UPDATE21092016/342 Nederland is nog niet rijp voor een EU-breed belastingtarief, zegt Dijsselbloem

Dit blog verschijnt met enige dagen vertraging waardoor informatie over Prinsjesdag kan worden meegenomen. Het gaat goed met Nederland, tegelijkertijd zijn onrust en onbehagen kenmerken van deze tijd, zei koning Willem-Alexander in de Troonrede. Hij zei dat we sterker zijn gaan hechten aan het vertrouwde, in een tijd van veel internationale onzekerheden. Hij noemde onder meer de internationale dreiging van terrorisme, het vluchtelingenvraagstuk en de Brexit, die ook in Nederland banen zal gaan kosten. Dat laatste moeten we nog maar afwachten, want niemand in Europa heeft ook maar enig idee hoe dat proces zich gaat ontwikkelen. Verder had de Troonrede een optimistische toon. De koning zei dat ons land er economisch beduidend beter voor staat dan bij het aantreden van het kabinet-Rutte II. “We hebben weer vaste grond onder de voeten gekregen.” Hij sprak over bestendige vooruitgang. Waarover veel kritiek te horen is, is het geuite voornemen van de beide architecten van dit kabinet, Rutte en Samsom, dat zij ‘bruggen zouden gaan slaan’ in ons land, maar 3 jaar later zijn kloven ontstaan. Waar vrijwel geen aandacht aan wordt besteed is de toekomst van ons land in het Europese perspectief. Terwijl de 27 EU-regeringsleiders, afgelopen weekend in Bratislava bijeenkwamen voor een informele top om te toetsen wat de EU-landen nog bindt, nodigde de Engelse premier May de top van het Amerikaanse bedrijfsleven uit om over gezamenlijke belangen te spreken. Terwijl Frans Timmermans had kenbaar gemaakt dat Europa niet verder kan op de ingeslagen weg, Merkel een aantal onderonsjes had gehad met EU-regeringsleiders (voor Bratislava) en met Hollande had afgesproken dat ze in Bratislava de ramen open zouden zetten (om een frisse wind door Europa te laten waaien en om transparantie uit te stralen. Het is de vraag of de 27 regeringsleiders enige vooruitgang hebben geboekt. Na afloop van het beraad kwam de deceptie van de kant van Rutte. Alles blijft bij het oude, er gaat alleen getoetst worden of de eerder gemaakte afspraken nu ook worden uitgevoerd. Ik vraag me steeds weer af of de Britten niet heel verstandig hebben gehandeld door het lidmaatschap van de EU op te gaan zeggen.

De overheids-uitgaven zijn tussen 2010 en 2015 nauwelijks gestegen, concludeert het CBS aan de vooravond van Prinsjesdag. Deze ongekend lange reeks in de economische geschiedenis is het gevolg van een zeer sober overheidsbeleid. Maar heeft het kabinet Rutte het nou goed gedaan met haar beleid om streng en zuinig te zijn? Econoom Bas Jacobs heeft geen goed woord over voor de minister van Financiën. Collega Sweder van Wijnbergen prijst de ‘zuinige’ schatkistbewaarder Jeroen Dijsselbloem. Volgens de socialist van Wijnbergen, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, is bezuinigen of niet bezuinigen geen absoluut dogma: ,,Het kan best verstandig zijn om de economie te stimuleren door extra overheidsuitgaven. Maar dat was in de afgelopen crisis zeker niet het geval. Al vinden doorgedraaide ideologen als Bas Jacobs dat de overheidsuitgaven altijd moeten stijgen.” De economie stimuleren door de overheidsuitgaven te verhogen, zou zeer riskant geweest zijn meent Van Wijnbergen. Onder Wouter Bos was het begrotingstekort al opgelopen tot 6% en de staatsschuld opgelopen van 40% naar 70% van het BNP. Als er toen niet was ingegrepen was het tekort opgelopen naar 10%. En dat is riskant. Toen het tekort in de VS naar 10% ging heeft de Amerikaanse regering hard ingegrepen en het tekort snel teruggebracht naar 2%. Toch groeide de economie in de VS in die tijd. Groei hangt dus niet alleen maar samen met stimulering van de overheid.” De overheid alleen kan de economie niet aan de praat houden. Het stokje moet worden overgenomen door bedrijven en burgers en daar zou het misgegaan zijn volgens Van Wijnbergen. ,,De banken trapten destijds op de rem. De bedoeling van stimulering is dat de overheid begint en dat bedrijven en huishoudens het stokje overnemen. Maar de banken gaven geen kredieten en dat is wel noodzakelijk voor investeringen door bedrijven en kredieten aan huishoudens. In de VS kwam de kredietverlening door banken al in 2009 weer op gang, omdat de regering de banken dwong hun eigen vermogen op orde te brengen. Daar was de economie dan ook snel uit de recessie.” De Nederlandse overheid heeft in de tussentijd niet op haar handen gezeten. Er zijn tal van maatregelen genomen om de economische groei op de wat langere termijn te stimuleren. En dat is gewoonweg verstandig beleid concludeert Van Wijnbergen zakelijk. ,,De regering heeft in de tussentijd zeker goede maatregelen genomen, zoals het verhogen van de pensioenleeftijd. Er is nu ruimte voor extra stimulering van de groei, maar dat is juist niet nodig. De economie groeit met 1,7%.” De vraag is of we nu eindelijk in een fase zijn aangekomen waarin we kunnen stoppen met bezuinigen? Voor Pechtold en andere oppositiepartijen wel, maar voor Dijssel niet. Die volgt het advies van de Raad van State. Weliswaar ontwijkt de minister van Financiën in de Miljoenennota het woord ‘hervormingen’, maar noemt het nu ”verdere stappen’. Dijssel schetst in de begroting 2017 nieuw onheil voor de ouderen voor de verdere toekomst. De komende jaren moeten hogere besparingen (via pensioenopbouw en het aflossen van hypotheken), de pensioenen en de toenemende kosten voor de zorg ‘in samenhang worden bezien’. Moeten de ouderen niet meer aan hun eigen zorg moeten gaan bijdragen? Het heet nu ‘geen nieuwe bezuinigingen, wel meer hervormingen’, maar het resultaat is identiek: de overheid gaat ook in de toekomst een greep in de spaarpot van de ouderen doen. De al toegezegde koopkrachtreparatie voor 2017 gaat €1 mrd kosten: daarvoor moet Dijssel een loopje nemen met de begrotingsafspraken in Europa en binnen de coalitie. Eerder al heeft Dijssel gezegd dat deze begroting de goedkeuring van Brussel niet zal krijgen. Voor Jacobs, hoogleraar aan de Erasmus Universiteit, is één ding zonneklaar, de overheid heeft zichzelf en de maatschappij een slechte dienst bewezen door fors te bezuinigen tijdens de crisis. ,,Op korte termijn is er veel schade toegebracht. De economie is volgens schattingen van het Centraal Plan Bureau 5 tot 6% kleiner dan gekund en er zijn 365.000 banen minder bijgekomen.” Jacobs wijt dat welvaartsverlies aan de verkeerde diagnose van de oorzaken van de crisis, gevolgd door een verkeerd medicijn om er uit te komen. ,,De financiële crisis is veroorzaakt door problemen in het financiële stelsel. Dat probleem is veel te langzaam aangepakt door de overheid. De banken hadden veel sneller hun eigen vermogen moeten aanvullen.” De crisis leidde tot vraaguitval. Bedrijven, huishoudens en de overheid begonnen met schulden af te lossen in plaats van te investeren en te consumeren. Jacobs is niet te spreken over de manier waarop dat probleem is aangepakt. ,,De schuldaflossing leidde tot economische krimp. Het antwoord moet dan zijn de vraag herstellen. Dan moet je niet met allerlei lastenverzwaringen en bezuinigingen aankomen. Dan kunnen de schulden niet worden afgelost en herstelt de vraag niet.” De overheid maakte de situatie nog erger door allerlei hervormingen door te voeren die de problemen groter maakten. ,,Maatregelen die op zich goed waren, zoals beperken van de hypotheekrenteaftrek of decentralisatie in de zorg. Alleen leidde dat tot schade op de korte termijn. Dan moet je de lasten verlagen of de uitgaven verhogen om de gevolgen voor de burgers te beperken. Dat is niet gebeurd. De maatregelen zijn goed voor de lange termijn, maar hebben op korte termijn schade toegebracht aan de economie.” De schade door bezuinigingen is groter dan de voordelen. ,,Die 5 tot 6% groei die je mist, betekent tientallen miljarden welvaartsverlies. De staat haalt hierdoor ongeveer €15 mrd minder belasting op, elk jaar. Dat verlies is groter dan de kosten voor een hoger tekort. Aan rentelasten bespaart de overheid maar €600 mln per jaar.” Wat ook meespeelt maar hier niet aan de orde komt is het monetaire beleid van de ECB, dat wordt verwoord door Mario Draghi. Het grootste profijt van de enorme hoeveelheden liquiditeiten die door de centrale banken in de markt zijn gezet tegen een rente van nihil procent, zijn de overheden van de eurolanden. Zo trekt het Agentschap voor 0,1110% tienjaars geld aan. Om investeren te activeren is het nodig dat het bedrijfsleden en de huishoudens vertrouwen hebben in de euro en dat er op nationaal en Europees niveau een heldere visie is over de toekomst. Van de overheden wordt geëist dat deze het voortouw nemen voor de noodzakelijke infrastructurele investeringen. Daarvoor is het verhogen van de pensioenleeftijd en de woeste zorguitgaven te beperken nauwelijks ter zake doende voor het oplossen van het huidige probleem. Een visionair beleid daar schort het aan, zowel in Brussel, Berlijn, Parijs en den Haag. Het kabinet maakt zich er in de Troonrede met een Jan van Leijden vanaf: de overheidsfinanciën zijn weer op orde en de rest moet komen van het bedrijfsleden en de consumenten. De partijen die het heft in handen moeten nemen wachten op de beleidsmakers en die laten genoegzaam aan het kiezersvolk weten hoe goed ze wel niet hebben gescoord in het terugbrengen van het begrotingstekort naar 0,5% en de staatsschuld in de richting van 60% bbp. Daarvoor verdienen een zwaar pak slaag omdat ze het initiatief niet hebben genomen de broodnodige investeringen, waar Draghi maandelijks, soms wekelijks, op aandringt bij de regeringsleiders en de Brusselse politiek, in te zetten. Dus een voldoende voor dit zelfgenoegzame kabinet: NEE. Ik geef ze een 4, daar moeten Rutte, Samsom en Dijssel het mee doen. Al eerder heb ik Rutte al eens gelabeld als een ‘onderhoudsmonteur’, hij is goed van de tongriem gesneden maar mist de kwaliteiten van een staatsman die het volk naar de toekomst leidt. In de Troonrede noemt hij oud-minister-president Piet de Jong, als een lichtend voorbeeld van leiderschap, maar daarop kan hijzelf geen aanspraak maken.

Ondernemersorganisaties vinden de begroting die het kabinet op Prinsjesdag heeft gepresenteerd ,,niet ambitieus genoeg”. Volgens VNO-NCW, MKB-Nederland en LTO Nederland laat het kabinet na de nodige investeringen te doen, terwijl daar wel voldoende ruimte voor is. ,,Nu de overheidsfinanciën na jaren van bezuinigingen en lastenverhogingen daartoe ruimte bieden, is het cruciaal dat breed wordt geïnvesteerd in de economie en de toekomst van ons land”, aldus de organisaties. Het verkiezingsjaar 2017 mag geen ,,verloren jaar” zijn, waarschuwen ze. ,,Het versterken van onze concurrentiepositie op de interne Europese markt is van groot belang.” De belangenvertegenwoordigers van het bedrijfsleven zijn wel positief over de verlaging van de vennootschapsbelasting. Ze merken verder op dat het kabinet ,,een paar duidelijke keuzes” maakt, zoals extra inzet op justitie, veiligheid, onderwijs en koopkrachtontwikkeling. Ook zijn ze tevreden met de miljoenen die het kabinet vanaf 2017 uittrekt voor intensivering van de handelsbevordering. De vraag die aan het kabinet gesteld gaat worden is ‘waarom, nu het bedrijfsleven weer goed draait, die een douceurtje toegestopt krijgen van het kabinet in de vorm van een belastingverlaging van de vennootschapsbelasting. Het extra geld van €1,5 mrd extra uit voor onder meer veiligheid, justitie, onderwijs, defensie en zorg en nog eens €1,1 mrd voor verbetering van de koopkracht. Dat laatste gebeurt omdat ouderen en mensen met een uitkering anders achter zouden blijven. Van de €450 mln extra voor het ministerie van Veiligheid en Justitie (VVD) gaat een groot deel naar de politie (VVD), maar ook bijvoorbeeld het Openbaar Ministerie (VVD), de rechtspraak en inlichtingen- en veiligheidsdiensten (VVD) profiteren ervan. Het extra geld voor het ministerie van Defensie (VVD) is onder meer bedoeld om materieel aan te vullen en extra personeel aan te trekken. Een bezuiniging op de langdurige zorg wordt geschrapt. Ook gaat er extra geld naar armoedebestrijding. Dat is bijvoorbeeld bedoeld om schoolspullen en sportkleding te kopen voor kinderen die in armoede leven. Kun je stellen dat kinderen in armoede leven of zijn dat kinderen uit gezinnen die in armoede leven. Dijssel klopte zich op de borst over hoe goed hij het wel niet gedaan heeft. Hij baseert zich hiervoor op het terugbrengen van het begrotingstekort volgend jaar naar 0,5% bbp en de gedaalde staatsschuld. Bij deze aanname zet ik grote vraagtekens, misschien hadden we juist een veel ruimer begrotingsbeleid moeten voeren en daarmee moeten investeren in de toekomst. Elders in dit blog onderbouw ik die stelling.

De flinke verhoging van de premie die ondernemers moeten gaan betalen voor het gebruik van de zogeheten Borgstelling voor het MKB (BMKB) vinden de organisaties daarentegen onbegrijpelijk. Verder missen ze onder meer een regeling die particulieren kan aansporen om te investeren in het midden- en kleinbedrijf. Het gaat beter met Europa, maar in de eurozone zijn de problemen nog lang niet onder controle. Lezers van dit blog weten dat ik maar zelden een uitspraak deel met Dijssel. Neem het moeten voldoen aan de emu-normen inzake begrotingstekorten en de staatsschuld. Ik heb vorig weekend al verdedigd dat het uitvoeren van structurele investeringen in de infrastructuur van volgende generatie, boven het terugbrengen van het begrotingstekort volgend jaar naar 0,5% bbp. Op zich zouden landen bestraft moeten worden die onvoldoende diepte-investeringen uitvoeren. Dit kabinet heeft een desastreus investeringsbeleid gevoerd en daar is naast Rutte en Samsom ook Dijssel verantwoordelijk voor. Alleen zij slaan zich daarvoor op de borst in plaats dat ze opstappen en ruimte scheppen voor een kabinet met visie. Neem de ontwikkeling van de stoommachines. Aan het begin van de 19de eeuw waren in Engeland de eerste 500 stoommachines die werkten. In 1830 reden in Engeland de eerste stoomtreinen, in 1835 werd de eerste spoorlijn van de Liverpool and Manchester Railway aangelegd. In Nederland reed 1939 de eerste trein van Amsterdam naar Haarlem v.v. Het werd de concurrent van de trekschuit. Het spoorwegnet werd in de periode 1842-1847 uitgebreid naar Leiden, den Haag en Rotterdam. We zijn nu 170 jaar verder en genieten nog altijd van de investeringen die toen hebben plaatsgevonden. In die jaren waren die spectaculair. Ik denk hier ook aan de luchtvaartgeschiedenis die Anthony Fokker, voor de 2e Wereldoorlog heeft gerealiseerd. Ik heb de politici van de Eurogroep eerder verweten dat zij technocraten zijn en veel te technisch in hun denken handelen. En dat beeld bevestigt Dijssel deze week met de uitspraak dat de begrotingsregels, waarmee het emu-saldo wordt berekend zo ingewikkeld zijn geworden dat Haagse ambtenaren geen garantie kunnen geven of de concept-begroting 2017 die in Brussel is neergelegd ook zal worden geaccepteerd. De politiek loopt dus het risico dat de begroting 2017 op onderdelen moet worden gecorrigeerd en daardoor het begrotingstekort in positieve dan wel in negatieve zin moeten worden aangepast. Dijssel geeft een eigen interpretatie van het Stabiliteits- en Groeipact in de context van de uitspraak van Draghi: ‘our anchor of condidence’. Dijssel denkt dat Draghi daarmee bedoelt dat het pact het enige is dat de financiële markten en investeerders het vertrouwen geeft dat ‘die’ kwetsbare landen (hij zal wel doelen op Spanje, Portugal, Italië, Griekenland, Frankrijk en mogelijk België) hun financiële verplichtingen nakomen. Dat zou kunnen maar diezelfde Draghi zegt ook, soms meerdere keren per maand, tegen de regeringsleiders van de eurolanden dat er diepte-investeringen moeten worden gedaan waardoor ook het begrotingstekort (en de staatsschuld) dan weer gaan stijgen. Wij moeten ook eens gaan nadenken dat we in een periode verkeren met enorm ruime liquiditeiten en of we wel kunnen blijven garanderen dat we onder alle omstandigheden geleend geld moeten terugbetalen. Tot slot een uitspraak van de technicus: ‘het zou mooi zijn als we de dingen afmaken die we met elkaar hebben afgesproken, zoals het bewaken van de buitengrenzen’. Afspreken alleen garandeert niet dat het dan ook wordt uitgevoerd. Daarbij komt dat we gebonden zijn aan nationale en internationale regels die moeten worden gerespecteerd. Aan veel zaken zit ook een humaan aspect, waar Europa geen tot weinig aandacht aan besteed. Het afspreken van zaken is punt een, het niet afspreken van zaken, verdient een veel hogere topprioriteit. Denk maar eens aan de Europese Belastingparadijzen. Nee, meneer Dijssel, U schetst de zaken allemaal wat te simpel.

De gevolgen van de enorme geldsteun van centrale banken aan banken en de economie in eurozonelanden zal zeker nog tot 2020 effect hebben. Dat doordreunen van de huidige geldstroom voorziet Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank, volgens persbureau Bloomberg. Knot sprak die verwachting uit tijdens een panelbijeenkomst in Wenen. Dankzij de steun van centrale banken kunnen banken, overheden en uiteindelijk ondernemers tegen zeer lage rentes lenen. De investeringen die daaruit voortvloeien komen inmiddels op stoom, merkt de DNB-president. Herinvesteringen zorgen dat de ecomomie steun krijgt, aldus Knot. Hij benadrukte dat de monetaire steun relevant is, maar vooral helpt om tijd te winnen zodat bedrijven in staat zijn om op eigen kracht voor meer groei te zorgen. Knot speelt de bal naar het bedrijfsleven en verwacht daar veel van, maar het bedrijfsleven wacht op een participerende overheid voor het opbouwen van de infrastructuur.

Jean-Claude Juncker heeft op 14 september 2016 voor de tweede keer zijn jaarlijkse European State of the Union uitgesproken in het Europees Parlement dat bijeen was in Straatsburg. Er werd naar uitgekeken omdat de voorzitter van de Europese Commissie onder zware druk staat. De regeringsleiders blokkeren steeds heftiger een Europese uitbouw en Juncker wordt verweten dat hij dat laat gebeuren. Hij zegt daarover dat de Europese Unie in een existentiële crisis verkeert en dat de lidstaten nog te vaak alleen aan hun eigen belangen denken en handelen. Voor de goede orde: wat is een existentiële crisis: het wordt gebruikt om aan te geven dat een entiteit in staat van paniek verkeert. Juncker refereerde in Straatsburg ook aan de Brexit. Hij zei dat de EU het besluit van de Britten respecteert en hij zei ook dat de band goed zal blijven. In zijn toespraak zei Juncker dat de kracht van de Unie in samenwerking zit. Ook legde hij veel nadruk op het sociale, humanitaire aspect van de EU. Daarbij waarschuwde hij voor op de opkomst van nationalisme en populisme. Op financieel/economisch terrein meldde hij dat het Europees Fonds voor Strategische Investeringen (EFSI) moet worden verdubbeld tot €630 mrd en met twee jaar uitgebreid moet worden tot 2020. Het Juncker-plan, zoals het naar de geestelijke vader ervan ook bekend staat, werd eind 2014 opgericht om particuliere investeerders via Europese garanties te verleiden geld te steken in infrastructuur- en innovatieprojecten voor de periode 2015 tot 2018. Volgens Juncker zou het al in 2020 tot €500 mrd moeten worden uitgebreid, oplopend tot €630 in 2022. Het geld moet onder meer worden gestoken in een supersnel internet in heel de EU en investeringen in Afrika, waarmee hij hoopt migratie uit Afrika tegen te gaan. Voor dit Afrika-fonds heeft hij €44 mrd in gedachten, verdubbeld door nationale bijdragen door de lidstaten. Het investeringsklimaat is volgens de voorzitter van de Europese Commissie in de EU verbeterd sinds vorig jaar. ,,Maar we moeten meer werk maken van de kapitaalmarktunie om te zorgen dat bedrijven beter toegang tot krediet krijgen.” Over de begrotingsdiscipline in de eurozone, waar vooral in de zuidelijke lidstaten steeds meer weerstand tegen is, zei hij dat de EU-regels voor ,,velen een doctrine, en voor sommigen een dogma” zijn geworden. ,,Theorie en praktijk verschillen. We zullen de afspraken met gezond verstand en flexibiliteit toepassen.” De EU schrapte deze zomer boetes wegens overtreding van de regels voor Spanje en Portugal. Juncker herhaalde dat de EU hard werkt aan de bestrijding van belastingontwijking en dat bedrijven ,,belasting moeten betalen waar de winst gemaakt wordt. Dit geldt ook voor giganten als Apple.” Ook Ikea wordt nu ‘doorgelicht. Hij benadrukte dat Brussel blijft strijden voor vrije handel met derde landen. Hij sprak niet over het omstreden TTIP-verdrag met de Verenigde Staten, maar zei wel voorstander van een vrijhandelsverdrag met Canada te zijn. Tegelijk moeten sectoren in de EU worden beschermd tegen overproductie en oneerlijke concurrentie van buiten de EU, zoals de staalindustrie. Ook de Europese melkboeren kunnen op zijn steun rekenen: ,,Ik kan niet aanvaarden dat melk goedkoper wordt dan water.” Ongetwijfeld komen hierop nog meerdere reacties, aanzien er meerdere probleemdossiers in Brussel op tafel liggen waar nog oplossingen voor bedacht moeten worden. Als een zweem van nevel lagen een aantal voorzetten van Juncker boven zijn toespraak, Er moeten vergaande besluiten worden genomen door de EU-lidstaten om enig perspectief te kunnen bieden aan komende generaties. Juncker: er moet een militair EU-hoofdkwartier komen De functie van EU-buitenlandcoordinator moet worden geupdated tot die van Europese minister van Defensie. Hoe we verder moeten met het vluchtelingen vraagstuk, weet niemand. Om de solidariteit binnen de EU zichtbaarder te maken wordt een plan neergelegd voor een Europees Solidariteitscorps: 100.000 vrijwilligers die ingezet kunnen worden bij natuur- en andere rampen. Juncker is wel realistisch als hij zegt dat ‘de geschiedenis zich onze namen niet zal herinneren, maar onze fouten des te meer’. Ik blijf bij mijn standpunt dat een gouvernementeel Europa, in zijn huidige vorm, Europa niet zal verenigen. In feite een kansloos initiatief is.

In het vorige blog besteedde ik aandacht aan een Europese aanpak van belastingontwijkingen door multinationals, de rijken en de slimmen der aarde. Achttien jaar wordt er in Europees verband al over gesproken, met Nederland als een notoire dwarsligger. Onze poorten staan wagenwijd open voor fiscaal vrije inkomende en uitgaande transacties. In 1997 tekenden de Europese lidstaten de Gedragscode over belastingbeleid; vijf jaar later werd besloten de zogenaamde ‘rulings’ (afspraken tussen belastingdiensten en multinationals) uit te gaan wisselen. In 2009 was daar door niemand uitvoering aan gegeven. Een jaar later blokkeren ons land, onze zuiderburen en het VK een voorstel om fiscaal laag belaste uitgaande betalingen aan te pakken. Nederland ontkent zelfs dat het een probleem zou zijn. Vier jaar later wisselt Nederland de eerste informatie over rulings uit (of er een stap voorwaarts wordt gezet is onduidelijk). Bijna een jaar geleden deden wij opnieuw een poging om laag belaste uitgaande geldstromen te blokkeren, maar daar staken onze oosterburen een stokje voor. In april van dit jaar blijkt dat wij te weinig hebben gedaan uit een richtlijn uit 2010 om misbruik van de deelnemingsvrijstelling aan te pakken. In het eerste halfjaar van dit jaar, heeft de voorzitter van de Europese Unie, is er in Amsterdam een pakket maatregelen aangenomen tegen belastingontwijking, waarover op 11 oktober aanstaande door de Ministers van Financiën van de EU verder wordt gesproken of de ondergrens 5% dan wel 10% wordt. Dijssel noemt deze discussie ‘reëel’ maar ziet het er voorlopig nog niet van komen. De rapen zijn nog nog niet gaar om de kip met de gouden eieren te slachten. Wiebes wuift een overeenkomst weg omdat er in Europa onvoldoende draagvlak voor is. Volgens Wiebes heeft het voorstel, dat het moeilijker moet maken voor multinationals om belasting te ontwijken door te schuiven met winsten naar landen met voordelige tarieven, ,,op geen stukken na draagvlak”. Ook zei de staatssecretaris, in de Slowaakse hoofdstad voor een informele bijeenkomst van EU-ministers van Financiën, dat er ,,al jaren allerlei percentages” de revue passeren. Uit geheime stukken zou blijken dat de EU ,,op technisch niveau” overeenstemming heeft bereikt over een minimumtarief van 10% op rente en royalty’s. Er is ook gesproken over de invoering van een bronbelasting op rente en royalty’s uit landen die ze niet belasten. ,,Dan heffen landen dus in feite belasting voor een andere lidstaat. Dat schuurt met het concept dat ondernemingen belasting moeten betalen in het land waar de waarde wordt gecreëerd”, reageerde Wiebes. Het zou voor het eerst zijn als de EU-landen een gezamenlijk tarief voor directe belastingen invoeren. Een besluit daarover vereist unanimiteit. Nederland is geen voorstander. ,,Het grijpt echt in de fiscale soevereiniteit in”, aldus Wiebes. ,,Ik verwacht niet dat dit binnenkort gaat vliegen.” Het Nederlandse belastingparadijs heeft veel te verliezen met de ‘vereuroparisering’ van een aantal fiscale regels, waarover de EU-lidstaten soevereiniteit genieten. Een uitgangsbeeld is dat de 28 EU-lidstaten gigantische verliezen maken doordat multinationals niet in het thuisland hun belastingen betalen, maar wereldwijd daarmee gaan shoppen. Onze specialiteit zijn rente- en royalty-winsten, waarmee bedrijven zo goed als voor niets belastingen kunnen ontwijken. Daarvoor zijn multinationals graag bereid een brievenbusfirma op de ZuidAs te openen. Het controlesysteem, DNB heeft de toezichtfuncties gedelegeerd naar Trust-instituten, voert de toetsing naar belastingontduiking, belastingontwijking, transparantie hiervan en van het gebruik van deelnemingsvrijstellingen, het witwassen van (criminele) gelden en de gebruikte systematiek middels entiteiten om eigenaren van dit type geld buiten schot te houden. DNB verwoordt dat als volgt: de positie van banken die participeren in deze trajecten is omgeven met vragen. Nederlandse banken hebben binnen hun ’private banking’-tak „onvoldoende aandacht voor fiscale integriteitsrisico’s”, zoals witwassen, fiscale fraude, corruptie, terrorismefinanciering en belangenverstrengeling. Dat stelt toezichthouder DNB deze week in de Tweede Kamer. Divisiedirecteur Frank Elderson van DNB is één van sprekers tijdens de expertmeeting, in de 2e Kamer, naar aanleiding van de Panama Papers-affaire eerder dit jaar. Elderson schrijft in een ’position paper’ over onderzoek naar ’private banking’ bij 6 banken. Zo zou de staatsbank ABNAmro via Guernsey diensten hebben aangeboden die er uitsluitend op gericht zijn om de daadwerkelijk belanghebbende van een vennootschap af te schermen, zodat die ook voor autoriteiten, niet meer te vinden is. ABN Amro spreekt dit overigens tegen. Volgens DNB brengt private banking „hoge integriteitsrisico’s met zich mee”, omdat „doorgaans geen sprake is van direct cliëntcontact.” Zo leidt de dienstverlening „tot het ontstaan van complexe ondoorzichtige structuren”, waarbij „frequent gebruik gemaakt wordt van entiteiten uit offshore jurisdicties die vergaande geheimhouding mogelijk maken.” Belangrijke integriteitsrisico’s betreffen volgens DNB „witwassen, fiscale fraude, corruptie, terrorismefinanciering en belangenverstrengeling.” „Het is voor een bank zaak om de beweegredenen van de cliënt die bij haar bankiert goed te doorgronden en te documenteren, zodat de bank in staat is om eventuele (fiscale) integriteitsrisico’s van de cliënt goed in te schatten”, schrijft DNB.

In acht eurolanden werd het leven vorige maand goedkoper. Het gemiddelde prijspeil lag daar in augustus lager dan een jaar eerder. De deflatie was met 0,8% het sterkst in Slowakije. Daarnaast werden in Italië, Spanje, Luxemburg, Ierland, Letland, Slovenië en Cyprus prijsdalingen van 0,1 tot 0,6% gemeten. De inflatie in de hele eurozone kwam vorige maand uit op gemiddeld 0,2%. Die week niet af van de eerste raming, die eind vorige maand werd gepubliceerd. België kende de hoogste inflatie binnen de muntunie. De prijzen stegen daar in augustus met 2%. In Nederland lag het prijspeil volgens de Europese meetmethode 0,1% hoger dan in augustus 2015.

De Griekse economie zal in 2017 een opleving laten zien en een schuldenverlichting voor het land komt naderbij. Dat zegt de Griekse premier Alexis Tsipras. Hij vindt dat er zo snel mogelijk een afronding moet komen van het onderzoek naar de hervormingen die Athene moet uitvoeren om in aanmerking te komen voor extra noodsteun. Ook moet er een definitief besluit worden genomen over een verlichting van de enorme schuldenlast van Griekenland. Volgens Tsipras is schuldenverlichting noodzakelijk om het economisch herstel duurzaam en houdbaar te laten zijn. Volgens de Griekse premier zorgt de onenigheid tussen de Europese Unie en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) over een schuldenverlichting voor schade aan de Griekse economie. Het vertrouwen van de markten en investeerders in Griekenland kan alleen worden hersteld als de EU en het IMF hun geschil over de schuldenverlichting bijleggen en met oplossingen komen, stelt de premier. De ministers van Financiën van de eurozone leverden afgelopen weekend nog kritiek op Griekenland. Zij vinden dat Athene te traag is met het uitvoeren van de hervormingen die nodig zijn om in aanmerking te komen voor meer noodsteun. Daardoor kan een nieuwe uitbetaling van €2,8 mrd, die voor deze maand was voorzien, mogelijk vertraging oplopen. Verder moet Griekenland ook in aanmerking komen voor het obligatie-opkoopprogramma van de Europese Centrale Bank (ECB), waardoor de leenkosten zouden dalen, aldus Tsipras. Tegelijkertijd lieten 15.000 Grieken hun ongenoegen blijken over de door de geldschieters opgelegde bezuinigingen en hervormingen. De grootste vakbond spreekt van desastreus beleid en duizenden demonstranten uiten hun woede over het regeringsbeleid dat armoede en werkloosheid bevordert en de samenleving verstikt. Het kwaad zou geschieden door de liberalisatie van de arbeidsmarkt en privatiseringen. De economie staat er beroerd voor met een werkeloosheid van ruim 23%. De prijzen dalen al 42 maanden op een rij, door gebrek aan vraag. In eerste instantie is nu de Eurogroep aan zet om een ingrijpende schuldsanering voor de Grieken door te voeren, om het IMF binnenboord te houden. Het is een zwaktebod van Dijssel en zijn kompanen om dat nog langer uit te stellen.

De werkgelegenheid in de eurozone is in het tweede kwartaal met 0,4% gestegen ten opzichte van het eerste kwartaal. Vergeleken met een jaar eerder was de plus 1,4%.In de gehele Europese Unie nam de werkgelegenheid op kwartaalbasis met 0,3% toe en op jaarbasis met 1,5%. Volgens Eurostat hadden 232,1 miljoen mensen in de EU een betaalde baan, waarvan 153,3 miljoen in de eurolanden.

Er ligt in Brussel een blauwdruk op tafel waarin wordt geregeld dat alle EU-lidstaten minstens 10% belasting moeten heffen op rente- en royalty-inkomsten. Dat zijn vergoedingen voor het gebruik van bijvoorbeeld een merknaam of patenten. Als een land waar het geld van een bedrijf samenkomt geen belasting of minder dan 10% belasting heft, dan kunnen andere EU-landen de heffing alsnog doen. Het voorstel grijpt in in de fiscale soevereiniteit van de Europese lidstaten. Daardoor alleen al is het een heel erg gevoelig thema. Waarnemers geven het voorstel op de kortere termijn geen schijn van een kans. Al geruime tijd lopen er binnen Ecofin (Europese ministers van Financiën) gesprekken over een verdere fiscale harmonisering. Met betrekking tot dat minimumtarief van 10% zijn wij niet echt betrokken. Veel Europese landen strijden met elkaar om grote internationale bedrijven naar zich toe te trekken. Ze gebruiken daarvoor lage belastingtarieven of uitzonderingen. Een minimumtarief zou een heuse primeur zijn voor Europa. De Belgische hoogleraar fiscaal recht, Michel Maus, zegt dat het een kwestie van tijd is voor het tot zo’n ingrijpende stap komt. “De voorbije decennia zijn de lidstaten elkaars fiscale concurrenten geweest. Via rulings en allerhande gunstmaatregelen staken ze elkaar de loef af. Dat botst almaar meer op juridische bezwaren. Nu is men in concurrentie getreden met het belastingtarief zelf. Verschillende landen kondigen aan dat ze hun vennootschapsbelasting zullen verlagen. Je kunt je daarbij de vraag stellen hoe ver je die limbodans laat gaan. Het is een race to the bottom.” Prof Maus ziet in het idee een parallel met het algemene btw-tarief, dat binnen Europa niet onder 15% mag gaan. Als dat te bereiken is, dan moet dat gelden voor de belastingen binnen Europa ook, denkt hij. Dat Europa zijn beleid omtrent multinationals anders inkleedt dan vroeger, is duidelijk – getuige het robbertje vechten dat Europees commissaris Vestager de voorbije maanden voerde met tal van lidstaten en hun fiscale gunstmaatregelen jegens grote internationale bedrijven. Nu gaat het nog over een vrij technisch gegeven als rente en royalty’s. Een eerste stap. De ultieme stap kan een echte Europese vennootschapsbelasting zijn, waarbij niet alleen de basis waarover je heft in heel Europa gelijk wordt geschakeld, maar waarbij een land ook wordt gedwongen ten minste een bepaald minimumtarief te hanteren. “Om 27 lidstaten zover te krijgen, is er nog werk aan de winkel”, beseft ook Maus. “Anderzijds, de geest is uit de fles. En de Brexit kan daarbij het ultieme duwtje in de rug betekenen. Het Verenigd Koninkrijk aast op een eigen fiscaal gunstregime. Als Europa daar paal en perk aan wil stellen, dan moet het eerst een eigen fiscale ondergrens bepalen. Je kunt geen eisen stellen aan handelspartners als je zelf geen greep hebt op de eigen Europese fiscaliteit.” Los nog van de interne Europese keuken is er het internationale luik. Zolang de VS, Rusland, China en Azië niet meedoen, kan een gemaakt Europees belastingklimaat Europa geld kosten.

Personeel van ABN Amro is begin dit jaar op het verkeerde been gezet. Volgens vakbond De Unie had de bank veel eerder moeten melden dat er een reorganisatie aan zit te komen. “Bij de presentatie van de eerstekwartaalcijfers, met een winstdaling van 13%, was er nog geen sprake van personele consequenties”, herinnert belangenbehartiger Emanuel Geurts van de bond zich. “Het was een beetje van ‘slaap zacht’. En drie maanden later, bij de cijfers over het tweede kwartaal, werd er ineens €200 miljoen gereserveerd. Dat vind ik niet geloofwaardig.” Uit een interne mededeling die de bank naar haar ‘Raad van Medewerkers’ stuurde blijkt dat in de periode tot 2020 maximaal 1375 arbeidsplaatsen worden geschrapt als onderdeel van een kostenbesparing. Het leeuwendeel van die banen, naar schatting 950, verdwijnt het komende jaar al. “Ga er maar vanuit dat in die groep veel gedwongen ontslagen zitten”, voorspelt Geurts. Daarbij gaf ABN AMRO aan de komende tijd te blijven kijken naar verdere besparingen, waardoor mogelijk nog meer arbeidsplaatsen kunnen komen te vervallen. De banen zullen verdwijnen bij ondersteunende en controlerende functies zoals op personeelszaken, de financiële administratie en risicomanagement, al is de exacte invulling niet bekend. CNV meent dat niet duidelijk is welke richting ABN AMRO op wil. De bond spreekt van een “hele simpele vorm van kostenbesparing”. Maar een duidelijke strategie is volgens CNV niet zichtbaar. Ook vindt de bond het “onprettig” dat nog niet duidelijk is waar de ontslagen zullen vallen. Vakbond FNV zet onder meer vraagtekens bij de manier waarop de aantallen bekend werden gemaakt. Dat er nog altijd geen duidelijkheid en zekerheid is voor werknemers maakt de situatie vervelend en onzeker, aldus bestuurder Bob Bolte van FNV. Werknemers die buiten de boot vallen kunnen volgens FNV in ieder geval terugvallen op een stevig sociaal akkoord dat vorig jaar voor een langjarige periode werd afgesloten. Ook De Unie is blij met het sociale plan. Die bond wil dat alle ontslagen werknemers onder dezelfde voorwaarden vallen. Er kwam ook duidelijkheid over het voortijdige vertrek van topman Gerrit Zalm. Hij verlaat De Bank in 2017.

©2016 hannesdewitte@gmail.com

Slotstand indices 16 september 2016; week 37: AEX 439,07; BEL 20 3.509,18; CAC-40 4332,45; DAX 30 10.276,17; FTSE 100 6.710,28; SMI 8.130,44; RTS (Rusland) 961,41; DJIA 18123,80; NY-Nasdaq 100 4.818,054; Nikkei 225 16519,29; Hang Seng 23.416,80; All Ords 5396,70; SSEC 3002,849; €/$ 1,124; goud $1310,00; dat is €37.720,41 per kg, 3 maands Euribor -0,301% (1 weeks -0,381%, 1 mnds -0,371%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,107%, 10 jaar VS 1,6866%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,109, elders €1,229.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.