UPDATE22082011

Crisis, noodfonds, redding, lagere beurskoersen, het einde van de € en dan ook nog geen licht aan het einde van de tunnel. Wat kan daar allemaal de reden van zijn: een teruglopende wereldeconomie, een afnemende economische groei, in de VS de problematiek rondom het schuldenplafond en de bezuinigingen die nog moeten worden ingevuld en in Europa de schuldencrisis in de eurozone en politici die niet in staat zijn al die maatregelen te nemen die nodig zijn om de EU een nieuw perspectief te geven.

Duitsland en Frankrijk hebben in het verleden de Europese kar getrokken. Zij waren de voortrekkers van de Europese integratie, die welvaart bracht maar die nu is omgeslagen in een malaise, waarvan niemand weet hoe hieruit te komen. We hebben koningsduo's gehad, die Europa op de kaart hebben gezet: Charles de Gaulle en Konrad Adenauer, George Pompidou en Willy Brandt, Valery Giscard d'Estaing en Helmut Schmidt, Francois Mitterand en Helmut Kohl, Jacques Chirac en Gerhard Schroeder en nu Angela Merkel en Nicolas Sarkozy. Grote namen, grote daden. Maar sedert een aantal jaren hapert de dadendrang. Merkozy, zoals Merkel en Sarkozy worden genoemd, manoeuvreren heel behoedzaam, heel voorzichtig. Kleine stapjes voorwaarts zetten ze, kleine stapjes zijwaarts zetten ze. Ze dansen een tango, maar wel heel voorzichtig en met minuscule bewegingen, onderwijl achterom kijkend naar de kiezers die doodsbang zijn voor meer Europa. En terecht, heb ik in mijn vorige blog duidelijk gemaakt, duidend op de desastreuze gevolgen voor Nederland als eurobonds uitgegeven gaan worden, dat we alert moeten blijven. Lid blijven van de EU is prima, maar wel zo snel mogelijk, samen met Duitsland dat we niet in het eurobond project stappen, om erger te voorkomen. Desnoods uit de eurozone stappen en terug naar de gulden of mark? Merkel liet dit weekend nog eens weten dat ze helemaal niets ziet in 'eurobonds'. Begrijpelijk is dat de zwakke broeders uit de eurozone alle zeilen bijzetten om Brussel te overtuigen dat de uitgifte van Europese staatsleningen de enige optie is om rust te brengen in de schuldencrisis binnen de eurozone. Hoe komen die landen van hun enorme staatsschulden af: door hun schulden te gaan delen met de rijkere eurolanden als Duitsland en Nederland. Finland zal daar niet aan meewerken en vraagtekens zijn er ook voor Oostenrijk. De discussie kan pas gevoerd worden op het moment dat de schulden van alle zwakke broeders zijn gesaneerd. Voor Griekenland komt dat, volgens de EC, pas in beeld rond 2035. Merkel wijst eurobonds af door te stellen dat ze niet het antwoord zijn op de schuldencrisis: ze zullen ons naar een schuldenunie brengen en dat is niemands belang. Voor meer zeggenschap van Brussel zijn de meeste EU-landen nog niet klaar, zei dit weekend, de Duitse minister van Financiën, Schauble. En zeker nog geen Ministerie van Financiën in de EU. Europa is nog niet zover dat 'beperkingen van de nationale soevereiniteit' bespreekbaar zijn.

Merkel werd geïntroduceerd als de 'ijzeren kanselier', maar is nu 'madame non', een loods, die het Europese leiderschap niet ambieert. Achter de rug van de pragmaticus Sarkozy, in zijn schaduw, werkt zij het liefste. De Franse president, die uiterst behoedzaam opereert en ferme besluiten uitstelt. Hij luistert naar de bezwaren van de populisten, het bange, onwetende publiek, dat tegen een groot en machtig Europa is. Hij vindt dat de EU met zijn 27 lidstaten te groot is geworden en maakt duidelijk dat er voor Turkije op dit moment geen plaats meer is. Marine Le Pen hijgt in zijn nek, net zoals Wilders dat doet met Rutte. Meer Europa betekent meer bevoegdheden en meer geld naar Brussel brengen. Dat, is de angst, wordt afgestraft door de kiezer. Maar dat betekent ook: geen visie, geen toekomst, geen perspectief. En dat wordt door de financiële markten afgestraft. En ik denk ook nog: terecht. Het afgelopen decennium hebben een aantal Europese landen op de pof geleefd en daar moet nu een prijs voor betaald gaan worden. Een hoge prijs. Tien jaar lang heeft de Europese politieke elite oneffenheden door de vingers gekeken. Het komt wel goed: zolang wij elkaars handen maar vast blijven houden zijn we samen heel sterk. De vraag is of de euro stand houdt bij al het interne en externe geweld dat op ons afkomt. En als de muntunie omvalt moet Europa opnieuw beginnen, wel met een schone lei, althans dat hoop ik. Een aantal landen zal dan in default geraken en moeten gaan afstempelen. Banken gaan omvallen, want een aantal zullen niet te redden zijn. We wachten af.

Ik zit met een probleem, waar ik zo snel niet weet hoe daarover te oordelen. We wisten al enige tijd dat Finland geen trek had te participeren in nieuwe noodhulp aan Griekenland. Dat wisten de Regeringsleiders van de eurolanden op 21 juli ook. Finland zet hoog in: breken of barsten. Geen harde zekerheid dan geen Finse medewerking aan het noodplan voor de Grieken. En geen nieuw noodplan betekent einde steun. Daarmee zou de euro onder hoge druk komen te staan. De vergadering besluit het Finse verzoek te honoreren. De Finnen mogen met de Grieken gaan onderhandelen over harde zekerheid. Achteraf zegt Rutte ´ja, wij dachten aan een eilandje of zoiets. Niemand heeft aan cash gedacht.´ De onderhandelingsruimte is door de vergadering niet beperkt. De positie is dat Rutte ´ja´ heeft gezegd en de Jager zegt ´nee´. Hij heeft die vergadering niet bijgewoond, hij kent de beweegredenen niet die hebben meegespeeld. Wie zijn billen brandt moet op de blaren zitten, zou ik zeggen, maar nee hoor het IMF wordt erbij gesleept. Ik ben niet voor de Finse deal, maar Nederland heeft wel ingestemd met het verzoek. Zoals de zaken er nu bijliggen is Nederland een onbetrouwbare partner in de eurozone: ja zeggen en nee doen. Daar ben ik ook niet zo blij mee.

In de edities van de Ierse zondagskranten valt te lezen dat de Ieren het zat zijn met de bezuinigingen en het betalen van de verliezen van banken als gevolg van de overcreditering. Ze redenen: de schuld is zo groot voor zo een klein land dat de noodhulp nooit meer terug te betalen is. Onze schuld moet kwijtgescholden worden dan kunnen tenminste weer gewoon leven, althans dat nemen ze aan. Wat staat ons te wachten? De Ierse minister van Financiën liet, in een reactie op de berichten, weten dat alles in Ierland onder controle is en dat niemand zich zorgen behoeft te maken. Van de aanloop naar de crash van Zwarte Donderdag (24 oktober 1929) weten we dat politieke en monetaire bobo's aan de loop van de band geruststellende uitspraken deden om vooral geen onrust onder beleggers en spaarders te doen ontstaan. Achteraf bezien waren beslissingen genomen met het gezonde verstand verstandiger dan te luisteren naar de bobo's.

Een bobo is de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble, die stelt dat de financiële markten vertrouwen hebben in de euro. Ook is er geen sprake van een dreigende recessie in Duitsland. ,,De euro is ondanks de turbulentie van de afgelopen maanden stabiel gebleven met een koers tussen 1,40 en 1,50 dollar'', zei Schäuble. De minister benadrukte verder dat de schuldproblemen in de VS veel groter zijn dan in de eurozone. ,,De staatsschuld en de begrotingstekorten zijn inderdaad te hoog, ook in Duitsland. Maar we slagen erin deze terug te dringen.'' Volgens Schäuble is de huidige onrust op de financiële markten overtrokken. ,,De markten hebben de neiging te overreageren. Veel mensen waarschuwden in het eerste kwartaal nog dat de beurs van Frankfurt te hoog stond. Nu schieten de graadmeters weer te ver naar beneden.''

De minister ziet geen enkel teken van een naderende recessie. ,,Er is een kleine vertraging van de groei, die overigens veel sterker is dan aan het begin van het jaar werd verwacht. Maar er is niets dat wijst op een recessie''. Ik zou zeggen: we wachten af.

De Duitse centrale bank draait de kraan aan. Zij vindt dat de landen die gebruikmaken van het Europese financiële steunfonds (EFSF) onvoldoende onder druk worden gezet om aan hun bezuinigingsdoelstellingen te voldoen. Ook zijn de leenvoorwaarden te zeer versoepeld. De Bundesbank vindt dat de uitbreiding van de bevoegdheden van het EFSF gepaard moet gaan met een grotere invloed van Brussel op het financiële beleid van landen die gebruikmaken van het fonds. ,,Het is bijzonder zorgwekkend dat met de versoepelde leencondities de stimulans voor landen om hun financiën op orde te brengen vermindert.'' Als landen zoals Griekenland hun bezuinigingsdoelstellingen niet halen, dan moeten zij dat probleem volgens de Bundesbank zelf oplossen, in plaats van dat het steunfonds keer op keer wordt verhoogd. ,,Het moet duidelijk zijn dat de hulp slechts in ruil voor uitvoering van de bezuinigings- en hervormingseisen wordt gegeven.'' De Bundesbank stipt aan dat probleemlanden die bij herhaling de regels overtreden nu beloond worden voor slecht gedrag. Hierdoor zou het zelfs aantrekkelijk zijn om de regels aan de laars te lappen en de schulden verder te laten oplopen. ,,Deze landen genieten zeer voordelige leencondities, die zelfs gunstiger zijn dan die van sommige landen die de hulp bekostigen.'' De Bundesbank keert zich in het rapport op basis van een bepaling uit het verdrag van Maastricht ook tegen de uitgifte van euro-obligaties. In die bepaling staat dat noch de EU noch afzonderlijke lidstaten garant mogen staan voor de schulden van een andere lidstaat. Dat laatste wisten we al maar niemand trekt zich er iets van aan.

Ik heb dit weekend nog eens nagedacht over een uitspraak, geciteerd in UPDATE20082011, van topeconoom bij de ABN/Amro, Han de Jong, over een herstel op korte termijn van de economische activiteiten. De Jong ziet licht in de tunnel, licht wat ik niet zie. Het tegendeel zelfs. Hij voert daarvoor aan stijgende tarieven en hoeveelheden cargo op Schiphol en Frankfurt. Dit zijn de grootste overslagpunten op dit gebied in Europa. Dezelfde trend geldt voor Azië. De transportsector is een uitstekende thermometer voor de economie, eentje die zelfs een beetje vooruitloopt. Ik betwijfel of die aanname van de Jong hout snijdt. De economische groei is binnen de eurolanden gedaald in het laatste kwartaal naar 0,1%, ook in Nederland. Dat is helemaal geen positieve ontwikkeling, het betekent dat de groei is stilgevallen. Een negatieve spiraal kan vanaf die plek zonder enige drempel wegzakken in een economische krimp. Dat lijkt ook logisch. De economische motor draait beneden zijn kunnen als gevolg van een dalend consumentenvertrouwen. En waarom heeft de consument, in de VS en in Europa, weinig vertrouwen in de toekomst: een afnemende economische groei, op stapel staande bezuinigingen van de overheidsuitgaven voor de komende jaren, een dalende koopkracht, een hogere spaarzin, alle negatieve informatie die naar buiten komt over negatieve financieel/economische onderwerpen, snel gedaalde aandelenkoersen. Kortom, er komen geen essentiële berichten naar buiten die het vertrouwen weer gaan versterken. Daarbij zullen de overheisbezuinigingen zowel in de VS als in de eurolanden, Griekenland, Portugal, Ierland, Spanje, Italië, Frankrijk, België, Nederland en Engeland, de export de komende jaren niet bevorderen. De parameters blijven op oranje staan. En dan komt de Jong melden dat het luchtvrachtvervoer in Europa is aangetrokken en dat de transportsector een betrouwbare indicator is voor de ontwikkeling van de economie. Ook als ik de aanname zou volgen dan nog zie ik die toename van vracht op Schiphol en Frankfurt niet als een pluspunt maar eerder als een minpunt. Want de aanvoer van producten, die niet worden verkocht, worden opgeslagen en importeurs geven dan geen nieuwe orders, wat de mondiale economische groei verder zal aantasten. Pas op het moment dat overheden er weer toe overgaan te investeren in de economie, kan de economische groei weer gaan aantrekken. Voordat we dat in kengetallen terugzien zijn we weer een jaar verder.

Tijdens de financiële crisis in 2009 heeft de FED in totaal voor 1,2 biljoen dollar aan leningen aan banken verstrekt. Behalve aan Amerikaanse banken werden ook grote leningen aan buitenlandse banken verstrekt. Zo werd aan de Belgische Dexia bank max $58,5 mrd uitgeleend en aan Fortis $26,3 mrd. De ingrepen door de Amerikaanse centrale bank kunnen in de VS inmiddels rekenen op flinke kritiek. Een van de belangrijkste bezwaren is dat banken zich vrijer voelen risico te nemen als ze weten dat ze in noodgevallen altijd bij de centrale bank terecht kunnen.

De beurs in Tokio schommelde maandag tussen hoop en vrees, waarbij de vrees voor een langdurige schuldencrisis in Europa uiteindelijk de overhand kreeg. De Nikkei-index sloot 1 procent in de min op 8628,13 punten. Speculatie op een nieuwe interventie van de Japanse centrale bank om de dure yen te verzwakken zorgde eerder op de dag nog voor kleine winsten in Tokio. De zorgen over de Europese schuldencrisis namen echter toe nadat de Duitse bondskanselier Angela Merkel liet weten dat euro-obligaties niet het antwoord zijn op de huidige crisis in de eurozone. De andere belangrijke Aziatische beurzen lieten ook verliezen zien. De Hang Seng in Hongkong verloor 1 procent in de middaghandel en de All Ordinaries in Sydney zakte 0,6 procent. In Seoul leverde de Kospi 2 procent in. De goudprijs heeft zijn opmars aan het begin van deze week doorgezet. De zoektocht naar veilig geachte beleggingen dreef de prijs tot dichtbij de grens van 1900 dollar per troy ounce (31,1 gram). Vanmorgen (Nederlandse tijd) steeg de goudprijs tot het recordniveau van 1894 dollar per troy ounce. Aan het begin van de maand werd dezelfde hoeveelheid goud nog voor ongeveer 1630 dollar verhandeld. Begin januari was goud circa 1420 dollar per troy ounce waard.

De prijzen van verkochte bestaande koopwoningen zijn in juli met gemiddeld 2,3 procent gedaald ten opzichte van dezelfde maand vorig jaar. De prijsdaling is daarmee iets groter dan voorgaande maanden, blijkt uit cijfers van het CBS en het Kadaster.

Alle woningtypen waren in juli goedkoper dan een jaar eerder. Twee-onder-een-kapwoningen daalden met 2,7 procent het meest in prijs, tussenwoningen met 2,1 procent het minst. In nagenoeg alle provincies waren de prijzen lager, het grootst was de afname in Groningen met 4,9 procent. Alleen in Zeeland waren de prijzen hoger (0,8 procent). Vergeleken met juni was sprake van een stijging van de verkoopprijzen van koopwoningen met 0,2 procent over de afgelopen maand. In juli wisselden circa 10.500 bestaande koopwoningen van eigenaar, bijna 15 procent minder dan een jaar eerder. In de eerste zeven maanden van 2011 zijn er ruim 68.000 woningen verkocht. Dat is bijna 5 procent minder dan in dezelfde periode in 2010.

Het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP) heeft een poging zien stranden om compensatie te krijgen voor geleden verliezen op Amerikaanse rommelhypotheken. Het verzoek tot vergoeding van miljoenenverliezen op beleggingen in hypotheekobligaties van Countrywide strandde bij de rechtbank in Los Angeles. Volgens de rechter heeft het pensioenfonds te lang gewacht met het indienen van zijn claim. Het ABP belegde voor de kredietcrisis honderden miljoenen in obligaties die gekoppeld waren aan hypotheken van Amerikaanse huizenbezitters. Volgens het ABP werd het hierbij verkeerd voorgelicht over de kredietwaardigheid ervan door Countrywide, tegenwoordig onderdeel van Bank of America corp (BAC). Het pensioenfonds, dat een pensioenvermogen van 242 miljard euro beheert voor Nederlandse ambtenaren, overweegt in beroep te gaan.

De effectenbeurzen maken zich wederom op voor een onrustige week. Zorgen over een wereldwijde economische groeivertraging en de vrees dat de Europese schuldencrisis oncontroleerbaar wordt, jagen beleggers waarschijnlijk verder weg van de aandelenmarkten. Met spanning letten beleggers op een bijeenkomst van centrale bankiers en beleidsbepalers in het Amerikaanse Jackson Hole, later in de week. Op dezelfde plek een jaar geleden lanceerde Fed-baas Ben Bernanke een tweede ronde van het zogenoemde kwantitatieve verruimingsprogramma van honderden miljarden dollars (QE2). Daarmee keerde destijds het vertrouwen op de aandelenmarkten terug. Bernanke zal vrijdag speechen, maar een meerderheid aan economen en marktvorsers gelooft op dit moment niet dat er een derde ronde van het beroemde steunprogramma aangekondigd zal worden. De financiële markten houden op macro-economisch vlak onder meer Amerikaanse economische groeicijfers (vrijdag) scherp in de gaten. ,,Dat wordt het belangrijkste cijfer van de week''. ,,Maar de markt is en blijft ontzettend nerveus. De trend is gewoon negatief, op de aandelenmarkten moet je niet zijn''. In Amsterdam beleven beleggers de laatste echt drukke week van de halfjaarcijferperiode. Daarbij ligt het zwaartepunt op woensdag en donderdag, wanneer onder meer Heineken en Ahold de boeken openen. Verder staan presentaties van tankopslagbedrijf Vopak en de bouwers Heijmans en BAM op de rol.

De wereldwijde beurzen staan al een paar weken zwaar onder druk. Vooral het ontbreken van politieke daadkracht in de voortdurende Europese schuldencrisis veroorzaakt een mineurstemming en volatiele handel. Beleggers trekken massaal naar beleggingen die worden gezien als veilig in economisch onzekere tijden. Zo stapelt bijvoorbeeld de goudprijs record op record, waarbij analisten verwachten dat de grens van 2000 dollar per troy ounce (31,1 gram) snel doorbroken zal worden. Op dit moment noteert goud op circa 1890 dollar per troy ounce.

De AEX-index in Amsterdam sloot afgelopen vrijdag op het laagste punt van het jaar. De graadmeter speelde 1,9 procent kwijt tot 274,15 punten. De beurzen in Parijs, Londen en Frankfurt gingen tot 2,2 procent omlaag. In New York verloor de Dow-Jonesindex 1,6 procent tot ruim 10.817 punten. De breed samengestelde S&P 500 zakte 1,5 procent, terwijl schermenbeurs Nasdaq 1,6 procent daalde. De AEX opende vanmorgen op 271,88, maar trok in de loop van de dag aan tot de slotstand van 276,37 een plusje van 0,81%, toe te schrijven aan koopjesjagers op zoek naar goed papier voor een lage prijs.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , , , , . Bookmark de permalink.