UPDATE21022015/260 De eerste slag is gewonnen, maar de oorlog is nog niet voorbij

Ik begin dit blog met een positief bericht. Afgelopen weekend aten wij met vrienden in een nieuw gevestigd filiaal in een dorpje niet ver van waar ik woon. Mag ik me nogal eens kritisch uiten over een gebrek aan visie en daadkracht van de politiek, dat kan ik niet zeggen over deze restaurateur, waar je vooraf niet kunt reserveren en waar je het risico loopt aan de bar te moeten wachten totdat er een tafeltje vrij komt. Over de kwaliteit van het eten, geef ik een dikke negen. Alle tafeltjes waren bezet. Ik breek hier een lans voor ondernemers die de uitdaging van de Nieuwe Tijd aanpakken. Hier ligt wel een goede toekomst.

De afgelopen week begon met twee hot-items. De eurogroep onder leiding van Dijssel versus Griekenland vertegenwoordigt door Yanis Varoufak en V&D versus de vakbonden. Voordat de eurogroep maandagmiddag bijeenkwam verscheen in de New York Times een opmerkelijk opiniestuk van de Griekse minister van Financiën Yanis Varoufakis, waarin hij zijn inzet nog eens duidelijk maakt. Beide partijen hebben zich ingegraven in de stellingen: de eurolanden willen de Grieken aan de oude afspraken houden uit het steunprogramma en de Grieken willen van dat programma af en streven naar schuldverlichting. De Duitse minister Wolfgang Schäuble zei voor de aanvang van het beraad: “Ik heb medelijden met de Grieken. Ze hebben een regering gekozen die zich momenteel nogal onverantwoordelijk gedraagt.” De Duitser uitte zich sceptisch over een goede afloop. Als ik naar de kop van die man kijk, bekruipt mij een heel onaangenaam gevoel. Waar en wanneer heb ik die gezichtsuitdrukking eerder gezien? Het artikel van Varoufakis in de NYT laat er geen twijfel over bestaan dat het de Grieken menens is. Varoufakis ontkent dat hij het overleg ingaat met vooropgezette tactieken en strategieën. Hij is ervan overtuigd dat het een slechte oplossing voor Griekenland was om het land met €240 mrd aan leningen op te zadelen. Ook de geëiste bezuinigingen waren volgens hem verkeerd. De nieuwe regering heeft zich dan ook ten doel gesteld hiermee te breken. Het is wel duidelijke taal, die hij spreekt. De minister zegt zich te realiseren dat deze inzet ertoe kan leiden dat er geen oplossing komt in de eurogroep. Hij is echter niet bereid veel water bij de wijn te doen. “Mij wordt vaak gevraagd: wat nu als de enige manier om financiering te vinden is om over je eigen rode lijnen heen te gaan en maatregelen te accepteren die je beschouwt als deel van het probleem in plaats van de oplossing? In het opinieartikel herhaalt hij dat de aanpak van de Griekse financiële crisis tot “een humanitaire crisis” in het land heeft geleid. Hij vraagt om enkele maanden financiële stabiliteit om tot hervormingsplannen te komen die Griekenland weer economische groei te bezorgen. Hij is ervan overtuigd dat dit niet alleen een Grieks belang is maar ook een Europees. “Immers, Europa kan alleen zijn ziel herwinnen, als het vertrouwen van de mensen wordt teruggewonnen door hun belangen centraal te stellen.” Tot hier citaten uit het opiniestuk in de NYT. Waar Schäuble niet omheen kan is dat de trojka een beleid heeft gevoerd dat tot resultaat had dat Griekenland werd leeggeroofd van zijn bezittingen. De burgers werden hard aangepakt: de lonen en pensioenen gingen omlaag, de werkeloosheid steeg tot >25%, de jeugdwerkeloosheid tot 50%, het welzijn van het land werd afgebroken, de zorg (ziekenhuizen, apotheken, artsen) werd gekortwiekt. Na 5 jaar komt de burger daar nu tegen in verzet. Die spreken over een door Berlijn en Brussel aangerichte humanitaire ramp. En Schäuble doet net of hij van niets weet. Overigens hij niet alleen. In Buitenhof sprak Halbe Zijlstra over een opgestoken middelvinger door de Griekse regering. “Ze begrijpen niet hoeveel pijn het in de andere eurolanden afgelopen jaren heeft gedaan om de miljardenleningen aan het land te verschaffen”. Volgens de VVD-fractieleider kan van het verminderen van schulden geen sprake zijn. Ook een verlaging van de rente is niet aan de orde. Bij WNL sprak staatssecretaris Eric Wiebus over 'afspraak is afspraak en als je geld leent moet je dat ook terugbetalen. Daarmee laat het standpunt van de Nederland regering geen ruimte voor een andere aanpak. Punt uit'. De uitspraak van Zijlstra snijdt geen hout. Tot dusverre heeft nog niemand pijn geleden als gevolg van de Griekse drama. Zowel de Kamer als het Nederlandse volk herinneren zich nog de geruststellende woorden van Jan Kees de Jager dat alle geld wat aan de Grieken is geleend terugkomt inclusief rente. Maar als Nederland niet beweegt lopen we wel de kans dat Nederland blijft zitten met oninbare leningen. Het zou verstandig zijn als de uitspraken van Zijlstra en Wiebus tegen dat daglicht nog eens worden bekeken. Maandag mislukte het overleg in de eurogroep. Griekenland koerst steeds harder op een exit uit de eurozone aan nu de belangrijke eurogroep-vergadering tussen Griekenland en de andere EU-landen op een nieuwe mislukking is uitgelopen. Van verschillende kanten wordt gemeld dat de gesprekken vastgelopen zijn, omdat niemand wilde bewegen. Partijen stonden vanaf het begin van de vergadering lijnrecht tegenover elkaar, nadat de Grieken een ontwerptekst van eurogroep-voorzitter Dijsselbloem als 'absurd' en 'onacceptabel' hebben bestempeld. De eurolanden hielden onder aanvoering van het zeer kritische Duitsland echter voet bij stuk en eisten dat de Grieken zich aan eerder gemaakte afspraken zouden houden. Hooguit zou er extra tijd kunnen worden gegeven om de tekst van de overeenkomst opnieuw vast te stellen.

Wat voor mij een volkomen raadsel is, is de vraag waarom de Duitsers niet bewegen. Zij zijn de enigen aan tafel, die aan den lijve hebben ondervonden, wat er kan gebeuren als een volk wordt vernederd door hen te zware lasten op te leggen, van een omvang die een land ten gronde richten. Ik doe een stapje terug in de geschiedenis. De Eerste Wereldoorlog is voorbij. In het Vredesverdrag van Versailles, in 1919, wordt vastgelegd waartoe de verliezer, Duitsland dus, wordt veroordeeld voor de verliezen van de geallieerden. De materiële herstelbetalingen, in natura, zijn: alle grote koopvaardijschepen, een vijfde van de vissersvloot, grote hoeveelheden steenkool, locomotieven, machines enzo, moeten worden overgedragen aan de zwaarst getroffen landen, waaronder België. In het Verdrag van Versailles was de hoogte van de aan het Duitse Rijk opgelegde geldelijke herstelbetalingen niet exact vermeld. Door een speciale commissie werd het bedrag tot 21 mei 1921 vastgesteld; tot die datum moest het Rijk 20 miljard goudmark betalen. Op een conferentie te Londen in maart 1921 werd het bedrag aan herstelbetalingen vastgesteld op 226 miljard goudmark. De Duitse vertegenwoordiging wees dit enorme bedrag af, waarop als sanctie door de geallieerden Duisburg en Düsseldorf werden bezet. Op 5 mei 1921 verlaagden de geallieerden het totaal aan herstelbetalingen tot 132 miljard goudmark, wat onder druk van een Londens ultimatum van dezelfde dag, de bezetting van het Ruhrgebied, door de Reichstag (220 tegen 172 stemmen) noodgedwongen werd geaccepteerd. Volgens de Londense eis moest Duitsland 30 jaar lang jaarlijks 2 miljard goudmark betalen alsmede 26% van de waarde van zijn export. Niet verdisconteerd waren de bedragen verbonden aan het verlies van Duits grondgebied en Duitse leveringen van materiële aard op grond van het Verdrag van Versailles. Wat onderdeel van het Vredesverdrag uitmaakte was een artikel waarin stond dat de Duitsers accepteerden de veroorzakers te zijn van de Eerste Wereldoorlog. In hoeverre die stelling juist is wordt, tot op de dag van vandaag, nog aan getwijfeld. Het Duitse Rijk kon aan de afgedwongen eisen niet voldoen; het kwam in 1923 tot openlijk verzet tegen de Franse bezetting van het Ruhrgebied en er ontstond een enorme inflatie. Dit leidde ook in het buitenland tot de overtuiging, dat de regeling omtrent de herstelbetalingen moest worden herzien. Terwijl ze grote herstelbetalingen moest betalen, resulteerden de verloren oorlog en ineenzakkende economie in onoplosbare sociale en politieke problemen. De regering moest geld lenen en kon dat alleen bij de Reichsbank, die de benodigde gelden verstrekte door de geldpersen te laten draaien. Vanaf 1923 nam deze inflatoire truc ongekende vormen aan. Op zijn top moest 1 miljard Reichsmarken worden betaald voor een brood van 8 ons. De geldhoeveelheid nam groteske vormen aan. De mark zakte op de internationale valutamarkten elk uur dieper weg, terwijl de prijzen omgekeerd evenredig stegen. Hier was dus sprake van een hyperinflatie. [Waar een normale inflatie een prijsstijging van enkele procenten per jaar behelst, kent hyperinflatie zodanige prijsstijgingen dat de prijzen per dag stijgen. Hyperinflatie kan ontstaan wanneer de centrale bank van een land grote hoeveelheden geld creëert die niet in verhouding staan tot de daadwerkelijke economische groei van het betreffende land. Een overheid van een land kan besluiten tot het creëren ("bijdrukken") van geld om bijvoorbeeld schulden af te lossen of om de salarissen van ambtenaren te kunnen betalen. Andere mogelijke oorzaken van hyperinflatie zijn bijvoorbeeld speculatie en het wegvallen van vertrouwen in een munt. Er bleef in de Weimar republiek verzet bestaan over de extreem hoge herstelbetalingen. Aan het einde van de twintiger jaren verscheen een Oostenrijker ten tonele, die in WOI had gediend als militair. Hij bracht het tot korporaal en voor zijn heldhaftig optreden werd hij gedecoreerd. De man heette Adolf Hitler, een politicus die de leider werd van de NSDAP (Arbeiderspartij). Hij veranderde Duitsland in de dertiger jaren, van een beginnende democratie, de Weimar republiek, in een totalitaire staat. Zijn gezag werd ondersteund door de wapenindustrie weer aan het werk te zetten, wat door de geallieerden was verboden. Duitsland maakte weer wapentuig, onder meer dikke Bertha's, tanks, munitie, militaire voertuigen, marineschepen en vliegtuigen. VW werd opgericht en Duitsland legde autobahnen aan tussen de grote Duitse steden. Het gevolg was dat iedere Duitser weer een baan en inkomen had. Hitlers streven om de vernederingen van de Vrede van Versailles (1919) voor Duitsland ongedaan te maken resulteerden in 1939 in WOII. Deze oorlog duurde van 1 september 1939 tot 8 mei 1945. Niet alleen Duitsland maar heel Europa was één grote puinhoop. Duitsland zelf, dat na de Tweede Wereldoorlog kampte met gigantische staatsschulden, heeft ervaren hoe belangrijk kwijtschelding is voor een hervatting van het normale economische leven. De schuldreductie van meer dan 110 miljard DM – officieel een uitstel van betaling tot sint-juttemis – tijdens de Londense conferentie van 1953 heeft de Duitse economie gered. Dan zou je toch denken dat de Duitsers weten wat ze in Griekenland hebben aangericht en dat de Grieken daar, met de eisen van de trojka, nooit uit zullen komen. En de schuld ligt bij Europa zelf. Wie gaat er €320 mrd lenen aan een land in grote problemen dat nu zit opgescheept met een emu-schuld van 176% bbp.

Er rijzen twijfels over de wijze waarop de vergadering van de eurogroep maandagmiddag is geleid door de Nederlander Dijssel en de uitspraken die hij na afloop van de relatief korte vergadering heeft afgelegd. De uitslag stond, als het ware, bij voorbaat al vast: Griekenland moet buigen. Athene moet akkoord gaan met het Europese ultimatum van verlenging van het leningenprogramma op de door ons (trojka) vastgestelde voorwaarden. Dijssel zei naar afloop van de bijeenkomst rond de klok van zeven dat de eurogroep 'eenstemmig' was geweest over de eerste stap die gezet moet worden in de oplossing van de Griekse kwestie. Dit is het standpunt dat Berlijn de laatste weken, vrijwel dagelijks, naar buiten heeft gebracht. Daarna wordt Dijssel wat schimmig als hij zegt dat als de Grieken onze voorwaarden herbevestigen, wij bereid zijn naar de 'bestaande flexibiliteit' te gaan kijken, waarbij de strenge voorwaarden voor de opgelegde hervormingen en overheidsfinanciën niet versoepeld worden. Waarover praat Dijssel? Het advies van Dijssel aan Athene was: terugkomen van de halsstarige houding en je lot accepteren. Varoufakis had harde kritiek op het optreden van Dijssel, als voorzitter van de eurogroep. Hij zou een concept-slotverklaring van EU-commissaris Pierre Moscovici, socialist, met in zijn portefeuille economische en financiële zaken, belastingen en douane-unie, waar Varoufakis zich wel in had kunnen vinden, van tafel gehaald. De Grieken willen niet langer worden behandeld als slaven in een kolonie, maar als gelijkwaardigen. Volgens bronnen in Brussel waren er meerdere documenten ter tafel, die onbehandeld bleven. Een vraag waarop ik geen antwoord heb is waar het document is gebleven van een commissie van wijze mannen die, op verzoek van de 28 regeringsleiders, een analyse zouden maken over de werkelijke verschillen tussen de trojka en de nieuwe Griekse regering. Dijssel heeft wel gesproken over uninamiteit over het beleid, maar ik heb toch zo mijn bedenkingen of alle andere 18 eurolanden éénstemmig waren over 'het buigen of barsten' scenario van Dijssel en Schäuble. Met name de starre houding van de Duitsers verbaast mij sterk.

Griekenland heeft donderdag toch besloten om een verlenging van de bestaande kredietovereenkomsten met de eurozone voor een periode van zes maanden te accepteren. De links-radicale Griekse premier Alexis Tsipras wil deze verlenging echter los zien van het in zijn land gehate project van noodkredieten. Hij wil de verlenging gebruiken om een andere regeling te treffen. De Europese geldschieters en het IMF dwingen het land sinds 2010 tot draconische bezuinigingen, die voorlopig wel doorgang moeten vinden, zo eisen de overige eurolanden. Het Griekse verzoek zou gebaseerd zijn op een voorstel van eurocommissaris Moscovici (Monetaire Zaken) dat maandag nog van tafel werd geveegd door Dijssel. Onder dat voorstel krijgen de Grieken meer ruimte om te schuiven met bezuinigingsmaatregelen, mits het eindresultaat hetzelfde is. De Grieken komen wel hun verplichtingen na en draaien bestaande maatregelen niet terug. Ook zorgen ze dat ze een begrotingsoverschot hebben. De winst voor de Grieken is dus dat ze niet exact de huidige voorwaarden hoeven te accepteren, maar een klein beetje kunnen schuiven met de maatregelen. In het Griekse parlement in Athene heeft premier Alexis Tsipras zich nog hard opgesteld tegenover de eisen van de overige eurolanden om zich te houden aan de oude afspraken. „We laten onze niet chanteren.” De angst om zonder geld komen te zitten lijkt nu toch grote geworden. Volgens diplomaten zullen de Grieken moeten buigen voor de eisen van de overige eurolanden. In het parlement verklaarde Tsipras dat hij zich wil houden aan zijn eigen verkiezingsprogramma, eerder genomen bezuinigingsmaatregelen worden teruggedraaid. Ook mogen de Grieken achterstallige belasting in 100 termijnen gaan terugbetalen. Loonsverhogingen worden ook weer mogelijk. Bovendien zal er een wetsvoorstel worden ingediend dat voorkomt dat mensen hun huis kunnen worden uitgezet. Het lijkt nu allemaal ’water under the bridge', zonder instemming van de EU mogen de Grieken geen maatregelen uit het lopende programma terugdraaien tenzij ze een gelijkwaardige vervanging bieden.

Het steunprogramma van Griekenland wordt verlengd. Dat hebben de ministers van Financiën van de negentien eurolanden (de eurogroep) gisteren afgesproken in Brussel. Dat kondigde eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem na afloop van het extra overleg aan. Het programma wordt met vier maanden voortgezet. De voortekenen waren al gunstig nadat in Brussel uitlekte dat tijdens vooroverleg eerder op de dag hoofdrolspelers het eens waren geraakt over een concepttekst. De vergadering begon daardoor met uren vertraging. De verlenging van het huidige, maar snel aflopende hulpprogramma, was vooral voor Duitsland nog te vaag en Berlijn wees die dan ook af: NEIN. Griekenland moet de eerder gemaakte afspraken gewoon nakomen, was het standpunt van Berlijn. Veel eurolanden sloten zich daarbij aan. De nu gesloten deal is een „in principe” afspraak. Athene moet uiterlijk maandag een lijst aanleveren met de te gaan nemen hervormingsmaatregelen. De experts van de geldschieters zullen die dan beoordelen, maakte EU-commissaris Valdis Dombrovskis (de Euro) via Twitter bekend. Dan zou het besluit formeel genomen kunnen worden, ware het niet dat de EU, het IMF en de ECB, zich aan de Griekse voornemens moeten committeren. Ook moeten alle 19 eurolanden voor het einde van deze maand met het plan instemmen, waaronder 4 parlementen, waaronder het Duitse en Nederlandse. Vervolgens moeten de hervormingen uitgewerkt gaan worden. Dat zal pas eind april gereed zijn en dan volgt de definitieve goedkeuring en de uitbetaling van bevroren geld. Eind juni loopt dit contract dan weer af. Er kan dus nog van alles gebeuren in de tussenliggende periode. Eurogroepvoorzitter en minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem kreeg pluimen voor het bereiken van het akkoord over de Griekse schuldenproblematiek. De Griekse minister van Financiën Yanis Varoufakis bedankte Dijsselbloem voor „de fantastische manier waarop hij de eurogroep aanstuurde naar dit akkoord”. Ook EU-Commissaris Pierre Moscovici (Economische en monetaire zaken) en de baas van het Internationaal Monetair Fonds, Christine Lagarde hadden lovende woorden over het harde werk van Dijsselbloem om tot een oplossing te komen. Na twee eurogroep-vergaderingen die niet leidden tot een oplossing, was dit extra overleg in Brussel cruciaal. Voorafgaand aan het overleg plande Dijsselbloem dan ook meerdere voorgesprekken met een aantal hoofdrolspelers, onder wie Varoufakis, Lagarde en de grootste kwelgeest voor de Grieken, Duitse minister Wolfgang Schäuble. Het bleek een goede zet: Duitsland en Griekenland wisten een akkoord te bereiken over een concepttekst, die daarna aan alle ministers van de eurogroep werd voorgelegd. Wolfgang Schäuble, denkt dat de overeenkomst die met Griekenland is gesloten over een verlenging van het steunprogramma een basis biedt voor verdere vooruitgang. Hij gaf aan in te stemmen met het plan als aan de criteria wordt voldaan door de Grieken. De eurogroep heeft nu de duidelijkheid die was gewenst, aldus Schäuble. Griekenland mag naar eigen zeggen de doelstelling voor het begrotingsoverschot voor dit jaar loslaten, dat zegt minister Yanis Varoufakis. De eurolanden en het IMF hadden Griekenland opgedragen het zogeheten primaire overschot op hun begroting (waarin rentelasten niet meetellen) dit jaar te laten toenemen tot 3% en in 2016 te laten groeien naar 4,5%. Volgens de Grieken wordt het uiteindelijke doel, een verlaging van de Griekse staatsschuld naar een houdbaar niveau, ook al bereikt met een overschot van 1,5% en dus wilde Athene af van die doelstelling. In de uitgegeven verklaring staat dat de eurolanden rekening zullen houden met de economische situatie van dit jaar bij de evaluatie van de eerder gemaakt budgettaire doelstellingen. Ik begreep ook van Dijssel dat de Griekse banken overeind gehouden worden de ECB. De meeste Griekse oppositiepartijen zijn tevreden met het akkoord dat in Brussel werd gesloten over verlenging van het Griekse steunprogramma. „Het ergste is afgewend. En dat is het positieve” liet de conservatieve partij Nea Dimokratia weten. De Pro-Europese partij To Pitami verklaarde dat „het nachtmerriescenario van terugtrekking uit de eurozone is afgewend”. De socialistische Pasok noemde de afspraak het „einde van de illusies” van de regering van premier Alexis Tsipras. De Griekse communisten van de KKE noemen de afspraak slechts een voortzetting van de bezuinigingsprogramma's. „We hebben een grote stap gezet. We laten de opgelegde bezuinigingen, de economische reddingsoperaties en de trojka achter ons”, aldus Tsipras. „We hebben de slag gewonnen, maar niet de oorlog. De moeilijkheden, de echte moeilijkheden komen nog”, stelde de premier. Het statement van Tsipras lijkt haaks te staan op de beloften die Griekenland deed in Brussel. Toen zegden de Grieken toe niet te tornen aan eerdere bezuinigingen en niets terug te draaien zonder overleg met de geldschieters. Ook beloofde het noodlijdende land te streven naar „diepe en structurele bezuinigingen en hervormingen”. In ruil werd het steunprogramma aan Griekenland voor slechts vier maanden verlengd. Het tot stand gekomen akkoord in Brussel is voor beide partijen 'een kat in de zak'. Europa maakt zich blij met de illusie van een overwinning en de Grieken denken op deze wijze te kunnen overleven. Europa zal uiteindelijk tot de conclusie komen dat je van een kale kip niet kunt plukken en als je wilt dat de Grieken hun schuld kunnen blijven terugbetalen zal Europa een positieve bijdrage daarvoor moeten leveren. Wat Schäuble heeft afgedwongen zal tegen Europa gaan werken. Griekenland heeft geen schone lei, maar is wel het slachtoffer van het beleid van de Muntunie. Ik heb in eerdere blogs dat al eens geduid: 'wij zijn jullie vrienden in goede en in slechte tijden'. De eurogroep heeft ervoor gekozen om Athene zwaar onder druk te houden, maar het resultaat zal zijn dat zij de deksel op de neus zullen krijgen. de ketel op de kop zullen krijgen. We verliezen daardoor kostbare tijd en de schulden (en dus ook de verliezen) lopen steeds verder op. Het Griekse volk was, 6000 jaar geleden, al een beschaafd volk in de Klassieke Oudheid, met grote denkers als Plato en Aristoteles. Later treedt de stichter van het Epicurisme op de voorgrond: Epicurus (341 – 270 v.C.) Anders dan bij de andere hellenistische stromingen, is de inhoud van zijn filosofie goeddeels bepaald door zijn stichter zelf. Hij heeft talloze werken geschreven over de wereld en de natuur, paradoxalerwijs in de overtuiging dat het hierbij niet om de waarheid gaat, maar om het effect dat deze opvattingen kunnen uitoefenen op mensen. De filosofie heeft uiteindelijk als enig doel het menselijk geluk. De oudere Grieken voelen zich nog altijd een Hellenistisch (trots) volk, die anders denken en handelen dan de veel modernere opvattingen in het Westen. Daar ligt een groot cultureel verschil, wat afgelopen week aan de oppervlakte kwam. Grieken praten over voornemens, streefgetallen, niet over harde data. Dat is deze week ook duidelijk geworden in de stellingnames binnen de eurogroep. De Grieken stellen dat na 5 jaar trojkabeleid van hervormingen en bezuinigingen Griekenland alleen maar verder is weggezakt in de modder. Met als conclusie 'dat ze op deze wijze niet door moeten gaan'. Maar de andere 18 eurolanden waren daar niet gevoelig voor. Doorgaan op de ingeslagen weg want wij willen ons geld terug met rente. De eurogroep staart zich blind op een illusie, die nooit meer gerealiseerd kan worden. Dit eurogroep beleid, waarvoor Dijssel werd bejubeld, wordt een complete mislukking. Griekenland kan niet, nog verder worden leeggeroofd. Er moet een herstart worden gemaakt van waaruit Europa en Griekenland samen verder kunnen. De werkelijkheid is dat Europa al het geld dat aan de Grieken is geleend om de schulden aan de banken te kunnen terugbetalen nooit meer in zijn geheel kan worden terugbetaald. De Europese politiek moet die boodschap naar de belastingbetalers brengen, maar daar zijn veel politici te laf voor. Er loopt nog een ander onafgewerkt dossier tussen Duitsland en Griekenland. Een zaak waar de Duitsers niet op willen worden aangesproken. Dat is de roof in de Tweede Wereldoorlog van de goudvoorraden in de kluis van de Griekse Centrale Bank door het Nazi-regime. Mogelijk liggen delen hiervan nog in Zwitserse kluizen, maar niet op naam van de Grieken. Griekenland legt al jaren een claim bij de Duitsers neer op een paar honderd ton roof goud uit de Nazi-tijd, waaraan een waarde kan worden toegekend van $3,4 mrd. Met een opgedrongen staatsschuld van €320 mrd heeft Griekenland hier een punt en zou er van officiële zijde nagedacht moeten worden over goud in relatie tot het wegstrepen van schulden. Meer informatie over goud is te lezen op http://langleveeuropa.nl/tag/goud/ maar schrik niet van de informatie, die daar te lezen is. Tot slot over het vrijdag afgesloten contract in Brussel. De Grieken hebben nu de sleutel in handen gekregen met betrekking tot de uitvoering van de opgelegde sancties. In de zomermaanden moet Griekenland de geldschieters €6,4 mrd terugbetalen. Er zit nog €1,8 mrd in de pot bij het EFSF en waar moeten de Grieken het resterende deel vandaan halen? Europa zal dat dan toch nog even moeten gaan voorschieten. Er is maar één optie: de Griekse economie moet weer op de rails gezet worden en de schuldenpositie moet worden geherstructureerd (delen moeten kwijtgescholden worden). Alle andere opties zijn niet realistisch. Wat hier dringend nodig is zijn wijze mannen en vrouwen, die knopen moeten doorhakken.

Hoe groot zijn de staatsschulden binnen de eurolanden. De grootste schuld hebben de Duitsers €2.159.467 (78,4% bbp); Italië €2.069.841 (131,9% bbp); Frankrijk €1.949.475 (95,3% bbp); Spanje € 966.181 (98,3% bbp); Nederland €441.039 (73,6% bbp); België €413.246 (106,4% bbp) en Griekenland €319.133 (176,3% bbp). (bron: DFT)

De eurolanden hebben zowel in december als in heel 2014 een forse stijging van het overschot op de handelsbalans gerealiseerd. Volgens een eerste raming kwam het handelsoverschot in december vorig jaar uit op €24,3 mrd. Dat is bijna een verdubbeling ten opzichte van de €13,6 mrd in december 2013. Over heel 2014 bedroeg het overschot €194,8 mrd, tegen €152,3 mrd een jaar eerder. In de gehele Europese Unie van 28 landen werd in december een overschot gemeten van €12,4 mrd, een stijging met €4,3 mrd. Over heel 2014 halveerde het overschot echter ruimschoots, van €51,8 mrd in 2013 tot €24,2 mrd. Nederland had met €57,5 mrd het op één na hoogste EU-overschot na Duitsland, dat de kroon spande met €201,8 mrd. Wat tegenvalt is dat de cijfers over heel 2014 zeer teleurstellen. Het stabiliteits- en groeipact beperkt de handelsoverschotten van de Noordelijke EU-lidstaten versus de veel zwakkere Zuidelijke. Maar niemand houdt zich eraan.

De Duitse economie groeit dit jaar waarschijnlijk aanzienlijk sterker dan eerder werd gedacht, zegt de Bundesbank. Maar de onzekerheid schuilt in het woord 'waarschijnlijk'.

Na een krimp van 5 jaar trekt de verkoop in de detailhandel in Nederland weer aan. Er werd vergeleken met een jaar eerder 1% meer verkocht. De omzet steeg ½%, want de prijzen zijn wel lager dan een jaar eerder. Met name december was een goede maand. De non-foodwinkels toonden in 2014 een herstel, zoals drogisterijen, bouwmarkten en consumentenelektronica. Ook supermarkten deden het beter. Na drie jaar van krimp werd er vorig jaar 1,3% meer verkocht aan voedings- en genotsmiddelen. De grootste groei is nogal altijd bij internetwinkels en postorderbedrijven: die groeiden 10%.Winkels in huishoudelijke artikelen, bovenkledingwinkels en textielsupermarkten verloren nog wel omzet, maar de daling was kleiner dan in voorgaande jaren. Een toelichting: de omzet in 2014 steeg met een half procent, omdat de prijzen lager waren dan in 2013. Dus er werd meer volume gedraaid.

Over het zorgenkind V&D adviseerde de rechter dat de directie en de vakbonden binnen 2 dagen met een oplossing moeten komen voor het loonconflict. Zo niet dan spreekt de rechter maandag zijn oordeel uit. Volgens V&D zijn 3500 medewerkers met het loonoffer akkoord. Er werken er 5000. Er was geen onderbouwing voor het cijfer. Zonder loonsverlaging gaat V&D failliet, zo werd herhaald. In vier jaar moeten de lonen 10% omlaag. Met de dreiging van een loonoffer van nu van ca 6%, wat neerkomt op een loonsverlaging van tussen de €200 tot €300 per maand, krijgt het personeel van V&D aandelen aangeboden. Daarmee kwam V&D tijdens het kort geding op de proppen. Het was voor de vakbonden een totale verrassing. Zij verwachten dat er binnenkort een concreet uitgewerkt voorstel van V&D hun kant op komt. De vakbonden zijn niet tot een deal gekomen met V&D.

Een verdere individualisering van de pensioenen zal desastreus uitpakken. Deze vrees uiten de koepelorganisaties van gepensioneerden KNVG en NVOG na lezing van het vastgestelde advies van de Sociaal Economische Raad (SER) om het pensioenstelsel drastisch te hervormen. Beide organisaties maken zich grote zorgen over het advies, dat wil kijken naar mogelijk verdere stappen op weg naar individualisering van de pensioenen. Daarbij zou iedereen een eigen pensioenpotje moeten gaan opbouwen. Dat 'maatwerk' is nodig omdat het bestaande collectieve systeem, met een gegarandeerde pensioenuitkering, niet meer te betalen is, stelt het adviesorgaan van vakbonden, werkgevers en onafhankelijke deskundigen. „Individualisering betekent dat mensen in de toekomst hun eigen pensioen moeten regelen door zelf te beleggen. Dat zal ongetwijfeld goed uitwerken voor mensen met een grote kennis van financiële aangelegenheden”, aldus de organisaties van gepensioneerden, „maar desastreus voor de mensen die deze kennis niet hebben. En dat zijn toch de meeste Nederlanders.” Volgens de organisaties wordt 'de kenmerkende Nederlandse solidariteit' daarmee losgelaten; het elkaar steunen in goede en slechte tijden. „Het betekent ieder voor zich. Maar zo'n individualisering houdt grote risico's in voor zowel jong als oud”, aldus de koepelorganisaties van gepensioneerden met 300.000 aangesloten leden. KNVG en NVOG zijn niet tegen hervormingen, maar vinden het belangrijk dat de drie pijlers van het pensioen (verplichtstelling, collectiviteit en solidariteit) gehandhaafd blijven. Met kleine aanpassingen kan het huidige pensioenstelsel behouden blijven, vinden de organisaties van gepensioneerden. Ik bevestig nog maar eens mijn eigen mening hierover: als het beginsel van collectiviteit wordt losgelaten ontstaat er in de samenleving een chaos met grote gevolgen voor ouderen, die op hun pensioenleeftijd komen te zitten met een veel te laag inkomen. Privatisering van het pensioenstelsel (verzekeraars en pensioenadviseurs zullen dit niet met mij eens zijn) wijs ik in alle toonaarden af.

Aan de pomp betaal ik nu €1,219 voor een liter diesel. Enkele weken geleden was dat nog €1,169.

De verkoop van het genationaliseerde Vivat aan de Chinese verzekeraar Anbang is goed nieuws voor de miljoenen polishouders bij Vivat, het vroegere Reaal verzekeringen, zegt minister Jeroen Dijsselbloem van Financiën in een toelichting op zijn besluit om Vivat te verkopen. ,,Het bedrijf wordt gered en de Chinese verzekeraar steekt er fors nieuw geld in. Dat betekent dat de 4000 medewerkers weer een toekomst hebben en de miljoenen polishouders met veel meer zekerheid een eventuele uitkering tegemoet kunnen zien''. In totaal heeft Vivat 6 miljoen polissen in beheer. De minister had bij de verkoop van Vivat wel te maken met een ,,grote tegenvaller'' van €700 mln, als gevolg van een boekhoudfout binnen Reaal eind jaren negentig. Dit lijk uit de kast werd pas duidelijk, ruim nadat Dijsselbloem SNS Reaal in februari 2013 voor 3,7 miljard had genationaliseerd. Reaal stond bij de nationalisatie in de boeken voor €2,4 mrd. Financiën schatte Reaal destijds in op €1,1 mrd, maar nu wordt het verkocht voor €150 mln. Behalve de tegenvaller van 700 miljoen als gevolg van de fout in de boekhouding, waren er ook nog andere oorzaken – zoals een lage rente – die de waarde van Reaal fors hebben doen dalen. Die laatste opmerking is terecht. Alle andere informatie bevestigt dat de overheid een kat in de zak heeft gekocht bij de nationalisatie van SNS/Reaal. Op een rijtje: de boekhoudkundige waarde van Reaal bedroeg €2.400 mln, de intrinsieke waarde werd door Financiën geschat op €1.100 mln, een verlies van €1.300 mln. De opbrengst nu bedraagt €150 mln, een nieuw verlies van €950 mln.

Het opschoonproces bij de banken zou nu langzamerhand wel achter de rug zijn, hopen wij. Maar of dat ook het geval is, daarover twijfel ik nog altijd. Neem de verdubbelde jaarwinst van €1,1 mrd bij de staatsbank ABN/Amro. De marktpartijen spreken lovende woorden over het behaalde resultaat, ook Dijssel. Maar waar komt die winst vandaan. Hoe wordt de consument bij deze staatsbank behandelt. Als een melkkoe? Neem het actuele tarief voor een woninghypotheek, onder gebruikelijke voorwaarden, met een vaste rente van 10 jaar: 3,10%. Voor geld dat 10 jaar bij De Bank wordt vastgezet wordt een depositorente betaalt van 1,1%. Dat is een stevige marge. Nog veel erger is het tarief voor rood staan bij deze bank in relatie tot de rente op spaargeld. Dat stel ik op 1%. Voor rood staan ga uit van een maximaal bedrag van €1000. De kredietrente daarvoor bedraagt 14%, maar dat is niet alles want als daarbij ook nog kosten worden geteld wordt dat 16,2%. Ik onthou mij van een kwalificatie daarover, maar wat meer concurrentie op deze markt is zeer wenselijk. Overigens ligt de kern van deze extreem hoge marges bij het rentebeleid van de ECB, die streeft naar negatieve rentetarieven. De Frankfurter Allgemeine Zeitung schrijft daarover dat spaarders wereldwijd ruim €100 mrd per jaar verliezen doordat de rente op spaarrekeningen lager is dan de inflatie. Volgens de krant is inmiddels in 23 landen sprake van een negatieve rente. Dat betekent dat de koopkracht van een bedrag na een jaar op een spaarrekening inclusief rente lager is dan op de dag dat het geld werd weggezet. In Duitsland verliezen spaarders jaarlijks ruim €10 mrd. De lage rente, van de centrale banken, is bedoeld om de kwakkelende economie vooruit te helpen. Als banken de lage rente doorberekenen aan hun klanten wordt het goedkoper om geld te lenen, wat de bestedingen van consumenten en de investeringen van bedrijven kan stimuleren. Zo zou het kunnen werken, maar het is zeer de vraag of banken deze conversieslag ook maken. In ieder geval niet door iedereen. Rentederivaten, ook wel renteswaps geheten, is een financieel product dat door banken werd verkocht als een product dat kopers zou beschermen tegen de gevolgen van een stijgende rente. Laat ik niet moeilijk doen, dat zou juist zijn geweest als de rente omhoog zou zijn gegaan. Niemand had er dan geklaagd, behalve dan de tegenpartijen, veelal banken, die die risico's op zich genomen hebben. Als de ECB morgen besluit de rente te gaan verhogen tot >4% zijn de problemen voor veel bezitters van renteswaps voorbij. Wellicht verdienen zij er ook nog wat aan. Maar die aanname is, op dit moment, niet realistisch. Het grootste probleem is dat veel rentederivaten zijn verkocht zonder dat de, veelal, kleinere ondernemers voldoende kennis van zaken hadden over de werking van dit product. Daarbij kwam dat ook onder de accountants weinig kennis van zaken aanwezig was. Nog erger, veel bankmanagers die het product aan de klant moesten brengen, waren onvoldoende geschoold om de klanten de voor en tegens duidelijk uit te leggen. Als ze dat wel hadden gekund en ook hadden gedaan dan was er nauwelijks een product verkocht. Maar de accountmanagers werden geïnstrueerd het product neer te zetten als innoverend en heel geschikt als bescherming tegen stijgende rentetarieven. Over een negatieve marktwaarde, die kon ontstaan als de rente niet zou gaan stijgen maar ging dalen, en de gevolgen die dat voor klanten kon opleveren, werd veelal gezwegen. Achteraf zeggen kopers nu dat ze getekend hebben omdat ze vertrouwen hadden in de bank en de medewerkers van die bank, die hen het product adviseerde te kopen [soms ook als eis stelde bij de verlening van een krediet(verhoging)]. Nederlandse banken zijn beducht voor schadeclaims van 17.000 mkb’ers aan wie ze voor € 26 mrd aan rentederivaten hebben verkocht, dat ze justitie minister Opstelten hebben verzocht hen te vrijwaren voor een groepsclaim. In plaats daarvan willen de banken aansprakelijkheid geval per geval voorleggen aan het financiële klachteninstituut Kifid. Inmiddels heeft de stichting Renteswap Rabobank aansprakelijk gesteld en bereidt een groepsclaim voor. Hetzelfde geldt voor ABN Amro, ING, Deutsche Bank, SNS Bank en FGH Bank (onderdeel Rabo Vastgoedgroep). De Nederlandse Vereniging van Banken heeft ondertussen gereageerd op een 'position paper', een document afkomstig van lobbyisten van de banken over rentederivaten en stelt dan ‘de dienstverlening van banken is er op gericht om klanten voldoende kennis te bieden zodat ze goed geïnformeerd een rentederivaat als onderdeel van hun financiering kunnen afsluiten.’ Het is echter de vraag of het voor ondernemers verstandig is op deze ‘kennis’ af te gaan, want uit nadere inspectie blijkt dat de juistheid van de informatie, die als sinds mei van dit jaar wordt verspreid, twijfelachtig te noemen is. De beweringen van de NVB – overgenomen door staatsbank ABN Amro – zijn op zijn minst onvolledig. Dat wringt, nu het moeilijk voor te stellen is dat banken zich in zulke zaken vergissen en de schade veroorzaakt door rentederivaten onder het MKB groot is. Inmiddels heeft dat geleid tot een flinke affaire die duizenden ondernemers aangaat en regelmatig krantenkoppen scoort. De redenen daarvoor zijn onder andere dat deze innovatieve bancaire producten inmiddels een stortvloed aan rechtszaken teweeg brengen en dat de Autoriteit Financiële Markten (AFM) besloot om er een onderzoek naar in te stellen. (bron: ftm.nl) Inmiddels is er een uitspraak van de Rechtbank in den Haag over de zorgplicht met betrekking tot de risico's van renteswaps.

Rabobank schond die zorgplicht door een vastgoedonderneming niet te waarschuwen ervoor. Daarnaast had bank om onderpand moeten vragen toen de derivaten onder water kwamen te staan. Dat heeft de rechtbank besloten in een deze week gepubliceerd vonnis.

Met deze uitspraak komt er eindelijk wat meer duidelijkheid over een van de meest vage maar essentiële kenmerken van rentederivaten: de onderpandverplichting (of ‘marginverplichting’). Tot verrassing van veel ondernemers blijkt dat de onderneming de bank allerlei zekerheden moet verschaffen, op het moment dat een rentederivaat een zogeheten negatieve marktwaarde krijgt. Die ontstaat als de rente daalt tot onder het niveau van de vaste rente die is afgesproken met de bank. De uitspraak van de Rechtbank loopt niet parallel met de stelling van Dijssel in de Tweede Kamer dat ‘niet-professionele MKB-ondernemingen in de regel geen onderpand- of bijstortverplichtingen hebben gedurende de looptijd van het rentederivaat bij een negatieve marktwaarde. Dit omdat bij deze MKB-ondernemingen rentederivaten enkel in combinatie met een lening zijn afgesloten. Op deze laatste rust al onderpand, waardoor het voor de bank niet nodig is om nog aanvullende zekerheden te vragen.’ De vraag is wat de minister verstaat onder ‘niet-professionele MKB-ondernemingen' en wat het verschil is met ‘professionele MKB-ondernemingen'. Het gaat voor drie banken, ABN Amro, Deutsche Bank en Rabobank, om schadeclaims in de orde van grootte van vele miljarden euro's. Ook voor de vervolgschade die bedrijven hebben geleden door de uitwinning van de zogenaamde bijstortverplichting. Deutsche Bank en Banco Santander scoren dit jaar mogelijk een onvoldoende in de 'stresstest' van de Federal Reserve bij hun Amerikaanse onderdelen. Deutsche Bank Trust zou wel over voldoende bufferkapitaal beschikken, maar er zouden tekortkomingen zijn in 'de kwaliteit van de bedrijfsvoering'. De bank is al bezig aanpassingen door te voeren over de manier waarop het omgaat met zaken als wet- en regelgeving, risicobeheersing en het naleven van gedragsregels. Het Amerikaanse onderdeel van Santander haalt de test waarschijnlijk om dezelfde reden niet. Voor het Spaanse Santander zou het de tweede keer zijn dat het een onvoldoende scoort bij de test van de Amerikaanse centrale bank. Voor Deutsche Bank Trust is het voor de eerste keer. „Deutsche Bank Trust, dat minder dan 5% van de totale activa van Deutsche Bank vertegenwoordigt, heeft graag meegedaan aan de test”, zei een woordvoerster van Deutsche Bank in New York. „We zullen de resultaten weten als de Federal Reserve op 5 maart en 11 maart de uitslagen bekendmaakt.” De Federal Reserve en Santander wilden niet reageren.

Het is niet voor de eerste maar zeker ook niet voor het laatst dat ik aandacht vraag voor de kwaliteit van een aantal liberale bewindspersonen. Zo namen Rutte en Zijlstra het 2e Kamerlid van de VVD Mark Verheijen in bescherming toen het NRC naar buiten kwam met het bericht dat deze volksvertegenwoordiger foute declaraties had ingediend toen hij nog gedeputeerde was in Limburg. Het zou gaan om frauduleus declareren van enkele duizenden euro's. De VVD top verwees naar het NRC dat een futiliteit had opgeblazen. Er is nu ook aangifte tegen Verheijen gedaan vanwege een ernstige vorm van smaad, waarover een strafrechtelijk onderzoek gaat worden opgestart. Ook wordt zijn naam genoemd in een zaak tegen projectontwikkelaar Piet van Pol, die terecht staat voor corruptie over een aanname van ruim €10.000 als smeergeld. Uit een peiling van Maurice de Hond blijkt dat ook als blijkt dat VVD'er Mark Verheijen zich niet schuldig heeft gemaakt aan corruptie, hij toch niet moet terugkeren in de Tweede Kamer. Dat vindt bijna de helft van de Nederlandse kiezers (48 procent). Een frauderende volksvertegenwoordiger met declaraties hoort niet in de politiek thuis. 62% van de VVD'ers deelt dit standpunt niet. Los daarvan blijf ik een aantal VVD-bewindspersonen uit dit kabinet aangeven als 'vervangbaar': de premier is een man zonder visie die zijn dagen slijt met het uitvoeren van achterstallig onderhoud, Opstelten is te oud, Kamp is ijzerenheinig in economische zaken (in Groningen met het aardgas in relatie tot de schade van aardbevingen, verder gaat hij in 2017 nadenken of hij in 2020 de saldering van teruggeleverde stroom van zonnepanelen fiscaal anders gaat belasten [nu krijgen particulieren voor teruggeleverde stroom dezelfde prijs als de afgenomen stroom van de energieleverancier. In de praktijk is dat ca 21,3 cent per KwU, Blok zou daar de fiscale voordelen vanaf willen halen, waardoor de terugleverprijs wel kan teruglopen naar een cent of zeven. Daarmee zou Kamp het hele zonnepanelenproject voor particulieren (als bijdrage aan een duurzamer energiebeleid, de nek omdraaien)], Blok heeft te weinig kennis van zaken, Teeven handelt inhumaan en Schippers blijft een twijfelgeval.

Slotstand indices 20 februari 2015/week 8: AEX 469,85; BEL 20 3.624,70; CAC 40 4.830,90; DAX 30 11.050,64; FTSE 100 6.915,20; SMI 8.892,17; RTS (Rusland) 910,42; DJIA 18.140,44; NY-Nasdaq 100 4.443,053; Nikkei 18332,30; Hang Sen 24832,08; All Ords 5845,60; €/$ 1,1381; goud $1.203,90; dat is €33.984,11 per kg, 3 maands Euribor 0,048%, 10 jarig Staat 0,443%.

Dit bericht is geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink.