren bij. In totaal zijn naar schatting 50.000 militairen, politiemensen, rechters, ambtenaren en leraren geschorst.

Kredietbeoordelaar Standard & Poor’s (S&P) heeft deze week de kredietwaardigheid van Turkije verlaagd. Door de mislukte couppoging is volgens het bureau een verscherpte tegenstelling in het politieke landschap ontstaan. Dat heeft ook gevolgen voor het financiële systeem van het land. Volgens S&P staat Turkije een periode van ,,verhoogde onvoorspelbaarheid” te wachten. Daardoor zullen buitenlandse investeerders wel twee keer nadenken alvorens geld in de Turkse economie te pompen. Het land is echter sterk afhankelijk van de instroom van buitenlands kapitaal onder meer voor de financiering van het tekort op de lopende rekening. Volgens S&P zullen beleidsmakers in Turkije zich de komende tijd inspannen om het land minder afhankelijk te laten zijn van externe financiers. De couppoging is voor Moody’s reden om de rating van zeker negen Turkse bedrijven te herzien. Eerder gaf de kredietbeoordelaar al aan de kredietwaardigheid van Turkije zelf onder de loep te nemen. Net als S&P is Moody’s niet gerust op de situatie in het land. Economische hervormingen werden volgens het bureau al in een trager tempo uitgevoerd dan verwacht. De ontstane onrust maakt het er volgens Moody’s niet makkelijker op om de bestaande problemen aan te pakken.

De Volkswagen-top heeft geprobeerd om het schandaal met de sjoemelsoftware in dieselauto’s verborgen te houden. Ook de vorig jaar opgestapte topman Winterkorn wist ervan, zegt het OM in New York. De autofabrikant wordt daar, in NY, vervolgd voor het overtreden van milieuregels. Volkswagen zelf heeft tot nu toe steeds gezegd dat de top niet op de hoogte was van de fraude. In zo’n 11 miljoen auto’s blijkt software te zitten die bij een test niet de werkelijke uitstoot meet. Het OM zegt dat Winterkorn al in 2006 wist dat er problemen waren met de uitstootwaarden in de VS. De optie van sjoemelsoftware is toen besproken.

De Europese Commissie heeft een boete van €2,93 mrd gegeven aan een groep grote vrachtwagenfabrikanten. DAF, MAN, Volvo/Renault, Daimler en Iveco werkten tussen 1997 en 2011 samen om de prijzen kunstmatig hoog te houden. De bedrijven, die 90% van de middelgrote en zware trucks in Europa maken, berekenden aan klanten ook kosten door van maatregelen om aan milieu-eisen te voldoen. MAN is niet bestraft, omdat het de zaak aankaartte. Voor DAF is de boete ruim €750 mln. Het gaat om de hoogste kartelboete door Brussel ooit. Het vorige record was €1,62 mrd, voor beeldbuisfabrikanten.

Topman Gerrit Zalm treedt in de loop van 2017 vervroegd terug bij ABN Amro. Dat meldde het FD op basis van bronnen. De genationaliseerde bank zou het nieuws nog dit jaar bekendmaken. Zalm werd in 2009 bestuursvoorzitter van de toen net genationaliseerde bank. In 2014 werd zijn contract verlengd met vier jaar, maar Zalm (64) vindt volgens het FD dat zijn taak is volbracht na de integratie van ABN Amro en Fortis Nederland en de succesvolle beursgang eind 2015. De krant noemt Chris Vogelzang en Joop Wijn als mogelijke opvolgers. ABN Amro wilde nog niet op het bericht reageren. Het nu al naar buiten komen dat Zalm over misschien tien maanden wil aftreden, werkt niet. We hebben het gezien met Cameron. Twee weken later stond hij op straat.

Het aandeel van de Italiaanse bank UniCredit is deze week flink onderuitgegaan na een uitspraak van het Europese Hof van Justitie over staatssteun aan banken. Aandeelhouders laten bloeden om een bank te redden is volgens het hof niet in strijd met de Europese wetgeving. De zaak bij het Europese Hof in Luxemburg was aangespannen door boze obligatiehouders die in 2013 geld verloren om vijf Sloveense banken overeind te houden. De rechters oordeelden dat zij dit hadden moeten weten. UniCredit gleed vervolgens direct onderuit op de Italiaanse beurs. De balans van de grootste bank van Italië bezwijkt onder het enorme aantal leningen die vermoedelijk nooit meer worden afbetaald. De Italiaanse premier Renzi wil UniCredit en andere probleembanken in zijn land helpen, door €40 mrd aan belastinggeld in een speciaal fonds te stoppen om de slechte leningen af te schrijven. Brussel weigert deze steun toe te staan, omdat in het nieuwe toezichtsmechanisme voor banken is afgesproken dat aandeel- en obligatiehouders de rekening moeten betalen. Het vonnis stelt dat ‘de Europese Commissie duidelijk heeft voorschreven dat aandeelhouders moeten bijdragen om de verliezen van een bank op te vangen’: „Dat zij dit aan het begin van de crisis niet moesten doen schept geen precedent. Aandeelhouders en schuldeisers moeten kunnen verwachten dat zij in de toekomst deze lasten moeten dragen.” Hoewel het vonnis financiële hulp van de staat niet uitsluit in speciale gevallen, nemen EU-lidstaten en banken hiermee volgens het hof wel het risico dat zij worden teruggefloten door de Europese Commissie. Aanvankelijk keurde Brussel staatssteun voor banken na de crisis af omdat dit in strijd was met de Europese interne markt. Sinds dit jaar staan nieuwe toezichtregels voor banken een greep uit de schatkist niet toe, behalve als een systeembank de economie van een land in gevaar kan brengen. Dus voor de grootste 125 systeembanken moeten de belastingbetalers wel garant staan. Wat zegt de garantie van Dijssel cs dan over de veiligheid van het geld van de spaarders? Ik vind het vonnis van het Europese Hof van Justitie discutabel. De doelstelling van de BankenUnie is om spaarders te beschermen voor de risico’s die banken lopen. Nu is de situatie in Italië afwijkend van die in andere lidstaten. De aandeelhouders van Italiaanse banken zijn niet grote financiële instituten, die weten waar de risico’s liggen, maar werknemers die hun pensioengeld voor de oude dag hebben belegd in bankaandelen. Daar is bij de besluitneming geen rekening mee gehouden. En die werknemers worden daar nu de dupe van.
BinckBank heeft de winst in het eerste halfjaar bijna zien halveren ten opzichte van een jaar geleden. Doordat beleggers een afwachtende houding aannamen in aanloop naar het brexit-referendum in Groot-Brittannië is het aantal transacties van klanten stevig teruggelopen. Het zogenoemde gecorrigeerde nettoresultaat kwam uit op €16,2 mln, tegen €29,9 mln een jaar geleden. BinckBank zag de totale inkomsten daarbij met 19%t zakken tot €72,2 mln. ,,Het marktsentiment was duidelijk minder gunstig dan vorig jaar”, aldus bestuursvoorzitter Vincent Germyns. BinckBank verwerkte met een totaal van zo’n 4 miljoen dik een vijfde minder transacties dan in het eerste half jaar van 2015. In het tweede kwartaal liep het transactieaantal nog eens 13% terug ten opzichte van het eerste kwartaal van dit jaar. Pas toen de uitslag van het Britse referendum bekend werd, kreeg Binck het weer druk door beleggers die wilden handelen. In België daalde het handelsvolume ook door ongunstige fiscale regels op het gebied van particulier beleggen. Alleen in Italië was nog sprake van een relatieve hoge activiteit onder de klanten van Binck. Daar bleef het aantal transacties met 250.000 ,,vrijwel op hetzelfde niveau” als een jaar eerder. Germyns durft geen toekomstprognose te geven. Het politieke klimaat en de dreiging van terroristische aanslagen zorgen de laatste tijd voor zoveel onzekerheid dat de handelstrend volgens hem zomaar weer kan omslaan. Het aantal transacties ontwikkelt zich in de maand juli volgens hem tot nu toe een ,,stuk positiever”, in vergelijking met eerdere maanden. BinckBank werkt er intussen aan om voor zijn resultaten minder afhankelijk te worden van het aantal transacties in een bepaalde periode. Daarom werd eerder deze maand bijvoorbeeld een hypotheekportefeuille van Obvion overgenomen. In het najaar komt Binck tevens met een nieuwe spaarbrokerdienst en een nieuw product op het gebied van vermogensbeheer. Die moeten volgend jaar voor extra omzet gaan zorgen. Het slechte beurssentiment in de eerste helft van dit jaar had tevens zijn weerslag op dochterbedrijf Alex Vermogensbeheer. Die wist geen positieve rendementen te behalen.

© 2016 hannesdewitte@gmail.com

Slotstand indices 22 juli 2016; week 28: AEX 453,35; BEL 20 3.450,24; CAC-40 4381,10; DAX 30 10.147,46; FTSE 100 6.730,48; SMI 8.194,73; RTS (Rusland) 935,98; DJIA 18570,85; NY-Nasdaq 100 4.666,072; Nikkei 225 16627,25; Hang Seng 21963,07; All Ords 5574,30; SSEC 3012,816; €/$ 1,0976; goud $1322,10; dat is €38.736,17 per kg, 3 maands Euribor -0,397% (1 weeks -0,377, 1 mnds -0,371), 10 jarig Nederlandse Staat 0,096%, 10 jaar VS 1,5733%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,099, elders €1,149.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.