UPDATE19112016/351 Meer duidelijkheid, geen nieuwe conclusies rondom de val van de enclave Srebrenica in juli 1995

In de wekelijkse peiling van Maurice de Hond over de zetelverdeling in Politiek Den Haag steeg de PVV vorig weekend 2 zetels (naar 29) en nu 1 zetel. Daarmee staat Wilders 4 punten hoger dan de VVD. 50+ stijgt van 9 naar 11 zetels en staat daarmee een zetel boven de PvdA. Het CDA, de SP en VNL leveren 1 zetel in. Alle andere partijen blijven volgens de peiling op het zelfde zetelaantal als een week geleden. Dus onder meer GroenLinks en D66 op 15, de PvdA op 10, CU op 6, PvdD op 4, SGP op 3 en DENK blijft op 2 zetels staan. Daarmee staan VVD en PVV samen op 56 zetels, ongeveer net zoveel als VVD, CDA en D66 samen.

Rutte zette dit weekend op het VVD partijcongres het CDA neer als een partij die altijd nee zegt, als een stel verongelijkte kinderen, leider Sybrand Buma voorop. Om er in conference-stijl aan toe te voegen. „Het laatste wat ik wil is de heer Van Haersma Buma neerzetten als een pruilende peuter.” Na een lachsalvo uit de zaal voegde hij eraan toe: „Och, och, och wat is dat CDA-programma somber. Als je dat leest – probeer het vooral niet thuis, want je grijpt zo naar de fles.” Vicepremier Lodewijk Asscher, in de race voor het leiderschap van de PvdA, is ook al zo’n somber figuur, zei Rutte. „Die is zo bang voor robots, dat ik er bij hem maar niet over begin.” Deze mannen, Buma en Asscher, willen terug naar de jaren vijftig, betoogde de VVD-leider. PVV-leider Wilders werd andermaal een ’wegloper’ met ’nepoplossingen’ genoemd, een man die louter angst aanjaagt. „Je kunt geen spelletjes spelen met de banen en de belangen van Nederland. Daarom is hij ongeschikt om premier te worden en wil ik het liever zelf blijven.” „Maar er zijn ook nieuwe sterren aan het firmament”, zei Rutte vol sarcasme. Er verscheen een foto van Henk Krol, de leider van 50Plus, een partij die het goed doet in de peilingen. „Mijn boodschap aan de ouderen van Nederland: Henk Krol gaat helemaal niets voor u doen. Henk Krol is alleen maar bezig met Henk krol.” Rutte haalde ook uit naar D66 als een vermoeide en sombere partij. Ook D66-leider Pechtold kreeg een veeg uit de pan. Rutte zette hem neer als een moraalprediker. Sybrand Buma reageerde op de uitspraken van de premier in het tv-programma Buitenhof op uitlatingen die Rutte zaterdag op het VVD-congres had gedaan. Volgens Buma gaat het om uitspraken van een premier die ,,de arrogantie van de macht aan zich voelt kleven´´, nu hij al een aantal jaren premier is. ,,Iedereen die niet hetzelfde naar Nederland kijkt zoals hij, ziet het verkeerd.”

Rutte ziet een fantastisch land, maar het land is niet fantastisch, aldus Buma. ,,Er zijn heel veel mensen met zorgen, maar blijkbaar is iedereen die dat vindt verkeerd bezig, volgens deze premier.” Ik vraag mij al enige weken af welke campagne-strategie de VVD voert om 25 weken voor de verkiezingen op 15 maart volgend jaar al campagnevoeren is gaan voeren met Rutte in de hoofdrol. Ik heb de herbenoeming van Marc Rutte als het boegbeeld voor de komende verkiezingen een vorm van armoede binnen de VVD gezien. Het is een armetierige politicus die het ontbreekt aan leiderschap. Dat tover ik niet uit mijn hoge hoed, dat zegt hij over zichzelf. Het is een politieke klusser die niet verder komt dan onderhoud te plegen. Hij heeft het profiel van een staatsman (althans dat denkt hij) maar geen politiek leider is. Hij komt iedere dag weer in de media met de boodschap dat hij een plan heeft voor de toekomst, maar hij kan nog niets vertellen welke doelstellingen hij gaat nastreven. Het komt op mij over als een ballon met een illusie. Hij claimt dat hij dit land weer financieel en economisch gezond gemaakt heeft en dat de koopkracht voor iedereen weer gaat stijgen. Hij vergeet er echter bij te vertellen dat het monetaire beleid van de ECB de markten heeft overspoeld met gratis geld. Hij vertelt er echter niet bij wat de waarde van dat geld nog is, ik doel hier op 0,35% per jaar voor spaargeld. Het is voor dit land te hopen dat het kiezersvolk tijdig doorkrijgen dat zijn presentatie niet berust op een krachtig beleid.

In Buitenhof van 3 nov 16 interviewt Marcia Luyten Almar Latour, topman bij Dow Jones Media, de uitgever van onder meer de Wall Street Journal, de grootste krant van Amerika. De Amerikaanse media liggen onder vuur. Niet alleen zouden ze Donald Trump aan zijn overwinning hebben geholpen – aldus Hillary Clintons campagneleider John Podesta – ze hebben ook de uitslag van de presidentsverkiezingen totaal onderschat. Hoe moeten de mainstream media verder in een wereld waar feiten verdacht zijn, en social media een eigen waarheid creëren? Het Clinton-team die zich voor de donoren moest verantwoorden voor de nederlaag tegen de outsider Donald Trump schoof de ‘zwarte Piet’ door naar de media en de FBI. De Verenigde Staten rekenden deze week af met het establishment. Maar ook in Europa groeit het ressentiment tegen de gevestigde klasse. In Buitenhof een gesprek met EU-Ombudsman Emily O’Reilly, waakhond van de Europese Unie. Over Trump, de overstap van oud-president van de Europese Commissie José Manuel Barroso naar Goldman Sachs en de verborgen bijbaan van oud-Eurocommissaris Neelie Kroes. PvdA’er Paul Tang en 45 andere sociaaldemocraten in het Europarlement hebben bij de Europese ombudsvrouw een klacht ingediend over het handelen (dan wel niet handelen) van oud-Eurocommissaris Neelie Kroes. De klacht gaat over Kroes’ voormalige bijbaan, die in strijd zou zijn met de regels. Onlangs werd bekend dat Kroes tussen 2000 en 2009 een bestuursfunctie heeft gehad bij een bedrijf op de Bahama’s. In die periode was ze ook Eurocommissaris van Mededinging. Volgens de gedragscode had ze die bestuursfunctie moeten melden aan de Europese Commissie, maar dat heeft ze nooit gedaan. Volgens Tang was er sprake van belangenverstrengeling. Tang en de andere sociaaldemocraten deden eerst per brief hun beklag bij de Europese Commissie. Ze eisten onder meer dat de EC de gedragscode voor Eurocommissarissen flink aanscherpt. Nu er na ruim een maand geen antwoord is gekomen van de EC, vragen de briefschrijvers EU-ombudsvrouw Emily O’Reilly de zaak te behandelen. Tang hoopt dat dat uiteindelijk leidt tot strengere gedragsregels. Met de affaire-Kroes staat volgens Tang de reputatie van de Europese Commissie op het spel.

Het toetreden van Turkije tot de EU lijkt momenteel verder weg dan ooit. Toch was dat niet wat Europa voor ogen stond toen het een halve eeuw geleden het associatieverdrag met Turkije sloot. Het verdrag uit 1963 leidde de afgelopen decennia in Nederland tot honderden rechtszaken van Turken die met succes hun rechten opeisten, bijvoorbeeld om niet te hoeven inburgeren. Het verdrag bepaalt namelijk dat Turken in Europa niet anders mogen worden behandeld dan de Europeanen zelf. En dat heeft vergaande consequenties gehad. Al jarenlang is de juridische positie van Turkse migranten gunstiger dan de positie van migranten uit andere niet-EU landen. Dit komt doordat Turkije al tientallen jaren geleden verdragen met de Europese Gemeenschap (nu de Europese Unie) heeft gesloten waarin bijzondere regels voor Turkse onderdanen zijn opgenomen. Al in 1959 heeft Turkije het associatielidmaatschap aangevraagd met de EG en in 1963 is een Associatieovereenkomst gesloten tussen de EG en Turkije. Op grond hiervan zou Turkije lid worden van de EU, een lidmaatschap dat nu na bijna 50 jaar nog steeds niet concreet in zicht is. Desondanks hebben deze verdragen wel invloed gehad op de Europees/Turkse verhoudingen. Ze dateren al van uit de late Europese middeleeuwen. De grove bewoordingen van de strenggelovige Luther en Erasmus geven een nogal ongenuanceerd beeld van ‘de Turk’ in die periode. De realiteit was dat de Orthodoxe kerk door de Ottomanen werd getolereerd en zelfs politieke en rechterlijke macht verkreeg, in tegenstelling tot de onderdrukking die Orthodoxe Christenen kenden in katholieke landen. Ook tolereerden de Turken de Armeense kerk en het Jodendom, steunden zij politiek en militair de Duitse en Hongaarse protestanten in de Balkan, en kregen hugenoten, anglicanen, quakers, anabaptisten, jezuïeten en kapucijnen het recht zich in het rijk te vestigen toen zij uit West-Europa werden verdreven. Vanaf het eind van de 16e eeuw zijn Turkse en andere Ottomaanse handelaren regelmatig te vinden in de Europese handelscentra zoals Noord-Italië, Nederland en Vlaanderen. Het Ottomaanse rijk was zich bewust van de religieus-politieke ontwikkelingen in Noord-Europa en speelde hierop in. In het jaar van de beeldenstorm in de Lage Landen. Vooral de vernielingen, die plaatsvonden tussen 10 augustus en oktober 1566, raasden als een storm door de bisdommen. In drie weken tijd werden vele kerken geschonden en het interieur ervan werd vernield. De verscherpte tegenstellingen, die mede een gevolg waren van de beeldenstorm, leidden indirect tot het uitbreken van de Tachtigjarige Oorlog en het ontstaan van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Bij de zestiende-eeuwse beeldenstormen vernielden of roofden woedende menigten de inventaris en bibliotheek van honderden katholieke kerken, kapellen abdijen en kloosters. Altaren, beelden, doopvonten, reliekhouders, koorgestoelten, kansels, orgels, kelken, schilderijen, missalen en gewaden moesten het ontgelden. De Turken mengden zich in de religieuze strijd tussen de katholieken en protestanten. Zo zond de Ottomaanse sultan bijvoorbeeld een brief aan de protestantse Nederlanders waarin hij zijn politieke en financiële steun uitspreekt aan de opstand. Het Ottomaanse rijk zou in de volgende eeuw een belangrijke partner worden van de nieuwe Republiek. De Turkse religieuze tolerantie werd tijdens de 16e eeuw voor veel protestantse Europeanen een inspiratie in de strijd tegen de Paapse Inquisitie van de Habsburgers. De Geuzen gebruikten de leuze ‘Liever Turks dan Paaps’, waarin zij uitdrukking gaven aan het feit dat zij de Turken meer waardeerden dan de Katholieke Kerk; want zij hanteerden die religieuze tolerantie waar de Nederlanders zo naar verlangden. Met zijn monopolie op de handel over land tussen Europa en Azië en zijn dominantie van de Middellandse Zee was het Ottomaanse Rijk voor de Nederlanden een strategische partner in de strijd tegen de Habsburgers, in ons geval de Koning van Spanje. In dit kader is het vreemd dat ons volkslied – Wilhelmus van Nassouwe – Ben ick van Duytschen Bloedt, – Den Vaderland ghetrouwe – Blijf ick tot inden doet; – Een Prince van Orangien – Ben ick vry onverveert. – Den Coninck van Hispangien – Heb ick altijt gheeert, dat dateert uit de periode van de Beeldenstorm over onderdanigheid aan de Koning van Spanje. De Ottomaanse Sultan stelde meermaals Engelsen, Nederlanders en andere Noord-Europeanen aan als kapitein van een schip of vloot in de Atlantische Oceaan en het westen van de Middellandse Zee. Deze kapiteins voeren vaak naast de Ottomaanse vlag ook de vlag van hun eigen land als zij een Spaans schip aanvielen. Het Ottomaanse Rijk was de eerste die de onafhankelijke Republiek der Verenigde Nederland erkende. Wederzijdse economische relaties tussen Nederland, Venetië, Genua en Constantinopel had een grote culturele impact, met nieuwe producten mee verhuisden ook culturele tradities, zo vonden Nederlandse tegels hun weg naar Ottomaanse moskeeën en exporteerden de Turken hun koffiecultuur naar Europa. Het associatieverdrag van de EG/Turkije garandeert gelijke rechten voor de drie miljoen Turkse burgers die in de Europese Unie wonen en werken. Het verdrag heeft dus vergaande gevolgen voor inburgering, sociale rechten, verblijfsvergunningen en gezinshereniging. Nederland en Duitsland proberen steeds weer opnieuw de grenzen van het verdrag op te zoeken. Zo zal minister Lodewijk Asscher onverbiddelijk op het verdrag stuiten als hij Turkse imams verplicht wil laten inburgeren voordat ze een verblijfsvergunning krijgen. Net als Rita Verdonk een paar jaar geleden op het verdrag stuitte toen ze inburgering voor Turkse burgers verplicht stelde. Rechters oordeelden toen dat het inburgeren niet nodig was, omdat met de ondertekening van het associatieverdrag impliciet werd aanvaard dat Turkije tot Europa behoort. Het associatieverdrag met Turkije leeft nog steeds”, zegt oud-minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot. Hij was voorzitter van de associatiecommissie die het verdrag moest uitwerken en implementeren. Minister Joseph Luns (KVP) van Buitenlandse Zaken was namens Nederland een groot voorstander van het verdrag. Bot: “We zaten destijds (1964) midden in de Koude Oorlog en we moesten, koste wat kost, de zuidflank van Europa beschermen. Het was helemaal gericht op het inbedden van Turkije in de Europese structuur.”

Eurocommissaris Frans Timmermans deed deze week een opmerkelijke uitspraak over de partij die op 15 juli van dit jaar een staatsgreep pleegde in Turkije. In een interview in het Belgische magazine Knack zegt de vicevoorzitter van de Europese Commissie dat er aanwijzingen zijn dat de Gülenbeweging wel degelijk een rol heeft gespeeld bij de uitvoering van de couppoging door een deel van het Turkse leger. Alhoewel hij zijn uitspraak niet onderbouwt met hard bewijs, spreekt hij langs zijn neus weg wel over een Amerikaans rapport, die dat voor mogelijk houdt. De positie van de Gülen-beweging in de staatsgreep zou geen totale onzin zijn. Er zijn steeds meer indicaties dat die beweging wel degelijk een rol heeft gespeeld. Frans Timmermans maakt zich grote zorgen over de ontwikkelingen in Turkije sinds de mislukte staatsgreep. ‘Ik denk dat de Turken een punt hebben als ze zeggen dat er wel héél weinig empathie was van de buitenwereld bij de verijdelde staatsgreep. De EU had wel wat ruimhartiger kunnen zijn met steun. Ook Europa heeft onderschat wat daar heeft plaatsgevonden. Het is ondertussen duidelijk dat hetgeen president Recep Tayyip Erdogan zegt over de rol van de Gülen-beweging in deze staatsgreep ons tot een heroverweging aanzet. Maar als Erdogan blijft dreigen met de invoering van de doodstraf, dan verwijdert hij zich fundamenteel van de Europese Unie en ook van de Raad van Europa waarvan Turkije ook lid is. Kijk ook naar de gigantische hoeveelheid zuiveringen en wat er met de media gebeurt.’ De Gülenbeweging in Nederland is kwaad op Timmermans met betrekking tot zijn uitspraak dat ‘Gülen’ mogelijk/wel degelijk een rol heeft gespeeld bij de couppoging in Turkije. “We zijn heel erg verrast. De uitspraken van Timmermans zijn heel hard aangekomen. Timmermans baseert zich op Amerikaans onderzoek, zegt hij, maar dat onderzoek bestaat helemaal niet”, zegt Saniye Calkin van de Hizmetbeweging in Nederland. “Er zijn geen feiten of bewijzen. Als lid van de Europese Commissie hoor je niet alleen maar op basis van gevoelens en vermoedens te spreken, want hij beschuldigt nu wel mensen of zelfs een hele beweging.” De zaak ligt gevoelig en juist daarom moet er worden gepraat en gehandeld op basis van feiten, zegt Calkin. “We hebben de afgelopen maanden ervaren hoe het voelt als je bedreigd en beledigd wordt vanuit Turkije, en nu komt dat vanuit een leider van de Europese Unie. Dit is geen onderwerp voor een politicus, dit moet je helemaal aan de rechtsstaat overlaten. Wie er ook achter de coup zit, zij moeten berecht en gestraft worden.” Calkin denkt dat het mogelijk is dat Timmermans een wit voetje wil halen bij het Turkse regime. “Ik begrijp dat de verhoudingen tussen Europa en Turkije moeilijk zijn, maar het is natuurlijk niet de bedoeling dat de Hizmetbeweging als wisselgeld wordt ingezet. Het is heel erg jammer dat deze keer niet Erdogan olie op het vuur gooit, maar de vicevoorzitter van de Europese Commissie.” De beweging van Gülen-aanhangers in Nederland spreekt over ‘gevaarlijk, onbegrijpelijk en pijnlijk’. De uitspraak van Timmermans is hard aangekomen bij de achterban van de Hizmetbeweging. De uitspraak van Timmermans is gevaarlijk voor duizenden aanhangers van de beweging in Europa, zegt Calkin. “Hij spreekt over de hele Gülen-beweging. Niet een paar mensen, of iemand in Turkije, maar de hele beweging. We hebben gezien wat dit soort uitspraken kan doen met Erdogan-aanhangers in Nederland.” De Turkse president Erdogan beschuldigt de Gülen-beweging van de couppoging. Aanhangers van de beweging werden vervolgens in Nederland bedreigd en geïntimideerd. “We werden ineens allemaal landverraders en terroristen genoemd. ‘Schiet ze dood, waar je ze ziet’, werd op social media geroepen. Nu gooit Timmermans nog meer olie op het vuur.” Minister Bert Koenders (Buitenlandse Zaken) weet niet waar Timmermans zijn uitspraken op baseert. “Die informatie heb ik niet, die is voor rekening van de eurocommissaris.” Gülen woont sinds 1999 in de Amerikaanse staat Pennsylvania. Hij wil dat er een onafhankelijke internationale commissie onderzoek gaat doen naar de omstandigheden rond de couppoging afgelopen juli. Gülen zegt ervan overtuigd te zijn dat Erdogan zelf de coup op touw heeft gezet. Was de vicevoorzitter van de Europese Commissie Frans Timmermans niet iets te loslippig toen hij zei ‘steeds meer indicaties’ te hebben over de rol van de islamitische prediker Fethullah Gülen bij de mislukte staatsgreep in Turkije in juli? Van alle kanten klinkt nu kritiek. Ondanks de kritiek zegt Timmermans bij zijn woorden te blijven, al tempert hij ze wel. ‘Ik heb alleen gezegd dat ik in mijn vele, vele contacten de afgelopen maanden heb gehoord dat er indicaties zijn voor de betrokkenheid van sommige personen van de Gulenbeweging bij de coup in Turkije. ‘Ik heb alleen gesproken over indicaties, niets meer, niets minder’. In de Tweede Kamer wordt verbaasd gereageerd. Waarom zou Timmermans zonder bewijs en midden in de heksenjacht van Erdogan het vuur nog wat opstoken, zegt D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma op Twitter. Ook ChristenUnie-Kamerlid Joël Voordewind vindt dat Timmermans, als hij deze beweringen doet, met bewijzen moet komen. CDA’er Raymond Knops speculeert in het AD of het een reactie is op de Verenigde Staten, waar entourage rond de gekozen president Donald Trump openlijk hint op de uitlevering van Gülen aan Turkije – een vurige wens van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan. Hij ziet zijn voormalige vriend maar thans aartsvijand als de aanstichter van de putsch van deze zomer. Erdogan sloeg dan ook hard terug met allerlei vergeldingsmaatregelen die vermeende Gülen-aanhangers hard troffen. Ook Zaman-hoofdredacteur Mehmet Cerit reageert verbolgen. Timmermans ‘beseft niet hoe schadelijk zijn uitspraken kunnen zijn, op een moment dat het net wat rustiger aan het worden is. Volgens hem kunnen ‘idioten’ in de uitspraken van de vicevoorzitter van de EU-Commissie de bevestiging zien dat ze anderen kunnen bedreigen, onderdrukken of uitsluiten. Timmermans nam het zelfs een beetje op voor de Turkse president, die zich steeds meer van zijn autoritaire kant laat zien. ‘Ik denk dat de Turken een punt hebben als ze zeggen dat er wel héél weinig empathie was van de buitenwereld bij de verijdelde staatsgreep. We hadden toen wat ruimhartiger kunnen zijn in onze steun. Ook Europa heeft onderschat wat daar heeft plaatsgehad.’ De CDA-Europarlementariërs Esther de Lange en Jeroen Lenaers hebben inmiddels in schriftelijke vragen opheldering gevraagd aan de Europese Commissie. Zij vrezen dat de uitspraken voor onrust zorgen in Turkije en de Turkse gemeenschappen in Europa. Frans, die niet-onderbouwde uitspraak was niet slim van je, dom van je zelfs.

De Nederlandse Staat heeft ruim €1,3 mrd opgehaald met de verdere afbouw van zijn belang in ABN AMRO. Dat maakte NLFI, de instantie die de overheidsbelangen in financiële instellingen beheert, bekend. Het belang van de overheid in ABN AMRO werd verkleind van 77% naar 70%. Daarvoor werden 65 miljoen certificaten van aandelen in de verkoop gedaan, tegen een prijs van €20,40 per certificaat.

De winkelverkopen in Groot-Brittannië zijn vorige maand veel sterker gestegen dan verwacht. Vooral kleding en schoenen waren in trek, blijkt uit cijfers van het Britse statistiekbureau. Winkels in Groot-Brittannië verkochten in oktober 1,9% meer dan een maand eerder. Die sterke toename volgde op een slechts marginale groei in september. Economen hadden voor afgelopen maand een veel kleinere toename voorzien, van 0,5%. Kleding- en schoenenwinkels zagen de verkopen in het sterkste tempo van de afgelopen tweeënhalf jaar stijgen. Daarbij werd geprofiteerd van het redelijk koude weer, waardoor de vraag naar winterkleding steeg. Ondanks de sterke groei van oktober is 2016 overigens nog altijd het slechtste jaar sinds 2009 voor Britse modewinkels.

Niet Donald Trump maar de aanhoudende onzekerheid over verkiezingen en groei in Europa zouden beleggers kopzorgen moeten geven. Europa zorgt komende tijd voor veel meer volatiliteit, terwijl de economische groei in Europa niet op stoom komt. Dat is de visie waarmee hoofdeconoom Keith Wade van de Britse vermogensbeheerder Schroders richting geeft aan portefeuillebeheerders, die €433,5 mrd moeten laten renderen voor onder meer pensioenfondsen, bedrijven, fondshuizen en vermogende families. Hoewel de gevolgen van het Brexit-referendum nog gering lijken, zullen er stevige prijsstijgingen voor Britse gezinnen aankomen. Tegelijkertijd neemt hun inkomen niet toe en krimpt hun spaargeld. Komende maanden zullen zij het effect van Brexit gaan voelen. De Britse huishoudens zijn volgens Schroders cruciaal. Ze geven met ruim 62% van het bbp de Britse economie veel meer richting dan de veel besproken afnemende investeringen van bedrijven in het Verenigd Koninkrijk. Die investeringen zijn goed voor 9,2% van bbp. “De economische groei van het Verenigd Koninkrijk zal verzwakken”, concludeert Schroders, een van de grootste beheerders in Europa, op basis van de prijsstijgingen. Europa kent een waaier aan zorgen. Geen enkele peiling steunt momenteel de Italiaanse president Renzi met zijn hervormingen. De onzekerheid over een Italiaans referendum, de verwachte sterke opkomst van extreemrechts in Oostenrijk bij verkiezingen en de verwachte verkiezingswinst van de PVV als grootste partij in Nederland laten de Europese boot harder schommelen. Als Le Pen in Frankrijk, die waarschijnlijk geen president kan worden, aanzienlijke hoeveelheden stemmers achter zich krijgt, is er onzekerheid over of een van de motoren van Europa in de eurozone blijft. Vertrek van Frankrijk of Italie uit het samenwerkingsverband betekent direct het einde, aldus Wade. Schroders voorziet op al die zorgen voor heel Europa 1,5 tot 2% groei voor 2017, maar als een van de politieke problemen waarheid wordt, kan die groei direct afremmen, accentueert Wade. Dat wil niet zeggen dat Trumps plannen beleggers inmiddels zekerheid geven. Ze zijn volgens deskundigen onvoorspelbaar voor de grootste economie ter wereld en daarmee is Trump een risicofactor voor beleggers. Trumps plan om 25 miljoen nieuwe banen in vier jaar te scheppen raakt bijvoorbeeld kant noch wal, stelt Wade, omdat de Amerikaanse markt de mensen niet heeft om die banen uit te voeren. Zeker niet als er een stop op immigratie komt, en illegalen worden teruggestuurd. Trump zal vrijwel zeker zware belastingverlagingen doorvoeren. Die treden pas in 2018 in werking. Tot die tijd houdt onzekerheid aan. De plannen van Trump voor meer werkgelegenheid kruisen de ontwikkeling van toenemende ict en robotisering in de arbeidsmarkt. Er is bijvoorbeeld al een vloot met zelfrijdende vrachtwagens in de Verenigde Staten, zegt Wade. ,,In de VS werken 3,5 miljoen mensen in transport; verdere robotisering is waarschijnlijk en wordt een enorm probleem voor Trump.” Deutsche Bank, de grootste bank van Duitsland, gaat bonussen terugvorderen van zes ex-bestuurders. Onder meer Jürgen Fitschen, Anshu Jain en Josef Ackermann moeten miljoenen ophoesten. Volgens insiders onderzoekt Deutsche Bank niet alleen of geplande bonussen kunnen worden geschrapt, maar is de bank ook van plan om oude betalingen terug te vorderen. Het totale bedrag zou in de tientallen miljoenen lopen. Om het geld terug te krijgen, moet de bank regelgeving die begin 2017 in werking treedt gaan gebruiken. De bank, ooit de machtigste financiële instelling van Europa, staat onder grote druk om zijn kapitaalbuffers te versterken. Dat is nodig omdat het concern miljardenboetes boven het hoofd hangen, met name in de Verenigde Staten wegens de rol die het zou hebben gespeeld in het ontstaan van de kredietcrisis van 2008. Justitie in de VS houdt de bank verantwoordelijk voor de handel in giftige hypotheekproducten en eist 14 miljard van het concern.

Angela Merkel heeft aangekondigd zich volgend jaar opnieuw beschikbaar te stellen voor een vierde ambtsperiode als bondskanselier. Dat maakt ze bekend nadat Obama haar de hemel in geprezen had deze week. Europa zou beter zijn bediend door fris bloed.

De volgende renteverhoging in de Verenigde Staten zou weleens ,,relatief snel” in beeld kunnen komen. Dat heeft president Janet Yellen van de Federal Reserve gezegd in het Amerikaanse Congres. De meeste kenners gaan er al min of meer vanuit dat de FED bij zijn volgende beleidsvergadering op 13 en 14 december besluit de rente te verhogen. Leidend daarbij zijn hoe de inflatie en de werkgelegenheid in ‘s werelds grootste economie zich ontwikkelen. De FED verhoogde in december 2015 voor het eerst in jaren de rente. Die was jarenlang zeer laag gehouden om de economie te stimuleren. De verwachting was dat de rente dit jaar geleidelijk verder zou stijgen, maar door de onzekerheid op de financiële markten in met name de eerste jaarhelft, maakte de FED tot nu toe pas op de plaats.

Het onderzoek naar sjoemelsoftware bij Volkswagen breidt uit naar Audi’s luxe en sportauto’s. Duitse en Amerikaanse toezichthouders kijken naar een mogelijke vorm van fraude met software om uitstoot van gassen kleiner te laten lijken dan ze zijn. Dat meldt de NYT. Volkswagen moet al elf miljoen dieselauto’s terughalen om de software, die de uitstoot kunstmatig laag hield bij metingen, te vervangen. Het bedrijf heeft al $16,5 mrd apart gezet voor rechtszaken en schikkingen in juridische procedures vanwege de sjoemelsoftware. Volkswagen heeft zaterdag gereageerd op een bericht dat sommige modellen van Audi anders reageren in een testsituatie dan op de weg. Dat verschil voedt de gedachte dat er gerommeld is met de software, zoals dat bij VW-diesels eerder gebeurde, hoewel VW dat lang ontkende. In de testsituatie kan het tot ,,incorrect readings and results” leiden, aldus de verklaring. De verklaring komt een week nadat de voorzitter van de raad van commissarissen van Volkswagen Group, Hans Dieter Pötsch, erkende onderwerp te zijn van justitieel onderzoek. Hij was jarenlang als cfo verantwoordelijk voor de toetsing van nieuwe softwareprogramma’s bij Volkswagen. In de VS wordt onderzoek gedaan naar niet alleen het manipuleren van de uitstoot, maar ook naar het mogelijk toedekken van de affaire. Het concern wacht daar zowel boetes van landelijke overheden en staten als die aanklacht bewezen wordt.

De Britse UKIP-leider Nigel Farage heeft een ’zeer productief’ bezoek gebracht aan de pas verkozen Amerikaanse president, Donald Trump. Dat heeft een medewerker van Trump laten weten over het afspraakje tussen de twee, dat plaatsvond in de Trump Tower in New York. Farage was de eerste Engelse politicus die sinds de Amerikaanse verkiezingen van 8 november op bezoek kwam bij Trump. Volgens Kellyanne Conway, die de leiding had over Trumps campagne, stelden beide heren elkaars gezelschap op prijs. „Ze hebben het gehad over vrijheid, over winnen en wat dat zoal betekent voor de wereld.” Farage was enthousiast over het bezoek. „Het was een grote eer om wat tijd te kunnen doorbrengen met Donald Trump. Hij was zeer ontspannen en had veel goede ideeën. Ik ben vol vertrouwen dat hij een goede president zal zijn”, schreef hij bij een kiekje van hem en Trump samen. „Met deze man kunnen we zaken doen”, voegde hij daar even later aan toe. Beelden van vlak voor de ontmoeting tonen een goedgeluimde Farage die de Trump Tower binnen komt. Wanneer hem gevraagd wordt wat hij in het gebouw komt doen, grapt de UKIP-voorman dat hij gewoon een toerist is. Trump heeft tijdens zijn campagne al meermaals laten weten geïnspireerd te zijn door het referendum voor de Brexit. Eind juli kozen de Britten voor afsplitsing van de Europese Unie, tegen de verwachting van de opiniepeilers in. Volgens Trump zijn Amerikaanse kiezers net als Britse kiezers gefrustreerd.

De waarde van de euro ten opzichte van de dollar is deze week opnieuw stevig omlaag gegaan van 1,0856 naar 1,0588. De Europese munt zakte daarbij naar de laagste koers in de afgelopen 12 maanden. De waarde van de euro staat onder meer onder druk door de verwachting dat de rente in de Verenigde Staten nog voor het einde van het jaar wordt verhoogd. Voor de verkiezingen in de VS van 8 november jongstleden werd er nog op gerekend dat een keuze voor Donald Trump voor zo veel onrust op de markt zou zorgen dat de FED plannen voor een renteverhoging op de lange baan zou schuiven. Door de gunstige reactie op de markten sinds de verkiezingen van dinsdag is die prognose echter weer uit beeld verdwenen. De beloftes van Trump voor omvangrijke investeringen in de Amerikaanse infrastructuur en belastingverlagingen voeden bovendien de verwachting dat de inflatie in de VS de komende jaren flink gaat stijgen. Dat kan ervoor zorgen dat de rente in het land sneller en verder zal stijgen dan eerder werd verwacht. De verwachting van een sterk oplopende inflatie is ook zichtbaar op de obligatiemarkt, waar de rente op Amerikaanse staatsleningen sinds de verkiezingen sterk stijgt. Het rendement op tienjarige Amerikaanse staatsobligaties noteerde 4 november 1,7879% en sloot de week af op 2,2859%. Het rendement op staatsleningen beweegt tegengesteld aan de waarde. Een stijgende rente wijst op een dalende waarde en een afnemende vraag naar het betreffende schuldpapier.

Het Britse vertrek uit de Europese Unie zet tienduizenden banen in de financiële sector van Londen op de tocht. Alleen al het verlies van de rol bij de afhandeling van effectentransacties in euro’s (‘clearing’) kan zo’n 83.000 banen kosten in de City, meldt de Britse zakenkrant Financial Times op basis van onderzoek van consultancybureau EY. Het verlies zou de komende zeven jaar optreden bij een ‘harde brexit’, waarbij de Britten de toegang tot de Europese markt kwijtraken. Het verlies aan werkgelegenheid in de clearing-sector zou daarbij een sterk domino-effect hebben, waardoor volgens EY in totaal circa 232.000 Britse banen zouden worden bedreigd. Londen heeft momenteel vooral een dominante rol in de afhandeling van derivatentransacties, ook in euro’s. Vooral Frankrijk heeft er sinds de keuze voor de brexit op aangedrongen dat die activiteiten binnen de EU moeten plaatsvinden, onder toezicht van de Europese Centrale Bank. Het Amerikaanse beursbedrijf CME zou volgens ingewijden al overwegen om zijn clearingactiviteiten van Londen naar Dublin te verhuizen. CME wil er zeker van zijn dat het onderdeel toegang houdt tot klanten in de Europese Unie na het aangekondigde vertrek van de Britten uit de EU. Een beslissing is evenwel nog niet genomen. Ook handelsplatformen LMAX Exchange en Bats Global Markets overwegen om dezelfde reden als CME van Londen naar Dublin te verhuizen.

De industrie in de eurozone heeft in september 0,8% minder geproduceerd dan een maand eerder. Dat blijkt uit voor seizoensinvloeden gecorrigeerde cijfers die statistiekbureau Eurostat heeft gepubliceerd. In augustus was nog sprake van 1,8% groei op maandbasis. Duitsland kende de sterkste afname van de eurolanden waarvan afzonderlijke cijfers beschikbaar zijn. De industriële productie in de grootste economie van de eurozone daalde met 1,9%. In Griekenland produceerden fabrieken 1,8% minder. De sterkste stijgingen deed zich voor in Ierland en Estland, respectievelijk 6,4 en 5,2%. Met name de productie van duurzame consumentengoederen, kapitaalgoederen en halffabrikaten nam in september af. Daar stond slechts een lichte stijging tegenover van de productie van niet-duurzame consumentengoederen.

De Japanse economie is in het derde kwartaal veel sterker gegroeid dan verwacht. Zwakke uitgaven van consumenten en bedrijven werden daarbij meer dan gecompenseerd door exportgroei. De Japanse economie groeide met 2,2% op jaarbasis, blijkt uit cijfers van de Japanse overheid. Op kwartaalbasis was er sprake van een economische groei van 0,5%, waar werd gerekend op 0,2%. Het is de sterkste groei van de Japanse economie sinds begin 2015. De uitgaven van consumenten stegen met 0,1%, terwijl de investeringen van bedrijven stabiel bleven. De internationale handel voegde per saldo 0,5% toe aan het bruto binnenlands product (bbp).

In september heeft de detailhandel in Nederland 1,1% meer omgezet dan een jaar eerder, aldus het CBS. De koopdagsamenstelling in september had een positief effect op de omzet. September had in 2016 een donderdag en vrijdag meer en een dinsdag en woensdag minder dan een jaar eerder. Na correctie voor de samenstelling van de koopdagen zou de omzet lager zijn dan een jaar eerder. De verkopen (volume) waren in september dit jaar 0,7% hoger en de prijzen 0,4%. De winkels in voedings- en genotmiddelen realiseerden een omzetstijging van 5,1% in vergelijking met september vorig jaar. De omzetstijging is vooral toe te schrijven aan de koopdagsamenstelling, aldus het CBS. De verkopen groeiden mede daardoor met 4,3%. De omzet van de speciaalzaken groeide een fractie sterker dan die van de supermarkten. Winkels in non-food kampten met een omzetverlies van 3,4%, vooral door lagere verkopen. Het warme weer in de maand september speelde vooral de kledingwinkels parten, aldus het statistiekbureau. Ook de omzet van winkels in consumentenelektronica was lager, hoewel de krimp wat lager uitviel dan in voorgaande maanden. De drogisterijen en doe-het-zelfzaken behaalden daarentegen een omzetstijging. Ook de winkels in woninginrichting zetten meer om, al viel de groei lager uit dan in augustus toen er een omzetgroei van bijna 10% werd behaald. De online omzet groeide in september met meer dan 11% ten opzichte van dezelfde maand een jaar eerder. Webwinkels, die als hoofdactiviteit verkoop via internet hebben, zetten circa 14% meer om. De online omzet van winkels waarvan de verkoop via het internet een nevenactiviteit is groeide met zo’n 7%.

Uit de, in opdracht van het kabinet uitgevoerde, verkennende bronnenstudie van het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust en Genocidestudies blijkt dat sinds 2002 weliswaar nieuw materiaal over de gebeurtenissen rondom de val van de enclave Srebrenica in juli 1995 beschikbaar is gekomen, maar dat dit geen feiten bevat die leiden tot nieuwe of andere conclusies over het niet-verlenen van luchtsteun en het bestaan van voorkennis. Daar denkt Joris Voorhoeve, destijds minister van Defensie in het kabinet Kok 1, heel anders over. In juli 2015 onthulde Voorhoeve dat hij in de Clinton Library in Arkansas een geheim gespreksverslag had gevonden van de Amerikaanse president Bill Clinton, de Franse president Jacques Chirac en de Britse premier John Major. ‘Op 27 mei 1995 is op aandringen van Chirac en Major besloten geen luchtmacht meer in te zetten tegen de Bosnische Serviërs’ ondanks toezeggingen van de VN voor luchtsteun aan Dutchbat III, zegt Voorhoeve. Dat had ermee te maken dat er eind mei 340 Britse en Franse militairen werden gegijzeld door Mladic. “Dat was een enorme afgang voor beide mogendheden. Ze wilden niet opnieuw prestigeverlies lijden. Maar bij het besluit werd de kwetsbare positie van de enclave Srebrenica met duizenden moslims in deze ‘veilige haven’ over het hoofd gezien. Nederland is over die besluitvorming nooit geïnformeerd. “We keep this quiet.” Achteraf moeten we stellen dat de kaarten al waren geschud voor de Bosnisch-Servische aanval op de safe area Srebrenica werd ingezet. “Het was nalatig om Nederland niet te informeren”, concludeert Voorhoeve. “Dat hoort zo niet in een bondgenootschap. Voorhoeve sprak zich tien jaar geleden al uit over mogelijke voorkennis over een aanval op Srebrenica. Hij kreeg toen van de Nederlandse militaire veiligheidsdienst te horen “dat er in ieder geval twee grote leden van de VN-Veiligheidsraad wisten dat de Serviërs van plan waren de drie oostelijke enclaves onder de voet te lopen: Srebrenica, Zepa en Gorazde.” Het verkennend onderzoek van het NIOD, dat deze week werd gepubliceerd, richt zich op twee onderwerpen: internationale politieke besluitvorming over het verlenen van luchtsteun (air strikes dan wel close air support) aan UNPROFOR, waaronder Dutchbat, voorafgaand en tijdens de val van de enclave Srebrenica, en in het bijzonder mogelijke afspraken hierover van eind mei 1995 tussen Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. En mogelijke voorkennis bij westerse inlichtingendiensten over de Bosnisch-Servische aanval op de safe area Srebrenica, en over het exacte doel van deze aanval. Uit de onderzochte bronnen blijkt dat er geen bewijzen of aanwijzingen zijn voor het bestaan van voor Nederland geheime internationale politieke besluitvorming over het al dan niet verlenen van luchtsteun aan UNPROFOR. Wel was er na de gijzelingsacties in mei 1995 sprake van een grotere terughoudendheid bij de inzet van het luchtwapen, maar de mogelijkheid daartoe bleef bij uiterste noodzaak openstaan. Voor de beantwoording van de vraag naar het bestaan van voorkennis zijn zowel het nieuw beschikbaar gekomen bronnenmateriaal als de claims en beweringen die de afgelopen jaren zijn gedaan, geanalyseerd. In het bronnenmateriaal zijn geen vormen van kennis of inlichtingen aangetroffen waaruit geconcludeerd kan worden dat de betrokken inlichtingendiensten in binnen- en buitenland op de hoogte waren van concrete plannen om de enclave Srebrenica aan te vallen en in te nemen. Dit neemt niet weg, zo stelt het verkennend onderzoek, dat er wel inlichtingen waren over de intenties van de Bosnische Serven die wezen op een mogelijke aanval; daar staat evenwel tegenover dat er ook berichten waren die juist het tegendeel beweerden. Vanuit historisch-wetenschappelijk gezichtspunt is verder onderzoek naar de gang van zaken voor, tijdens en na de val van de enclave Srebrenica onverminderd van belang. Tegelijk wordt vastgesteld dat voortzetting of uitbreiding van dit onderzoek in deze vorm weinig of geen toegevoegde waarde heeft, zolang er geen garantie is voor een onbelemmerde toegang tot alle geclassificeerde informatie bij de belangrijkste partijen in het conflict: Frankrijk, Engeland en de VS. Deze partijen hebben niet meegewerkt aan de verkennende bronnenstudie van het NIOD. Volgens het kabinet bewijst de NIOD-verkenning dat Nederland in juli 1995 niet in de steek is gelaten door bondgenoten. Het laat de kwestie nu dan ook rusten. Het kabinet maakt wel het voorbehoud dat het de zaak in de toekomst opnieuw kan oppakken als er nieuwe belangrijke documenten of getuigenissen beschikbaar komen. Het NIOD is het daarmee eens. Het NIOD trekt na bestudering van meerdere bronnen een andere conclusie over het memo dat Voorhoeve vond de Clinton Library in Arkansas. ‘Clinton, Chirac en Major maakten geen geheime deal, maar gingen akkoord met een VN-besluit om luchtaanvallen op te schorten’, zegt hoofdonderzoeker Koos van der Bruggen. ‘Het VN-besluit is ook doorgegeven aan de toenmalige Nederlandse VN-ambassadeur Biegman.’ Deze interpretatie roept vragen op mede omdat er vragen zijn of de missie wel zorgvuldig was voorbereid. Er zou sprake zijn geweest van een onhelder mandaat van de VN en de strategie was onduidelijk. Drie dagen na het verschijnen van het NIOD-rapport over Srebrenica dient het Tweede paarse kabinet op 16 april 2002 zijn ontslag in. Minister-president Wim Kok en de overige bewindslieden aanvaardden met hun ontslag de politieke medeverantwoordelijkheid voor het feit dat de Nederlandse militairen het bloedbad niet hadden kunnen voorkomen. De Nederlandse regering stelt dat de missie ‘op voorhand onuitvoerbaar’ was maar weigert tot nu toe te erkennen dat zij van tevoren al wist dat de missie onuitvoerbaar was. Anderzijds bekende de regering nadrukkelijk geen schuld te hebben dat de militairen onvoldoende toegerust waren op hun taak. Het kabinet ziet geen aanleiding voor een groot aanvullend onderzoek naar de val van Srebrenica, liet het weten. De minister van Defensie erkent wel het nationaal trauma dat is ontstaan: ‘De gevolgen van de afschuwelijke gebeurtenissen van 1995 in Srebrenica worden gevoeld tot op de dag van vandaag.’

©2016 hannesdewitte@gmail.com

Slotstand indices 18 november 2016; week 46: AEX 450,68; BEL 20 3.426,21; CAC-40 4504,35; DAX 30 10.664,56; FTSE 100 6775,77; SMI 7.904,55; RTS (Rusland) 990,77; DJIA 18867,93; NY-Nasdaq 100 4.808,042; Nikkei 225 17967,41; Hang Seng 22.362,67; All Ords 5427,50; SSEC 3192,86; €/$ 1,0588; goud $1207,40; dat is €36.633,31 per kg, 3 maands Euribor -0,313% (1 weeks -0,38%, 1 mnds -0,373%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,418%, 10 jaar VS 2,2859%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,149, elders €1,199.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.