UPDATE22082015/286 Gaat Griekenland weer naar de stembus?

Er waren problemen met het updaten van dit blog als gevolg van een plugin die dienst weigerde nadat de basissoftware was geupdated. Daardoor kan de opmaak afwijken van de gebruikelijke. In het Midden Oosten wordt er op zondag gehandeld op de financiële markten. De daling van de olieprijzen tot het laagste niveau in meer dan zes jaar leidde zondag 23v augustus 2015 tot een uitverkoop op de aandelenmarkten in het Midden-Oosten. Beleggers vrezen dat veel economieën in de zwaar op olie leunende regio tot stilstand zullen komen. De hoofdgraadmeter van de effectenbeurs in Dubai kelderde zondag 7%. Op de beurzen in Abu Dhabi, Qatar, Saudi-Arabië, Egypte en Israël liepen de verliezen op tot meer dan 5%. De Brentprijs, die maatgevend is voor olie uit Europa, het Midden-Oosten en Afrika, is voor het eerst sinds maart 2009 onder de $45 per vat gezakt. De prijs van Amerikaanse ruwe olie kwam vrijdag voor het eerst in 6½ jaar onder de $40 per vat. De olieprijzen staan al meer dan een jaar onder druk, met name door een ruim aanbod vanuit olie-exporterende landen. In de zomer van 2014 kostte zowel Europese als Amerikaanse olie nog ruim boven de $100 per vat. De verdere daling van de laatste weken hangt samen met toenemende zorgen over de groei van de wereldeconomie en daarmee de vraag naar grondstoffen.

We kijken terug op een week met veel onverwachte ontwikkelingen. Er ontstond onrust op de aandelenbeurzen onder meer als gevolg van teleurstellende economische ontwikkelingen in China en een devaluatie van de yuan. De AEX sloot de beursweek af met een verlies van 6,5% in vijf beursdagen. Onverwachte ontwikkelingen in Athene. Nadat alle parlementen uit de eurozone hun toestemming hadden gegeven aan de Griekse deal en de Grieken hun eerste tranche hadden ontvangen uit het Derde Hulpprogramma, waarmee ze onder meer een kleine schuld aan de ECB hadden terugbetaald, maakte premier Tsipras bekend af te treden en in september nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Vangelis Meimarakis, de leider van de oppositiepartij Nieuwe Democratie is daar sterk op tegen. Hij wil geen nieuwe verkiezingen, hij wil met andere oppositiepartijen een nieuw kabinet vormen. Desnoods een minderheidsregering, desnoods met de ultra rechtse Gouden Dageraad. De Griekse president Prokopis Pavlopoulos moet over het verlenen van een mandaad beslissen. Een groep van 25 Griekse parlementariërs van de regerende Syriza-partij splitst zich af en start een nieuwe partij: Eenheid van het Volk. De voormalige minister van Energie, Panagiotis Lafazanis, wordt de leider van de nieuw te vormen partij.

Hij is fel tegen de hervormingen en bezuinigingen, die het Griekse kabinet moest doorvoeren. Als gevolg daarvan is hij als minister afgetreden. In een reactie zei Dijssel, dat een regeringswissel in Griekenland geen gevolgen zal hebben voor de afgesloten deal. De Grieken moeten de gemaakte afspraken nakomen. De toekomst zal dat uitwijzen. Een andere onzekerheid waardoor de beurzen onder druk kwamen te staan was onrust op de valutamarkten. De opkomende economieën van Rusland en Brazilië maken moeilijke tijden door. De groei van China maakt moeilijke tijden door. De zware ontploffingen op een industrieterrein in de Chinese havenstad Tianjin hebben een enorme ravage aangericht met tientallen doden en honderden gewonden. De explosies vonden plaats in een terminal waar brandbare stoffen werden overgeslagen. Na de explosies braken veel grotere branden uit, die nog altijd niet onder controle zijn. Hier komt de zwakte van het Chinese bestuur naar buiten: de overheid had geen overzicht over de chemische stoffen, die daar lagen opgeslagen. Ook kwam naar buiten dat de bedrijven daar veel grotere hoeveelheden chemische stoffen hadden liggen dan waarvoor ze vergunningen hadden. In de Tweede Kamer werd gedebatteerd over de goedkeuring van de Griekse deal, Derde Hulpprogramma van €86 mrd in drie jaar. De VVD had voor het debat al laten weten dat ze voor zouden stemmen alhoewel ze eigenlijk tegen zijn. Als ze tegen zouden stemmen was er geen meerderheid (PvdA, D66) in de Kamer geweest en zou Nederland in de eurozone alleen zijn komen te staan, mede omdat Duitsland haar toestemming al eerder op de dag had gegeven. Griekenland is de paria en moet dat ook blijven, aldus redeneerde de VVD fractie in de Tweede Kamer. Toch stemde één VVD’er tegen de Griekse deal. Het debat werd sterk beïnvloed door aanvallen van de oppositiepartijen die de premier attendeerden met zijn verkiezingsbelofte “geen cent meer naar de Grieken”. Ik kende de premier niet terug, hij stond verslagen achter het katheder, niets van zijn kwinkslagen, ad rem reacties, de briljante debater, de man die de oplossingen uit zijn mouw schut. Hij was op dat moment ‘aangeschoten wild’. Herhaalt het Blatter scenario zich? Ook het migranten dossier lag weer op tafel. Niet alleen in Italië, Griekenland en Macedonië maar ook in Berlijn. De Duitsers verwachten dat 800.000 asielzoekers/(boot)vluchtelingen dit jaar een verblijfsvergunning zullen aanvragen. Die enorme aantallen zijn ook voor Duitsland te groot en dus moeten er nu quota worden opgelegd aan alle EU-lidstaten. Juncker, jij bent nu aan zet. Maar dat niet alleen: de oorlogssituatie rukken op naar de grenzen van Europa. Het aantal vluchtelingen neemt toe. Het worden onbeheersbare situaties. Vanuit de IS in Syrië worden moslims opgeroepen ‘alle ongelovigen’ over de kling te halen. De terroristische aanslag, vrijdagmiddag, in de Thalys van Amsterdam naar Parijs mislukte door moedig ingrijpen van 2 Amerikaanse soldaten in burgerkleding. Het beleid van dit kabinet om de sociale woningbouw sterk te verminderen brengt nu de negatieve gevolgen in beeld. De wachtlijsten voor huurwoningen zijn sterk toegenomen, ook al omdat gemeenten ergens naartoe moeten met asielzoekers die een verblijfsvergunning hebben gekregen. En dan te bedenken welke gevolgen dat heeft voor de stromen vluchtelingen die hier onderdak moeten krijgen. Er is veel arbeid te doen voor de politieke elite in Europa, ook in Nederland.

De opvang van vluchtelingen is een groter probleem voor Europa dan de Griekse schuldencrisis. Dit zegt Merkel deze week in de media. Ze pleit voor een gemeenschappelijk Europees asielbeleid. Zo moeten EU-landen gezamenlijk bepalen welke landen veilig zijn, zodat mensen die geen asiel krijgen snel worden teruggestuurd en lange procedures worden voorkomen. [Sorry, mevrouw Merkel, U maakt hier wel een punt maar daarmee zou slechts een deel van de problematiek kunnen worden opgelost.] Het geweld tegen vluchtelingen in Duitsland noemt ze “ons land niet waardig”. Met deze uitspraak loopt Merkel en de hele EU nog steeds achter de feiten aan. De poorten sluiten is geen optie. Het bouwen van ‘veilige havens’ ook niet. We zitten midden in een volksverhuizing als gevolg van oorlogen in het Midden Oosten en vluchtelingen uit Afrika. Dit jaar verwachten onze oosterburen 800.000 asielzoekers. Dat zijn grote getallen ook voor Duitsland. De bootvluchtelingen maken maar 7% uit van alle vluchtelingen die op zoek zijn naar een nieuwe vreedzame toekomst. 93% leeft onder erbarmelijke toestanden in tenten met weinig eten. De UNHCR doet wat ze kunnen, maar ook de VN kent de grenzen van hetgeen mogelijk is. Het is een complex dossier, waarvoor de oplossingen niet voor de hand liggen. De stroom bootvluchtelingen neemt alleen maar toe en hoe het verder moet weten we niet. Merkel zet in op één aspect: veilige landen. Maar ook komen asielzoekers uit die zogenaamde veilige landen in bepaalde gevallen wel in aanmerking voor een verblijfsvergunning. Hierbij denk ik aan politieke vluchtelingen, mensen met een gay-geaardheid en slachtoffers van een politiek regime. Een ding is zeker: deze aanpak sec lost het vluchtelingen vraagstuk niet op en al helemaal niet op de korte termijn. De aanvoer gaat elk uur door in de Zuid-Europese landen. Met een instroom van 1100 asielzoekers per week komt Nederland aan het einde van haar mogelijkheden voor een humane opvang. Hoe het verder moet met de toestroom van vluchtelingen weet het kabinet ook niet. Ze regeren bij de dag. En is de EC in Brussel al terug van zomerreces? Wat hebben we daarvan te verwachten? Toen ik de uitspraak van Merkel las moest ik denken aan het gezegde “in het land der blinden is eenoog koning”.

De rust op de beurs van Shanghai is, na de interventie van de centrale overheid nog niet teruggekeerd. De verliezen liepen vooral op, bij bedrijven die in handen zijn van de Chinese overheid zijn. De beurzen in China zitten al geruime tijd in onrustig vaarwater vanwege de aanhoudende zorgen over de afkoeling van de Chinese economie.

Japan, de op twee na grootste economie in de wereld, heeft een injectie ter waarde van $28 miljard nodig om zijn consumptie aan te jagen en verdere krimp te voorkomen. Dat bedrag noemt Etsuro Honda, een van de belangrijkste economisch adviseurs van premier Abe. ,,Huishoudens voelen dat hun inkomsten zijn afgenomen”. De opmerkingen kunnen worden gelezen als kritiek op het beleid van Abe. Zijn kabinet kwam eerder met een belastingverhoging, naast een serie ondersteuningen van de financiële markten om Japan weer op de rit te krijgen. Het negatieve effect van die belastingverhoging is volgens Honda – een langjarige vriend van Abe – aan het afnemen, maar daar staat te weinig loonsverhoging tegenover om de stijging van voedselprijzen te kunnen bijhouden. Weliswaar is er dit voorjaar een loonsverhoging van 2,3% doorgevoerd bij grote en middelgrote bedrijven, maar daar staat tegenover dat 40% van de werknemers zijn flexwerkers, die minder verdienen dan de werkers in vaste dienst. Daardoor daalde het gemiddelde loon met 2,9% in juni. In het tweede kwartaal had Japan geen economische groei meer. De krimp bedroeg 1,6% tegen een toename van 4,5% in het voorgaande kwartaal t/o een jaar eerder. Het beleid van de Abe(nomics) is ingezet op een hoger prijspeil na 20 jaar van deflatie. De kosten van levensonderhoud zijn onder meer gestegen vanwege de forse afwaardering van de yen. De zwakkere valuta tegenover de yuan en de dollar en de ongekende Japanse stimuleringspolitiek door zijn centrale bank gaven wel wat rugwind, maar onvoldoende om het slinkende consumentenvertrouwen te compenseren. Het heeft negatieve gevolgen voor de prijzen van geïmporteerde goederen, hetgeen resulteerde in een lagere koopkracht (lagere lonen, hogere kosten van levensonderhoud). Een ander groot probleem is dat de staatsschuld tot een astronomische hoogte van ¥100 mrd, zeg maar 240% bbp. Die staatsschuld wordt gefinancierd vanuit de opgebouwde pensioenreserves. Dat kan tot desastreuze gevolgen leiden in een tijdperk van snel toenemende vergrijzing van de werkenden Japanners. Er komt een moment dat de pensioenfondsen niet meer in staat zijn de opgebouwde pensioenrechten uit te betalen. Het bedrag van $28 miljard is volgens Honda nodig om de lagere inkomens en gepensioneerden te helpen compenseren.

Het Duitse Fraport, exploitant van onder meer de luchthaven van Frankfurt, krijgt toestemming voor de overname van veertien regionale luchthavens in Griekenland. Het akkoord komt na lang gesteggel met de Grieken. Fraport betaalt voor de veertien vliegvelden €1,2 mrd. Het is een van de grootste private investeringen sinds het uitbreken van de financiële crisis in Griekenland. In november was de overname al bijna rond, maar de nieuwe regering wilde de prijs in januari opnieuw onder de loep nemen. Onder de vliegvelden die Fraport overneemt, zijn onder meer de luchthavens van de toeristeneilanden Kos en Rhodos. De exploitant neemt ook het vliegveld over van Thessaloniki, de tweede stad van Griekenland. De vraag is wat Fraport gaat doen als er luchthavens gesloten moeten worden. Wordt de grond dan gebruikt om woningen op te bouwen.

Er zijn al drie onderdelen van het failliete installatiebedijf Imtech verkocht, voor in totaal €143 mln. Maar dat geld gaat allemaal naar de kredietverschaffers, de aandeelhouders krijgen geen cent van de opbrengst. Ook de meeste andere onderdelen van Imtech zullen worden verkocht maar de curatoren maakten bekend dat de aandeelhouders ook van die opbrengst niets zullen krijgen. Imtech kampt met een enorme schuldenberg bij twaalf banken en 26 andere financiers. Die schulden moeten eerst worden afgelost. Als er daarna nog iets overblijft, krijgen de aandeelhouders eventueel nog iets. Maar die kans lijkt nihil. De aandeelhouders moeten helemaal achteraan in de rij van schuldeisers aansluiten, na de fiscus, de werknemers, de banken, en de leveranciers (die overigens waarschijnlijk ook kunnen fluiten naar hun geld). Het aandeel sloot de week af op 5 eurocent. Aangezien er 121 miljoen aandelen uitstaan, is Imtech nog altijd goed voor een beurswaarde van €6,05 miljoen.

Nederlandse varkenshouders staat een lastige wedstrijd in Europa te wachten. De meeste Nederlandse boeren zitten op zwart zaad, maar in Frankrijk is de situatie nog schrijnender. Franse varkenshouders draaien met forse verliezen. Uit pure wanhoop houden de boeren hun varkens maar op stal, met overvolle stallen tot gevolg. De kosten van het voer gaan maar door. Maar, wat volgens kenners nog veel erger is: als de varkens twee weken langer worden aangehouden door de boeren, passen ze niet meer in de slachtinstallaties. De Fransen hebben veel last van een hogere kostprijs bij een extreem lage verkoopprijs. Het is een simpele rekensom. Gemiddeld produceren de Franse varkensboeren tegen €1,40 per kilo. Maar de verkoopprijs ligt op slechts €1,20 per kilo. De felle protesten van boeren daartegen, waarbij snelwegen werden geblokkeerd, hebben niet geholpen. Hun hoop is gericht op subsidie en op de ingelaste Europese landbouwtop die begin september plaatsvindt. De Nederlandse kostprijs is €0,19 duurder dan in de rest van Europa. Daar komen nog €0,02 bij omdat onze varkensboeren zelf de controles moeten betalen van de Voedsel en Warenautoriteit. In andere landen neemt de overheid die kosten voor hun rekening. Daarbij komt dat de Nederlandse regering, bovenop de Europese regels, extra voorwaarden aan de boeren heeft opgelegd, die drukken op het rendement. 

In blog 285 schreef ik over de wijze waarop in de eurozone de democratie wordt afgebouwd en een oligarchie wordt ingericht. Ik schreef toen onder meer “Daarbij komt dat de volksvertegenwoordigers in de 18 eurolanden geen enkele stem meer hebben in de ‘deal met de Grieken’. Het enige wat ze mogen is het voorstel accorderen. De zaak is al beklonken en dat vloeit voort uit de volgorde van behandeling. Fase 1: de Griekse regering onderhandelt met de trojka; fase 2: stemming over de overeenkomst in het Griekse parlement; fase 3: behandeling door de Eurogroep; fase 4: de parlementen van de eurolanden mogen er ook nog iets van vinden, maar zijn in feite al buitenspel gezet,” Het Griekse dossier heeft eerder op tafel gelegen bij de regeringsleiders maar die hebben dat toen niet behandeld maar doorgeschoven naar de Eurogroep. De technocraten moesten de problemen maar oplossen. Onze geglobaliseerde samenleving is zo complex geworden dat niet de politiek maar uitsluitend specialisten problemen kunnen oplossen. Er is sprake van dat de tijd van de alpha-jongens voorbij is, nu moeten de beta’s aan de slag. Het betekent wel dat het democratische tijdperk op zijn laatste benen loopt. Wat hebben de volksvertegenwoordigers nog te vertellen als de besluiten door de technocraten al zijn genomen? Zeg het maar ………………….. ik denk ‘niks’.

De VVD steunt het Derde hulpplan voor de Grieken want als ze zouden tegenstemmen, wat ze in feite willen, zou Nederland alleen komen te staan in Europa en dat willen ze niet. Het gevolg zou dan een kabinetscrisis en een crisis voor het leiderschap van de VVD kunnen zijn. De woordvoerder van de Tweede Kamer fractie van de VVD, Mark Harbers, zegt daarover dat Griekenland de ‘paria’ van de eurozone moet blijven. Dat is een stoot diep onder de gordel. Een paria is een uitgestotene, een verschoppeling, een verworpene. Die uitspraak is de Nederlandse politiek onwaardig en zeker voor een regeringspartij die ook nog de premier levert. Alles bijeen gaat het om een Nederlandse bijdrage van €5 mrd. Dat de Nederlandse politiek op dat moment al buitenspel was gezet door Europese instituties bleef buiten beschouwing. Kijk als de VVD dapper zou zijn dan hadden ze gelijk verteld dat wij binnenkort de Grieken ca €10 mrd (een ruwe schatting) kwijt gaan schelden.

Door hun grote koopkrachtdaling vermijden de drie miljoen gepensioneerden in toenemende mate de zorg die zij nodig hebben om langer zelfstandig te wonen, zoals het kabinet wil. Ze proberen onder meer hun verplichte eigen risico voor de zorgverzekering (375 euro) zo min mogelijk aan te spreken, onder meer door zonder overleg met een arts hun medicijngebruik te beperken of te stoppen, een noodzakelijke controle bij een specialist over te slaan en niet meer naar de tandarts te gaan. Daarnaast schrikken zij ervoor terug aan te kloppen bij gemeenten, sinds begin dit jaar verantwoordelijk voor veel zorg, omdat zij daar eigen bijdragen moeten betalen, bijvoorbeeld voor thuiszorg en huishoudelijke hulp. Heeft het kabinet deze ontwikkelingen voor ogen gehad toen zij al die ingrijpende hervormingen en bezuinigingen invoerden?

Consumenten zijn weer een stuk positiever over de Nederlandse economie: het vertrouwen is terug op het hoogste niveau sinds de zomer van 2008. Zeven jaar geleden daalde het daalde het vertrouwen spectaculair, terwijl de trend nu opwaarts is. Dit blijkt uit onderzoek van het ING Economisch Bureau. Bijna één op de drie consumenten (31%) is nu positief over de staat van de economie. Een kleine groep van hen (2%) stelt zelfs dat de economie er ‘zeer goed’ voorstaat. De groep pessimisten is met 23% duidelijk kleiner. Bijna de helft van de respondenten (46%) vindt dat de economie momenteel niet slecht, maar ook niet goed draait. Er zijn wel redenen te bedenken voor meer optimisme onder consumenten. Zo lijkt een Grexit voorlopig afgewend.,[dat is nog maar helemaal de vraag] ,Vorige maand was er nog een dip in het vertrouwen te zien”, aldus een woordvoerder van het ING Economisch Bureau. ,,Mensen hebben zich toch zorgen gemaakt over een Grexit.”

Deze maand was er veel goed nieuws. ,,Het centraal Plan Bureau kwam met groeicijfers van de Nederlandse economie, het aantal banen neemt al meer dan een jaar toe”. Daarnaast is de inflatie laag, ligt er een belastingverlaging in het verschiet en zal de koopkracht voor de meeste Nederlanders volgend jaar toenemen. Na 7 magere jaren gloren er zo betere tijden voor de Nederlandse consument. ,,De consument let op zijn portemonnee, op de prijzen in de supermarkt en of hij een baan heeft. Die zaken gaan allemaal de goede kant op.” De ING geeft wel een heel positief beeld over de vooruitzichten op korte termijn. Er zitten nog risico’s in de markt die van de ene op de andere dag een heel ander toekomstbeeld laten zien. Over de werkgelegenheid werden deze week ultieme mooie ontwikkelingen getoond. Daar was echter een ‘maar’ aan: de werkeloosheid van mensen die <1 jaar werkeloos waren is afgenomen. Maar mensen die al langer >1 jaar werkeloos zijn zijn juist weer toegenomen. Die ontwikkeling doet zich voor bij arbeidslozen van 45 jaar en ouder.

De vooruitzichten voor de Amerikaanse economie zijn in juli onverwacht verslechterd. Dat blijkt uit cijfers op basis van zijn index van leidende indicatoren. De conjunctuurbarometer, waarmee het sentiment voor de komende drie tot zes maanden wordt gepeild, daalde vorige maand met 0,2%.

Slotstand indices 21 augustus 2015; week 34: AEX 473,89; BEL 20 3.437,23; CAC 4.630,99; DAX 30 10.124,52; FTSE 100 6.187,65; SMI 8.798,57; RTS (Rusland) 762,38; DJIA 17.373,38; NY-Nasdaq 100 4.530,739; Nikkei 225 20.519,45; Hang Sen 23998,93; All Ords 5224,80; €/$ 1,139; goud $1.160,40; dat is €32.715,14 per kg, 3 maands Euribor -0,031% (1 weeks -0,142%, 1 mnds -0,092%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,799%, 10 jaar VS 2,0662%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,159.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , . Bookmark de permalink.