UPDATE21012012/97

Prof Tissen schrijft deze week in zijn column over de 'de bom staat op barsten'. De column staat hier: het voortbestaan van de € hangt aan een zijden draadje.

VPRO/Tegenlicht was deze week gewijd aan de Agenda 2012, een vooruitblik op wat ons te wachten kan staan. Er komen drie man aan het woord: de kapitalist Jim Rogers, de socialist Daniel Cohn-Bendit en de wetenschapper Ha-Joon Chang. Een Amerikaan, een Groene Europeaan en een Koreaanse econoom, hoogleraar aan de universiteit van Cambridge. Jim Rogers, de superinvesterder, de man die in januari 2008 aankondigde dat Amerikaanse banken failliet zouden gaan en later zei dat het moment naderde waarop Europa niet meer van zins zou zijn om zwakke eurolanden blijvend te steunen. Hij zei ook dat deze ‘landencrisis’ ernstiger zou uitpakken dan de kredietcrisis. En dan Daniel Cohn-Bendit, rasprovocateur van het eerste uur, maar ook Europees parlementariër met vraagstukken van solidariteit en duurzaamheid hoog op de agenda. Hoe kijkt hij aan tegen de jongste ontwikkelingen, de Euro en op Europa, het democratisch tekort en de zoveelste machtsgreep van ‘de markt’? De derde gast is de van origine Koreaanse econoom Ha-Joon Chang, de auteur van het boek 23 dingen die ze je niet vertellen over het kapitalisme. Hij betoogt dat de vrije markt niet bestaat, financiële markten niet meer maar minder efficiënt moeten worden en dat je voor goed economisch beleid geen goede economen nodig hebt. Volgens Chang is het ook een mythe dat een vrije markt en vrijhandel landen per definitie welvaart brengen. Dan stelt zich de vraag of onze Europese Unie daarmee op het verkeerde economische fundament is gebouwd? We willen weten hoe de gasten denken over de kwestie van de neuro versus de zeuro, de rol van de rating agencies in het maatschappelijk bestel en uw en onze toekomst. De hele docu is te zien op http://tegenlicht.vpro.nl/afleveringen/2011-2012/agenda-2012.html Vaste lezers van dit blog zullen niet schrikken over uitspraken die worden gedaan. Maar hen die denken dat alles uiteindelijk wel op zijn pootjes terecht zal komen, worden toch voorbereid op zwaar weer. Op supermarkten die slechts half gevuld zijn en ruilwinkels waar je goederen kunt ruilen tegen voedsel of warmte.

De onderhandelaars van het IIF en de Griekse overheid hadden als opdracht meegekregen voor 23 januari 2012 een oplossing te bereiken over kwijtschelding van Griekse staatsobligaties door de private sector (financiële instellingen in de eurozone). Dat is mislukt. Zaterdag 21 januari 2012 is een delegatie van de bankorganisatie IIF opgestapt . Ze hebben Griekenland verlaten. Het overleg wordt dit weekend telefonisch voortgezet. Het lijkt onwaarschijnlijk dat er voor volgende week een overeenkomst wordt bereikt. Bepaalde zaken zijn erg gecompliceerd, is in de wandelgangen te horen. De onderhandelingen tussen Griekenland en de banken over een kwijtschelding van schulden door obligatiehouders worden dit weekend telefonisch voortgezet. „Het is onwaarschijnlijk dat er voor volgende week een overeenkomst wordt bereikt”, zei een bron rond de onderhandelingen. Een overeenkomst moet ervoor zorgen dat Griekenland in maart niet failliet gaat. Het land staat aan de rand van de financiële afgrond, nadat maandenlang werd geprobeerd de economische situatie van het Zuid-Europese land bij te sturen. Als de schuldeisers ongeveer 100 miljard euro van de Grieken kwijtschelden, kan er daarna een reddingspakket van 130 miljard euro vanuit de eurozone vrijkomen. Griekenland zit in totaal met meer dan 350 miljard euro schuld in de maag.

Het IMF heeft zijn prognoses bijgesteld: De groei van de eurozone is verlaagd van +0,1,1% naar -0,5%. De wereldeconomie gaat dit jaar van +4% naar +3,3%. Italië wordt geconfronteerd met een economische krimp van 2,2% en Spanje met 1,7%. De groei in de VS blijft staan op 1,8%. Politici moeten het vertrouwen herwinnen en de crisis in de eurozone beëindigen, stelt het IMF. De Europese Centrale Bank (ECB) moet zijn ondersteunende beleid daarbij uitbreiden om een verdere achteruitgang van de kredietverlening te voorkomen.

Deze week was er veel slecht nieuws over de pensioenfondsen. Maar er is vandaag ook goed nieuws te melden. De Nederlandse pensioenfondsen zijn nog nooit zo rijk geweest als nu, het geld klotst over de reling. Eind 2011 liep het totale vermogen op tot 875 miljard euro, een record! Een bedrag groter dan ons Nationaal Inkomen. Het jaar 2011 begonnen de gezamenlijke pensioenfondsen met een totaal beschikbaar vermogen van 801 miljard euro. Door de gigantische winsten op de obligatieportefeuilles zijn de fondsen vorig jaar 74 miljard euro rijker geworden, een plus van ruim 9%. Alleen al het laatste kwartaal leverde 40 miljard euro op. Dat blijkt uit voorlopige berekeningen van RTL Z. Het pensioenbezit is de afgelopen tijd verdubbeld en maakt van Nederland een rijk land. Het pensioenvermogen is ruim 140% van ons BNP van 600 miljard euro per jaar en dat is best uniek! Pensioenfonds voor de Zorg (PFZW) heeft de grootste klapper van het jaar gemaakt. Het ‘groene’ fonds met veel jonge werknemers werd maar liefst 11,2 miljard euro rijker. Het fondsvermogen steeg van 99,5 tot 110,7 miljard, een plus van 11,3%. PFZW heeft 31% rendement gemaakt op de obligatieportefeuille en de rente- en inflatieafdekking. De daling van de rente bracht de dekkingsgraad weliswaar naar 97%, maar de kas van de penningmeester is nog nooit zo goed gevuld geweest. Het veel ‘grijzere’ fonds ABP zag zijn vermogen ‘slechts’ toenemen met 9 miljard euro (3,8%) van 237 tot 246 miljard euro. Dat is wel een recordhoogte. Het ABP heeft minder geprofiteerd van rentedalingen dan de andere fondsen, het fonds had minder rentederivaten gekocht. Opvallend ook is dat het noodlijdende metaalfonds PME het bezit heeft zien stijgen met 14%. Het fondsvermogen steeg van 22,6 tot 25,8 miljard euro. PME heeft echter een dekkingsgraad van slechts 90%, het fonds moet daarom in april 2013 6 tot 7% korten op de pensioenen. Het vrij gezonde pensioenfonds voor de medewerkers van de Spoorwegen is dit jaar niet veel opgeschoten in vermogen. Het totale bezit steeg slechts van 10,86 miljard naar 11,18 miljard, een plus van bijna 3%. De deelnemers kunnen overigens opgelucht slapen, de dekkingsgraad is 113%. Het fonds hoeft daarom niet af te stempelen, het zou volgend jaar de pensioenen zelfs kunnen indexeren voor inflatie. Zoekt u een baan, dan zou u conducteur kunnen worden… Shell komt volgende week met de jaarcijfers. Het eigen pensioenfonds zit daarom nu in de ‘silent periode’ en wil het pensioenvermogen niet bekend maken. Het fonds had eind 2010 een vermogen van 17,5 miljard euro met een dekkingsgraad van 123%. De dekkingsgraad is in 2011 gedaald naar 111%, met een ontoereikend vermogen op lange termijn. Derhalve heeft het bestuur besloten de pensioenpremie te verhogen naar 45% van de pensioengrondslag (het salaris min de zogenoemde franchise). De werkgever betaalt 41,6% premie. De werknemer met een salaris tot 77.000 euro betaalt zelf slechts 2%, daarboven 8%.

Iedere maand zal er dit jaar een gerenommeerd bedrijf uit de bouw- en ontwikkelsector het loodje leggen. Deze voorspelling doet Nico Rietdijk, directeur van de Vereniging voor Ontwikkelaars en Bouwondernemingen NVB. De meeste ondernemingen in de branche zijn volgens Rietdijk aan het einde van hun latijn nu de afzet voor nieuwbouwwoningen tot ‘dramatische niveaus’ is gedaald. ‘Ingrijpende reorganisaties’ zijn volgens hem onvermijdelijk.’ Het aantal verkochte nieuwbouwwoningen is gehalveerd ten opzichte de topjaren 2005 en 2006 met alle gevolgen voor ontwikkelaars en bouwers. Ook Wienke Bodewes, voorzitter van de branchevereniging voor ontwikkelaars Neprom, voorziet een ‘dramatisch’ jaar. ‘De kans is zeer groot dat het aantal verkopen van nieuwe koop- en huurwoningen in 2012 verder wegzakt. Dat betekent dat het aantal faillissementen en ontslagen verder zal oplopen.’ Als gevolg van de crisis is de ontwikkelbranche volgens Bodewes, tevens bestuursvoorzitter bij ontwikkelaar Amvest, al gehalveerd qua menskracht.

Het Europese verdrag waarin een strengere begrotingsdiscipline moet worden geregeld, zal uiteindelijk minder ambitieus zijn dan het kabinet had gewild. Dat blijkt uit een brief aan de Tweede Kamer van minister Jan Kees de Jager (Financiën) en staatssecretaris Ben Knapen (Europa). Zo blijft een grotere rol voor het Europese hof bij het toezicht op het naleving van het verdrag achterwege. Ook blijft het opschorten van het stemrecht van een stelselmatige begrotingszondaar als sanctie uit. De Jager en Knapen hopen dat de onderhandelingen over het verdrag snel worden afgerond zodat gekeken kan worden wat er nog extra nodig is. Begin december bereikten 26 van de 27 EU-lidstaten op hoofdlijnen een akkoord over handhaving van strenge begrotingsregels en sancties voor wie zich daar niet aan houdt. Momenteel onderhandelen de lidstaten over de precieze uitwerking. Volgens De Jager en Knapen zijn de gesprekken inmiddels in een vergevorderd stadium. Nu er wijzigingen worden aangebracht in de maatregelen die noodzakelijk geacht werden door de 26 Regeringsleiders om de begrotingsdiscipline te kunnen handhaven, is de vraag 'stelt het hele project nu nog iets voor? Het voorstel is ontdaan van angels die als afschrikwekkend hadden moeten dienen. Het is nu niet veel meer dan een flutvoorstel. De Europese Commissie vindt dat het meest recente concept van het begrotingspact van de Europese Unie te weinig ruimte laat voor inbreng van Europese instellingen. Dit zegt de president van de Europese Commissie, José Manuel Barroso. Volgens hem kan een dergelijk akkoord alleen succesvol zijn wanneer het de steun heeft van de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank en het Europees Parlement. "We wijzen een ontwerpakkoord dat zorgt voor een parallelle coördinatie van economisch beleid buiten het economisch kader af." Het begrotingspact moet zorgen voor een nauwere coördinatie van economisch beleid en strengere consequenties voor lidstaten die zich niet aan de regels houden. De president van de ECB, de man die hardop zegt dat we verkeren in een ernstige situatie, adviseert de eurolanden het noodfonds EFSF financieel te versterken om daarmee te bereiken dat de kredietwaardigheid van het noodfonds kan worden geupdated naar de AAA-status. De Jager wil daarvoor geen extra garanties geven. Hij vindt het een veel eerlijker manier om geld te storten dan om garanties te geven. De Jager bevestigt nog eens dat hij alleen nieuw geld aan Griekenland wil lenen indien het IMF aangeeft dat de schuld houdbaar is. ''Als de Griekse schuld niet houdbaar is, dan moeten er eerst maatregelen worden getroffen om houdbaarheid te creëren voordat er nieuw geld in wordt gestoken. Het IMF is de enige die daar een oordeel over kan geven.'' De Jager wil eigenlijk helemaal geen garanties meer in het noodfonds stoppen als blijkt dat alleen de Duitse en onze garanties van waarde zouden zijn van alle 17 eurolanden. Als de Jager bij dit standpunt blijft kan dat grote gevolgen hebben voor de muntunie en de euro. Er moet minimaal €1500 mrd bij het noodfonds om te overleven. Het alternatief is chaos.

''Mogelijk dat de private sector meer moet doen. Dat hoeft niet per se hogere afschrijvingen te betekenen. Het kan ook zijn dat banken genoegen nemen met een lagere rente.'' De Jager geeft aan dat de kans heel groot is dat het kabinet nieuwe maatregelen zal moeten nemen. Premier Rutte zei dat onlangs ook al. ''2012 wordt een heel lastig jaar'', aldus De Jager. De Jager verwacht dat 2012 voor de eurozone de mogelijkheid biedt om maatregelen te nemen om het vertrouwen van de financiële markten terug te winnen. ''De gevolgen zullen we nog jaren zien, maar er kunnen nu wel maatregelen genomen worden om te laten zien: hier staat het eurogebied, met strenge afspraken en handhaafbare regels''. Ik twijfel eraan of onze zwakke politici in staat zijn de nodige besluiten te nemen. Ik geloof niet in de sprookjes van de Jager en Rutte.

Het Internationaal Monetair Fonds zoekt $1 biljoen om de wereldeconomie te beschermen tegen de uitdijende Europese schuldencrisis. Volgens een functionaris voert het IMF de druk op China, Brazilië, Rusland, India, Japan en de olie-exporterende landen op om een belangrijke financiële bijdrage te leveren. De instelling wil het akkoord op de G20-top in Mexico eind volgende maand gesloten hebben. Momenteel beschikt het IMF slechts over een oorlogskas van $385 miljard. En terwijl Europese landen een extra bijdrage van $192 miljard hebben toegezegd, is de VS vooralsnog niet van plan bij te springen. Christine Lagarde liet al weten dat het van essentieel belang is om de schuldencrisis op een effectieve wijze te bestrijden.

Kredietbeoordelaar Fitch heeft gewaarschuwd dat de kredietwaardigheid van Italië met twee stappen kan worden verlaagd. ,,De commissie zal de rating van Italië waarderen op basis van de herfinancieringsniveaus en de maatregelen voor groei'', aldus Settepani. Fitch hanteert nu nog een A+ rating voor Italië. Gisteren verlaagde kredietbeoordelaar Standard & Poor's de kredietwaardigheid van Italië met twee stappen van A naar BBB+. Ratingsbureau Fitch verwacht de kredietwaardigheid van zes Europese landen te herzien, waaronder die van Italië en Spanje, wat kan leiden tot een afwaardering voor de meeste van deze landen. Op zestien december verlaagde Fitch de ratings van België, Spanje, Slovenië, Italië, Ierland en Cyprus op "negative watch". Italië noteert op A+ met een negatieve outlook. De kredietbeoordelaar zal eind januari met een nieuwe beoordeling komen. Met een afwaardering van Italië zou Fitch in de voetsporen van Standard & Poor's treden.

De Wereldbank denkt dat de wereldwijde economie in 2012 met 2,5 procent zal groeien en in 2013 met 3,1 procent. Dat is een forse bijstelling van de in juni nog geuite verwachting van een groei van 3,6 procent in beide jaren. ,,De wereldeconomie is begonnen aan een zeer moeilijke fase, die wordt gekenmerkt door significant nadelige risico's en kwetsbaarheden''. Vooral de problemen in de eurozone en de afnemende groei in opkomende economieën temperen de verwachtingen. Volgens de Wereldbank groeide de globale economie in 2011 met 2,7 procent.

Europese leiders hebben de banken, pensioen- en hedgefondsen opgedragen minstens de helft van hun vorderingen te schrappen en hebben die eis een voorwaarde gemaakt voor verdere hulp aan Griekenland. Mijn vraag is nog altijd of de Europese Centrale Bank ook meebetaalt aan de afstempeling van de Griekse staatsobligaties?

Als de schuldeisers niet volledig meewerken aan het plan, dan overweegt Papademos de verliezen af te dwingen. ,,Dat moet worden overwogen, gezien de verwachtingen over de deelname aan het plan''. De beslissing hangt af van het percentage investeerders dat meewerkt aan de nog te sluiten principe-overeenkomst.

In december werden er 6,6% woningen minder verkocht.

Het laatste nieuws, voor het sluiten van dit blog op 21-01-2012 te 16:30 uur. Duitsland spreekt met verschillende monden: Mevrouw Merkel, de minister van Financiën, de adviseur van de minister van Financiën, de minister van Economische Zaken en daarbij heeft zich aangesloten de minister van Buitenlandse Zaken. Eindeloze financiële reddingspakketten voor landen met grote schulden zijn geen antwoord op de problemen in de eurozone. Dat zegt de Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Guido Westerwelle. Hij constateerde dat ,,de schuldeneconomie zijn grenzen heeft bereikt''. De steunpakketten kopen hooguit tijd om de problematiek aan te pakken. ,,Niet meer en niet minder''. Structurele hervormingen zijn volgens Westerwelle cruciaal, bezuinigingen alleen zullen de grote economische problemen niet temmen. ,,Dat is ook essentieel voor de samenhang tussen de landen in de eurozone.''

Griekenland is heel dicht bij een akkoord wat betreft de onderhandelingen met de banken over het afschrijven van een fors deel van de Griekse schulden. Daarmee kan het land voorkomen dat het eind maart vervalt in een ongecontroleerd faillissement. Kern van de afspraak is dat de banken tegen de 70% van hun vorderingen op Griekenland in rook zien opgaan. Bronnen rond de onderhandelingen verwachtten een voorlopig akkoord, maar daar moet dan nog wel het hele weekeinde aan worden gesleuteld door juristen. Particuliere bezitters van Griekse staatsobligaties zoals banken, verzekeraars en pensioenfondsen, moeten de helft afschrijven en de rest omzetten in nieuwe obligaties met een looptijd van dertig jaar. De rente is de eerste tien jaar iets meer dan 3% en loopt dan langzaam op naar 4% tegen het einde van de looptijd van de obligatie. In de praktijk betekent dit dat de banken tussen de 65 en 70% van hun Griekse schulden afschrijven. Griekenland staat onder zware druk, komende maandag moest er een akkoord liggen als de Europese ministers van Financiën zich buigen over de Griekse schuldenlast. Zonder akkoord met de banken krijgt Griekenland geen €130 miljard aan nieuwe hulp overgemaakt van EU en IMF. Op 20 maart lopen voor €14,4 miljard aan staatsleningen af en de Grieken kunnen die zonder nieuwe hulp niet herfinancieren.

Slotstand indices week 2012/3: AEX 320,31; BEL 20 2199,08; CAC 40 3321,50; DAX 30 6404,39; FTSE 100 5728,55; SMI 6122,67; DJIA 12720,48; Nasdaq 100 2437,02; Nikkei 8766,36; Hang Seng 20110,37; All Ords 4303,00; € $1,2946, goud $1667.

 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , , . Bookmark de permalink.