UPDATE21092011/60

Onno Ruding vindt dat het kabinet de economische problemen veel erger maakt dan ze in werkelijkheid zijn. En de MHP, waar ik lid van ben, heeft berekend dat de koopkracht van de middeninkomens volgend jaar wel met 5 tot 10% kan dalen. En dan hoor ik Kamp zeggen dat het gemiddelde 1% is. Hij liegt of hoe noem je dat in de politiek?

Ik had een goede kennis van mij verteld dat ik was uitgenodigd voor een presentatie van de ABN/Amro over de Miljoenennota 2012. Op zijn reactie: “Was onderstaande presentatie interessant?” heb ik hem onderstaand verslag gestuurd. 

De presentatie werd gedaan door Joop Wijn, oud-staatssecretaris op Financiën en minister van EZ. Hij is econoom (UvA) en zijn titels zijn Mr Drs. Na zijn 9-jarige periode in de Haagse politiek is hij nu lid van de Raad van Bestuur van de ABN/Amro en verantwoordelijk voor Commercial en Merchant Banking/Zakelijke relaties. Zijn presentatie over de Miljoenennota 2012 duurde drie kwartier. Het was een heel transparant verhaal, waarvan de boodschap door alle genodigden wel is begrepen. Het was zeker geen presentatie die tot doel had commerciële producten te promoten. Als ik begin met de achterkant van de voordracht dan kreeg ik de indruk dat de Miljoenennota 2012 zo de prullenmand in kan. Die is geschreven op basis van financieel/economische data (van het CPB) over een periode die al achter ons ligt. Na een korte inleiding over dé Bank zet Wijn de scoop op Nederland, daarna op Europa. In relatie tot andere Europese landen doen we helemaal niet zo slecht. Onze werkeloosheid is nog altijd laag, de staatsschuld is de laatste jaren fors gestegen, maar we blijven een middenmoter. De schuld gaat naar de 65% van het bnp. Dat is > €400 mrd. Daar zijn dan wel de afgegeven garanties aan banken, de EU, het noodfonds en de ECB niet bijgeteld. Nederlands staatspapier geldt als betrouwbaar op de financiële markten. De realiteit is wel dat Nederland niet zelf meer de touwtjes in handen heeft over de ontwikkeling van de economie. Wij zijn volledig afhankelijk geworden van de ontwikkeling van de wereldhandel en van de Europese politiek. De politieke aanpak van de eurocrisis is van cruciaal belang voor de Nederlandse economie. Een verschil van 0,1% meer of minder in het begrotingstekort is het gevolg van een net iets hogere dan wel lagere export. Een jaar geleden had Nederland nog een begrotingstekort van €100 miljoen per dag. Dat bedrag wordt volgend jaar teruggebracht naar €50 miljoen per dag. De toekomst van ons land valt of staat met een Europese visie op de toekomst. Het grote probleem is Griekenland, daarna volgt Italië. Als ik de voor en tegens tegen elkaar afweeg zijn de 'voors' krachtiger. De 'tegens' worden in grote mate bepaald door onwetendheid, onzekerheid en angst. De Jager was daar maanden geleden al duidelijk over: we moeten in de euro blijven want we weten niet wat er boven ons hoofd hangt als de euro omvalt. Hij kon geen enkele rationele reden aangeven. Op één onderdeel deel ik de mening van Wijn niet: hij zei het niet letterlijk maar ik hoorde hem ook niet zeggen dat het verlies van vertrouwen in Griekenland en in de euro kan leiden tot een bankrun in Griekenland maar ook in andere landen van de eurozone. Voor mij is het wel een optie. Ik hou er rekening mee dat burgers in de Zuid-Europese landen (en misschien ook wel in de Noord-Europese) op scherp staan om te reageren op ongewenste ontwikkelingen. Zo kwam vanmiddag naar buiten dat de trojka weer nieuwe bezuinigingen aan Griekenland heeft opgelegd. Je kunt een land ook kapotbezuinigen en daar zijn we, volgens mij, druk mee bezig. Vorige eeuw is dat ook al eens gebeurd door Frankrijk, België en Engeland die Duitsland een veel te hoge oorlogsschuld voor het verlies van WO1 hadden opgelegd, wat uiteindelijk leidde tot een hyper, hyperinflatie. Voor WO1 kostte een dollar 4,2 mark, in januari 1920, na de oorlog dus, 42,1 mark, in juli 1922 420 mark, in januari 1923 49.000 mark, 24 juli 1923 414.000 mark, 8 augustus 1923 4.860.000 mark, 3 oktober 1923 440.000.000 mark en 11 oktober 1923 kostte diezelfde dollar 5.060.000.000 mark. Het leidde ertoe dat korporaal Adolf ruim baan kreeg voor het leiderschap. Terug naar de Miljoenennota 2012. Wijn was wel duidelijk over hoe de overheid moet omgaan met de eurocrisis. Voor alle mogelijke ontwikkelingen moeten scenario's tot in details worden uitgewerkt, om niet voor verrassingen komen te staan. Zelfs over: wie belt wie over wat. Case: hoe reageert de overheid en DNB indien de pinautomaten niet meer werken. Je begrijpt dat het een somber verhaal was. Ook al omdat een Verenigd Europa nog geen haalbare optie is. De politici en de burgers zijn daar niet klaar voor. Ik vrees zelfs 'dat ze er nooit klaar voor zijn'. Alleen heel ingrijpende gebeurtenissen kunnen dat proces beïnvloeden en versnellen. Je begrijpt dat we leven in een onzekere periode, waarin de burger/ondernemer behoefte heeft aan duidelijkheid. ABN-Amro staat klaar voor haar klanten om als klankbord te fungeren. Een leerzame bijeenkomst met als eindconclusie: ……………. het avontuur tegemoet.

De financiële problemen van overheden in Europa en de Verenigde Staten vormen een grote bedreiging voor de groei van de internationale economie. Dat stelt het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in een nieuwe versie van de World Economic Outlook. Het IMF verwacht nog altijd een gematigde economische groei in 2011 en 2012, zowel in de rijke landen als de hele wereldeconomie. Dat geldt echter alleen, als Europa erin slaagt de schuldencrisis op te lossen en als er in de Verenigde Staten een balans wordt gevonden tussen het stimuleren van de economie en het terugdringen van de staatsschuld. Daarnaast moeten centrale banken de teugels voorlopig laten vieren en mag de onrust op de financiële markten niet verder escaleren, aldus het IMF. Wordt aan die voorwaarden niet voldaan, dan dreigt een nieuwe recessie met zware gevolgen voor landen buiten Europa en de VS, waarschuwt het fonds. Het roept de Europeanen en Amerikanen daarom op voorzichtig te zijn met bezuinigingen die de groei op korte termijn schaden. Landen die er slecht voorstaan moeten volgens het fonds uiteraard snijden, maar sterkere landen moeten niet te hard op de rem gaan staan, als de groei tegenzit. Landen als Duitsland en Nederland hebben volgens het instituut namelijk genoeg ruimte om tegenvallende ontwikkelingen zonder nieuwe bezuinigingen op te vangen. Zonder beter beleid kan er niet meer dan een zwak economisch herstel komen, waarschuwt het IMF. De economen wijzen daarom op de noodzaak van internationale samenwerking. Alleen op die manier kan volgens hen worden voorkomen dat de wereldeconomie een ,,verloren decennium'' tegemoet gaat.

De vooruitzichten voor de internationale economie zijn momenteel aanzienlijk minder positief dan enkele maanden geleden nog werd aangenomen. Vooral de verwachtingen voor de Amerikaanse economie zijn sterk teruggeschroefd. Het IMF verwacht in de Verenigde Staten een economische groei van 1,5 procent in 2011 en 1,8 procent volgend jaar. Eerder werd nog gerekend op plussen van ruim 2,5 procent. In de eurozone komt de groei dit jaar naar verwachting uit op 1,6 procent, in plaats van 2 procent. Voor 2012 rekent het IMF nu op een terugval tot 1,1 procent, waar eerder een groei van 1,7 procent werd ingetekend. Voor Nederland wordt een vooruitgang voorspeld van 1,6 procent in 2011 en 1,3 procent volgend jaar. Het Centraal Planbureau (CPB) voorspelde vorige week plussen van respectievelijk 1,5 en 1 procent. De groei van Nederland ligt daarmee in 2012 volgens het IMF ongeveer even hoog als die van Duitsland en Frankrijk. In Italië valt de groei naar verwachting terug tot slechts 0,3 procent. In Griekenland en Portugal krimpt de economie volgend jaar waarschijnlijk met ongeveer 2 procent. De sterkste groei wordt opnieuw voorzien in Azië. Voor China wordt een economische vooruitgang van 9 procent verwacht in 2012, de economie van India zou met 7,5 procent groeien. Ik vind de prognoses van het IMF nogal meevallen. Een beetje minder groeien dan eerder was ingeschat. Dat moet te dragen zijn. Ik hou er echter rekening mee dat de terugval groter zal zijn en in een financieel/economische storm zal eindigen.

Het consumentenvertrouwen in Nederland is in september verder afgenomen, met 9 punten tot min 30. In augustus was ook een daling met 9 punten. Het consumentenvertrouwen staat nu op laagste peil sinds maart 2009, toen de AEX een dieptepunt bereikte. Zo'n grote verslechtering in twee maanden heeft zich niet eerder voorgedaan. De deelindex die het vertrouwen in het economisch klimaat weergeeft ging verder onderuit. Hetzelfde gold nu ook voor het eerst de koopbereidheid. De deelindicator daalde 4 punten en kwam in september uit op -14. Voor het economisch klimaat komt de score uit op een dramatische -53. Dat is meer dan 50 punten lager dan in februari dit jaar. In de slechte vertrouwenscijfers is het effect van het nieuws rond Prinsjesdag nog niet verwerkt. Uit de eind vorige week uitgelekte cijfers van het Centraal Planbureau komt naar voren dat de koopkracht in Nederland volgend jaar voor het derde achtereenvolgende jaar daalt.

De dreiging van economische en financiële tegenwind is groot en Nederland moet zich schrap zetten om daarin overeind te blijven. Dat stelde minister Jan Kees de Jager van Financiën op Prinsjesdag bij de aanbieding van de miljoenennota aan de Tweede Kamer. Volgens de minister trekt om ons heen de financiële en economische tegenwind steeds meer aan en zorgt dat voor veel onrust. ,,Er dreigt wat, al weten we niet precies hoeveel er komt en wanneer.'' Het kabinet houdt rekening met een ,,opstekende storm'', maar het is nog onduidelijk hoe hard of heftig het wordt. ,,Maar het is wel duidelijk dat 2012 voor veel mensen een zwaar jaar gaat worden. We moeten scherpe keuzes maken en die zullen af en toe ook pijn doen.'' Volgens De Jager heeft de wereldwijde economische neergang ook in Nederland diepe sporen getrokken. Daarnaast zetten de vergrijzing en de zorgkosten de publieke uitgaven extra onder druk. "Nederland is weliswaar een financieel solide en betrouwbaar land, maar daarmee is het tekort nog niet weg en neemt onze schuld nog steeds toe. We geven elke dag te veel uit. Dit jaar elke dag 70 miljoen euro.”

Afgelopen weekend is in Wroclaw nog maar weer eens duidelijk geworden dat de eurolanden met 17 monden praten en de EU met 27. Een vorm van nationalistische democratie. Ieder dorp zijn eigen burgemeester. Waar zijn onze politieke leiders mee bezig? Ze zouden zich bezig moeten houden met de inrichting van de samenleving die de babyboom-generatie achterlaat voor de volgende generatie. Deze stelling zal de politiek au doen, want daar is geen enkele partij mee bezig. Ik schrijf al maanden dat de politiek in Europa zich bezighoudt met eigen gedoetjes. Er is geen visie voor de lidstaten waar Europa nu staat. Ik voorzie in de Nieuwe wereld 7 politieke en economische machtscentra ontstaan: de BRIC-landen (Brazilië, Rusland, India en China), Japan, de VS, en Europa. De vraag is echter of Europa daar op tijd voor klaar is. Staat Europa straks op de eerste rij of moeten we genoegen nemen met de tweede of derde rij? Ook de VS kent zijn eigen problemen, maar ze spreken wel met één mond. Onze 17/27 ministers van Financiën tegenover Tim Greithner. En dan hebben we nog het lef om de man af te zeiken. Ik ben bevreesd dat bij de 'overdracht' van 'onze' boedel naar de volgende generatie blijkt dat de opgebouwde reserves zijn geconsumeerd en dat weinig meer resteert dan een karkas. Wij hebben de plicht om de samenleving in te richten op een wijze waarop de jongeren kunnen voortbouwen. Die plicht toets ik voortdurend op hetgeen onze politici doen dan wel niet doen. Over de keuze van bezuinigen wel of niet kan verschil van mening zijn, maar over hervormen niet. Daar moet het inverdieneffect vandaan komen. Ik sta met die stelling gelukkig niet alleen. De jongeren van de sm-generatie (social media) zullen ons verdienmodel niet overnemen, zeker niet met de 'hebzucht' die erin is geslopen. Die zullen gaan kiezen voor een economische cultuur met als tags: respect, vertrouwen, tolerantie en saamhorigheid. De nieuwe generatie wantrouwt de huidige politici, de mensen zonder visie op de toekomst. Ze zijn niet in staat verder te kijken dan hun eigen neus lang is. Die generatie kijkt wel naar de Arabische lente, hoe pril dat voorjaar ook is.

De voormalige topman van het Internationaal Monetair Fonds, Dominique Strauss Kahn, zei dit weekend dat Griekenland niet in staat is om aan zijn betalingsverplichtingen te voldoen en dat de geldschieters verliezen zullen moeten accepteren. "Griekenland is armer geworden. We kunnen wel zeggen dat de Grieken zelf zullen betalen, maar dat kunnen ze niet", aldus Strauss Kahn in een interview met het Franse TV-kanaal TF1. "Er is een verlies en dat moet genomen worden door overheden en banken". "Overheden hebben het probleem niet opgelost, ze hebben het slechts vertraagd, en de sneeuwbal groeit". DSK deed zijn uitspraken terwijl Europese landen de druk op Griekenland opvoeren om hardere maatregelen te nemen om budgettaire doelstellingen te halen, nadat inspecteurs van het IMF, de ECB en de Europese commissie eerder deze maand hun controlemissie afbraken toen bleek dat het land ook dit jaar afstevent op een te hoog tekort op de staatsfinanciën. Analisten en kredietbeoordelaars, zoals het Amerikaanse Moody's, hebben recent al gezegd dat de Griekse overheidsschuld onhoudbaar is en dat obligatiehouders tegen een steeds grote kans van een 'haircut', ofwel een vermindering van de terug te betalen hoofdsom, aankijken. Europese regeringen en centrale banken hebben deze mogelijkheid, tot nu toe, steeds uitgesloten. De rente op Grieks papier is momenteel 55%.

Als Griekenland ongecontroleerd failliet gaat kost dat Nederland minimaal 80 miljard maximaal 120 mrd euro. Dat bedrag is ons land kwijt om te voorkomen dat ook Portugal, Spanje en Ierland door een Grieks bankroet in de problemen komen. Dat meldt RTLZ, die vertrouwelijke notities van het ministerie van Financiën heeft kunnen inzien. Om deze landen in het zadel te houden, moeten de andere lidstaten van de eurozone een bestaand noodfonds van 750 miljard euro uitbreiden, tot tussen de 1500 en 2000 miljard euro. Nederland moet hierbij dan garant staan voor 80 tot 120 miljard euro, aldus de ambtenaren van het ministerie van Financiën.

Premier Mark Rutte heeft telefonisch overleg gehad met EU-president Herman Van Rompuy. Rutte lichtte in het gesprek de Nederlandse plannen toe voor een strengere aanpak van landen die zich niet houden aan de Europese begrotingsafspraken. dat had de politiek tien jaar eerder moeten bedenken, nu is het mosterd na de maaltijd. Als het kalf verdronken is dempt men de put. Daarnaast heeft de premier aangekondigd dat hij over een aantal weken met voorstellen komt om het groeivermogen van de Europese economie te verhogen en belemmeringen op de interne markt weg te halen. Rutte en minister Jan Kees de Jager gebruiken deze weken hun contacten met Europese collega's om de Nederlandse voorstellen voor begrotingsdiscipline onder de aandacht te brengen. Daarin is onder meer sprake van een aparte eurocommissaris met de bevoegdheid om met sancties op te treden tegen eurolanden die zich niet aan de afspraken houden. Een gedwongen vertrek uit de eurozone ziet het kabinet als een ultieme consequentie. laat ik nu gedacht hebben dat de Jager daar afgelopen vrijdag en zaterdag in Wroclaw aan gewerkt had. Misschien is het wel een kansloze missie omdat Merkozy zich hun voorstel van een Europese Economische regering niet door een klein landje als Nederland zullen laten afnemen. Verder heeft EC-commissaris Olli Rehn samen met het EP gewerkt aan een model waarmee de EC aan het werk kan. En dan komt Rutte met een voorstel dat alle energie die in de six-pack is gestopt, door de afvoerputje wordt weggespoeld.

De overheid heeft voor 399 miljard aan garanties en andere financiële verplichtingen uitstaan. Daarmee zijn deze zogeheten risicoregelingen in omvang bijna net zo groot als de Nederlandse staatsschuld. Dat blijkt uit een bijlage van de schokproef van de overheidsfinanciën, die het ministerie van Financiën heeft laten uitvoeren. Van het duizelingwekkende bedrag bestaat 187 miljard daadwerkelijk uit garanties, zoals afgegeven aan bijvoorbeeld banken, of aan de Europese Financiële Stabiliteits Faciliteit (EFSF). Daarnaast zijn er 212 miljard aan achterborgstellingen in verband met de Nationale Hypotheekgarantie (NHG) en het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW). Het grootste bedrag is gemoeid met de NHG, te weten €126,4 miljard. Het Rijk loopt hier niet direct risico omdat er een waarborgfonds bestaat, gevuld met 600 miljoen dat uitbetaalt als huiseigenaren niet meer aan hun hypotheekverplichtingen kunnen voldoen. Echter, indien de huizenprijzen met meer dan 25% dalen en de werkloosheid tot 10% stijgt, zal het fonds leeg zijn, aldus het schokproefrapport. Het Rijk verschaft dan een renteloze lening aan het fonds, wat leidt tot een hogere staatsschuld. Eenzelfde achterborgstelling geldt voor het WSW, waar ruim 85 miljard mee is gemoeid. de Staat loopt pas risico met deze achterborgstellingen als de aanwezige buffers zijn geslecht. Het gaat om forse bedragen maar het risico is op dit moment niet groot.

Binnen het bestuur van het Internationaal Monetair Fonds wordt stevig gediscussieerd over de vraag hoeveel ruimte landen nog hebben om hun economieën te stimuleren.

Sommige bestuursleden vinden dat landen die het zich kunnen veroorloven, zoals Nederland en Duitsland, meer zouden kunnen doen. Zo raadde directeur Christine Lagarde Europese landen aan 'hun bezuinigingsprogramma's aan te passen aan een veranderde situatie en maatregelen te overwegen die de groei aanjagen'.

Anderen binnen het IMF zijn daar huiverig voor. 'We zijn soms wat al te keynesiaans geworden'. 'Een land als Nederland moet vasthouden aan zijn beleid van tekortreductie'. 'De consument ziet graag dat het huishoudboekje van de overheid op orde wordt gemaakt. Het geeft hem vertrouwen als dat daadwerkelijk gebeurt. Extra stimulering gaat niet werken.' In Nederland kiest het kabinet eerder nog voor het tegenovergestelde beleid. Zo stond vorige week in de Miljoenennota dat de economische vooruitzichten sterk zijn verslechterd. Dat kan ertoe leiden dat er in de huidige kabinetsperiode extra bezuinigingen nodig zijn, boven op de reeds ingeplande besparingen van €18 mrd, zo waarschuwde het kabinet. hoe moet ik mij voorstellen dat met het doorvoeren van ingrijpende bezuinigingen het staatshuishoudboekje weer op orde komt? Alle vormen van bezuiniging (zowel verhoging van belastingen als verlaging van de uitgaven) komen ten laste van de portemonnee van de burger. Nu kan de burger een beroep doen op zijn spaargeld of bij de bank tegen 12% een rood staan faciliteit aanvragen, maar uiteindelijk gaat die burger toch minder uitgeven, hetgeen resulteert in een daling van het consumentenvertrouwen (in de economie en in het ergste geval ook in de euro). In dat geval daalt de koopkracht met als gevolg een lagere economische activiteit, die een economische krimp kan veroorzaken. Dan dalen de inkomsten van de Staat verder. Reactie: de regering gaat nog verder bezuinigen. Kortom: de bezuinigingen veroorzaken uiteindelijk dat de economie in een neergaande spiraal terecht komt, waarover de overheid de regie kwijtraakt. Het resultaat is dat het huishoudboekje van de Staat verder uit balans raakt.

Dat er überhaupt binnen de top van het IMF gediscussieerd wordt over stimulering is overigens wel opvallend. Geen van de internationale organisaties breekt hier nog een lans voor. Volgens bijvoorbeeld de Oeso hebben overheden al hun kruit verschoten. In de woorden van Angel Gurría, de secretaris-generaal van die organisatie: 'Op de Mount Everest is zo weinig zuurstof dat je er niet goed meer kunt bewegen. Overheden moeten niet langer naar de top willen klimmen. Ze moeten zo snel mogelijk hun koers wijzigen.' De Luxemburgse premier Jean-Claude Juncker namens de Europese ministers van financiën zegt geen enkele manoeuvreerruimte meer te zien voor nieuwe stimuleringspakketten in de eurozone. 'Dat is voor ons een onbegaanbare weg', aldus Juncker op de trans-Atlantische top in het Poolse Wroclaw. De EU verwacht dat de economische groei in de eurozone in de tweede jaarhelft praktisch stilvalt.

De Griekse regering moet meer maatregelen nemen om het tekort te verlagen. Dat heeft de vertegenwoordiger van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in Griekenland gezegd in aanloop naar overleg met de Griekse minister van Financiën, het IMF en de Europese landen. Extra maatregelen zijn nodig om het begrotingstekort naar een houdbaar niveau te verlagen en in aanmerking te komen voor meer noodsteun. Volgens de vertegenwoordiger van het IMF moet het land structurele hervormingen doorvoeren. Hij vindt dat Griekenland al indrukwekkende vooruitgang heeft geboekt, maar dat verdere inspanningen nodig zijn. Hij maakt zich wel zorgen dat het bezuinigingsprogramma voor Griekenland geen brede politieke steun meer heeft. De trojka is het sterk oneens met mensen die zeggen dat het bezuinigingsprogramma voor Griekenland niet succesvol is. Griekenland moet het innen van belastingen verbeteren in plaats van de belastingen te blijven verhogen. Griekenland kan geen sterke fiscale consolidatie doorvoeren zonder een sterkere aanpak van belastingontduiking. ,,De bal ligt bij de Grieken. De implementatie van de maatregelen is van het grootste belang''. De IMF-vertegenwoordiger liet tevens weten dat Griekenland zich bewust moet zijn dat in korte tijd geen wonderen mogelijk zijn en dat structurele hervormingen tijd nodig hebben. Het land krijgt de tijd en de steun om te hervormen, maar Athene moet wel laten zien dat de crisis serieus wordt aangepakt. De opbrengst van een nieuwe Griekse belasting op onroerend goed zal minder zijn dan de Griekse regering verwacht. Dit hebben inspecteurs van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de Europese Unie geconcludeerd. Griekenland maakte een week geleden bekend met de heffing dit jaar 2 miljard euro te willen ophalen en zo het begrotingstekort terug te dringen. De inspecteurs verwachten echter dat de opbrengst niet meer dan 1 miljard euro zal zijn. Hierdoor zal Griekenland mogelijk aanvullende bezuinigingsmaatregelen moeten treffen. De trojka voerde maandagmiddag met Griekenland overleg over extra maatregelen. Daarna vergaderde het Griekse kabinet over de nieuwe eisen.

De Zwitserse bank Credit Suisse heeft een schikking getroffen met de autoriteiten in Düsseldorf in een belastingontduikingszaak. Credit Suisse betaalt 150 miljoen euro aan justitie. Met de schikking wordt een langdurige rechtszaak voorkomen. De autoriteiten van Düsseldorf deden vorig jaar invallen bij kantoren van Credit Suisse in heel Duitsland. Ze onderzochten belastingontduiking door klanten van Credit Suisse met behulp van personeel van de bank. Het zou gaan om een belegd vermogen van 1,2 miljard euro van 1100 klanten van Credit Suisse. De zaak kwam aan het licht nadat de Duitse inlichtingendienst een cd-rom kocht met informatie over Duitse zwartspaarders op geheime Zwitserse bankrekeningen. Duitsland en Zwitserland hebben in augustus een belastingdeal gesloten. Het totale tegoed van Duitse klanten op Zwitserse bankrekeningen wordt geschat op 124 miljard euro.

DFT: Er is hoogoplopende ruzie ontstaan tussen het kabinet en de rekenmeesters van het Centraal Planbureau (CPB). In de rechtse coalitie wordt het onafhankelijke planbureau, geleid door PvdA-prominent Coen Teulings, beschuldigd van knoeiwerk en vooringenomenheid. In een vertrouwelijke brief van de hoogste ambtenaar van CDA-minister Verhagen (Economische Zaken) aan Teulings wordt de baas van het planbureau ondubbelzinnig de wacht aangezegd. Aanleiding is de gang van zaken rond het persoonsgebonden budget in de zorg. Teulings wordt in de brief verweten dat zijn CPB, dat als gezaghebbend geldt en kabinetsplannen doorrekent, slecht werk heeft geleverd met het zorgonderzoek. „In het proces van het opstellen en publiceren van het rapport heeft het CPB mijns inziens steken laten vallen”, schrijft de secretaris-generaal van Verhagen. kennelijk is het kabinet op zoek naar een bureau waar ze de zwarte piet kunnen neerleggen. Ik heb onvoldoende inzicht op de materie, maar ik heb de staatssecretaris in de Kamer wel zien stuntelen over het pgb, dat mij de indruk gaf van prutswerk

FD: In de Miljoenennota van dit jaar wordt een reële analyse gegeven van de bedreigingen die op Nederland afkomen. De vergrijzing, de zorgkosten en de schuldencrisis worden benoemd, maar er worden geen antwoorden gegeven, constateren economen. In plaats van een visie te ontwikkelen en structurele hervormingen in gang te zetten, wordt over de hele breedte van de begroting de kaasschaaf gebruikt. 'Met veel fanfare worden bedreigingen aangekondigd, maar de invulling om die gevaren het hoofd te bieden, blijft afwezig', stelt Sweder van Wijnbergen, hoogleraar economie aan de Universiteit van Amsterdam. Van Wijnbergen: 'Het is een kwetsbaar geheel en zonder structurele hervormingen niet crisisbestendig. Als het tegenzit, red je het niet meer met de kaasschaaf. Ik ben het er overigens mee eens dat er bezuinigd wordt. De Europese schuldencrisis leert dat ook gezonde landen snel in de gevarenzone kunnen komen. Je moet voor je reputatie waken.' De Miljoenennota en de Macro Economische Verkenning van het Centraal Planbureau (CPB) 'geven een beeld van hoe het niet zal gaan verlopen'. Dit meent Jules Theeuwes, wetenschappelijk directeur bij SEO Economisch Onderzoek. 'Er staat een grote olifant in de kamer: Griekenland. Dat probleem wordt benoemd en daarna wordt er omheen gepraat. De markten verwachtten binnen maanden een failliet, maar de impact die dat kan hebben, wordt genegeerd.' Beide economen vinden het frappant dat de vergrijzingskosten als probleem worden benoemd, maar dat het recente pensioenakkoord van minister Kamp van Sociale Zaken daar weinig aan doet. Van Wijnbergen: 'De AOW-leeftijd gaat pas in 2020 naar 66 en pas in 2025 pas naar 67 jaar, er zijn zo veel compensatiemaatregelen dat het financiële effect van die leeftijdsverhoging is verdwenen.' Theeuwes wijst er op dat de potentiële groei de komende jaren kan afnemen doordat het arbeidsaanbod daalt. 'De participatie bij 55-plussers is laag en had je kunnen verhogen door eerder stoppen met werken onaantrekkelijker te maken. De regering had de AOW-leeftijd ieder jaar een beetje kunnen verhogen, maar tegen 2020 zijn de meeste babyboomers uitgewerkt. Dit akkoord is een gemiste kans. Het kan wel eens de waterscheiding zijn die duidelijk maakt dat het poldermodel niet meer werkt. Als het niet langer tot de nuttige uitkomsten leidt, moet je het afschaffen.' Hoogleraar Eric Bartelsman van de Vrije Universiteit Amsterdam mist vooral optimisme in de nota. 'Historisch groeit ons land gemiddeld 1,5% per jaar en nu moeten we voor 2% van het bbp gaan bezuinigen. Daar moeten we niet zielig over doen. We zijn nog hartstikke rijk.' Volgens Bartelsman kan de sombere boodschap zelfs tot Keynes' 'paradox van de spaarzin' leiden. 'Als we tegelijk gaan sparen, hebben we straks allemaal minder inkomen.' Liever had Bartelsman ruimte gezien voor creativiteit. 'De Miljoenennota is opgesteld door politici en boekhouders. Bij vergrijzing wordt gesproken over spaarpotten, maar niet nagedacht over de huisvesting, zorg of recreatie die we straks nodig hebben. Schrijf prijsvragen uit voor dat soort ideeën en stel geld in het vooruitzicht. Dan lokt dat nu al economische activiteit en innovatie uit.' De VU-econoom wijst op een prijsvraag in de VS voor de eerste auto die honderd mijl kon rijden op een gallon benzine (3,78 liter). Elke dollar prijzengeld lokte tien dollar aan investeringen uit en 'briljante technische ideeën'. Dat soort initiatieven zijn volgens Bartelsman effectiever dan het innovatiebeleid met tien topsectoren, gericht op de grote bedrijven. burgers houden de knip op de portemonnee omdat de overheid geen visie heeft op de toekomst. Er is geen perspectief voor ons land en niet voor Europa. In zo een periode wacht de burger af waarmee de overheid gaat komen. De burger is in dit proces 'lijdend voorwerp', geen 'onderwerp'. Politici die niet in staat zijn de problemen op te lossen, die de politiek eerder zelf heeft veroorzaakt, verdienen niet het vertrouwen, waarnaar wordt gerefereerd (bezuinigingsbeleid en de euro). Politici en economen kunnen dat respect niet afdwingen, wel terugverdienen . Van Wijnbergen ziet een minister die helder een doel nastreeft en dat is Edith Schippers (Volksgezondheid). Zij houdt vast aan het reduceren van de explosief gestegen Wajong- en pgb-uitgaven. Voor de rest laat het kabinet kansen om te hervormen liggen, bijvoorbeeld de hypotheekrenteaftrek. denk hier ook aan de arbeidsmarkt, de veel te dure zorg, de woningmarkt en het leegstaande (kantoren)vastgoed. Juist een crisis biedt in Van Wijnbergens ogen ruimte om op beloften terug te komen. 'Dat is niet alleen de PVV aan te rekenen. Ook buiten de PVV zijn in de Kamer meerderheden te bereiken.' Wat betreft Griekenland vindt de econoom het gevaarlijk om te doen alsof Athene alle hulp terugbetaalt. 'Dat is spelen met vuur. Wat doe je als het straks knapt. Dan krijg je een volksopstand.' Van Wijnbergen wijst verder op financiële risico's die buiten de balans worden gehouden, zoals de euro 200 mrd aan garanties voor het Europese noodfonds en voor de financiële sector. 'Die risico's moet je op marktwaarde waarderen, bijvoorbeeld op basis van cds-prijzen. Door dat niet te doen, geeft de Miljoenennota een mooier beeld dan de werkelijkheid is. Een bedrijf mag zo niet boekhouden, een bank mag dat ook niet meer.' De overheid mag dat kennelijk wel. Noemden ze dat vroeger niet misleiding, tegenwoordig is dat ook misleiding maar ze noemen het: creatief boekhouden.

Het aantal in aanbouw genomen woningen in de Verenigde Staten is in augustus op jaarbasis uitgekomen op 571.000. Dat is een daling van 5 procent ten opzichte van een maand eerder. Economen rekenden op een aanbouw van 590.000 woningen. Het aantal afgegeven bouwvergunningen kwam uit op 620.000 tegen 601.000 een maand eerder.

Griekenland zal wellicht failliet gaan, maar het land zal de eurozone niet verlaten. Dat stelde de Britse kredietbeoordelaar Fitch. De internationale geldschieters deelden Griekenland mee dat de publieke sector sterk moet krimpen, wil het land in de komende weken niet zonder geld komen te zitten. ,,Zorgen over het uiteenvallen van de eurozone zijn schromelijk overdreven'', aldus Fitch.

De Duitse luchtvaartmaatschappij Lufthansa heeft haar winstverwachting voor 2011 naar beneden bijgesteld, na een zwakke augustusmaand. Lufthansa ging eerder uit van een verbetering van het operationeel resultaat ten opzichte van vorig jaar. Die prognose laat het bedrijf nu varen. In 2010 boekte Lufthansa een operationele winst van 876 miljoen euro. Het reizigersverkeer bij de passagierstak van Lufthansa was vorige maand zwak. De winstwaarschuwing viel slecht bij beleggers in Frankfurt. Het aandeel Lufthansa zakte 5,5 procent.

Het vertrouwen van Duitse beleggers en analisten in de economie is in september gedaald naar het laagste niveau in bijna 3 jaar. Marktspelers maken zich grote zorgen over de schuldencrisis en de afzwakkende economie. De ZEW-vertrouwensindex zakte naar een stand van minus 43,3 tegen minus 37,6 een maand eerder. Volgens het ZEW zijn de economische verwachtingen door de schuldencrisis afgezwakt en is de economische ontwikkeling met onzekerheid omringd.

De president van de Europese Centrale Bank (ECB) Jean-Claude Trichet wil dat Spanje meer structurele hervormingen doorvoert om zijn economische groei te verhogen en het vertrouwen van investeerders te herstellen. ,,Spanje moet speciale aandacht blijven geven aan het doorvoeren van nieuwe structurele hervormingen'', aldus de bankpresident. Trichet zei dat de situatie in Spanje, dat kampt met een werkloosheid van 20,9 procent en een stagnerende groei, weliswaar is verbeterd, maar dat continue waakzaamheid geboden blijft.

Kredietbeoordelaar Standard & Poor's (S&P) heeft de kredietwaardigheid van Italië verder verlaagd van A+ naar A, omdat de vooruitzichten voor de economie slecht zijn en het overheidstekort groter is dan verwacht. De onstabiele regeringscoalitie zou de mogelijkheden van de overheid om daadkrachtig te reageren, beperken. De kredietbeoordelaar vindt de vooruitzichten voor Italië negatief, wat impliceert dat een verdere verlaging in het verschiet ligt. In juni gaf kredietbeoordelaar Moody's, dat een Aa2-rating hanteert voor Italië, al aan dat het zijn beoordeling van het land ging bekijken en mogelijk zou verlagen. De Italiaanse premier Silvio Berlusconi zei dat de verlaging van de kredietwaardigheid is ingegeven door mediaberichten in plaats van realiteit. Hij spreekt van een politieke beslissing door S&P.

Nog altijd is Kweku Abodoli het gesprek van de dag bij lunchende bankiers in Canary Wharf en de Londense City, de plaatsen in de Britse hoofdstad waar de kantoren van de grote investeringsbanken staan. De frauderende handelaar, die de Zwitserse zakenbank een schadepost van 2,3 miljard pond oplevert, kan naast afkeurende blikken vooral op heimelijke bewondering rekenen. „In slechts drie maanden ongemerkt zoveel geld verliezen, dan ben je natuurlijk heel stom. Maar was het hem gelukt om geld te verdienen zonder te hedgen (eventuele verliezen afdekken met tegenovergestelde transacties, red.) dan was hij echt een koning geweest”, zegt een handelaar, die snel een broodje warm vlees wegwerkt. „We maken allemaal risicoanalyses en de kans dat het controlesysteem van de bank je pakt is buitengewoon klein. Door fictief te hedgen kun je een verlies snel wegwerken. Maar als het misgaat, gaat het goed mis.” De interne controlesystemen bij de banken zijn lang niet op orde, beaamt een handelaar bij een Amerikaanse maatschappij. „Je krijgt een bonus als je goed gokt, maar eventueel verlies is voor een ander. Dat werkt dit gedrag in de hand. Alle tophandelaren doen het – je moet in dit vak nu eenmaal lef hebben.”

De prijzen van bestaande koopwoningen in Nederland blijven maar dalen. In augustus liefst met 2,8% in vergelijking met dezelfde maand een jaar eerder, meldt het CBS.

Kredietbeoordelaar Moody's heeft de kredietwaardigheid van Bank of America met twee stappen verlaagd. Volgens Moody's is de Amerikaanse overheid minder snel geneigd de bank te hulp te schieten als die in de problemen dreigt te komen. Moody's zei dat de afwaardering niet betekent dat de daadwerkelijke kredietkwaliteit van Bank of America is afgezwakt. Bank of America liet in een reactie weten het niet eens te zijn met de afwaardering. Bank of America kreeg tijdens de financiële crisis miljardensteun om te voorkomen dat de bank zou omvallen. Beleggers reageerden negatief op de afwaardering. Kort na de afwaardering van Bank of America werd bekend dat de rating van branchegenoot Wells Fargo ook door Moody's is verlaagd. De kredietwaardigheid van Wells Fargo ging met één stap omlaag.

Het noodfonds voor eurolanden (EFSF) moet kunnen worden ingezet om Europese banken van extra kapitaal te voorzien. Dat zei IMF-directeur José Viñals vandaag in een toelichting op een rapport over de risico's voor de internationale financiële stabiliteit. De hoofdeconoom van de Europese Centrale Bank (ECB) Jürgen Stark heeft geen goed woord over voor het extra geld dat het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in de wereldeconomie wil pompen. Volgens het Internationaal Monetair Fonds hebben diverse Europese banken dringend extra kapitaal nodig om de schokken van de schuldencrisis op te vangen. Die middelen moeten zij in principe op de markt ophalen, maar als dat niet mogelijk is moeten overheden volgens het fonds bereid zijn banken met kapitaalinjecties te ondersteunen. Landen met ,,diepe zakken'' moeten dat volgens de Spaanse econoom aankunnen. ,,Maar als dat niet mogelijk is, moet als ultiem redmiddel geld uit het EFSF worden gebruikt om banken te helpen.'' Het EFSF werd vorig jaar opgetuigd om eurolanden met financiële problemen bij te staan. De regeringsleiders van de eurozone besloten eind juli om het fonds te versterken, door het onder meer de mogelijkheid te geven obligaties van probleemlanden op te kopen. Die afspraken moeten nog door de parlementen van de lidstaten worden goedgekeurd. De schuldproblemen in Europa en de Verenigde Staten brengen het internationale financiële systeem steeds verder in gevaar. De tijd voor overheden om de crisis op te lossen dringt, terwijl hun opties afnemen. Dat stelt het IMF in een gepresenteerd rapport over de financiële sector. ,,De financiële sector zit weer in de gevarenzone en vormt daarmee een bedreiging voor de economische groei'', stelde IMF-directeur José Viñals. ,,Het gebrek aan politieke actie heeft een vertrouwenscrisis veroorzaakt, die het pad naar een oplossing smaller heeft gemaakt.'' Het IMF waarschuwt voor de vicieuze cirkel van zwakke economische groei en hoge schulden die het voor banken en overheden steeds moeilijker maakt om hun financiële positie te verbeteren. Daardoor is een deel van de vooruitgang die sinds de financiële crisis werd geboekt, de afgelopen maanden al tenietgedaan, stelt het fonds. Vooral het effect van de schuldencrisis op de banken baart het IMF zorgen. Doordat ook grote Europese economieën als Italië, Spanje en België minder worden vertrouwd, hangt nu aan bijna de helft van de totale door eurolanden uitgegeven schuld (van 6500 miljard euro) een verhoogd risico. De schade die banken daardoor kunnen lijden, is volgens het fonds al opgelopen tot zeker 200 miljard euro. Dat bedrag kan oplopen tot 300 miljard euro als banken in de probleemlanden onderuit gaan. Die potentiële verliezen vormen een gevaar voor de kredietverlening door banken en daarmee voor de economische groei, stelde Viñals. ,,Daarom moeten we ervoor zorgen dat banken voldoende kapitaal hebben. Als het niet anders kan moeten overheden voor die kapitaalinjecties zorgen.'' De IMF-econoom benadrukte dat het fonds niet heeft berekend hoeveel extra kapitaal de banken nodig hebben. ,,Dat moeten toezichthouders bepalen. Wij geven aan dat er een risico is. Dat kan worden weggenomen als overheden de markten ervan overtuigen dat ze hun schulden kunnen wegwerken. Dat kost echter tijd, dus moet er daarnaast voor worden gezorgd dat de banken over voldoende kapitaal beschikken.'' het moet nog niet gekker worden: de burgers moeten nu de banken van de ondergang gaan redden

Deutsche Bank en Commerzbank, de nummers 1 en 2 in de Duitse banksector, laten zich somber uit over de huidige marktomstandigheden. Die zijn in de afgelopen weken verslechterd door een verdieping van de schuldencrisis. Deutsche Bank zei dat het steeds moeilijker wordt om de winstdoelstelling voor dit jaar te realiseren. De marktleider mikt op een winst voor belasting van 10 miljard euro. ,,Of we dat halen is afhankelijk van een herstel van de Europese kapitaalmarkten en voortgang in de bestrijding van de crisis'', aldus financieel directeur Stefan Krause. Volgens Krause zit de interbancaire geldmarkt vrijwel op slot. ,,Het is zo goed als onmogelijk om voor korte termijn geld van een andere bank te lenen zonder onderpand te verschaffen.'' Volgens de financieel directeur maken beleggers zich geen zorgen over specifieke banken, maar over de gehele Europese sector. Deutsche Bank hoeft volgens hem geen extra kapitaal aan te trekken. Commerzbank kampt met tegenwind als gevolg van de nervositeit op de aandelenmarkten over de schuldencrisis, zei bestuursvoorzitter Martin Blessing. Ook voor Commerzbank is het realiseren van de winstdoelstelling afhankelijk van ,,het relatief snel kalmeren van de markten.''

Om in aanmerking te komen voor nieuwe financiële steun van de Europese Unie (EU) en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft de Griekse regering nieuwe bezuinigingen aangekondigd. Zij wil 30.000 ambtenaren laten afvloeien. Zij komen in een 'arbeidspool' en hebben 12 maanden de tijd om een andere baan te zoeken. Ook wil de regering pensioenen boven de 1200 euro per maand korten. Verder gaat de belastingvrije voet omlaag van 8000 naar 5000 euro. De 'ontslagen' ambtenaren die in de arbeidspool terechtkomen, krijgen hoogstens 12 maanden lang 60 procent van het salaris uitbetaald. Na die periode wordt bepaald wie definitief ontslagen wordt.

Griekenland probeert uit alle macht de EU en het IMF ervan te overtuigen dat het in staat is straffe maatregelen te nemen om orde op zaken te stellen. Volgende week praten inspecteurs van EU, IMF en de Europese Centrale Bank verder met Griekenland over de voortgang die het land daarbij maakt. De inspectie is belangrijk. De Griekse overheid moet stevig ingrijpen om een faillissement te voorkomen en in aanmerking te komen voor een volgende tranche van 8 miljard euro uit het steunpakket voor het noodlijdende land. De twee grootste vakbonden, Adedy en GSEE, riepen al voordat de regering de maatregelen bekendmaakte, op tot een algemene staking op 5 en 19 oktober uit protest tegen de voorgenomen bezuinigingen.,,De vakbonden zullen vechten tot het einde om dit beleid omver te werpen''.

En aan het einde van dit blog een enigermate vreemd bericht: de Republikeinen willen van de FED geen extra steunmaatregelen voor de Amerikaanse economie. Zij vrezen dat de Amerikaanse economie schade oploopt door nieuwe monetaire stimuleringsmaatregelen. Volgens de Republikeinse topparlementariër Eric Cantor hebben de acties van de Fed tot meer onzekerheid geleid. ,,Veel Republikeinen vinden dat het monetaire beleid van de Fed waarschijnlijk een negatief effect heeft gehad als het gaat om het wereldwijde vertrouwen in onze munt en in onze economie'', aldus Cantor in een brief aan Fed-voorzitter Ben Bernanke.

De Federal Reserve gaat voor het einde van juni 2012 voor 400 miljard dollar (291 miljard euro) aan staatsleningen met looptijden van 6 tot 30 jaar opkopen. Een vergelijkbaar bedrag aan leningen met looptijden van 3 jaar of minder wordt verkocht, met als doel de zwakke Amerikaanse economie te stimuleren en de werkloosheid tegen te gaan.

De AEX sloot de dag af met een min van 1,38% op 275,68, de dollar stond vanavond op 1,3649, goud noteert $1784,40. 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , , . Bookmark de permalink.