UPDATE20122011/92

Ik heb er al *tig keer over geschreven: de toenemende armoede in Griekenland als gevolg van de door de trojka opgelegde bezuinigingen en hervormingen. En waarvoor ik gewaarschuwd heb, gebeurt ook: de armoede in Griekenland is tot recordhoogte gestegen. Het aantal werklozen, daklozen en berooiden zwelt aan door de recessie en de bezuinigingen van het Griekse kabinet, onder druk van de EU, de ECB en het IMF. In het dagblad Ethnos waarschuwen hoge publieke en kerkelijke functionarissen voor een „humanitaire crisis”. Burgemeester George Kaminis van Athene zegt dat het aantal daklozen in de stad sterk is gestegen. „Hulpverleners zien niet meer de doorsnee dakloze, maar iemand die zijn leven tot voor kort nog op orde had”. De rijen bij de gaarkeukens van de gemeente en kerkelijke organisaties groeien. Chrysostomos Symeonidis, hoofd van het armoedefonds van het aartsbisdom Athene, laat weten dagelijks meer dan 10.000 maaltijden te distribueren. In een jaar tijd hebben 320.000 mensen hun baan verloren, zo blijkt uit officiële cijfers. De Griekse vakbonden waarschuwen dat volgend jaar meer dan 20 procent van de beroepsbevolking zonder werk zit. Nu zijn er 878.000 werklozen. Onder hen zijn veel vrouwen en jongeren onder de 30 jaar. Het aantal werkenden is in een jaar tijd teruggelopen van 4,4 naar 4,1 miljoen. De komende jaren raken veel ambtenaren hun baan kwijt. De Griekse regering, die de staatsfinanciën op orde moet zien te brengen, heeft aangekondigd tienduizenden banen te gaan schrappen. De christen-democraat de Jager, die al zeker een jaar lang heeft geëist dat deze humanitaire ramp in werking moest worden gezet met zijn extreme hervormingen en bezuinigingen moet hiermee de Kerst zien te 'overleven'.

Ook in Nederland wordt de bevolking getroffen door de bezuinigingsmaatregelen van het kabinet Rutte-1. Netbeheerder Liander heeft dit jaar al 10.000 huishoudens afgesloten van gas en/of stroom. Dat zijn 4000 huishoudens meer dan in voorgaande jaren. Liander zegt sterke aanwijzingen te hebben dat veel mensen moeite hebben met het betalen van de energierekening. Liander is de grootste netbeheerder in Nederland. Het bedrijf is onder meer actief in Gelderland, Friesland, Zuid- en Noord-Holland. De NOS liet weten dat in heel Nederland wel 15 duizend huishoudens zijn afgesloten. De regeling die lang niet alle energieleveranciers naleven om de sociale diensten van de gemeenten vooraf in kennis te stellen van de afsluiting van energie, brengt gezinnen in grote problemen.

De premier is door het parlementaire journaille gekozen tot de politicus van 2011. Een slechtere keuze had niet gemaakt kunnen worden. Een land krijgt altijd datgene wat ze verdient. In dit geval de slechtste politicus van het jaar. Een premier die het land naar de rand van de afgrond leidt. De persmuskieten gingen voor de vorm, niet voor de inhoud. 37.000 panelleden van Eenvandaag kozen Emile Roemer, de fractieleider van de SP in de 2e Kamer, tot de politicus van 2011 met 24% van de uitgebrachte stemmen. Rutte was 2e met 19% en Jan Kees 3e met 14%. Wilders, de winnaar van vorig jaar, was nu 4e met 11%. Tot de politicus met het politieke geweten van 2011: Frans Weisglas, met als volgers: Pieter Winsemius en Cees Veerman. Tot het politieke talent werd Carola Schouten gekozen van de Christen Unie.

Reserves van koningin Beatrix over de kandidatuur van de oud-minister van Binnenlandse Zaken, Piet Hein Donner, voor het vice-presidentschap van de Raad van State, hebben de benoemingsprocedure vertraagd en daarmee Donner beschadigd. Beatrix wilde eerst met Donner spreken over zijn gedrag tijdens de kabinetsformatie van vorig jaar, voordat zij haar fiat gaf. Dat blijkt uit een reconstructie van de benoemingsprocedure die NRC Handelsblad publiceerde. De procedure die de afgelopen maanden tot de nodige politieke turbulentie leidde, kwam gisteren tot een einde met de voordracht van Donner voor het vice-presidentschap van de Raad van State. Beatrix had volgens diverse bronnen binnen de VVD en het CDA twijfels over het optreden van Donner in de aanloop naar de totstandkoming van het minderheidskabinet Rutte/Verhagen. Zo had Donner enkele CDA-Kamerleden en oud-minister Ab Klink onder druk gezet en daarmee hun constitutioneel onafhankelijke positie in het geding gebracht. Koningin Beatrix heeft tijdens het tiendaags staatsbezoek dat zij vanaf eind oktober samen met Donner aan de Antillen bracht, met de minister over zijn opstelling tijdens de formatie gesproken. Pas daarna kwam haar fiat voor de voordracht. Donner is een heel eigengereid mannetje. Hij weet, zogenaamd, alles beter. De 2e Kamer neemt een motie aan van Hero Brinkman over de Randstadprovincie Noord/Holland, Flevoland, Utrecht. Donner voert de motie niet uit: het kabinet heeft anders besloten. Hij jaagt wetten door het Parlement die niet voorzien zijn van een advies van de Raad van State. Donner komt zichzelf nog wel een keer tegen. Door de koninklijke reserves werd de advertentie voor de functie pas veel later in de Staatscourant geplaatst dan premier Rutte had aangekondigd. In plaats van in september verscheen deze pas half oktober, vlak voor het begin van de reis naar de Antillen. Ook de besluitvorming daarna verliep langzamer dan verwacht. Door de vertragingen kwam er zowel in de politiek als in de media kritiek op de procedure en de belangrijkste kandidaat. Inmiddels heeft een tweetal afgewezen sollicitanten aan de Nationale Ombudsman gevraagd een onderzoek te starten naar de procedure.

De Bundesbank vreest dat een grotere rol van het IMF in het bestrijden van de schuldencrisis een risico vormt voor de hulp die Duitsland zelf aan de eurozone biedt via het EFSF. Dat bericht de Financial Times Deutschland. Met EUR211 miljard levert het land de grootste bijdrage aan het European Financial Stability Facility (EFSF) . Daarnaast kwamen bijna alle lidstaten binnen de Europese Unie (EU) vorige week tijdens de Eurotop in Brussel overeen dat ze gezamenlijk via het IMF nog eens EUR200 miljard aan bilaterale leningen gaan bijdragen om de eurozone te ondersteunen. Alleen Groot-Brittannië sprak een veto uit over dat plan. De Bundesbank heeft moeite met een aanvullend noodfonds omdat onder internationale regelgeving het IMF altijd eerst terugbetaald moet worden. Dat zou betekenen dat wanneer een lidstaat failliet gaat, Duitsland maar een deel van zijn bijdrage zou terugzien. Daarnaast vreest de president van de Bundesbank Jens Weidmann dat alleen het aankondigen van een nieuw IMF-plan investeerders al tot paniek zou brengen en de druk op nieuwe maatregelen doet toenemen. Eerder zei hij al dat de bank alleen meer geld beschikbaar wil stellen aan het IMF wanneer dit onderdeel is van een wereldwijde inspanning om het fonds voor algemene hulp te gebruiken en niet specifiek om de eurozone te helpen.

Hier staat dus met zoveel woorden dat de Duitse centrale bank weinig vertrouwen heeft in de terugbetaling van geld dat het IMF zou gaan uitlenen aan de zwakke eurolanden. De politiek heeft 'ja' gezegd, de centrale bank zegt 'nee'. Als Duitsland, dat geldt ook voor de andere landen die participeren in dit traject, de centrale bank rechtstreeks laten participeren in het noodfonds (EFSF) dan zitten ze in het eerste compartiment, als ze participeren middels het IMF dan komen ze in het 2e compartiment omdat het IMF dan in het 1 compartiment omdat het IMF altijd de eerste rechten bedingt. Een maand geleden verhuisde geld nog van de zwakke eurolanden naar de rijkere Noord-Europese landen als Duitsland en Nederland. Vandaag de dag verlaat geld de eurozone en wordt belegd buiten de eurozone in b.v. in Engeland en Zwitserland. Dat zal ook wel de reden zijn dat Engeland niet staat te trappelen om deel te nemen aan reddingsacties voor de euro. Rick van der Ploeg schetste in de laatste talkshow bij Pauw en Witteman dat Europa in brand staat maar dat de brandweer nog niet is uitgerukt omdat ze nog aan het overleggen zijn welk materiaal ze gaan inzetten om de brand te bestrijden. Er wordt nog altijd gesproken over een inzet van enkele honderden miljarden maar volgens van der Ploeg is er tussen de 2.000 en 3.000 miljard euro voor deze noodsituatie dringend noodzakelijk. Op de vraag hoe de consument op deze crisis moet inspelen kwam geen helder advies op tafel. Het consumentenvertrouwen is gedaald naar -37, het laagste punt in 35 jaar. Het probleem van Europa is dat het continent al > een decennium is stilgevallen, terwijl de rest van de wereld verder ging. Het gevolg is dat er een terugval plaats gaat vinden, de Jager noemt dat 'een zware storm'. Wij hebben geen 'tools' om die storm af te leiden. Daarom gaat er gebeuren waarvoor we vrezen maar wat we niet tegen kunnen houden ondanks dat onze politici onze reserves inzetten om het tij te keren. Maar als het tij niet keert zijn we wel 'blut'. Dat is het risico van het casinospel dat de politici spelen.

Frankrijk verwacht dat Groot-Brittannië overstag zal gaan en leningen aan het Internationaal Monetair Fonds (IMF) zal verstrekken, zodat het fonds kan helpen met de aanpak van de Europese schuldencrisis. Dat liet een woordvoerster van de Franse regering weten. Tot dusverre wilden de Engelsen wel geld in het IMF steken maar niet om daarmee de euro-crisis te bestrijden. De Britten willen niet meebetalen aan de redding van zwakke eurolanden, omdat Groot-Brittannië zelf geen euroland is. Maar volgens de woordvoerster zou Londen wel bereid zijn het IMF als instituut te ondersteunen. De ministers van Financiën van de eurozone maakten maandag definitieve afspraken over 150 miljard euro aan leningen aan het IMF. Minister Jan Kees de Jager (Financiën) zei dat een aantal landen buiten de eurozone ook bijdraagt. Deze bijdragen van Denemarken, Zweden, Polen en Tsjechië komen bovenop de 150 miljard euro.

Investeerders lopen vooralsnog niet warm om Griekse activa op te kopen als onderdeel van het privatiseringsplan van het land. Kostas Mitropoulos, hoofd van het privatiseringsagentschap Hellenic Republic Assets Development Fund, heeft gisteren de Griekse minister van financien Evangelos Venizelos op de hoogte gebracht over de moeilijkheden om aan de doelstellingen van het plan te voldoen. "Het hoofd van het agentschap heeft de minister uitgelegd dat het bijna onmogelijk is tegemoet te komen aan de verwachtingen van de schuldeisers (van Griekenland)". Griekenland moet in 2012 voor zo'n EUR9,3 miljard aan activa verkopen aan private investeerders. Mitropoulos stelt echter dat de opbrengsten in 2012 niet hoger zullen liggen dan tussen de EUR4,6 en EUR4,7 miljard, zo'n 2.2% van het bruto binnenlands product van het land. Het Internationaal Monetair Fonds gaf vorige week in een rapport al aan dat het privatiseringsplan van EUR50 miljard uitgesteld wordt tot 2017 vanwege de instabiliteit op de markten en binnen de bankensector.

De Spaanse regering wil volgend jaar de uitgaven beperken en het begrotingstekort fors terugbrengen. De nieuwe Spaanse premier Mariano Rajoy laat weten volgend jaar extra bezuinigingsmaatregelen door te voeren ter waarde van zo'n 16,5 miljard euro. Dit jaar zal Spanje echter de eerder gestelde doelstelling voor het terugbrengen van het begrotingstekort mogelijk missen, zo meldde Rajoy. Op 30 december komt de Spaanse regering met voorstellen voor de hervorming van de economie en de bezuinigingsmaatregelen. Op alles zou kunnen worden gekort behalve op de pensioenen, die zullen in januari worden verhoogd. Ondertussen voltrekt zich in Spanje een humanitaire crisis. 20% van de Spanjaarden zijn werkeloos en 40% van de jongeren heeft geen werk. En dat wordt nog erger.

Prof Tissen schrijft in zijn column over de stand van zaken in Europa. Het is geen verhaal om vrolijk van te worden. Anderzijds geeft hij een beschouwende visie over waar Europa niet naartoe gaat. Het is geen democratisch proces wat zich voltrekt. Aan de bevolking wordt niets gevraagd. Dat was zo, is zo en zal waarschijnlijk wel zo blijven. Lees de column de morele agenda van René Tissen. Enkele citaten uit de column, bij dit Kerstfeest. Direct na de topbijeenkomst van de Europese regeringsleiders van begin december, vroeg ik mij in een column af hoe Duitsland en Frankrijk toch in staat waren geweest om ook de niet-Euro landen zover te krijgen dat zij instemden met de verregaande fiscale integratie van de lidstaten en de zware financiële gevolgen daarvan voor hun bevolkingen. Met uitzondering van Engeland leek iedereen ‘gladjes’ mee te bewegen, zelfs zo gemakkelijk dat snel sprake leek te zijn van een gelopen race. Was Engeland het domste jongetje van de klas? Het tegenovergestelde bleek het geval. Het was Engeland alleen niet gelukt om de macht over Europa naar zich toe te trekken. Het land deed een moedige, maar vergeefse poging om de niet-euro landen gezamenlijk stelling te laten nemen tegen de –inderdaad ingrijpende- overdracht van soevereiniteit aan, tja aan wie eigenlijk? Aan de bureaucratie van Brussel? Aan een regiegroep van de Eurozone, al dan niet onder leiding van Duitsland en Frankrijk? Aan het IMF dat extra geld kreeg toegeschoven om de boel te kunnen saneren? Zelfs nu nog, na bijna een biljoen Euro aan financiële garantstellingen en andere vormen van kapitaalinjecties die ‘over de hoofden’ van mensen werd besloten, weet niemand hoe het Europese besturingsmodel er uit zal gaan zien en of dat aan democratische principes van besluitvorming onderhevig zal zijn. Ogenschijnlijk was er na het uittreden van Engeland sprake van een gesloten front dat op weg is naar meer eenheid. Maar in werkelijkheid is daarvan geen sprake. Allereerst heeft Portugal kenbaar gemaakt geen politieke meerderheid te kunnen verkrijgen voor het in de Portugese grondwet verankeren van een schuldenplafond en van begrotingsevenwicht. De huidige regering heeft daarvoor de linkse oppositie nodig en die heeft laten weten voor de eer te bedanken. De socialistische partij maakte zelfs bekend de schuldenlast van het land als een economisch ‘kernwapen’ in de discussie met Duitsland en Frankrijk te willen inzetten. Portugal moet nu een nieuwe truc bedenken om toch mee te kunnen blijven doen. Want het Europese geld is hard nodig. Al tijdens de topbijeenkomst bleek dat Zweden, Hongarije en Tsjechië weliswaar geen néé tegen Europa hadden gezegd, maar ook geen ja. Men wilde de tijd hebben om goed na te kunnen denken en vond het terecht ondoenbaar om binnen tien dagen over een extra kredietfaciliteit van 200 miljard euro aan het IMF te beslissen. Sowieso werd de vraag gesteld waarom Europa aan het IMF geld ter beschikking wilde stellen om het vervolgens weer teruggeploegd te krijgen, wetende dat het IMF statutair niet in staat is om een apart europotje te vormen. In het besturingsmodel van het IMF gaan daar nu juist alle donorlanden over en zonder machtsstrijd gebeurt er in het IMF niets, zeker niet ten gunste van Europa. Het IMF dreigt een politiek rovershol te worden. Prof Tissen gaat dan verder met 'Zweden', 'Griekenland', 'de angst regeert' en 'hoe lang nog' en besluit met het volgende citaat: De roep om leiderschap in Europa is niet groot, tot zelfs afwezig. De angst zit er momenteel zo verlammend sterk in, dat niemand in staat is om zich uit de kopgroep los te maken. In het peloton houdt iedereen elkaar scherp in de gaten. Frankrijk en Engeland voeren een openlijke woordenstrijd. Het naoorlogse vertrouwen is weg. Van Duitsland worden de Europese motieven gewantrouwd. Nederland blijft zich beijveren voor het inmiddels achterhaalde Europese ideaal en krijgt daarvoor parlementaire rugdekking. Aan de bevolking wordt niets gevraagd. Dat was zo, is zo en zal waarschijnlijk altijd wel zo blijven. In Europa is niets nieuws onder de zon. via een andere –langzamer en daardoor sluipender- weg aan hen gepresenteerd. Nergens in Europa is sprake van een goedlopende economie, zelfs niet in Duitsland. Waar is het geld gebleven?

De Europese schuldencrisis vormt een bedreiging voor alle economieën in de wereld. Dat zei presidente Christine Lagarde van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) tijdens haar reis door Afrika. ,,Wat er momenteel in Europa gebeurt, is een zorg voor iedereen in de wereld'', zei Lagarde tijdens een ontmoeting met de president van de Nigeriaanse Senaat. Volgens de IMF-chef moeten armere landen die in grote mate afhankelijk zijn van de handel met Europa, zich voorbereiden op een terugval. De wereldeconomie is op een ,,zeer gevaarlijk kruispunt'' aangekomen. Ze sprak van een vertrouwenscrisis, met een hoge werkloosheid en een afnemende wereldwijde groei. De Europese schuldencrisis vormt een bedreiging voor alle economieën ter wereld. Begin deze maand werden plannen aangekondigd om 200 miljard euro te pompen in de kas van het IMF om de crisis te bestrijden. In een interview (zijn eerste sinds zijn aantreden) met de Financial Times bagatelliseert Draghi niettemin de marktverwachtingen over de rol van de ECB bij het bestrijden van de schuldencrisis. Draghi's voorganger Trichet wees speculaties over een uiteenvallen van de muntunie steevast af als 'absurd'. Dat Draghi nu wel bereid is hierover te discussiëren geeft de ernst van de situatie aan. Volgens Draghi zullen landen die de uit de euro stappen een grotere economische pijn lijden. Deze landen zullen volgens Draghi wanneer zij hun nieuwe munt devalueren te maken krijgen met een vorm van inflatie. Bovendien zullen zij volgens Draghi niet ontkomen aan structurele hervormingen. Draghi onderstreept dat politici de leiding moeten nemen in het herwinnen van vertrouwen van de financiële markten door het veilig stellen van begrotingsdiscipline en het Europese noodfonds volledig operationeel te maken.

Bij de weekendlectuur die ik heb doorgenomen zijn 2 artikelen, waarover ik nog wel wat wil zeggen, omdat ze een verwijzing geven naar de actuele problematiek in Europa. Ik begin met een onderkop over een artikel dat gaat over “we zijn geen democratie”. Hoeveel je ook op Berlusconi tegen kan hebben, hij was wel een democratisch, door het volk gekozen leider. Maar door Europa werd hij terzijde geschoven als een hinderlijke sta-in-de-weg. Wij denken nog altijd dat wij, net als onze grote broers: Duitsland en Frankrijk, in een democratie leven. Een politiek systeem dat de wil van het volk uitvoert. Niets is minder waar. We leven al eeuwen in een electieve aristocratie. Wij worden niet geregeerd door volksvertegenwoordigers, die uitvoeren wat zij en de partij die zij vertegenwoordigen, goed vinden voor volk en vaderland. En dat hoeft niet te zijn wat politici in de aanloop naar de verkiezingen hebben verkondigd. Zo staat het in de Grondwet art 67 lid 3: leden van de 2e Kamer stemmen zonder last. Wij worden geregeerd door een politieke elite, die uitvoeren wat zij goeddunken. Dat verklaart ook waarom er al decennia lang een spanningsveld is tussen de politiek en de burgers. Teleurstellingen worden dan onvermijdelijk. Daar ligt ook de grond waardoor populistische partijen konden ontstaan en konden groeien. In 1 juni 2005 werd in Nederland een referendum gehouden over een Europese grondwet. 63,3% van het volk stemde en een ruime meerderheid van 61,5% stemde tegen. Een jaar later besliste premier Jan-Peter Balkenende, namens het Nederlandse volk, dat er lichte aanpassingen zouden plaatsvinden en dat daarmee de 'nee' stem van tafel was. Als we dan overstappen naar de EU dan moet worden gesteld dat Europa niet democratisch is vormgegeven. Zolang er geen Europese éénwording is ontstaan kan er ook geen enkele vorm van 'de stem van het volk' ontstaan. Er zijn nog veel te veel losse eindjes waarvan niemand weet hoe die aan elkaar geknoopt moeten worden. De schrijver van het artikel, Frank Ankersmit, zegt dat zolang er geen politieke unie binnen de EU is vormgegeven er ook geen sprake kan zijn van welk politiek systeem dan ook. Ik heb op dit aspect van de Europese Unie al meerdere malen gewezen. Het is de kern van de problematiek van de euro-schuldencrisis. Voor de vormgeving van de EU had gekozen moeten worden door de regeringsleiders voor de volgorde: economische unie, politieke unie, monetaire unie, fiscale unie en een sociale unie. Ik ben nog onzeker of de fiscale unie niet een plaats omhoog of omlaag zou moeten. Verder moet er duidelijkheid komen in de verantwoordelijkheden van het Europees Parlement en de 27 nationale parlementen, om maar iets te noemen. Maar ook de positie van de Europese Raad en de EC moet worden bepaald. Pas op het moment dat de nood het allerhoogst is en het is één over 12 en de posities van Duitsland en Frankrijk staan ter discussie, pas dan worden er ingrijpende beslissingen genomen. Pas dan komt de politieke elite in beweging.

Het andere artikel van de schrijver Niall Ferguson gaat over de Westerse beschaving in de afgelopen 500 jaar. Wij zijn groot en sterk geworden dankzij concurrentie, wetenschappelijke doorbraken, democratisering, geneeskunde, consumentenkapitalisme en een gezonde werkhouding. Hij spreekt dan, naar mijn mening, over de Verlichting, de democratie, de vrije markteconomie en het kapitalisme. Ferguson gelooft niet in een geleidelijke neergang van landen, continenten of wereldrijken. Het einde komt altijd abrupt (en zeg ik erbij: onverwacht). Onze gloriedagen hebben we ver achter ons gelaten.

In zijn weekendcolumn schrijft Rob Koenders: er gaan zeer sterke geruchten in de markt dat Frankrijk eerlang in kredietwaardigheid naar beneden zal worden bijgesteld door kredietbeoordelaar S&P. Frankrijk verliest haar felbegeerde AAA kredietwaardigheidstatus. Al dagen speculeren Franse officials over het onvermijdelijke aanstaande. Het lijkt wel of ze zijn voorgeïnformeerd en het land en de markt erop voor willen bereiden. De Franse centrale bank president Noyer sprak bijzonder ondiplomatieke woorden. Noyer reageert niet zoals een ECB bestuurslid zou moeten reageren door te stellen dat de Britten het verdienen om in kredietwaardigheid te worden verlaagd en niet Frankrijk. De eurozoneschuldencrisis weegt zwaar op de euro en dus ook op Frankrijk. De Franse banken zitten ongekend diep in de eurozone. Noyer stelt de vraag waarom Frankrijk in kredietwaardigheid zal moeten worden verlaagd en niet eerst het Verenigd Koninkrijk. De Britten hebben meer schuld, minder groei en een hogere inflatie, maar zijn geen deel van de euro-crisis. Het lijkt wel of Noyer de kredietbeoordelaars aan wil sporen om ook de kredietwaardigheid van de Britten te verlagen. De markt heeft al dagen kunnen wennen aan de onvermijdelijke aanstaande kredietwaardigheids verlaging van Frankrijk. Iedereen weet dat het aanstaande is waardoor de feitelijke gebeurtenis geen grote schok voor de markt zou moeten betekenen. Maar niemand weet hoe de feitelijke afwaardering van Frankrijk in de markt zal uitwerken en wat het betekent voor de eurozone. Er is een soort opbouw geweest in de afgelopen dagen in aanloop naar de grootste acties. Kredietbeoordelaars Fitch en S&P hebben afgelopen week een groot aantal Europese en ook Amerikaanse banken in kredietwaardigheid verlaagd. Grote namen als Barclys, BNP Paribas, Credit Suisse, Deutsche Bank, Goldman Sachs, Rabobank en Bank of America. De schuldencrisis gaat steeds zwaarder wegen voor de grote financiële instellingen. De groeiende zorgen van de kredietbeoordelaars over de impact van de diepe schuldencrisis op de echte grootbanken worden vertaald in meer en verdere neerwaartse bijstellingen. De directeur van het Internationale Monetaire Fonds IMF, Cristine Lagarde, waarschuwt de wereld dat de Europese soevereine schuldencrisis zich in een rap tempo ontvouwt en het stadium van escalatie heeft bereikt. Zaken gaan uit de hand lopen. De IMF waarschuwing zorgde voor bedrukte gezichten gisteren op Wall Street waardoor de initieel forse winst werd geërodeerd. De zich nog immer verdiepende schuldencrisis woekert voort en lijkt niet meer te stoppen.

De stemming onder consumenten is in december verder verslechterd. Dat blijkt uit gepubliceerde cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. De indicator van het consumentenvertrouwen daalde 5 punten en kwam uit op min 37. Consumenten waren vooral pessimistisch over hun financiële situatie in 2012. Hier verslechterde de graadmeter met 11 punten, naar min 23. ,,Nooit eerder waren de consumenten zo somber'', aldus het CBS. Daarnaast vonden consumenten de tijd ,,duidelijk ongunstiger'' voor het doen van grote aankopen dan in november. De deelindicator die dat weergeeft nam dan ook verder af met 7 punten en kwam uit op min 20. Het vertrouwen van consumenten in het economisch klimaat daalde iets. Dat kwam doordat het oordeel over de economie in de afgelopen 12 maanden verslechterde. De stemming over het economisch klimaat in de komende 12 maanden verbeterde opmerkelijk genoeg een fractie, aldus het CBS. Het vertrouwen van de Nederlandse consument staat al bijna het hele jaar onder druk en is sinds de zomer volledig ingestort. Eerder deze maand werd bekend dat Nederland in een recessie is beland. Saab vraagt faillissement aan. GM wil niet meewerken aan een doorstart met Chinees kapitaal. Aandeel daalde gisteren naar 7 cent.

PostNL gaat in gesprek met zijn pensioenfondsen om de pensioenuitgaven te beperken. Volgens PostNL dreigen de pensioenuitgaven de komende jaren met honderden miljoenen euro's toe te nemen vanwege de gedaalde dekkingsgraden. Het bedrijf vindt het op dit moment niet verantwoord om de honderden miljoenen extra te betalen. Het dekkingspercentage van het grootste pensioenfonds van PostNL zakte dit najaar naar 96 procent. Daarmee is het dekkingstekort van PostNL's pensioenfondsen eind september 2011 opgelopen tot bijna 500 miljoen euro. Volgens de huidige regelingen moet PostNL zijn aandeel in dit tekort in een periode van 3 jaar aanvullen, terwijl de financiële positie van het concern op dit moment onder druk staat. De onderneming wil nu komen tot regelingen waarbij ,,de kosten voor de werkgever beter beheersbaar zijn en in verhouding staan tot de totale pensioenuitgaven''. PostNL betaalt voor zijn gemiddelde werknemer een reguliere premiebijdrage aan het pensioenfonds van circa 35 procent, terwijl dat volgens het bedrijf normaal gesproken in Nederland tussen de 20 en 25 procent ligt. Verder betalen de meeste PostNL-medewerkers geen eigen bijdrage. Vanwege de druk op de prestaties heeft PostNL ook besloten om tot nader order geen dividend in contanten meer uit te betalen, in tegenstelling tot eerdere beloftes aan beleggers. Ook het investeringsbudget is gekort. De Europese Centrale Bank (ECB) heeft in de afgelopen week veel meer geld uitgegeven aan het opkopen van staatsobligaties dan de week ervoor. Dat bleek uit cijfers van de centrale bank. De ECB kocht voor 3,36 miljard euro staatsobligaties van probleemlanden in de eurozone in vergelijking met 635 miljoen euro een week eerder. In totaal spendeerde de centrale bank sinds mei 2010 211 miljard euro aan het opkoopprogramma. Met de aankopen tracht de ECB de handel in obligaties van probleemlanden in de eurozone aan de gang te houden, zodat de rente op die schuldpapieren niet uit de hand loopt. De ECB meldt niet van welke landen er obligaties worden gekocht.
De voortslepende schuldencrisis gaat ook in 2012 een grote stempel drukken op de financiële markten. Volgens Simon Wiersma van het ING Investment Office zullen de landen in de eurozone komend jaar alles uit de kast moeten halen om met een daadkrachtige aanpak de schuldenproblematiek te beteugelen. Wiersma wijst op de teleconferentie tussen de Europese ministers van Financiën die gisteren het hoofd bogen over de ontwikkelingen na de laatste EU-top van begin december. "Overleg tussen landen onderling is van groot belang. Het was niet verrassend dat de uitkomst van de EU-top geen lang succes was beschoren." De ING-analist stelt dat twee belangrijke factoren het vertrouwen in de aanpak van de Europese schuldenperikelen dwars zit, namelijk tijd en geld. "Een structurele oplossing van de schuldencrisis kost veel tijd en is niet van de één op andere dag geregeld. De andere belemmering is het uitblijven van de gewenste bazooka om speculanten tegen de eurozone af te schrikken. Het huidige vangnet is niet meer dan waterpistooltje." Hij heeft geen hoge verwachtingen dat landen buiten de eurozone in de bres gaan springen. "De toezegging van Rusland om via het IMF Europa te steunen heeft slechts een symbolische waarde. Andere opkomende landen, zoals China en Brazilië staan ook niet te trappelen om deel te nemen aan de redding van Europa. Bovendien is er weinig kans dat de VS een extra bijdrage aan het IMF zal geven." De actieve houding van de nieuwe ECB-president Draghi is een positieve factor, meent Wiersma. De Europese Centrale Bank verlaagde na zijn aantreden in twee stappen het belangrijkste rentetarief naar 1%. Wiersma gaat er van uit dat de ECB in de loop van het volgend jaar de rente nog verder zal verlagen naar 0,75%. De kans dat de ECB binnenkort als 'lender of last resort' gaat optreden en de geldpersen aanzet, is in zijn ogen niet zo groot. "De ECB legt vooralsnog de bal neer bij de politiek, tenzij de nood zo hoog gaat stijgen dat ingrijpen onvermijdelijk is." Een grote onzekere factor in het eerste kwartaal van 2012 is volgens Wiersma de schuldenherfinanciering van een aantal perifere landen, waaronder Spanje en Italië. "De vraag is in hoeverre deze landen in staat zijn om geld uit de markt te trekken. Ook veel financiële instellingen moeten een beroep doen op de geldmarkt." Hij benadrukt dat landen zelf verantwoordelijk zijn voor het terugdringen van hun schulden. Wiersma ziet de recente verzwakking van de euro als een teken dat het vertrouwen van beleggers in een goede oplossing van de schuldencrisis daalt. "Hoe langer het getreuzel van de Europese beleidsmakers voortduurt, hoe groter de kans dat dit een negatief effect heeft op het vertrouwen van zowel consumenten als het bedrijfsleven en tegelijkertijd op de reële economie. We gaan vooralsnog uit van een milde recessie in de EU voor het eerste kwartaal, maar de kans is aanwezig dat de dip groter wordt. " Een belangrijke stap voor de Eurolanden is volgens hem de noodzaak van meer schulden- en begrotingdiscipline. "Dat vraagt om een cultuuromslag. Het besef zal bij beleggers moeten doordringen dat dit lang gaat duren. De Duitse bondskanselier Merkel meldde onlangs terecht dat de problemen die in jaren zijn opgebouwd, ook meerdere jaren zullen vergen om op te lossen. Daarnaast is een herverdeling van inkomsten en uitgaven in Europa van belang. Ik verwacht dat vanaf het begin van het nieuwe jaar de spanning verder zal toenemen, waardoor de Europese beleidsmakers gedwongen worden om meer richting de vorming van een fiscale- en politieke unie aan te sturen." In de VS ziet het economische plaatje er iets rooskleuriger uit. Een positieve noot vorige week was een meevallend cijfer over het sentiment in het midden- en kleinbedrijf, die goed is voor 90% van de werkgelegenheid. "In hoeverre is Amerika echter in staat om zich te onttrekken aan de economische verzwakking in Azië en Europa. Het voordeel van het land is dat de Amerikaanse Centrale bank de economie altijd te hulp zal schieten door middel van renteverlagingen of monetaire verruiming. De automatische bezuinigingen volgend jaar zullen nog wel een negatieve impact hebben op de reële economie." Wiersma voorziet tot het eind van het jaar weinig vuurwerk meer op de aandelenmarkten. ”De boeken van de institutionele beleggers zijn sinds vorige week zo goed als gesloten."

Kredietbeoordelaar Fitch heeft gewaarschuwd voor een lagere kredietwaardering van het Europese noodfonds EFSF. De 'rating' gaat mogelijk omlaag als de belangrijkste sponsoren van het fonds, Frankrijk en Duitsland, een afwaardering krijgen. Het fonds EFSF heeft nu de AAA-rating, net als Duitsland en Frankrijk. Vorige week waarschuwde Fitch voor een lagere kredietwaardering van verscheidene Europese landen, waaronder Frankrijk. Aan de 'triple A-status' van de Fransen zou echter voorlopig niet getornd worden. De organisatie is van mening dat het risico is toegenomen dat Frankrijk door de schuldencrisis wordt meegezogen en dat het land het sterkst is blootgesteld aan escalatie van de crisis. Daar staat tegenover dat de hoge kredietwaardigheid van Frankrijk wordt gestut door zijn rijke en uitgebreide economie.

Duitsland stort volgend jaar 8,6 miljard euro in het reddingsfonds voor de eurozone, twee keer zoveel als verwacht. Het oorspronkelijke plan was dat de bijdrage van Berlijn aan het nieuwe noodfonds, het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM), 4,3 miljard euro zou bedragen in 2013. De totale bijdrage in contanten van Duitsland bedraagt 21,5 miljard euro. Vorige week werd bekend dat het permanente noodfonds voor eurolanden in moeilijkheden al in juli van start gaat. Oorspronkelijk was het begin gepland voor juli 2013. Het ESM kan voor een bedrag van 500 miljard euro uitlenen.

Nog enkele notities aan het einde van dit blog: Europa gaat nog een aantal ,,moeilijke weken en maanden'' tegemoet in de eurocrisis, zegt minister Jan Kees de Jager (Financiën). ,,Deze crisis los je niet in één of twee eurotoppen op''. Terugkijkend stelt hij dat 2011 voor de eurozone een 'rollercoaster' is geweest. Ook 2012 wordt een ,,moeilijk jaar'' verwacht De Jager. De kans dat het kabinet in februari moet besluiten tot extra bezuinigingen is ,,heel erg groot''. Het is niet goed nu al over de hoogte daarvan te speculeren, aldus de minister.

Slotstanden van 20 december 2011: AEX 301,79 +2,68%; BEL 20 2050,12 +2,51%; CAC 40 3055,39 +2,73%; DAX 30 5847,03 +3,11%; FTSE 5419,60 +1,02%; SMI 5804,31 +0,63%; Nikkei 8336,48 +0,49%; Hang Seng 18080,20 +0,06%; All Ords 4107,10 -0,17%; € $1,3087; goud $1615,50. 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , , . Bookmark de permalink.