UPDATE21112011/82

In het Occupy-tentenkamp voor Beursplein 5 staat een demonstratiebord met daarop de tekst: Wij zijn verwend met schulden.

Spanje is na 7 jaar klaar met de socialisten. Zondag vonden er verkiezingen plaats en de conservatieve Partido Popular heeft de absolute meerderheid behaald in de Kamer: 186 zetels van de 350. De socialisten werden afgestraft en moeten genoegen nemen met 110 zetels. De erfenis die de regering van José Luis Rodriguez Zapatero achterlaat is een zo goed als failliete boedel. De werkeloosheid nam tijdens zijn 7-jarig bewind toe van 2,3 mln tot 5 mln. Dat betekent dat de werkeloosheid is gestegen naar 21,5% van de beroepsbevolking. De jeugdwerkeloosheid is zelfs >30%. Een puinhoop met veel bezuinigingsvoornemens, die aan Brussel zijn toegezegd maar nog wel moeten worden uitgevoerd door de volgende regering. Zapatero wordt weggezet als een pathologische optimist. Er moet bezuinigd gaan worden in de overheidsuitgaven, de inkomsten moeten omhoog, in de financiële sector (vooral bij de regionale spaarbanken) moet hervormingen worden doorgevoerd, de vastgoedsector zit op slot en moet weer op gang gebracht worden en de pensioenen en arbeidsmarkt moet worden aangepakt. De opvolger van Zapatero, Mariano Rajoy, zal onder curatele van Brussel komen te staan. Zijn eerste opdracht is de financiële markten tot rust te manen. En au doet pijn. Maandagmorgen noteerde 10-jarig Spaanse Staat 0,2% boven het slot van vrijdagmiddag op 6,6%. Rajoy waarschuwt dat van Spanje op dit moment geen wonderen mogen worden verwacht. De economische groei is zwak, er komt waarschijnlijk een nieuwe recessie aan, de werkloosheid stijgt nog steeds en de rentestanden lopen op. Vorige week schoot de Spaanse 10-jaars rente omhoog naar een nieuw record op 6,78 procent, om vrijdag vervolgens te zakken naar 6,38 procent. Rajoy heeft in de aanloop naar de verkiezingen bewust in het midden gelaten wat zijn economisch beleid precies zal zijn. Wel beloofde de aanstaande premier het begrotingstekort volgend jaar te verlagen naar 4,4 procent van het BBP, wat betekent dat er extra bezuinigingen moeten komen vanwege tegenvallende groei.

Het voortbestaan van de euro staat onder grote druk. De Europese politici moeten besluiten nemen en morgen kan dat al te laat zijn. Willem Buiter, hoofdeconoom van de Citygroup, waarschuwt dat als Europa niet snel handelt er een financiële catastrofe dreigt plaats te gaan vinden in de eurozone. Hij gelooft niet meer in de heilende werking van bezuinigingsprogramma's en regeringswisselingen. Of Monti, Rajoy en Papademos in staat zullen zijn het tij nog tijdig te kunnen keren, het is zeer de vraag. Er zijn wel escapes maar die komen grotendeels ten laste van de Duitsers. Daarom blijven ze zich verzetten tegen de inkoop van staatsobligaties van de zwakke eurolanden door de ECB en van eurobonds moeten ze op dit moment ook niets hebben. En dan is er ook nog het advies vanuit de VS om het EFSF te vullen met geld om daarmee een bedrag van €3.000 mrd te kunnen financieren. Ook daar zijn de Noord-Europa eurostaten niet happig op. Zogenaamde deskundigen uit de hele Westerse wereld adviseren om snel een vangnet op te zetten zodat Italie en Spanje niet in de handen vallen van de financiële markten. Prof Bas Jacobs adviseert onze politici met het vingertje wat minder beschuldigend naar Zuid-Europa te wijzen. Wij zijn echt niet het grote voorbeeld voor de eurozone-landen in de problemen. Onze hypotheekschuld is veel te groot met een volume van 1,28 keer van het bbp, en de bankensector is 4 keer zo groot als ons bbp, de vastgoedmarkt is vastgelopen en de economische activiteit is omgeslagen in een krimp. Daardoor kan het vertrouwen van de financiële markten in Nederland omslaan. Ook wij bevinden ons niet op een veilig eiland.

Kredietbeoordelaar Moody's heeft maandag gewaarschuwd voor de financiële positie van Frankrijk. Door een stijgende rente op staatsleningen en tegenvallende economische groei kan de rating van het land worden verlaagd. Moody's wees er op dat het verschil in de rente op Franse en Duitse obligaties vorige week opliep tot meer dan 2 procentpunt. Dat was het hoogste niveau sinds de invoering van de euro. "Langdurig hoge leenkosten zouden de financiële uitdagingen voor de Franse regering versterken, terwijl de vooruitzichten voor de groei verslechteren'', waarschuwde het ratingbureau. Frankrijk geniet nu nog de allerhoogste kredietstatus: triple A. Om die te behouden kondigde het land onlangs een nieuwe ronde bezuinigingen aan, die ervoor moeten zorgen dat de overheidsfinanciën op termijn weer aan de Europese normen voldoen. De aandelenbeurzen raakten door deze waarschuwing van slag en noteerden vanaf de opening vandaag in het rood.

De eurolanden moeten bereid zijn om meer geld beschikbaar te stellen aan hun eigen noodfonds om het uiteenvallen van de eurozone te voorkomen. Dat stellen de economen Sylvester Eijffinger, Arnold Heertje, Lex Hoogduin en Rick van der Ploeg in een zondag verzonden open brief aan minister-president Mark Rutte. Ze roepen de premier daarin op er bij andere regeringsleiders op aan te dringen dat de afspraken, die eind oktober werden gemaakt, snel worden uitgevoerd en waar nodig worden versterkt. „De belangrijkste versterking van deze maatregelen is dat de eurolanden zelf extra middelen beschikbaar stellen voor een aanzienlijk groter Europees noodfonds”, aldus de vier economen. Ook de Europese Centrale Bank (ECB) kan volgens hen een grote rol spelen bij het bestrijden van de crisis, door verder te gaan met het opkopen van staatsobligaties. De Europese regels stellen geen grenzen aan de duur of de omvang van die aankopen, stellen de economen. „Het enige criterium is dat prijsstabiliteit moet worden gewaarborgd. Dit verschaft de ECB in de huidige omstandigheden potentieel zeer veel vuurkracht.” Ze waarschuwen dat de onrust op de financiële markten zo sterk is opgelopen dat er al wordt gespeculeerd over het uiteenvallen van de eurozone. Dat zou volgens hen leiden tot een „aanzienlijk welvaarts- en vermogensverlies in Nederland en de andere eurolanden” en zou de Europese integratie „decennia terugwerpen”. Rutte zou daarom het voortouw moeten nemen bij het opstellen van een gezamenlijke verklaring van de regeringsleiders en de ECB. Daarin moeten de leiders hun politieke wil om de euro samen te verdedigen duidelijk uitspreken en moet worden aangegeven wat de rol van de ECB is. „Een dergelijke verklaring zou het vereiste vertrouwen op de financiële markten moeten kunnen helpen herstellen.” Dat Hoogduin mede-ondertekenaar is van deze open brief verbaast mij. Misschien moet ik wel zeggen dat hij mij daarin teleurstelt. Hij weet als deskundige dat de eurolanden hebben afgesproken dat zij geen financiele steun mogen verlenen aan andere eurolanden. Daarvoor is een wijziging van het Verdrag noodzakelijk. Ik zou eerst een grondige analyse uitgevoerd willen zien of datgene wat ze voorstellen geen geld storten in een bodemloze put is. Er moet in Europa veel meer gebeuren dan dat er nu even snel het spaargeld van de Nederlandse burgers in een uiterst risicovol project wordt gestopt, waarvan niemand de afloop kent. Ik zou namelijk eerst wel eens willen weten hoe het Europa van de toekomst eruit ziet en welk perspectief dat voor Nederland brengt en hoe stabiel de fundamenten van de EU, de muntunie en de ECB zijn. Zijn ze zo sterk dat ze de slag overleven kunnen? 19 jaar geleden zijn in het Verdrag van Maastricht de fundamenten geschetst van het Nieuwe Europa. Dat zou een Europa worden met, naast een economische module, een financiële (de euro), een fiscale, een politieke en misschien ook wel een sociale poot. Het enige wat van de grond is gekomen is de muntunie en die staat op wankelen want de fundamenten zijn bij lange niet niet zo stabiel als nodig is om in goede en slechte tijden te kunnen functioneren. Van Lex Hoogduin zou ik moeten verlangen dat hij een bredere kijk heeft op de eurocrisis. Wat in 1992 in Maastricht besloten is onder voorzitterschap van Ruud Lubbers getuigt van visie. Maar daar bleef het bij: de uitvoering van de bouw van de fundamenten werd vooruit geschoven. De gevolgen daarvan lijken desastreus te worden voor de euro en de EU. Over de euro nog deze waarheid: een bankier stopt nooit geld in een op instorten staand project. Die dekt zijn risico's af.

Euro-obligaties zijn geen oplossing voor de huidige economische problemen in Europa. Dat zegt de topman van Deutsche Bank, Josef Ackermann. „Ik denk niet dat euro-obligaties op dit moment een goede oplossing zijn”, aldus de Duitse topbankier. Obligaties die gezamenlijk door de eurolanden worden uitgegeven zadelen landen als Duitsland op met de taak om landen als Italië te financieren, terwijl de prikkel om te hervormen voor de landen met hoge tekorten verdwijnt, stelt Ackermann. De topman van de grootste bank van Duitsland sprak zijn vertrouwen uit in de nieuwe Italiaanse regering. „Italië kan zijn zaken op orde krijgen en zal in staat zijn om geld op te halen.”

De Europese Centrale Bank (ECB) dreigt zichzelf te vergiftigen door de voortdurende aankoop van obligaties van de probleemlanden uit de eurozone. Dat stelt de secretaris-generaal van de Duitse regeringspartij CSU, Alexander Dobrindt. „Ik vind het dubieus dat de ECB steeds nieuwe obligaties van de schuldenlanden opkoopt”. Wie zich met rommelpapier overlaadt, krijgt een keer een giftige schok.” Dobrindt haalde ook stevig uit naar de nieuwe ECB-president Mario Draghi. Die heeft volgens hem een „hoogst problematisch debuut” gemaakt door de obligatieaankopen in de afgelopen weken op te voeren. „We zouden nooit met de invoering van de ECB hebben ingestemd, als we hadden vermoed dat die op een dag naar Italiaanse standaarden zou worden geleid.”

Het fondsvermogen van Nederlandse beleggingsinstellingen is in het derde kwartaal van 2011 gedaald met 0,3% ofwel EUR1,3 miljard, blijkt uit cijfers van De Nederlandse Bank (DNB). Het fondsvermogen kwam daarmee eind september uit op EUR466,8 miljard. Het was voor het eerst sinds het tweede kwartaal van 2010 dat DNB melding maakt van zo'n forse daling van het vermogen. Het totaalrendement was 4,9% negatief in het derde kwartaal ten opzichte van het tweede. Een dergelijk verlies had DNB nog niet eerder gemeten, sinds het samenstellen van deze statistiek begon in 2008. Met name aandelenmarkten stonden onder druk door de Europese schuldencrisis en lagere economische groei, aldus de centrale bank. Op aandelenbeleggingen werd een verlies geleden van 13,6%. Op obligaties werd een winst behaald van 1,0%. Dit kwam vooral door de winst van 2,3% die op staatsobligaties werd gemaakt, terwijl op bedrijfsobligaties 0,3% werd verloren.

En dan nu een opvallend positieve kijk op de beleggingsproblematiek, vanuit een andere invalshoek: pensioenfondsen zullen de komende jaren sterke rendementen blijven halen met hun beleggingen. Dat stelde het hoofd beleggingen van pensioenuitvoerder APG, Angelien Kemna, in het televisieprogramma Buitenhof. „In de afgelopen 20 jaar hebben we rendementen van gemiddeld 6 tot 7 procent per jaar gehaald”. „Ik verwacht niet dat er een wereldwijde economische dip komt en denk dat we in de komende jaren vergelijkbare rendementen zullen halen.” De constante stijging van de levensverwachting is volgens Kemna het belangrijkste punt van zorg voor de pensioenen. „Met dat vraagstuk wordt door de crisis te weinig rekening gehouden. De discussie over de gevolgen ervan moet zeker nog gevoerd worden.” De pensioenfondsen die bij APG zijn aangesloten, waaronder het ambtenarenpensioenfonds ABP, hebben vorig jaar ongeveer 32,5 miljard euro verdiend. „Ondanks de dalende dekkingsgraad is er geen geld verloren door de fondsen”, benadrukte ze. De dalende dekkingsgraad komt vooral door de lage rente waarmee de fondsen moeten berekenen hoeveel geld ze nodig hebben om aan hun toekomstige verplichtingen te voldoen, legde ze uit. Hoe hoger die rente, en daarmee de verwachte opbrengst van toekomstige beleggingen, hoe kleiner de reserves kunnen zijn. Door de financiële crisis is de rente echter al een lange tijd erg laag. Deze zogeheten rekenrente wordt tegenwoordig dagelijks vastgesteld op basis van de ontwikkelingen in de markt. Vroeger werd een vast renteniveau gehanteerd. Kemna zette vraagtekens bij die verandering. „De dekkingsgraad beweegt nu meer dan de AEX-index, terwijl het een graadmeter is voor de lange termijn.” Ondanks de dalende beurskoersen van de afgelopen maanden heeft Kemna nog altijd vertrouwen in aandelen. „Bedrijven hebben hun zaken op orde, ze worden alleen bedreigd omdat dat voor anderen niet geldt.” Het is volgens haar dan ook van groot belang dat de schuldencrisis wordt opgelost. „We kunnen het ons niet veroorloven om de euro niet te laten slagen. Nederland is een kleine speler en heeft geen keuze, we zouden compleet worden weggevaagd als we niet vasthouden aan de euro.” Wat voor waarde moet ik aan het standpunt van het APG toekennen. De dekkingswaarde daalt maar er is geen geld verloren door de fondsen. DNB zegt dat in het 3e kwartaal aandelenbeleggingen 13,6% verloren hebben. Iets klopt er niet. Voorlopig hou ik het op DNB en laat ik de uitspraken van het APG voor wat ze waard zijn.

In het Amerikaanse comité dat uiterlijk aanstaande woensdag met voorstellen moet komen om de financiering van de gaten in de Amerikaanse begroting te regelen, zijn de Democraten en Republikeinen dit weekend niet dichter bij elkaar gekomen. De deadline voor het schuldenplafond is al in zicht.

De Verenigde Staten hebben zich in het verleden te veel gericht op kopen en consumeren en moeten nu weer een producent van betekenis worden, om op die manier de export aan te jagen en banen te creëren. Dat zei de Amerikaanse president Barack Obama afgelopen zaterdag. Het probleem zal echter zijn, dat geldt ook voor West-Europa, de lonen, en dus de productiekosten, zijn in het Verre Oosten veel lager. „Als we een economie willen opbouwen die duurzaam en concurrerend is, moeten we dat veranderen”, aldus de president. „We moeten de kracht van Amerika als producent herstellen, dat is wat ons heeft geholpen het land met de grootste middenklasse in de geschiedenis worden.”

Klaas Knot, bankpresident van De Nederlandsche Bank (DNB), heeft sommige banken ervoor gewaarschuwd risico's niet te onderschatten. „Sommige besturen zijn in de greep van groepsdenken, wat kan ontaarden in collectief optimisme en onderschatting van de risico's”, aldus Knot. Volgens de Volkskrant zijn enkele instellingen na onderzoek op verbeterpunten aangesproken. Knot wil dat er bij bankiers „meer bewustwording is” en dat ze „meer reflecteren”. Knot is de opvolger van Nout Wellink. Hij begon in juli aan zijn nieuwe baan.

De Amerikaanse filmmaker Oliver Stone draaide jaren geleden de film 'Wall Street' over de hebzucht in het financiële hart van Amerika. 'Ik ben niet tegen onze westerse markteconomie. Maar ik ben wel tegen een systeem waarbij niets gecreëerd wordt en toch miljoenen dollars gewonnen worden of verloren gaan.' Hij waarschuwde 24 jaar geleden al dat hebzucht ons nog allemaal de das zou omdoen. Waarom luisterde niemand daarnaar? ‘Dat vraag ik me weleens vaker af. Ik denk dat ik in de film JFK pertinente vragen heb gesteld, waar niemand lessen uit lijkt te hebben getrokken. Ik heb drie films gemaakt over Vietnam, en over de onzin van oorlog. Ik heb daar ook mooie bekroningen voor gekregen, maar ik zie de VS telkens weer ten strijde trekken naar gebieden waar ze weinig verloren hebben. ' Ik ben geen profeet hoor, alleen maar een schrijver en filmmaker die iets zegt over zijn tijd. Maar vaak krijgt het achteraf iets profetisch. Zoals met Natural born killers, een film met als thema “the future is murder”, en hoe de media door dat geweld bezeten zijn.' ‘Nu, de waarde van zulke boodschappen moet je met een korrel zout nemen. Ik schrijf drama’s, ik ben een verhalenverteller. Als het dan ook nog eens maatschappelijk relevant is wat ik vertel, dan is dat mooi meegenomen.’ Maar die hebzucht dus… ‘Ook dat heb ik al vele jaren geleden aan zien komen. Mijn vader was een broker op Wall Street en hij walgde al van die mentaliteit. Ik heb in de jaren tachtig geschreven over twee verslavingen die een hele generatie aan het vernielen waren: cocaïne in Scarface, en geld in Wall Street. Voor allebei geldt hetzelfde: als je ermee begint, wil je er steeds meer van en denk je dat je alles aankunt.’ ‘Ik dacht toen dat die blinde obsessie voor geld zou afnemen zodra Ronald Reagan president af zou zijn. Dat bleek een vergissing: ze is aldoor maar blijven groeien. Bankiers zijn steeds grotere varkens geworden. ‘Investeren is nodig om ons systeem draaiende te houden, ik ben niet tegen onze westerse markteconomie. Maar ik ben wel tegen een systeem waarbij niets gecreëerd wordt, waarbij aandelen per computer continu verhandeld worden om een paar dollar extra te verdienen. Miljarden gaan van hand tot hand, in een technisch spel achter de komma dat de wereldeconomie geen stap vooruithelpt, alleen het persoonlijke fortuin van enkele duizenden ingewijden.’ ‘Dat zouden ze via de belastingen kunnen aanpakken. Wie gekochte aandelen na minder dan een jaar weer verkoopt, hoort daar veel zwaarder op belast te worden. Dat is logisch en ook nodig, als je ziet dat die kerels in staat zijn landen als Griekenland, Italië of Frankrijk aan het wankelen te brengen. Wat zulke speculanten doen, is een even holle activiteit als gokken in een casino. Ik walg van casino’s, of ze nu in Wall Street staan of in Las Vegas.’ En regeringen moeten zich naar die wetten schikken, waardoor volgens sommigen het wezen van de democratie bedreigd wordt. ’Democratie? Ik weet niet hoe het hier zit, maar de VS zijn allang geen democratie meer, maar een milde vorm van dictatuur, waar het grootkapitaal regeert. Om de vier jaar wordt een veiling georganiseerd, waarbij hij die het meest geld kan verzamelen, het recht koopt om vier jaar lang de machtigste man ter wereld te zijn.' 'En wie dat ook is, altijd is het iemand die de Amerikaanse bevolking voorhoudt dat de VS in staat van oorlog zijn en dat we fortuinen moeten uitgeven aan onze beveiliging en ons leger. In plaats van als eerste en enige prioriteit te hebben een economie besturen die draait ten behoeve van burgers.’

Dit weekend sprak ik een kennis en onder het genot van een kop koffie hebben wij van gedachten gewisseld over de financieel/economische situatie in ons land. Mijn kennis is een zelfstandige die de kost verdient voor zijn gezin. Hij heeft nooit eerder een zo slecht jaar gedraaid, maar is zijn vertrouwen in de goede afloop daardoor niet verloren. Ik kan dat wel begrijpen omdat hij zijn uitgavenpatroon in stand kan houden door zijn spaargeld aan te spreken. Het komende jaar zal de situatie alleen maar verergeren omdat de overheidsbezuinigingen de koopkracht van de burger sterker gaan beïnvloeden. We zien dat proces in het 3e kwartaal al in beeld komen. De ernst van die beweging wordt zichtbaar in december als de retailomzetten van Sint en Kerst bekend zijn. Mijn kennis zegt met zoveel woorden dat hij de ontwikkeling volgt en mogelijk onheil ziet aankomen maar dat hij, door zijn spaarcentjes in te zetten, nog wel even de confrontatie kan ontlopen. Hieronder een aantal berichten die op maandag 21 november 2011 de revue zijn gepasseerd.

De Grieken moeten zichzelf gaan helpen. Dat is een noodzakelijke voorwaarde voor Europese steun aan Griekenland, stelt de voorzitter van de Europese Commissie, José Manuel Barroso, na zijn ontmoeting met de nieuwe Griekse premier Lucas Papademos. Brussel wacht nog steeds op een schriftelijke toezegging van de Grieken dat zij alles zullen doen om hun enorme schuldenberg af te bouwen. Pas dan krijgt Griekenland 8 miljard euro noodkrediet als onderdeel van het lopende internationale hulpprogramma.

De Duitse centrale bank heeft zijn groeiverwachting voor de Duitse economie op verlaagd, verwijzend naar het eerder afgegeven waarschuwingssignaal dat het land mogelijk een zwakke periode tegemoet gaat als de schuldencrisis verslechterd. "Alles bij elkaar, wordt een verzwakking van de economische ontwikkelingen verwacht voor het komende jaar, waarbij een groeistijging van 0,5% tot 1% als basisscenario realistisch blijkt te zijn". De groei verplaatst waarschijnlijk van de export naar de binnenlandse economie. In juni ging de Bundesbank uit van een groeiverwachting van 1,8% over 2012. De Duitse federale overheid kondigde in oktober een groeiverwachting van 1% aan over het komende jaar. Verwacht wordt dat de Duitse economie over 2011 een groeistijging van 3% doormaakt. Van de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt worden daarentegen geen "aanzienlijke veranderingen".

De ECB moet op grote schaal obligaties van eurolanden opkopen om een catastrofe te voorkomen die kan uitmonden in oorlog. Dat zegt de Poolse minister van Financiën Rostowski. ,,We staan voor een verschrikkelijke keuze''. ,,Of een massale interventie door de ECB of een catastrofe. Er bestaat het gevaar van een historische economische ramp, vergelijkbaar met de grote depressie in de jaren '30, die kan leiden tot oorlog in Europa.'' De afgelopen weken is de druk op de ECB om een grotere rol te gaan spelen bij de bestrijding van de schuldencrisis sterk toegenomen. De centrale bank zou de crisis daarbij moeten indammen door op grote schaal obligaties op te kopen of het Europese noodfonds van ongelimiteerde middelen te voorzien. De ECB en de Duitse regering zijn hier echter mordicus op tegen.

De Nederlandse economie zit in een recessie. Deze voelt guurder aan dan die van twee jaar geleden vanwege de dalende koopkracht en hogere werkloosheid. Dat stelt het economisch bureau van ING. ,,De diepte en de duur van de recessie hangen af van het verloop van de Europese schuldencrisis'', zo concluderen de economen.

ING wijst er daarbij op dat de Nederlandse koopkracht al drie jaar op rij daalt. Ook nadert de werkloosheid nu al het vorige hoogtepunt.

Hongarije heeft het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de Europese Unie om financiële steun gevraagd. Eind vorige week bracht het Hongaarse ministerie van Economische Zaken het verzoek om bijstand al naar buiten. Een IMF-team dat in de Hongaarse hoofdstad Boedapest aan het werk is, keert terug naar Washington voor overleg met de IMF-leiding, meldt mevrouw Lagarde. De Hongaarse staatsschuld, die moeilijk op de markt te financieren valt bedraagt 79,6% van het BNP.

De schuldencrisis heeft zich verspreid naar de kernlanden van de eurozone en zet een rem op de economische groei. Dat zegt de vertrekkend hoofdeconoom van de Europese Centrale bank (ECB), Jürgen Stark. ,,De schuldencrisis is heviger geworden en verspreidt zich nu naar andere landen, waaronder de zogeheten kernlanden'', stelt Stark. ,,Dat is een nieuw fenomeen.'' Tot de kernlanden van de muntunie worden de landen gerekend met de hoogste kredietstatus. Dat zijn Duitsland, Frankrijk, Nederland, Oostenrijk, Finland en Luxemburg. Volgens Stark zorgt de schuldencrisis voor een zwakke economische groei in het huidige kwartaal. ,,Gebaseerd op onze meest recente informatie voorzien we geen economische verzwakking op lange termijn, maar een mindere periode. We moeten onszelf niet een recessie in praten.''

Nederlandse huishoudens hebben in september minder uitgegeven dan een jaar eerder, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De consumptie liep in september met 2% terug ten opzichte van een jaar eerder. In augustus daalden de uitgaven op jaarbasis met 1%. Het CBS heeft de cijfers gecorrigeerd voor verandering van prijzen en samenstelling van koopdagen. Aan de totale besteding van goederen werd in september 4,9% minder besteed dan een jaar terug, terwijl specifiek aan duurzame goederen 8,5% minder werd uitgegeven. Volgens het statistiekbureau is een dergelijke sterke afname in de afgelopen twee jaar niet meer voorgekomen. Consumenten gaven vooral minder uit aan schoenen en auto's, maar ook aan woninginrichting en elektronica. De bestedingen aan voeding- en genotsmiddelen daalden met 0,3% en bestedingen aan diensten stegen met 0,4%.

Verkochte bestaande koopwoningen waren in oktober gemiddeld 2,8 procent goedkoper dan in dezelfde maand een jaar geleden. De prijsdaling was een fractie kleiner dan die in september. Dat meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op basis van eigen cijfers en cijfers van het Kadaster. Alle woontypen waren in oktober goedkoper. Twee-onder-een-kapwoningen daalden met 4 procent het meest in prijs, appartementen met 2,4 procent het minst. In alle provincies daalden de prijzen, met uitzondering van Flevoland. Daar stegen de prijzen met 1,4 procent. In de eerste 10 maanden van dit jaar zijn er ruim 98.000 bestaande woningen verkocht, 4 procent minder dan in dezelfde periode vorig jaar. Het CBS constateert verder dat de bereidheid van jongeren tot 35 jaar om een huis te kopen is teruggelopen van circa een op vijf in december 2010 naar een op acht in oktober van dit jaar.

Kredietbeoordelaar Moody's blijft negatief over de vooruitzichten voor de Ierse bankensector. De verbeterde kapitaalposities van de banken in het land compenseren maar ten dele de ,,fundamentele zwaktes''. De 'negative outlook' voor de Ierse banken geldt al sinds 2008. Moody's blijft zich zorgen maken over de mogelijkheden voor de banken om geld aan te trekken, de nog steeds ,,zeer uitdagende marktomstandigheden'' en de aanhoudend ,,zwakke'' winstgevendheid van de sector. Volgens Moody's blijven de marktomstandigheden moeilijk vanwege de enorme bezuinigingsoperatie van de Ierse overheid, de aanhoudende onrust die de schuldencrisis veroorzaakt en een afkoeling van de wereldeconomie. De kredietbeoordelaar denkt dat de overheidsbezuinigingen tussen 2011 en 2015 de mogelijkheden voor economisch herstel in Ierland in de weg staan. ,,Dat zal een significant effect hebben op de winstontwikkeling bij de banken en de nu al lage kwaliteit van eigendommen verder afzwakken.''

De risico's voor het Duitse financiële systeem zijn "aanzienlijk" verhoogd, meldt kredietbeoordelaar Moody's, nadat de Duitse centrale bank zich hier eerder over uitsprak. Analisten merken op dat vele Duitse banken fors blootgesteld staan aan debiteuren in noodlijdende eurozonelanden en een hoge afhankelijkheid van financiering door instellingen. Hoewel het eruit ziet alsof Duitse banken het hoofd kunnen bieden aan een stress scenario waarbij de beoordeelde instellingen een verlies nemen van EUR86 miljard voor belastingen, zullen zwakkere benamingen een "uitdaging" vormen, zeggen de analisten. "Ondanks de recent relatief robuuste prestatie van de Duitse economie geloven wij dat het aannemelijk is dat de verliezen substantieel boven ons stress scenario uitkomen en toenemen zolang de wereldwijde economische groei verslechterd en risico's vanwege de schuldencrisis in de eurozone stijgen". De analisten stellen dat de financiële risico's onder Duitse banken varieren, waarbij grotere banken in een dusdanig grotere mate afhankelijk zijn van financiering door instellingen dan lokale spaarbanken en cooperatieve banken.

De Europese beurzen vervolgden op de eerste beursdag van week 2011/47 de neerwaartse trend. Beleggers waren niet alleen bezorgd over de schuldproblemen in Europa, maar ook over die in de Verenigde Staten, waar een poging om de staatsschuld te saneren, lijkt te zijn mislukt. Een waarschuwing van kredietbeoordelaar Moody's aan het adres van Frankrijk zette de stemming verder onder druk.

De wereldhandel is volgens het CPB in september met 1% gedaald ten opzichte van augustus.

De kans op een snelle oplossing van de schuldencrisis is verder uit zicht.

De slotstanden van de Europese aandelenbeurzen van 21 november 2011: AEX 278,84 /3,18%+ BEL 20 1953,98 -3,11%; CAC 40 2894,94 -3,41%; DAX 30 5606,00 -3,35%; FTSE 100 5222,6 -2,62%; Zurich (SMI) 5477,26 -2,45%; Nikkei 8348,27 -0,32%; Hang Seng 18225,85 -1,44%; All Ords 4233,60 -0,31%; goud $1674; € $1,3522. 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.