UPDATE21112015/299 ‘De terroristen kunnen winnen, als we ons tegen onze waarden keren’

Hoogstwaarschijnlijk kan dit blog pas na het weekend worden gepost, aangezien de website, wegens een internetstoring, al enkele dagen uit de lucht is. Sorry ………. overmacht.

Ik heb, mijn lezers van dit blog het afgelopen halfjaar, mogelijk tot vervelens aan toe, gewaarschuwd voor ongewenste bijwerkingen van het monetaire beleid dat centrale banken voeren op het terrein van QE (kwantitatieve verruiming. Daarbij heb ik de naam van Draghi bijna wekelijks wel laten vallen. De maandelijkse liquiditeitsverrruiming van €60 mrd loopt volgens het huidige schema van de ECB nog door tot september volgend jaar. De veel te ruime liquiditeiten die beschikbaar komen tegen een extreem lage rente, veroorzaken op de financiële markten ongewenste prijsvormingen. Pensioenfondsen, verzekeraars en institutionele beleggers maken daardoor moeilijke tijden door. Spaarders die hun spaargeld hebben toevertrouwd aan banken in een aantal landen die deel uitmaken van de eurozone, moeten er rekening mee houden dat zij binnenkort, bij ongewijzigd beleid, rente aan de bank zullen moeten gaan betalen. Duitsland heeft deze week een nieuwe tweejaars obligaties in de markt gezet, waarbij beleggers er 0,38% op moeten toeleggen om hun geld daar te kunnen stallen. Dat er tegen negatieve rentes geld werd opgehaald is niet nieuw, recent ging ook Italië daartoe over na het grote aanbod in de markt. De negatieve rente van 0,38% is echter de laagste in de historie van Duitsland. Het schuldpapier van Duitsland geldt als het veiligste in de financiële markten. Vijfjaars papier handelt nog tegen positieve rentes. Op Nederlands staatspapier wordt momenteel ook met negatieve rentes gehandeld: onder meer in drie 4% leningen Staat per 15 juli 2016 (-0,02%), 2018 (-0,01%) en 2019 (-0,03%). Ontwikkelingen die ik voor mogelijk hou, zijn voor velen nog niet herkenbaar in de actuele marktsituatie. Dat duurt soms wel even, soms wel 9 maanden tot een jaar voordat daarover duidelijkheid ontstaat. Daarom deed het mij goed te lezen dat Aron Pataki, van het Newton Real Return Team ( BNY Mellon) , waarschuwt voor het aanjagen van de inflatie door centrale banken door het gebruik van monetaire tools met een veel te lage rente en veel te ruime liquiditeiten. Volgens Pataki stapelt het bewijs zich op dat door het uitbundige monetaire beleid juist het tegenovergestelde wordt bereikt. Volgens hem kan het besluit van de FEDeral Reserve om bij de laatste rentevergadering het belangrijkste tarief na zeven jaar nog steeds ongewijzigd te houden, de twijfel bij beleggers aanwakkeren over de effectiviteit van de stimuleringsmaatregelen, waarmee ook de geloofwaardigheid steeds meer in geding komt. Daarnaast wijst hij er op dat het vertrouwen van beleggers in de beleidsmakers steeds meer afneemt doordat jaren van kwantitatieve verruiming niet voor een duurzaam economisch herstel hebben gezorgd. Hij wijst op het tanende prijsvormingsvermogen van bedrijven en de afname in de omloopsnelheid van geld, dit zijn tekenen dat het tegenovergestelde plaatsvindt van wat centrale bankiers willen. Hij houdt er rekening mee dat deze omslag in het denken van beleggers kan leiden tot een substantiële herwaardering (en afwaardering) van risicovolle assets.

Onderstaand bericht over de stellingname van de Eurogroep onder leiding van Dijssel heeft deze week toegestemd voor het verlenen van een lening aan de Grieken uit de pot van €86 mrd, bestemd voor de betaling van overheidssalarissen en pensioenen deze maand. De Griekse regering zou alle hervormingen die daarvoor nodig waren hebben doorgevoerd, liet Dijssel. In de zomer werd Griekenland het met de eurolanden eens over een derde leningenprogramma van circa 86 miljard euro voor de komende drie jaar. De Griekse regering heeft in ruil voor financiële steun onder meer bezuinigingsmaatregelen genomen. Volgens Dijssel heeft Griekenland genoeg vooruitgang geboekt om de volgende tranche van de lening te krijgen. De weg is nu vrij om formeel akkoord te gaan met de lening van €2 mrd. Dan kunnen ook de leningen beginnen uit een potje van €10 mrd dat bedoeld is om de Griekse banken te versterken.

DFT: Economen Willem Vermeend en Rick van der Ploeg zijn deze week van mening dat de beloofde belastingverlaging door moet gaan. Dat kan volgens hen door in de Eerste Kamer de senatoren van D66 over de streep te trekken en zo een meerderheid te realiseren die vóór stemt. Ze menen dat dit mogelijk is met hun plan: sluit onze kolencentrales en red zo het belastingplan. Deze week ging een ruime meerderheid van de Tweede Kamer akkoord met het belastingplan van het kabinet om met ingang van 2016 de loon- en inkomstenbelasting met ongeveer €5 mrd te verlagen. Deze lastenverlichting levert gezinnen vele honderden euro's aan extra koopkracht op. Voor een modale alleenverdiener met kinderen gaat het om een belastingvoordeel van ruim €700 per jaar. Voor tweeverdieners met kinderen kan dit voordeel oplopen tot rond de €1500. Ook niet-werkenden betalen minder belasting, maar die bedragen liggen lager. Het duurt echter nog tot halverwege december voor we zeker weten of deze lastenverlichting ook daadwerkelijk doorgaat. Dan wordt het belastingplan in de Eerste Kamer behandeld en daar heeft het kabinet ondanks de steun van het CDA nog geen meerderheid die vóór zal stemmen. Je zou mogen verwachten dat de senaat, zoals gebruikelijk bij belastingplannen, de Tweede Kamer volgt. Zeker nu het gaat om een aanzienlijke lastenverlichting voor burgers. Er zijn geen goede redenen te bedenken waarom de senaat als 'Chambre de réflection' (een 'Kamer van heroverweging'), de belastingverlaging zou moeten afstemmen. Toch is de kans aanwezig dat een meerderheid van de senatoren gehoor geeft aan de oproep van hun geestverwanten uit de Tweede Kamer om het belastingplan te verwerpen. Daarbij gaat het om alle oppositiepartijen, behalve het CDA, die in de Tweede Kamer tegen de belastingverlaging hebben gestemd. Deze tegenstemmers gaan ervan uit dat hun senatoren blindelings hun stemgedrag volgen. Als die zich inderdaad als stemvee laten gebruiken dan gaat de lastenverlichting voor burgers niet door en gaan ook de positieve effecten op onze economie en werkgelegenheid verloren. In de meeste landen in de wereld zou een belastingverlaging op een meerderheid kunnen rekenen. Maar daar worden verlagingen dan ook niet in een computer gestopt die de economische effecten becijfert, zoals het aantal extra papieren banen. In Nederland doen we dat wel. Op basis van omstreden aannames en rekenexercities bepaalt de computer van het Centraal Planbureau (CPB) wat de effecten zijn van een belastingverlaging op onze economie en werkgelegenheid. Volgens dit rekenmodel zou het belastingplan van het kabinet op termijn maar 35.000 extra banen opleveren. In een eerdere column hebben wij erop gewezen dat het CPB-model niet van belastingverlagingen houdt. Bij het debat over het belastingplan in de Tweede Kamer heeft het rekenmodel van het CPB een cruciale rol gespeeld. Zo sneuvelde een voorstel van de christelijke partijen om de koopkracht van alleenverdieners te verbeteren omdat dat volgens de computer veel banen zou kosten. Maar in de echte praktijk zou deze verbetering dat effect zeker niet hebben. D66 werd wél een beetje blij gemaakt door de CPB-computer die het kabinet op papier 35.000 banen geeft voor vijf miljard euro lastenverlichting op arbeid. In het alternatieve belastingplan van de democraten wordt de computer gevoed met een bedrag van €10 miljard, wat op termijn leidt tot 75.000 extra banen. Deze verdubbeling ten opzichte van het kabinet is simpelweg het gevolg van het hogere bedrag in de rekenformule van het model. Deze week kondigde de Britse minister van Energie, Amber Rudd, de sluiting aan van alle kolencentrales in het VK. Zij vindt het onwenselijk dat een ontwikkelde economie als het VK afhankelijk is van vervuilende kolencentrales en gaf aan dat het VK in 2025 kolenvrij zal zijn. Ook in ons land wordt van verschillende kanten gepleit om alle kolencentrales te sluiten. Dit is een relatief makkelijke en goedkope aanpak om de uitstoot van broeikasgassen (CO2) en luchtvervuiling fors terug te dringen. Nu al staat vast dat onze kolencentrales hoe dan ook dicht gaan, omdat duurzame energie de toekomst is. 64 hoogleraren ondersteunen de sluiting van alle kolencentrales. Het kabinet Rutte-II kan geschiedenis schrijven door half december in de Eerste Kamer aan te kondigen dat het kabinet met een sluitingsplan zal komen. Dit zal zeker helpen om weifelende senatoren van D66 over de streep te trekken om het belastingplan te redden. Tegelijk kan het kabinet de rit uitzitten als het meest klimaatvriendelijke in onze parlementaire historie. Deze uitkomst zal zowel de VVD als de PvdA moeten aanspreken. Diederik Samsom en Halbe Zijlstra moeten snel met elkaar bellen. Dit zijn twee wetenschappers, die zich op een eng politiek terrein gaan bewegen. Met het sluiten van de kolencentrales zit Rutte goed in zijn maag. Het gaat om relatief nieuwe centrales, waarvoor de overheid toestemming heeft verleend. Dat had nooit mogen gebeuren in het licht van de verduurzaming van de samenleving. De kans dat Rutte komende maand met een uitspraak zal komen over vervroegde sluiting van kolencentrales acht ik niet groot.

FED-voorzitter Janet Yellen gaat de rente in de Verenigde Staten drie keer verhogen tot eind 2016, verwacht macro-econoom Anna Stupnytska van vermogensbeheerder Fidelity International.. De eerste renteverhoging komt volgende maand. En in 2016 gaat de Amerikaanse rente nog twee maal omhoog. "De focus bij beleggers begint te verschuiven van wanneer de FED begint met het verhogen van de rente naar het tempo waarin dat zal gaan". Stupnytska denkt dat Yellen voorzichtig zal handelen door de rente drie keer met slechts 0,25%punt op te schroeven. Ze voorziet verder dat de Amerikaanse economie volgend jaar gas terugneemt, terwijl de eurozone sneller begint te groeien. Volgens haar is de groei in Europa onder meer te danken aan fiscale stimuleringen. Ook zal president Mario Draghi van de Europese Centrale Bank het gaspedaal volgende maand naar verwachting dieper indrukken. Het programma van "kwantitatieve verruiming van de ECB loopt tot september 2016. Ik, zegt ze, hou er rekening mee dat de ECB volgend maand aankondigt dat het programma wordt verlengd tot eind 2016 of tot in de loop van 2017", aldus deze macro-econoom. Ik vind dit een uiterst rommelige uitspraak. Als de Amerikaanse economie volgend jaar gaat vertragen, is het niet aannemelijk dat de FED de rente blijft verhogen. Dat de economie in de eurozone gaat aantrekken in 2016 op basis van fiscale stimuleringen staat mij niet helder voor de geest. De werkeloosheid in de eurozone blijft ook in 2016 een stiefkind blijven. Daarbij hou ik er rekening mee dat Draghi teruggefloten gaat worden van het door hem gevoerde beleid van geldverruiming, dat tot grote verliezen leidt in de private sector. Of de financiële markten of de politiek dan wel een ander van buiten komend onheil gaat onrust veroorzaken. Het in de markt blijven pompen van overbodig geld gaat op zeker moment een hyperinflatie veroorzaken, dat alle geld waardeloos maakt (ik zeg niet bezit, ik zeg geld). Hier was dus Anna Stupnytska aan het woord over ontwikkelingen in 2016. Vermogensbegeerder Schroders, gevestigd aan de Zuidas, heeft hele andere verwachtingen voor het komende jaar. Zij verwachten een afzwakking van de groei in Europa, de VS en Azië ten opzichte van eerdere berekeningen. De aantrekkende consumptie biedt enige hoop. Volgens zijn chief economist Keith Wade, bij de presentatie van zijn vooruitblik voor 2016, groeit de wereldeconomie niet met de eerder geschatte 2,9% maar met 2,5%. Dat is in lijn met het huidige jaar. Voor Europa kan die groei 1,6% zijn, in het meest gunstige scenario, benadrukt hij. Schroders ziet dat Europa wel schokbestendiger voor externe crises is geworden dan in de periode 2012 tot 2015. De vermogensbeerder verwacht dat de Duitse economie met maximaal 2% uitdijt. De hele eurozone dikt volgens berekeningen van Schroders met 1,4% aan. Groot-Brittannië, thuishaven van Schroders, blijft eveneens achter met geschat 2% groei. ,,Het aantrekken van de economieën komt vooral van het herstel in consumptie", zegt eurozonespecialist Azad Zangana van Schroders. Vooral Spanje herstelt volgens deze scenario's in 2016 sterk na jaren van terugval, met geschat 4% toename in 2016. Italië en Frankrijk zetten hun treurige traditie voort als de reuzen in Europa die de economische zone blijven vertragen. De recente groei van de lonen in de VS maakt het voor de Federal Reserve bijna onmogelijk om de rente in december niet te verhogen. ,,Al blijft de Federal Reserve erg moeilijk te lezen; de bestuurders vertrouwen aantoonbaar hun eigen modellen niet", zo wijst Wade op het verschil tussen de cijfers en de mondelinge toelichting met wisselende signalen van de Federal Reserve. Het Amerikaanse herstel na de kredietcrisis vertoont echter een ander patroon dan eerder gedacht: de woningmarkt trekt wel aan, maar de hypotheekmarkt en de verwante bouwmarkt herstelt helemaal niet zo snel, ziet Wade. In Europa zal het steeds minder om de cijfertjes gaan, en steeds meer om de politiek vanwege de verkiezingen die in 2016 in veel eurozone-staten worden gehouden met de opkomst van populistische partijen die migratie en werkloosheid op de agenda zetten. De vergrijzing zal volgens Schroders paradoxaal genoeg vragen om meer migranten om arbeidstekorten op te lossen, terwijl populistische partijen migratie proberen tegen te houden. De werkloosheid in Nederland is, volgens het CBS, in oktober gestegen naar 6,9% van de beroepsbevolking, van 6,8% een maand eerder. "Deze cijfers vallen tegen'', zei minister van werkgelegenheid Asscher. Het aantal werklozen bedroeg vorige maand 616.000, tegen 609.000 in september. Het is voor het eerst sinds juli dat het aantal werklozen stijgt, al was de stijging die maand marginaal. De werkloosheid is in de afgelopen drie maanden met gemiddeld 4000 per maand toegenomen. In het halfjaar daarvoor nam de werkloosheid nog met gemiddeld 7000 per maand af. De werkloosheid bij jongeren tot 25 jaar bedroeg in oktober 11,6%. Dit was in juli nog 11,3%. Ook bij 45-plussers was er in die maanden een toename van de werkloosheid van 6,4 naar 6,6%. Van de 25- tot 45-jarigen bleef de werkloosheid in die maanden stabiel op 5,4%. Het aantal lopende werkloosheidsuitkeringen steeg in oktober met 5000 tot 421.000. Bij jongeren tot 25 jaar nam dit met 8,1% relatief het sterkst toe. Volgens het CBS is dit mede toe te schrijven aan de stijging bij seizoensgevoelige sectoren zoals de horeca en landbouw, waar over het algemeen veel jongeren actief zijn. Bij 55-plussers steeg het aantal uitkeringen met 0,6%.

Afgelopen vrijdag is ABN Amro teruggekeerd op de beursvloer van het Damrak. De emissieprijs was €17,75. Het certificaat sloot op de eerste beursdag op €18,35 een winst van 3,38%. De Nederlandse staatsschuld is door de redding van ABN Amro en Fortis met 30 miljard gestegen, zegt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De overname zelf (€16,8 mrd) en daaropvolgende kapitaalinjecties kostten de Staat €28 mrd. Daar kwamen nog uitgaven bovenop, maar er waren ook inkomsten, zoals dividend. Het bedrag is hoger dan de €22 mrd die het ministerie van Financiën hanteert. Ook in de Tweede Kamer ging de minister daarvan uit. Het verschil valt te verklaren door een andere rekenmethode. De Algemene Rekenkamer kwam al eerder tot een bedrag van €31,7 mrd. Opbrengst van de certificaten emissie voor de Staat bedraagt €3,3 mrd. Valt dat mee of valt dat tegen? Het is niet voldoende om de €30 mrd die de Staat in deze bank heeft gestopt terug te krijgen. Op deze basis lijdt de overheid straks een verlies van wellicht een verlies van tussen de €12 en €15 mrd. Beleggers hebben de afgelopen twee weken gestoeid met de vraag of het bankaandeel kansrijk is dan wel of het verstandig is om nog even de kat uit de boom kijken? Volgens Martine Hafkamp van Fintessa Vermogensbeheer, zijn er voldoende redenen om niet mee te doen met de beursgang van ABN Amro, maar juist even af te wachten. Daarvoor geeft zij de volgende redenen op: „groei zal er nauwelijks zijn bij de activiteiten van de bank. ABN Amro zal voornamelijk een Nederlandse retailbank zijn en blijven. Bijna 60% van de winst wordt hiermee behaald. Deze markt groeit niet, is allang verdeeld onder de diverse partijen waarbij het marktaandeel regelmatig aangevallen wordt door buitenlandse partijen (sparen, beleggen, hypotheken) en via internet. Corporate Banking, het onderdeel dat nog wel zou kunnen groeien, staat op de nominatie om verder af te slanken. Onder Corporate Banking hangt de divisie Capital Market Solutions met de activiteiten sales&trading (complexe financiële producten zoals renteswaps, verlieslatend in 2014) en effectenclearing (toonaangevend in de financiële wereld maar brengt veel kapitaalbeslag met zich mee en zal waarschijnlijk verkocht gaan worden, al zegt ABNAMRO zelf van niet). Na de beursgang blijft de Nederlandse Staat met ca 80% de grootste aandeelhouder en deze zal zich laten gelden indien er voor de Staat onwenselijke besluiten genomen worden. Verder hebben we nog hét verkoopargument van De Bank: er zal een interessant dividend betaald gaan worden. Feit is dat er ‘overtollig’ kapitaal aanwezig is om dit dividend te kunnen betalen. Althans, de eerste jaren. Je kunt dat kapitaal echter maar één keer inzetten. Op de eerste plaats voor hogere kapitaalbuffers, die eraan komen en pas daarna voor dividend uitkeringen. Daarna moeten winstuitkeringen uit een groeiende winst komen. Die laatste wordt nu juist niet verwacht.” Meer dan de helft van de Nederlandse economen vindt dat de kapitaalbuffers van ABN Amro te laag zijn. Het kabinet had de staatsbank voor de beursgang moeten dwingen een hoger eigen vermogen op te bouwen. Dat blijkt uit een peiling onder veertig economen door website Me Judice, in opdracht van actualiteitenprogramma Nieuwsuur. Van de ondervraagde economen is 62,5% het eens met de stelling dat de overheid sterker had moeten aandringen op een hogere kapitaalbuffer bij ABN Amro. Een forse minderheid (40%) gaat nog een stap verder. Deze economen menen dat de bank nog niet sterk genoeg is om financiële tegenslagen op te vangen. Het eigen vermogen van ABN Amro is circa 3,5% van het balanstotaal. De voorstanders van een hogere buffer bij ABN Amro wijzen erop dat ook andere banken, zoals ING en Rabobank, meer eigen vermogen zouden moeten hebben. Volgens Harald Benink, hoogleraar banking & finance aan de Universiteit van Tilburg, zijn de buffers in Nederland "relatief laag". Bas Jacobs, hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, kritiseert het beleid van ABN Amro om de afgelopen jaren dividend aan de Staat te hebben betaald: "het is hypocriet geweest dat de Nederlandse staat zich dividend heeft laten uitkeren door ABN Amro in plaats van het eigen vermogen te versterken. De overheid geeft het verkeerde voorbeeld aan hele financiële sector." Daar komt bij dat deze week, voordat de inschrijving voor de emissie sloot ABN Amro (en andere Nederlandse banken) een gevoelige tik op de vingers heeft gekregen in een tussenvonnis van het gerechtshof in Amsterdam. Een door de bank verstrekte renteswap is vernietigd, omdat de vastgoedondernemer in kwestie het complexe financiële product nooit afgenomen zou hebben als die de precieze voorwaarden hiervan had begrepen. De ondernemer dacht dat bij de renteswap een vaste rente hoorde, maar in de praktijk kon ABN Amro ook opslagen in rekening brengen. Het is volgens organisatie MKB-Claim voor het eerst dat een dergelijke vorm van dwaling wordt toegewezen. In het tussenvonnis heeft het Hof al wel aangegeven dat het door de ondernemer gevorderde bedrag van dik €2 mln toewijsbaar is. Beide partijen krijgen nu de gelegenheid om samen een regeling overeen te komen. Volgens MKB-Claim kan het arrest enorme consequenties hebben, "want alle renteswaps van alle banken vallen in potentie onder dit arrest. Alle renteswaps kunnen op deze grond vernietigd worden." Het ligt volgens de claimorganisatie dan ook voor de hand dat banken ook in andere gevallen met hogere vergoedingen over de brug moeten gaan komen, dan tot nu toe het geval was. Renteswaps zijn beleggingsproducten die bij het afsluiten van een lening vaak gebruikt worden om de risico's van een stijging van de rente af te dekken. Maar de gevolgen van een dalende rente werden niet ter tafel gebracht. En daar ontstonden wel problemen omdat de rente daadwerkelijk tot extreem lage tarieven daalde. Banken hebben bij het verstrekken van deze producten in het verleden vaak een te gunstig beeld gegeven van de risico's. Sommige bedrijven komen hierdoor nu in de problemen. ABN Amro zegt de conclusies van het hof te bestuderen. De bank, die later deze week zijn rentree op de beurs maakt, onthoudt zich verder van commentaar.

Een nieuwe bankencrisis is wel degelijk mogelijk wanneer de aandacht op de financiële sector verslapt. De bankencrisis is amper voorbij, maar politici zijn al weer gevoelig voor klaagzangen van bankiers over vermeende strenge regels. Als het toezicht nu verslapt, kan dat de kiem zijn voor een volgende crisis. Daarvoor waarschuwt Jan Sijbrand, bankentoezichthouder bij De Nederlandsche Bank, in een interview met DFT. „Je moet oppassen dat je nu de toezichtsdruk niet weer laat afnemen. Dan creëer je de omstandigheden voor de volgende crisis.” De beursgang van staatsbank ABN Amro vandaag markeert het einde van de kredietcrisis. Op deze dag heft de toezichthouder een vermanende vinger: „Als de crisis wegebt, is het klimaat op z’n gevaarlijkst. En daar zeilen we nu wel op af.” Volgens Sijbrand wilden bankiers voor de crisis vooral scoren en namen ze daarvoor grote risico’s. Die tendens ziet hij inmiddels in New York en Londen weer terug. Die cultuur kan zo overwaaien naar Nederland, stelt hij. „Het gevaarlijke van bankieren is dat het toch een beetje geld verdienen is met geld. Dan komt er een spelelement in. De bankenwereld heeft dit nog steeds in zich.” De afgelopen jaren is het toezicht op banken strikter geworden. Ook moeten ze hogere buffers aanhouden. Klachten van Nederlandse bankiers dat zij aan strengere regels moeten voldoen dan andere Europese landen, wuift Sijbrand weg: „Het nieuwe Europees toezicht is gewoon heel streng.” Sijbrand noemt geen bankiers en politici bij naam. In hoorzittingen in de Tweede Kamer beklaagden de afgelopen jaren verschillende topbankiers zich over de stortvloed aan nieuwe regels, zoals van ING en ABN Amro. Het betoog van Sijbrand komt bij mij aan als een klaagzang tegen zijn eigen beleid. Hij is de toezichthouder over het Nederlandse bankwezen. Hij bepaalt de spelregels. Hij bepaalt de hoogte van de buffers die de banken moeten aanhouden voor hun risicovolle transacties. Hij zou moeten bepalen waar de grenzen liggen voor het speelveld waarop banken mogen bewegen. Hij beklaagt zich in dit interview dat de banken bij de politiek zich zijn gaan beklagen over de verhoogde eisen waaraan ze moeten voldoen. En Sijbrand heeft gelijk dat er zwakkelingen in de politiek zitten, maar het is zijn verantwoordelijkheid partijen tot de orde te roepen. Hij moet toestemming hebben verleend dat de Staat certificaten ABN Amro naar de beurs gebracht en de vraag bij mij blijft hoe groot de buffers van deze staatsbank zijn. Hij en niemand anders is verantwoordelijk voor de gezondheid van het Nederlandse bankwezen nu en in de toekomst. Hij moet zich niet gaan verschuilen achter het agressieve gedrag van lobbyisten.

Ik maak mij grote zorgen over de extreem lage rente, Draghi over de lage inflatie. Het moet wel heel raar lopen wil de Europese Centrale Bank bij de volgende rentevergadering geen aanvullende stimuleringsmaatregelen voor de economie aankondigen. Dat valt op te maken uit de speech die ECB-president Mario Draghi hield in Frankfurt tijdens een Europees bankencongres. Tijdens dat congres stipte Draghi de successen aan van het stimuleringsbeleid. Zo is het voor mkb-bedrijven in de eurozone gemakkelijker om aan financiering te komen. Waar Draghi zich nog altijd grote zorgen om maakt, is de lage inflatie. Draghi zei dat de ECB al dat zal doen wat nodig is om de inflatie naar de gewenste 2% te krijgen. Naast de verlenging van de QE, na september 2016 houdt de markt ook rekening met een verdere verlaging van de depositorente. Die staat nu op -0,2%, wat betekent dat banken een rente van 0,2% moeten betalen als zij 's nachts hun geld bij de ECB stallen. Het is echter de vraag of meer maatregelen betekenen dat de inflatie in Europa eindelijk gaat stijgen. De FED, het stelsel van Amerikaanse centrale banken, pompte $3.500 miljard in de economie. Maar ook daar blijft de inflatie steken op slechts 0,2% op jaarbasis. "Of meer QE de inflatie opdrijft? Daar kun je vraagtekens bij plaatsen", zegt macro-econoom Elwin de Groot (Rabobank). "Maar de ECB kan ook niet zeggen dat ze niet precies weten of extra maatregelen wel gaan werken." De Groot is minder enthousiast over het effect van QE dan Draghi zelf. "Het is een beetje borstklopperij. Maar ze kunnen ook niet zoveel anders. Bovendien is dit ook een signaal naar de markt, het is Draghi er alles aan gelegen om de markt niet negatief te verrassen. Degenen die twijfelden of de ECB in december extra maatregelen zou aankondigen, zijn nu wel overtuigd." De vraag blijft of de bijwerkingen van het monetaire beleid van de ECB niet tot ongewenste financieel/economische ontwikkelingen leidt. Ik blijf daar vooralsnog heel ongerust over.

Het cijfer over de Duitse producentenprijzen viel deze week wat tegen. In oktober zijn de prijzen met 0,4% gedaald. Het cijfer over het consumentenvertrouwen in de eurozone was wel wat beter dan gedacht, maar de pessimisten hebben nog altijd de overhand.

Kredietbeoordelaar S&P maakte bekend dat Nederland zijn triple A status terugkrijgt.

Japan stoeit al langer met de problemen van een vergrijzende samenleving. Een kwart van de Japanners is 65 jaar of ouder en over een paar jaar is dat ook zo in Nederland. Wat kunnen wij van de Japanners leren? Daarvoor is Rutte met een handelsmissie naar Japan geweest. Japan heeft nog drie grote problemen die problematisch zijn. Op de eerste plaats verkeren ze in een economie die stuivertje wisselt tussen een lichte krimp en lichter groei. Als gevolg daarvan heeft de Nikkei 225 een grillig verloop getoond. De top bereikt Neikkei 225 op 29 december 1989 op 38.957, het diepste dal werd bereikt op 9 maart 2009 op 7.065. Momenteel noteert de Nikkei net onder de 20.000. Daarbij komt de torenhoge staatsschuld van 242,3% bnp, dat is $99.725 per persoon, ter vergelijking in Nederland zijn die data: 75,6% bbp en $37.233. De enorme staatsschuld is voor een groot gedeelte in handen van Japanse pensioenfondsen. Dat betekent dat de Japanse overheid mede verantwoordelijkheid draagt, niet alleen voor deze generatie ouderen maar ook voor komende, voor de uitbetaling opgebouwde pensioenrechten. Daar komt nu weer bij dat de Japanse economie in het derde kwartaal opnieuw gekrompen is en zich voor de tweede keer in enkele jaren in een recessie bevindt. 's Werelds op twee na grootste economie kromp vorig kwartaal met 0,8% op jaarbasis, na een min van 0,7% in het tweede kwartaal. De krimp was daarmee steviger dan verwacht. De vraag is wat wij kunnen leren van de Japanners met hun enorme schuldenlasten?

Onderstaande uitspraak is kwalijk voor minister Kamp. De gaskraan in Groningen moet wederom verder worden dichtgedraaid. Dat blijkt uit een voor de gasprovincie belangrijke uitspraak van de Raad van State in Den Haag. Er was na eerdere besluiten vanuit gegaan dat in het jaar 2015/2016 door de NAM 33 miljard kubieke meter gas gewonnen zou mogen worden. De Raad van State stelt nu in een voorlopige voorziening echter dat 27 miljard kubieke meter gas voldoende moet zijn om in een jaar met een gewone winter leveringszekerheid te bieden. ,,Met de 33 miljard kuub werd uitgegaan van een strengere winter en dat zorgt voor te veel gaswinning’’, redeneert de RVS. Minister Kamp moet nu met een nieuw besluit komen voor de periode 2015/2016. Vanuit Groningen was een sterke reductie tot zelfs het helemaal staken geëist van de sinds tientallen jaren miljarden euro’s opleverende gaswinning. Zover komt het dus niet, tot teleurstelling van onder meer actiebeweging Groningen Centraal!. De Groninger Bodem Beweging (GBB) spreekt in een eerste reactie van een ‘historisch moment’. Talloze burgers, gemeenten, waterschappen en de provincie Groningen waren eerder dit jaar naar de RVS gestapt. Zij wilden weten in hoeverre de gaswinning op het huidige peil nog langer acceptabel is. Op het bureau van de Raad van State belandden in deze procedure zeker veertig bezwaren tegen het zogenoemde gasbesluit van minister Kamp. Dat besluit geeft aan hoeveel gas er gewonnen mag worden in een jaar. De gaswinning leverde de laatste halve eeuw honderden miljarden euro’s op voor de Nederlandse schatkist. Verzet tegen de exploitatie door de NAM was beperkt. Met name de laatste drie jaar bleek uit nieuw onderzoek dat er niet alleen gevaar dreigde voor alle denkbare gebouwen door aardbevingen, maar dat ook burgers in hun eigen huis risico liepen. Door deze uitspraak van de RvS loopt het kabinet €1 mrd aan inkomsten mis. In Politiek den Haag reageerden D66, GL, CU, SP en PVV positief op deze uitspraak. Het lijkt erop dat de NAM nu gaat bewegen. Dat zou positief nieuws zijn, alhoewel het hoog tijd werd.

De Britse overheid verhaalt de kosten die zijn gemaakt voor het opnieuw laten testen van de uitstoot van Volkswagens op de geplaagde Duitse automaker. Volgens de Britse minister van Transport Patrick McLoughlin is het niet meer dan logisch dat die rekening naar Duitsland wordt gestuurd. In Groot-Brittannië rijden ongeveer 1,2 miljoen auto's van Volkswagen die onderdeel zijn van het schandaal met de sjoemelsoftware en de uitstoot van kooldioxide. Wereldwijd zijn er meer dan 11 miljoen auto's van Volkswagen uitgerust met software om emissiewaarden te manipuleren. Ook heeft Volkswagen bij zo'n 800.000 andere auto's rare emissie-uitslagen geconstateerd. De Britse bank Barclays becijferde onlangs dat het concern op termijn mogelijk zo'n 25 miljard euro moet neertellen voor boetes en andere kosten. Dat is veel meer dan wat Volkswagen opzij heeft gezet. Het gesjoemel met de CO2-uitstootwaarden bij Volkswagen raken de verkoopaantallen bij onze oosterburen duidelijk, dat meldt de Frankfurter Allgemeine Zeiting op basis van een rondgang lang dealers en autohandelaren. Volgens één van hen is de handel "mausetot", oftewel morsdood. Volgens de krant viel de impact van 'dieselgate' aanvankelijk nog wel mee, toen het vooral over gesjoemel met de uitstoot van NOx-deeltjes van auto's leek te gaan. Maar toen VW begin november bekend moest maken dat er ook te lage CO2-uitstoot bij zo'n 800.000 auto's was gemeld, werd het een ander verhaal. Een deel van de wagens waarbij de CO2-uitstoot niet klopt is bovendien nog niet verkocht, maar staat nog in de showroom, aldus FAZ. Die auto's zijn zo goed als onverkoopbaar, en dan merken de dealers. VW liet aan Reuters weten dat het zich niet herkent in het verhaal van de Duitse krant. "De informatie die we krijgen uit gesprekken met dealers en de cijfers die we binnenkrijgen, schetsen een ander beeld van de situatie in Duitsland", aldus een woordvoerder. Er zijn duidelijk twee partijen. De ene vertegenwoordigt het 'onderwerp' de ander het 'lijdend voorwerp'. De tijd zal leren hoe deze mega-fraude af gaat lopen.

DFT: De miljoenen migranten die naar Europa komen mogen bewoners zorgen baren, vermogensbeheerder Robeco ziet hen als een 'welkome conjuncturele impuls' voor de ingezakte Europese economie. ,,Mits ze worden begeleid en worden ingezet om hen productief te krijgen in de verschillende landen", benadrukt hoofdeconoom Léon Cornelisse van Robeco. De groep vooral jonge asielzoekers zouden de vergrijzing in veel beroepen kunnen helpen bestrijden. Met Lukas Daalder, hoofd beleggingen, becijfert het Robecoteam voor komend jaar een iets hogere groei van de wereldeconomie. De inflatie zal ook licht toenemen. Hoofdrolspelers in de wereldeconomie zullen de centrale banken worden, voorspelt Robeco. Met hun ingrepen zullen ze proberen de kwakkelende economieën aan te vuren tot meer groei. De miljoenen asielzoekers jagen de kooplust in Europa nu al aan. In Duitsland alleen al komen er met de migrantenstroom vanuit vooral Syrië bovendien 2,5% meer vooral jonge arbeidskrachten bij de beroepsbevolking, becijfert Cornelisse. De volledige integratie in de arbeidsmarkt kan overigens nog drie tot vijf jaar duren, is zijn schatting. Het fonds waarschuwde beleggers vorig jaar bij zijn vooruitblik terecht voor forse volatiliteit. ,,Die zal ook in 2016 stevig zijn." Robeco ziet tegen deze achtergrond de meeste kansen in Europese aandelen, zonder dat die regionaal worden opgesplitst, afgezet tegen de Verenigde Staten, die al aan de dure kant zijn. Obligaties zullen ook de komende kwartalen niet gunstig uitpakken in de portefeuilles. De high yield-stukken vormen daar binnen nog de gunstige uitzondering. Bij aandelen verwacht Daalder een total return tussen 5 en 7% voor 2016 en voor de iets langere termijn een toename met 8%. ,,Met een startpunt van 2 tot 2,5% total return", benadrukt hij. Bij de vooruitblik voor 2016 erkende Robeco dat zij de olieprijs volstrekt verkeerd hebben ingeschat. Dat geldt ook voor de toen verwachte 'divergentie', het gezamenlijk optreden van de centrale banken. Daar is nu veel meer kans op, stelden Daalder en Cornelisse. De consequentie van de gemiste inschatting in olie is dat Robeco minder gewicht legt op de veronderstelde inschatting van de bandbreedte waarbinnen de prijs kan gaan bewegen. Robeco voorziet dat de Europese Centrale Bank net als de FED zal zoeken naar mogelijkheden om de eurozone aan te jagen. Dat kan met een verlaging van de depositorente en het opkopen van staatsobligaties. Duitsland geeft geen nieuwe meer uit. ,,Maar de kans is groot dat ook papier van de Duitse Länderstaten en Duitse steden als koopwaardig wordt beschouwd. Daarmee vergroot je in een klap het arsenaal", schetst Cornelissen een strategie. De vooruitzichten die China met groeicijfers biedt zijn veel te ambitieus, aldus Robeco.

Frankrijk kan speelruimte krijgen wat betreft het terugbrengen van het schatkisttekort doordat het land extra veiligheidsmaatregelen moet nemen in verband met de aanslagen. De Franse president Hollande wil enkele duizenden extra agenten en veiligheidsmensen aannemen. Dat zei de verantwoordelijke eurocommissaris Pierre Moscovici bij de presentatie van haar mening over de begrotingsplannen van de eurolanden voor 2016. Over het algemeen is de Commissie tevreden over de inspanningen, het gemiddelde begrotingstekort zal van 1,9% in 2015 naar 1,7% in 2016 dalen als alles volgens plan verloopt. Vijf landen hebben hun begroting niet onder de norm van 3%, Frankrijk, Ierland, Slovenië, Spanje en Portugal. Dat laatste land leverde voor de deadline van 15 oktober geen plannen in vanwege de verkiezingen aldaar. Frankrijk zit dus in de gevarenzone, maar daarvoor hoeven de Fransen zich dus geen zorgen te maken. “Eén ding is duidelijk in de huidige omstandigheden en dat is dat de bescherming van de bevolking de eerste prioriteit heeft,” aldus Moscvici. Eerder zei Hollande al dat hij zijn plannen wil doorvoeren ongeacht de consequenties voor de begroting. Volgens Moscovici zit er voldoende flexibiliteit in de regels om ruimte te maken voor exceptionele omstandigheden. Het zijn dezelfde regels die Italië de ruimte geven om soepel om te springen met de extra kosten van de opvang van het enorme aantal asielzoekers. De Commissie zal alles van geval tot geval bekijken. Van de landen die niet aan de normen voldoen en dus in een procedure zitten om hun tekort omlaag te krijgen, loopt Spanje het meest uit de pas. Ook Frankrijk zal alle zeilen moeten bijzetten. Met name heeft het land niet goed uitgewerkt hoe het in 2017 onder de 3% komt, maar zoals gezegd, de soep wordt hier waarschijnlijk niet zo heet gegeten als hij wordt opgediend. Ierland en Slovenië komen volgend jaar onder de 3%, maar dan moet wel de wind mee zitten. De twaalf andere landen zitten nu al onder de 3%, waaronder ons land. Vier landen (België, Finland, Letland en Malta) moeten hun begroting nog wat aanscherpen om de doelen te halen. Italië, Oostenrijk en Litouwen riskeren volgend jaar hun doelen te missen als ze niet nu bijsturen. Griekenland en Cyprus hoefden niets in te dienen omdat ze steun ontvangen. De begrotingen worden volgende week besproken in de eurogroep. Bij geen enkel land is de afwijking zo groot dat de Commissie voor 1 november om een nieuwe ontwerpbegroting heeft gevraagd. Volgens eurocommissaris Valdis Dombrovskis (de euro) krijgen de landen eindelijk rugwind van de langzaam verbeterende economie. De extreem lage rente doet de rest. “Er is grond voor voorzichtig optimisme.” Zelfs een voorzichtig optimisme deel ik niet met Dombrovskis. Het rapport van de EC suggereert dat Frankrijk, gezien de terroristische aanvallen in Parijs nu 'even zich geen zorgen hoeft te maken over een te hoog begrotingstekort en een veel te hoge staatsschuld. Al jaren leven de Fransen boven hun stand en dat mogen ze vooralsnog blijven doen. Frankrijk waant zich nog altijd een koloniale staat en voert oorlogje in zowel Afrika en het Midden Oosten. Maar voor oorlogje voeren heb je geld nodig en dat hebben ze niet en ze verdienen het, met steun van de EC, ook niet. Nu gaan ze met de Russen in Syrië samenwerken. Rutte staat al enige tijd te trappelen van ongeduld om 1 januari aanstaande het voorzitterschap van de Europese Unie over te nemen voor het eerste halfjaar 2016. Hij heeft zijn wensenlijstje van zaken waarvoor hij zich zou gaan inzitten, al klaar. Maar daar is op 13 november 2015 op een indringende wijze op ingebroken door vijf terroristische aanslagen in Parijs. Ik loop niet achter Hollande en Rutte aan die zeggen dat we in oorlog zijn. Misschien zou er van een volkenoorlog gesproken kunnen worden, maar ook dat is niet het geval. Wij worden hardhandig geconfronteerd met een handjevol extremisten, die aanslagen plegen. Heel erg voor de 129 onschuldige slachtoffers die werden doodgeschoten en de 180 gewonden, waarvan 80 zwaar gewond werden. Verschrikkelijk, ik veroordeel het gebeurde in alle toonaarden. Maar volkenrechtelijk is hier geen sprake van een oorlog. Het gebeurde heeft gevolgen voor de veiligheid van de Europese burgers. Een politieke poging van Nederland en Duitsland om te tonen dat wij stoer zijn en ons niet laten bedreigen door een stelletje criminelen mislukte volledig toen dinsdagavond de Duitse minister van Binnenlandse Zaken, Thomas de Maizière (met bondskanselier Angela Merkel) onderweg in een vliegtuig van Berlijn naar Hannover, anderhalf uur voor de aanvang moest besluiten de vriendschappelijke voetbalinterland Duitsland-Nederland af te gelasten. Onze ministers Hennis en Schippers, die de Nederlandse regering bij het vriendschappelijke oefenduel, werden snel afgevoerd. Op een persconferentie later op de avond wilde de Maizière niet veel zeggen over de exacte reden waarom de oefenwedstrijd afgelast moest worden. Uiteindelijk is er helemaal niets gevonden, ook geen ambulance, die vol zou zitten met wapens en militair materiaal, en ook geen koffertje met wapens op het station van Hannover. Er is niemand gearresteerd. Als eerste krant meldde Bild dat de Franse inlichtingendienst 30 uur voor de wedstrijd (dus maandagmiddag in 15:45 uur) een alert had uit doen gaan voor een aanslag tijdens deze voetbal interland. Laten we de angst niet laten gaan regeren, want dat is wat de extremisten willen bereiken. ISIS liet wel weten dat het een represaille is voor het militaire geweld van de Franse luchtmacht in Syrië op ISIS bolwerken. Al veel langer wordt er gediscussieerd in het Midden Oosten over de vraag hoe alle onrust daar op gang is gekomen? Israël vs Palestina was er al. De VS vs Vietman laat ik maar voor wat het is, maar die militaire missie werd een groot fiasco voor de Amerikanen. Dan krijgen we de eerste Golfoorlog van Bush sr. De VS versloeg het Irakese leger in een paar dagen, maar de Amerikanen hadden geen idee van 'wat nu'. Dan gaan de Amerikanen naar Afghanistan, met zijn Westerse bondgenoten (ook Nederland). Uiteindelijk wordt de taliban niet verslagen en moeten de Afghanen het zelf maar uitzoeken. George Bush wil, op verzoek van zijn Sauoudische vrienden, de val van Saddam Hoessein, een soennitische dictator in Irak. De Tweede Golfoorlog wordt gevoerd, Het Iraakse regime valt en Saddam Hoessein vlucht. Uiteindelijk wordt hij gedood. Wel ontstaat er een enorme chaos in Bagdad en in het land. Opnieuw hebben de Amerikanen niet voorzien hoe nu verder. Ruim een jaar geleden ontstaat er een nieuw bondgenootschap met 40 deelnemers tegen Assad en ISIS. Die aanpak onder leiding van de VS mislukt. Ook in Jemen is het nu oorlog. Nu is een 'vriend' van Assad zich met de oorlog in Syrië gaan bemoeien: Rusland. Dan volgt de vraag 'wie hebben de stichting van het kalifaat ISIS gecreëerd'? In Iran zeggen ze de VS, Frankrijk en Saoudi-Arabië. Zij hebben in het Midden Oosten een slang tot leven gewekt en worden nu zelf gebeten. Het Westen is door zijn bemoeienis met het Midden Oosten ook schuldig aan de oorlog in Syrië en de terreuraanslagen van de Islamitische Staat, zegt de Iraanse zakenman Mohammed Eslami, in het dagblad Trouw.

Met welke problemen wordt Marc Rutte als voorzitter van de EU geconfronteerd (in willekeurige volgorde):

Het monetaire beleid van de ECB/Draghi;

De aanhoudende vluchtelingenstroom;

De scheiding van geesten binnen de 28EU/19 Eurolanden: Oost tegen West, Noord tegen Zuid, rijk tegen arm, voor of tegen een federale Unie;

Brexit, Grexit;

Beleid aanpak dreiging door djihadisten, veiligheid voor land en volk;Beveiliging Klimaatconferentie Parijs; Europees kampioenschap voetbal 2016;

Stagnerende investeringen in EU; trage economische groei;

Werkgelegenheid;

Gevolgen extreem laag renteniveau voor pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen;

Toenemende rechtse oppositie in de EU anti-vluchtelingen;

Mislukt beleid afzegging voetbalinterland, positie Merkel;

Frans/Russische coalitie bestrijding ISIS in Syrië, gevolgen voor economische en financiële sancties VS en EU jegens Rusland v.v.;

Het Schengen verdrag staat onder zware druk. Het vrije verkeer van personen, goederen en diensten staat ter discussie als gevolg van het feit dat de buitengrenzen niet te sluiten en te beveiligen zijn. Vijf landen, de drie Benelux-landen, Duitsland en Oostenrijk, voeren momenteel overleg over de vorming van een mini Schengen overeenkomst. Duitsland schijnt er niet zoveel voor te voelen. Als Schengen valt is het maar de vraag of de EU dan standhoudt;

De quotering voor de verdeling van de vluchtelingen die zich op de Balkan en in de opvanglanden bevinden, toont weinig voortgang. De vraag is wat er van de plannen van de EC terechtkomt. De roep om de grenzen te sluiten neemt toe. Het kabinet overweegt om jonge gezonde asielzoekers waar geen onderdak voor beschikbaar is, met wat zakgeld op straat te gaan zetten. De Raad van Europa en de UNHDR zullen daar een streep door halen omdat dat niet voldoet aan de eis van 'bed, bad en brood'.

De vluchtelingenstroom, de opvang en huisvesting van de asielzoekers en vluchtelingen in relatie tot de noodzakelijke medewerking van de Turken, die dat niet voor niets gaan doen, wordt, bij gebrek aan eenheid binnen de EU, problematisch. Daarbij komt het gevoel van angst en onveiligheid veroorzaakt door aanvallen van extremisten;

Het beleid van de Nederlandse regering die geen helder en doortastend beleid voert over de beschikbaarheid van lokaties voor het onderbrengen van vluchtelingen. Die verantwoordelijkheid is neergelegd bij provincies, gemeentebesturen en gemeenteraden. Dat is uitermate zwak beleid van Rutte II;

Het beheersbaar maken van de stroom vluchtelingen zou volgens insiders alleen in Duitsland al €104 mrd gaan kosten. Dijssel zegt daarvoor €1 mrd beschikbaar te hebben volgend jaar;

TTIP-handelsakkoord (Transatlantic Trade and Investment Partnership) en het ISDS-mechanisme (Investor State Dispute Settlement).

Nu enkele citaten uit recente Nieuwsbrieven van de Duitse vermogensadviseur Günter Hannich: Im Vergleich zum vergangenen Jahr sind die Gewinne aller S&P 500 Unternehmen um rund 7 % niedriger ausgefallen. Grundsätzlich notieren die Aktienmärkte immer noch auf extrem hohen Niveaus. Ein weiteres wichtiges Warnsignal offenbart sich beim Blick auf die Finanzbranche. Wenn doch alles so in bester Ordnung ist, warum laufen dann bei vielen europäischen Banken aktuell massive Programme zum Arbeitsplatzabbau? Weit über 30.000 Jobs in der Finanzbranche werden wegfallen – allein in Europa. Eine absolute Katastrophe kommt auf uns zu. Europa und der Euro stehen unmittelbar vor dem Aus. Denn mehrere fatale Entwicklungen laufen gerade gleichzeitig ab und besiegeln das Ende der Gemeinschaft: Die Situation in Europa ist verheerend. Länder wie Italien und Frankreich rasen auf die Pleite zu (Griechenland ist im Prinzip schon bankrott). Ausgerechnet jetzt sorgt ein Tsunami an Flüchtlingen für immense Probleme. Er offenbart, dass die Länder Europas nicht zusammenpassen. Gleichzeitig bringt der Migrantenstrom astronomische Kosten mit sich. Der Tod des Euro ist die eigentliche Katastrophe. Denn wir werden eine neue Währung bekommen. Und der Weg dahin führt zwangsläufig über eine Währungsreform. Das jedoch ist ein absoluter Alptraum. Verschuldete Länder wie Deutschland werden den Euro bei der Umstellung so weit wie möglich abwerten. Denn so sind die Staaten ihre Schulden auf einen Schlag los (dieser „Trick“ wurde in der Vergangenheit immer wieder angewandt). Bei der Bundesbank wurde ein Krisenstab gebildet. Er beschäftigt sich mit der Auflösung der Union. Versicherungen, Banken, Militär und Geheimdienste haben bereits Vorkehrungen für die Zeit nach dem Euro getroffen. Bekannte Anwaltskanzleien aktualisieren im Auftrag von Unternehmen Verträge für den Euro-Nachfolger. Bislang war noch Geld da, die Fassade Europas aufrecht zu halten. Es war Geld da, Pleitestaaten wie Griechenland zu stützen und so das Zerreißen Europas zu verhindern. Bislang war sogar Geld da, die exorbitanten Kosten der Flüchtlingsströme zu finanzieren. Denn trotz der schlechten Lage in Europa: die Weltwirtschaft florierte; das war vor allem einem Land zu verdanken: China! Die Wirtschaft des Riesenreiches mit seinen 1,3 Milliarden Einwohnern wuchs wie verrückt. Teilweise lagen die Wachstumsraten bei über 14% (in Deutschland zuletzt bei 1,6%). China hievte den ganzen Globus nach oben. Auch das angeschlagene Europa kam durch die Asiaten noch gerade so über die Runden. Doch jetzt ist Schluss damit! China, das Zugpferd der Weltwirtschaft, steht vor dem Infarkt. Der Zusammenbruch wird apokalyptische Schockwellen rund um die Erde schicken. Vor allem nach Europa. Einen Vorgeschmack davon haben wir schon bekommen. Im Sommer begann die chinesische Börse einzubrechen. Die Papiere der meisten Aktiengesellschaften sind maßlos überbewertet. Den Unternehmen geht es wesentlich schlechter als es die Kurse ausdrücken. Was den Ernst der Lage deutlich macht: die chinesische Regierung versuchte, durch verschiedene Maßnahmen ein weiteres Absacken der Börsen zu verhindern. So wurde die Hälfte der Aktien vom Handel ausgesetzt. Und die Führung zwang große Wertpapierhäuser Aktienpakete im Wert von 17,5 Milliarden Euro zu kaufen, um den Markt zu stützen.

Martin Schulz, the president of the European Parliament, did not miss out on the opportunity to accept the Stop TTIP ECI signatures during a handover action in Berlin. He was clearly impressed by the large number of signatures (for the record: 3,284,289!!) and made two promises: First, he wants to personally ask the European Parliament's Petition Committee to assess whether the Stop TTIP ECI will be given a public hearing in the European Parliament. Secondly, he referred to the EU-Canada agreement CETA in its current form as problematic and called on the European Commission to begin renegotiations with Canada's new government.

Er is geen enkele reden om te denken dat het TTIP-verdrag tussen de VS en de EU anders zal zijn dan het TPP-verdrag. De tot nu geheim gehouden tekst van dit verdrag (tussen de VS en landen rond de Stille Oceaan) is openbaar geworden nu het verdrag is ondertekend. En wat blijkt: de critici blijken het bij het verkeerde eind te hebben: het is nog veel erger dan ze voorspeld hadden. Over het TTIP-handelsakkoord (Transatlantic Trade and Investment Partnership) tussen de VS en de EU wordt nog steeds onderhandeld. De VS hebben ondertussen een identiek vrijhandelsakkoord, het TPP (Trans Pacific Partnership), afgesloten. Dat gaat om 12 landen die samen goed zijn voor 40% van de wereldhandel: de VS, Canada, Mexico, Chili, Peru, Nieuw-Zeeland, Australië, Singapore, Brunei, Vietnam en Maleisië. Ook over dit akkoord werd in de grootste geheimhouding onderhandeld, dat wil zeggen geheim voor de betrokken bevolking, maar niet voor de grote bedrijven die met 500 eigen consultants rechtstreeks de teksten van dit verdrag mee konden schrijven. Uit het TPP-verdrag blijkt dat het ISDS-mechanisme (Investor State Dispute Settlement) de kern van alles is. Al de rest is bijzaak. Zowat alle vage beloftes die in andere hoofdstukken zijn opgenomen, kunnen (en zullen dus) door de betrokken bedrijven betwist worden in arbitragerechtbanken waarbij nationale wetten (in TTIP ook voor de EU ook de Europese richtlijnen) kunnen opzij geschoven worden als 'illegale marktverstorende' mechanismen. Ook TTIP wordt volledig achter gesloten deuren behandeld. Zelfs de leden van het Europees Parlement krijgen de teksten niet te zien. Onder druk van de publieke opinie heeft de Europese Commissie ermee ingestemd een aangepaste versie van het ISDS-mechanisme voor te stellen (niet 'op te eisen') tijdens de volgende onderhandelingsronde.

Het is zo goed als zeker dat de onderhandelaars van de VS een voorstel van de Europese Commissie om ISDS af te zwakken volledig zullen verwerpen. Net als bij het TPP-verdrag is ISDS immers de essentie, de kern waar het echt om draait: de instelling van een mechanisme dat bedrijven het recht geeft om unilateraal democratische wetten naast zich neer te leggen. Ook al merk je er in de Amerikaanse mainstream media zo goed als niets van, de civiele maatschappij in de VS is al jaren zeer actief in het verzet tegen dit TPP-verdrag. Nu zij het volledige verdrag te zien krijgen, worden hun ergste angsten meer dan bevestigd. Het wordt allemaal veel erger. Zij mobiliseren al hun krachten tegen de ratificatie van dit verdrag door het Amerikaanse Congres, ondermeer met de hashtag #farworsethanweexpected Ook in de andere landen dan Thailand van het TPP-verdrag wordt al jaren verzet gevoerd door de civiele maatschappij. In veel van die landen is de repressie tegen sociaal verzet keihard, ook nu dus. Dat de parlementen van brutale regimes als Brunei en Vietnam en zwakke democratieën als Maleisië het verdrag gaan ratificeren is zo goed als zeker. Dat ligt anders in Nieuw-Zeeland en Australië waar de civiele maatschappij zeer actief is tegen het TPP-verdrag. De nieuwe eerste minister van Canada Justin Trudeau staat onder zware druk van president Obama om het verdrag snel te tekenen, omdat wordt gevreesd voor het verzet in de Canadese maatschappij. Canada heeft nog nooit een ISDS-zaak gewonnen van NAFTA en andere handelsakkoorden waarin het mechanisme nu al bestaat. De VS daarentegen hebben nog geen enkele ISDS-zaak verloren. Hieronder een overzicht van de voornaamste reacties in de VS. Die klinken zeer unaniem. Het verdrag is veel erger dan werd gevreesd. Lori Wallach, directeur van de de Amerikaanse organisatie Public Citizen's Global Trade Watch: “Wat betreft betaalbare geneesmiddelen draaien de TPP-regels voor patenten, zowel voor ontwikkelingslanden als voor onszelf (de VS), de hervormingen terug die al bekomen waren. Geneesmiddelen worden daardoor dramatisch duurder. Het ISDS-systeem blijkt nog uitgebreider te zijn dan we hadden verwacht: meer wetten zullen kunnen worden aangevallen, meer bedrijven zullen in staat zijn om wetten aan te vallen. Dit zal negatief zijn voor de voedselveiligheid en voor de veiligheid van geïmporteerd voedsel.” “De sector van de agro-industrie is wild enthousiast over het TPP-verdrag. Zij willen nu onze ggo-voedingsproducten door de strot van andere landen jagen… Dat werkt in twee richtingen. In Vietnam worden bijvoorbeeld garnalen gekweekt in water dat zwaar besmet is met menselijke fecaliën. Daarom worden die kweekvijvers vol antibiotica gepompt. Nu mogen die de VS niet binnen. Met TPP mag Vietnam onze inspecteurs voor hun ISDS-rechtbank dagen. TPP bepaalt ook dat je dat niet op de labels van het eten mag zetten. Dit zal voor enorme problemen zorgen voor de openbare gezondheid.” In de VS heeft de grootste leefmilieuorganisatie van het land, de Naturakl Resources Defense Council (NRDC) zich verzet tegen het TPP-verdrag, samen met Greenpeace, Friends of the Earth en vele andere organisaties. Zelfs de conservatieve Sierra Club vervoegde hen. “Het verdrag staat vol met mooie woorden. Die worden echter allemaal onderuit gehaald door het ISDS-systeem van hetzelfde verdrag. Dit betekent een ommekeer van zelfs de bescheiden stappen naar een duurzame niet-koolstof energie in de toekomst. Dit verdrag is erger dan de bilaterale handelsakkoorden die president George W. Bush heeft doorgedrukt en die waren al slecht.” “TPP komt erop neer dat het gemakkelijker zal worden om de lonen in Amerika naar omlaag te duwen door de concurrentie aan te gaan met arbeiders in Vietnam die minder dan $0,65 (€0,60) per uur verdienen. Artsen Zonder Grenzen en de Amerikaanse ngo Human Rights Watch zijn zeer bezorgd over de gevolgen van dit verdrag voor de prijzen van geneesmiddelen. Dat gaat enorme gevolgen hebben voor de gewone mensen in de VS, waar geneesmiddelen nu al niet bepaald goedkoop zijn, maar meer nog in de ontwikkelingslanden die lid zijn van het TPP-verdrag. Een Amerikaanse woordvoerder van Artsen Zonder Grenzen verwoordde het zo: “Dit wordt het meest schadelijke handelsakkoord ooit voor de toegang tot geneesmiddelen. De productie van generische geneesmiddelen (witte merkloze producten) wordt 20 jaar uitgesteld omdat de monopolitepatenten verlengd worden door TPP. Bovendien zal TPP leiden tot onbepaald uitstel van de productie van generische geneesmiddelen, omdat een patent ook zal gelden als het bedrijf het oorspronkelijk product wijzigt, zodat generische geneesmiddelen de facto nooit meer beschikbaar zullen komen. Zelfs chirurgische methodes zouden gepatenteerd worden (dat betekent dat een chirurg een nieuwe operatiemethode niet mag toepassen als hij geen dure patentrechten betaalt). President Obama heeft het verdrag ingediend bij het Congres volgens de fast track procedure, wat betekent dat het Congres 90 dagen heeft om het verdrag als geheel goed of af te keuren zonder amenderingen. “Door de lekken wisten we reeds iets over dit akkoord. Nu we hoofdstuk na hoofdstuk lezen weten we dat het erger is dan verwacht. Er werd in dit verdrag voldaan aan de eisen van de 500 adviseurs van de Amerikaanse bedrijven ten koste van het algemeen belang.” Charles Chamberlain, directeur van de ngo Democracy for America zegt: “dit akkoord gaat de lonen de diepte in jagen, ons land overspoelen met onveilig voedsel, de prijs van levensreddende geneesmiddelen doen stijgen, terwijl wij de handel opdrijven met landen waar homoseksuelen en alleenstaande moeders hun leven riskeren (een referentie naar TPP-lidstaten Brunei en Maleisië).” Jason Kowalski van de koepelorganisatie 350.org: “dit geeft exploitanten van fossiele brandstoffen een buitengewone macht om lokale overheden voor de rechtbanken te dagen als zij pogen om fossiele brandstoffen overeind te houden. Als een (Amerikaanse) deelstaat of (Canadese) provincie een moratorium oplegt aan fracking, dan kunnen bedrijven dat voor de ISDS dagen; als een lokale gemeenschap een steenkoolmijn wil verhinderen, dan kunnen bedrijven dat naast zich neerleggen. Samengevat, deze verdragsregels ondermijnen de mogelijkheid voor landen om te doen wat volgens de wetenschap de meest dringende zaak is die ze kunnen doen om de klimaatcrisis te bestrijden: de fossiele brandstoffen in de bodem houden.” “Het TPP is een weggevertje aan de grote agrobedrijven en biotechnologiebedrijven”, volgens Wenonah Hauter, directeur van de ngo Food & Water Watch, “bedrijven zullen TPP gebruiken om regels voor voedselveiligheid aan te vallen en de voedselinspectie uit te hollen. Ze zullen toekomstige inspanningen blokkeren om de normen voor voedselveiligheid nog te verbeteren…" "Alle bestaande Amerikaanse regels om pesticiden of additieven te vermelden die hoger zijn dan die van andere TPP-lidstaten zullen worden aangevallen als 'illegale handelsbelemmeringen'. De landbouwindustrie zal landen aanvallen die ggo-import verhinderen, zal proeven tegen besmetting met ggo-organismen verhinderen en zal de onmiddellijke goedkeuring van nieuwe ggo-gewassen afdwingen en vermelding op de etiketten verbieden.” TPP is eveneens vernietigend voor de vrijheid van het internet. “Dit wordt een doodvonnis voor het open internet en brengt de toekomst van de vrijheid van meningsuiting in gevaar”, aldus Evan Greer, campagnedirecteur van de ngo Fight for the Future. Sectie J van het verdrag gaat over de rechten en plichten van internetproviders (ISP). Dit hoofdstuk verplicht de ISPs om zelf copyright-politie te spelen, maar landen hebben geen mogelijkheid om dat te betwisten of tegen in te gaan. Een Amerikaans bedrijf kan dan bijvoorbeeld een website laten sluiten in een ander land. Niemand bij de betrokken website zou de mogelijkheid krijgen om de argumentatie voor de sluiting te weerleggen. Een website met politieke kritiek die inhoud met copyright citeert om die inhoud te bekritiseren zou dat dan niet meer mogen doen.

Wanneer ISPs dergelijke beslissingen nemen kunnen ze niet voor het gerecht worden gedaagd voor het tegenhouden van websites, wat hen zal verleiden om zich liever te vergissen in de richting van de houders van copyright, eerder dan in de richting van vrijheid van meningsuiting. Nick Dearden, directeur van Global Justice Now: “TPP is een ramp voor banen, voor het leefmilieu en voor onze democratie. Dit is de laatste fase in de overname van onze maatschappij door de grote bedrijven. Net als het North American Free Trade Agreement (NAFTA – tussen Canada, de VS en Mexico) 20 jaar geleden zal dit zeer goed zijn voor de allerrijksten en een ramp voor alle anderen.” Democratisch presidentskandidaat Bernie Sanders was (als enige kandidaat) reeds lang radicaal tegen TPP voor de volledige tekst bekend werd. Ralph Nader noemt dit verdrag in een interview met journalist Chris Hedges “samen met NAFTA en de WTO (de Wereldhandelsorganisatie) de meest ongegeneerd brutale machtsgreep van de grote bedrijven in de Amerikaanse geschiedenis." Ralph Nader: "Het TPP stelt een transnationaal autocratisch systeem in van afdwingbaar bestuur die de eigen wetgeving naast zich neerlegt.” Volgens Chris Hedges is het TPP samen met het komende TTIP-verdrag tussen de VS en de EU en het Trade in Services Agreement (TISA) een dodelijke bedreiging voor de US Postal Service, voor het openbaar onderwijs en voor andere overheidsbedrijven en nutsvoorzieningen. Samen zijn die nog altijd goed voor 80% van de Amerikaanse binnenlandse economie. "Wij worden slaven van de grote bedrijven" “Deze drie akkoorden betonneren een sluipende staatsgreep door de grote bedrijven met als doel de finale afslachting van de nationale soevereiniteit. Burgers zullen worden gedwongen de controle over hun eigen leven op te geven en zullen beroofd worden van de mogelijkheid om zich te beschermen tegen deze roofdieren ('corporate predators'), om het ecosysteem te vrijwaren en om recht te vinden in disfunctionele democratische instellingen. Deze akkoorden – vol jargon, omslachtige .en verdoezelende technische, handels- en financiële termen, onverstaanbaar wettelijk gebrabbel, kleine druk en omzeilende zinsbouw – kunnen in twee woorden samengevat worden: 'corporate enslavement', dat is bedrijfsslavernij. “Arbeidsvoorwaarden zullen ontaarden. De werkloosheid zal stijgen. Onze zeldzame overblijvende rechten zullen worden afgebroken. De aanval op het leefmilieu zal versnellen. De banken en de wereldwijde financiële speculatie zal compleet aan toezicht en controle ontsnappen. Alle sociale programma's zullen in elkaar storten onder de aanval van de bedrijven. Bedrijven zullen patenten krijgen over onze planten en dieren en alle basisbehoeften en de natuur omzetten in vermarktbare producten.” “Handelsakkoorden zijn de werktuigen waarmee onze onderwerping wordt bereikt. Het enige antwoord dat nog overblijft is openlijk en aanhoudend volksverzet.” Bron: http://www.dewereldmorgen.be/long-read/2015/11/10/ttip-critici-u-zit-ernaast-het-wordt-veel-erger De vraag is hoe groot het verzet tegen de overname van onze normen en waarden, onze cultuur en beschaving, onze sociaal/maatschappelijke waarden tegen het Amerikaanse kapitalisme, in de vorm van de banken en het grootbedrijf. Zij gaan trachten onder de mom van een vrijhandelsverdrag ons ondergeschikt te maken aan het vermeerderen van hun kapitaal. Welke politici durven er 'NO' te zeggen tegen dit geweld dat komt van de overkant van de oceaan.

Ik keek donderdagavond naar Nieuwsuur die een interview uitzond met de Amerikaanse politicoloog Benjamin Barber. Hij promoveerde aan de universiteit van Harvard en was onder andere politiek adviseur van president Bill Clinton. Hij presenteert komende dagen op het International Documentary Film Festival Amsterdam (IDFA) een speciaal filmprogramma 'Breaking Walls'. Actuele thema's als globalisering, terrorisme en vluchtelingen komen in de films aan bod. Grenzen in de wereld vervagen in rap tempo en toch trekken veel mensen op dit moment het liefst de muren rond ons land weer op. De dreiging van terrorisme en de snel groeiende groep vluchtelingen zijn daarvan mede de oorzaak. "Kijk naar het contrast met vijfentwintig jaar geleden, toen de Berlijnse Muur omver ging", legt Barber uit. "Het ijzeren gordijn ging open en het Sovjet-blok was vernietigd. Nu trekken we die muren juist weer op. Slovenië en Hongarije overwegen een letterlijke muur om vluchtelingen buiten te houden." Barber ziet die tendens ook in West-Europese landen als Nederland. "Geert Wilders leek lange tijd tot het verleden te behoren, maar is ineens weer heel relevant en belangrijk. Omdat mensen zeggen: we hebben onze muren en onze grenzen weer nodig." Twintig jaar geleden schreef Barber Jihad vs. McWorld, een ‘profetisch’ boek over het onvermijdelijke conflict tussen de nietsontziende krachten van de globalisering, modernisering en integratie (McWorld) enerzijds, en de krachten die zich juist tegen vernieuwing afzetten (Jihad). Het zijn twee botsende visies. volgens Barber leven we sinds 1992 in een wereld waar twee visies in strijd zijn geweest. "De botsing tussen deze twee visies is sindsdien alleen maar urgenter geworden." Hij verwijst naar de recente aanslagen in Beiroet en Parijs. "Dat laat de confrontatie zien tussen reactionaire en bange mensen die het verleden proberen te beschermen en mensen die een modern leven proberen te leiden." Hij vreest dat die confrontatie zal aanhouden en zal verergeren. "We zien bijvoorbeeld de Franse president Hollande de oorlog verklaren aan IS, en de terroristen roepen dat ze alle tegenstanders zullen vernietigen. Het is een oorlog, met slachtoffers aan beide zijden. Een gevaarlijk en permanent kenmerk van deze tijd" Volgens Barber kiezen terroristen bij aanslagen altijd makkelijke doelwitten uit. "Ze pakken de burgers, in hun dagelijks leven. Ze weten dat ze het westen op militair gebied niet kunnen verslaan, maar als ze angst kunnen verspreiden via aanslagen kunnen ze winnen. Overal zijn nu mensen bang en vluchtelingen zijn niet meer welkom." De terroristen proberen het westen zich te laten keren tegen de eigen waarden, zegt Barber. "Als ze ervoor kunnen zorgen dat we veranderen, ons keren tegen onze vrijheid en privacy, ons afkeren van de multiculturele samenleving, alle moslims als slechteriken laten zien. Dan hebben zij gewonnen, zelfs als ze al doende zijn gestorven." Dit jaar komt in Nederland een nieuwe oplage uit van Jihad vs. McWorld, waarmee Barber's visie van 1995 in het licht van 2015 weer heel actueel wordt. Dat is ook de reden dat documentairefestival IDFA Barber heeft uitgenodigd om een speciale categorie in zijn naam samen te stellen. Net als in het boek staan de gevolgen centraal van de globalisering: arbeidsongelijkheid, armoede, vluchtelingen en grensconflicten. Zoals de films My Aleppo en This Is Exile: Diaries of Child Refugees, waarin wordt gekeken naar (jonge) Syriërs die het geweld in hun land zijn ontvlucht. (bron: Nieuwsuur). Waar staan wij nu, moeten wij ons afvragen, in het door ons opgebouwde bestaan? In deze tijd van verregaande globalisering, van het individualisme en de consumptiesamenleving, een steeds groter wordend contrast tussen arm en rijk, een groei van het aantal jihadisten en de hernieuwde opkomst van het nationalisme, lijkt de democratie te falen op alle vlakken. Waar liggen de bedreigingen? Wellicht in de liberale invulling van begrippen als kapitalisme, fundamentalisme, globalisering, individualisme en consumentisme? Daartegenover staat de Jihad, fanatiek verdedigend het conservatisme, het behoud van wat eerdere generaties hebben opgebouwd. De politiek, ook in Nederland, is duidelijk over wat wij nastreven: behoud van onze life-style. Wij leggen andere landen onze mensenrechten op, onze wijze van handeldrijven, onze culturele waarden. Dat is nu juist al datgene waar Jihadisten tegen ageren. Die willen geen 'verlichting', die vallen onze samenleving aan op die plekken waar onze deuren wijd open staan. Zij kijken uit naar het moment dat Europa haar ziel en zaligheid aan de Amerikaanse hebzucht (banken en multinationals) verkwanselt met het TTIP vrijhandelsverdrag. Zij weten ook wel dat zij de strijd nooit van ons zullen winnen maar zullen tevreden zijn met onrust in Europa te zaaien, door angst de kop op te laten steken, door het veiligheidsgevoel aan te tasten. Neem dit weekend in Brussel waar terreurdreiging niveau 4 werd afgekondigd, waar het openbaar vervoer werd stilgelegd, de horeca in het centrum hun zaken sloten en vervolgens veel (culturele) activiteiten, evenementen en monumenten werden afgelast dan wel gesloten bv musea als het Paleis van Schone Kunsten en de Koninklijke Bibliotheek. Voor een complete lijst kijk op http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/regio/brussel/1.2501965 Ook op maandag en wellicht ook daarna blijven de scholen en universiteiten gesloten. Bedrijven zijn wel weer aan het werk gegaan. Wel onrust maar ook kritiek op de regering onder de Brusselaars. Dat is wat de terroristen willen bereiken ook als zij daarvoor hun leven moeten opofferen. Wij verblijven momenteel in een ontwikkeling die veel stuurmanskunst vergt van onze leiders.

Slotstand indices 20 november 2015; week 47: AEX 468,69; BEL 20 3.702,62; CAC 4.910,97; DAX 30 11.119,83; FTSE 100 6.334,63; SMI 9.015,83; RTS (Rusland) 888,36; DJIA 17.823,81; NY-Nasdaq 100 4.686,358; Nikkei 225 19879,81; Hang Sen 22764,66; All Ords 5305,50; SSEC 3630,50; €/$ 1,06575; goud $1077,20; dat is €32.502,86 per kg, 3 maands Euribor -0,095% (1 weeks -0,158, 1 mnds -0,1151%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,645%, 10 jaar VS 2,2623%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,169, elders €1,209. 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , . Bookmark de permalink.