UPDATE18112017/404 De robotisering in onze maak-industrie is niet meer te stoppen en zal een (r)evolutie in onze samenleving teweegbrengen

Jaap van Duijn: als feiten niet voorhanden of niet onderzocht zijn, dan wel niet goed uitkomen, wordt in discussies vaak teruggegrepen op vage algemeenheden om de eigen argumentatie kracht bij te zetten.

Het wordt steeds moeilijker om keuzes te maken voor dit blog, omdat de informatie en ontwikkelingen steeds complexer worden en de regie daarover ontbreekt. Het kabinet heeft een plan van aanpak gemaakt voor beleid in de komende vier jaar. Het Klimaatverdrag van Parijs, dat afgelopen week in Bonn werd bijgesteld, vraagt om meer inzet met betrekking tot de reductie van CO2-uitstoot, de sluiting van alle kolencentrales komt dichterbij, de energietransitie vraagt om meer inzet van de overheid, bedrijven en burgers. Hoe groot wordt de bijdrage die de luchtvaart kan gaan leveren in de vergroening van het milieu? Hoe lang kunnen we nog voor enkele tientjes een low-budget vliegticket kopen naar een bestemming verder weg? De geprognotiseerde groei in de luchtvaart is niet meer houdbaar. De robotisering groeit verder, maar Nederland loopt niet voorop. Nederland gebruikt momenteel 107 robots per 10.000 werknemers. In totaal worden momenteel dus net iets meer dan 1% van alle werkzaamheden binnen de industriële sector in Nederland door 13.000 robots uitgevoerd. In Zuid-Korea zijn dat er 478 per 10.000 arbeiders. Behalve dat we worstelen met het fiscale dossier (belastingparadijzen/belastingontwijking en dividendvoorheffing), het klimaat-, milieu- en verduurzamingsdossier, het monetaire beleid (wat is de waarde nog van ‘geld’), de gevolgen van de robotisering voor de arbeidsmarkt, rechten van werknemers, onderwijs en het bedrijfsleven (robots kunnen 24/24 en 7/7 actief zijn) en een groeiend gat tussen arm en rijk. En een rode draad die door al deze onderwerpen loopt van de groeiende macht van het neo-liberale kapitalisme en het groot-kapitaal ten laste van de factor arbeid. Wij moeten oppassen dat wij niet verworden tot slaven van het systeem, waar Rutte voor staat. Wat wordt in de toekomst de waarde van de democratie, wordt die ondergeschikt aan, wat Rutte noemt ‘de nieuwe realiteit’? De problematiek wordt met de dag complexer.

Er heerst schrik in de financiële sector vanwege strengere regels waarmee handelshuizen voor eigen risico en eigen rekening beleggen. Ver komt er een bonusplafond, heeft de Toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) laten weten. Kleinere spelers vrezen voor hun voortbestaan. Nu hoeven deze handelshuizen nog niet aan dezelfde kapitaaleisen te voldoen als bijvoorbeeld banken. Zij hebben namelijk geen klanten, maar speculeren met hun eigen geld. Dat is de vraag want die handelshuizen kunnen financiële steun krijgen van gespecialiseerde banken in de vorm van prolongatie (=een lening op onderpand van effecten). De bekendste hiervan zijn high frequency traders IMC, Optiver en Flow Traders, dat deze week een deel van zijn beurswaarde verloor. Zij behoren tot de grootste spelers van de sector, en handelen razendsnel in financiële producten op basis van computermodellen. DNB maakte bekend dat deze handelaren vanaf maart volgend jaar moeten voldoen aan strengere kapitaaleisen die ook in de rest van Europa gelden. In de praktijk betekent dit dat zij hogere buffers moeten aanhouden. De verbolgen handelaren kregen deze week uitleg op het hoofdkantoor van DNB. Voor zover bekend vallen zeker dertien ondernemingen onder de aangescherpte regels. Dat gebeurt op verzoek van de Europese Bankenautoriteit (EBA). Die deed onderzoek naar de Nederlandse uitzonderingspositie. De uitkomst daarvan was voor DNB onlangs reden om zelf ook nog eens de eigen interpretatie van de regels onder de loep te nemen, waarna de toezichthouder tot de conclusie kwam dat de uitzondering „juridisch niet houdbaar is.” Kenners binnen de sector lezen hierin dat DNB schoorvoetend akkoord gaat met de tik op de vingers van de EBA. De hogere kapitaalbuffers zijn volgens EBA nodig om risico’s in de markt op te vangen. De directe consequentie volgens marktvorsers is in ieder geval dat een aantal nieuwe investeringen, zoals uitbreiding in de markt van indextrackers, in de koelkast gaat. De strengere eisen betekenen ook dat de uitzondering op het bonusplafond van tafel is. In Nederland bedraagt de maximale bonus voor banken 20% van het vaste salaris, waar dat in de rest van Europa 100% is. Die grens gaat nu ook voor deze handelshuizen gelden. Al vragen kenners van de sector zich af of de soep wel zo heet gegeten wordt en er geen uitweg voor het bonusplafond gevonden wordt. DNB schrijft dat de Autoriteit Financiële Markten (AFM) de bonuscap pas na 31 december 2019 handhaaft. Ook het ministerie van Financiën zit er niet om te springen om de bonusteugels aan te trekken; de minister gaat eerst in gesprek met de AFM en de sector over „de toekomstige beloningsregels voor deze sector”, schrijft DNB aan de geraakte bedrijven. De reacties bij de handelshuizen waren voor het overleg met de toezichthouder uiterst verhit. „Hiermee worden de kleintjes nog verder uit de markt gedrukt. Onbegrijpelijk dat deze kapitaalverhoging nu wordt gevraagd, vlak voor invoering van toch al zware Mifid-II-regels”, zegt Han Zwakenberg van Klinkenberg Traders. „DNB laat de oren hangen naar de Europese grootbanken. Met deze eisen creëert DNB een markt met alleen grootbanken, precies de fout die uiteindelijk tot de kredietcrisis heeft geleid.” Een andere handelaar waarschuwt dat de ingreep uiteindelijk desastreus is voor Nederland als tussenpersoon in Europa. „Deze aanbieders vormen met hun specialistische kennis de smeerolie van de handel. Dit soort partijen zet doorlopend bied- en laatprijzen in de markt, waardoor er altijd veel handel is in Nederland. Dat zie je bijna nergens in Europa. Van deze ingreep gaat Nederland in internationale concurrentie last krijgen.” Niet alleen zit in de hoofdstad een aantal wereldwijd geroemde spelers, ook is er veel kennis bij de toezichthouders en bestaat er een goede infrastructuur. Nederland probeert die positie na het Brexit-referendum uit te bouwen. Voor grote banken was ons land niet aantrekkelijk, grotendeels vanwege de strenge bonusregels. Maar voor high frequency traders golden die regels niet. Vier van hen kondigden onlangs aan naar Amsterdam te verhuizen, uit vrees om vanuit Londen na de Brexit geen toegang meer te hebben tot Europa. De markt denkt dat de EBA dat feestje nu voor Nederland verstoort. Ik ga deze ontwikkeling volgen.

Het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden heeft ingestemd met een ingrijpend pakket belastinghervormingen. Het plan voorziet onder meer in het verlagen van de belastingen voor bedrijven en particulieren. Het door de Republikeinen opgestelde plan kreeg de steun van 227 leden van het Huis van Afgevaardigden. Er waren 205 tegenstemmers, onder wie ook enkele Republikeinen. Het plan voorziet in het verlagen van de vennootschapsbelasting van 35% naar 20%, maar die maatregel gaat wel pas in 2019 in. Het belastingplan moet ook nog in de Senaat in stemming worden gebracht. De Republikeinen hebben in de Senaat een krappe meerderheid. Ook hebben meerdere Republikeinen in de Senaat al laten weten dat ze bedenkingen hebben, onder meer omdat door de belastingverlagingen het federale begrotingstekort verder oploopt.

Trump heeft een grote mond, maar krijgt bar weinig voor elkaar. Dit schaadt het vertrouwen in de dollar en komt het sentiment op de aandelenmarkten niet ten goede”, stelt directeur Koen Bender van Mercurius Vermogensbeheer. Een eindejaarsrally acht hij zodoende onwaarschijnlijk. Afgelopen week verloor de AEX 2%, na een week eerder al een soortgelijk percentage te hebben ingeleverd. Van een correctie willen veel beursexperts nog niet spreken, nadat de beursgraadmeter begin deze maand nog het hoogste niveau in tien jaar had bereikt. Ze spreken liever van winstnemingen. Bender constateert dat stimulansen ontbreken om de beurzen hoger te zetten. „De kwartaalcijfers waren goed, maar nu het seizoen teneinde loopt kunnen beleggers hier nog maar weinig inspiratie uit halen. De focus is nu verschoven naar de problematische politieke situatie in de VS.” De beleggingsexpert houdt er rekening mee dat de patstelling rond de belastinghervormingen in de VS voorlopig voortduurt, nu de Senaat deze in zijn huidige vorm niet steunt. „En dat terwijl deze wel deels door de beurzen zijn ingeprijsd. Invoering stuwt de economie van de VS, maar ook van Europa. Dat het politiek zo moeizaam gaat, is voor een belangrijk deel te wijten aan het feit dat Donald Trump velen in het harnas jaagt.” Hoewel de economische omstandigheden nog altijd gunstig zijn, toont Bender zich gezien de politieke spanningen slechts gematigd positief. „De beurzen kunnen de komende weken stijgen, maar hard zal het niet gaan.

De beide economen Willem Vermeend en Rick van der Ploeg schrijven deze week in hun column Ⓒ DFT dat sinds de recente publicatie van de Panama Papers en de Paradise Papers Nederland door verschillende Europese landen, waaronder Duitsland en Frankrijk, aan de publieke schandpaal wordt genageld als een belastingparadijs. In eigen land is vooral Oxfam Novib, de organisatie voor ontwikkelingssamenwerking, actief om ons land in het verdachtenbankje te zetten. Eind jaren negentig van de vorige eeuw heeft het toenmalige kabinet-Kok (I en II) met een soortgelijke campagne tegen Nederland te maken gehad. De toenmalige premier Wim Kok werd tijdens vergaderingen in Brussel regelmatig door collega’s aangesproken op berichten in de media dat hij de baas van het belastingparadijs Nederland zou zijn. De toenmalige staatssecretaris van Financiën, Willem Vermeend (de mede-schrijver van deze column), moest daardoor regelmatig bij de premier op het matje komen om uitleg te geven. De kern van zijn uitleg die we hieronder kort weergeven, is nog steeds actueel: Wereldwijd zijn landen bezig met een felle concurrentiestrijd om het beste (fiscale) vestigingsklimaat waarmee ze bedrijven proberen aan te trekken, maar ook om te voorkomen dat bestaande ondernemingen uit hun land vertrekken. Deze week tijdens het Kamerdebat over de voorgenomen afschaffing van de dividendbelasting hebben de coalitiepartijen terecht de noodzaak bepleit van een goed bedrijfsvestigingsklimaat, maar daarbij gekozen voor een dure en ineffectieve maatregel. Voor elk land zijn ondernemers van cruciaal belang voor het scheppen van banen, maar ook voor innovaties. Daarom halen, ook binnen de EU, regeringen alles uit de kast om voor bedrijven het beste vestigingsklimaat te creëren en schromen ze niet elkaar publiekelijk in een kwaad daglicht te stellen. Bij deze concurrentiestrijd gaat in de media de aandacht vooral uit naar de verlaging van winstbelastingtarieven en fiscale voordelen voor multinationals. Maar de bedragen die gemoeid zijn met de minder zichtbare voordelen waarmee landen ondernemers lokken zijn vaak veel groter. Daarbij gaat het om verlaging van arbeidskosten, lage sociale premies, goedkope bedrijfsgronden, lagere tarieven voor energielasten, soepele ontslagregelingen, speciale (fiscale) regelingen voor de topmanagers, lage administratieve lasten en snelle vergunningen. Daar lees je niets over. Daar lopen die landen niet mee te koop. Dat de grote Europese landen net als Nederland afspraken maken met multinationals, is in de internationale adviespraktijk een publiek geheim, maar daar hoor je niets van. Ons land is op dit terrein altijd roomser geweest dan de paus en heeft deze afspraken (rulings) keurig, zelfs zeer gedetailleerd, op schrift gesteld. Dit is een belangrijke reden dat in de populaire onthullingen over belastingparadijzen Nederland vaak wordt genoemd en andere landen onder de radar blijven. Dan vervolgt de column met de stelling dat Nederland geen belastingparadijs is. Voor alle duidelijkheid merken we op dat Nederland op geen enkele officiële internationale lijst staat van belastingparadijzen.Er is een internationale ranglijst die is opgesteld door de internationale onderzoeksinstantie Tax Justice Network (TJN) Het belangrijkste belastingparadijs is volgens deze lijst de Amerikaanse staat Delaware, gevolgd door Luxemburg, Zwitserland, de Kaaimaneilanden, de stad Londen, Ierland, Bermuda, Singapore, België en Hongkong. Delaware werd door het Amerikaanse blad Forbes twee jaar geleden ook al uitgroepen tot het beste belastingparadijs op deze aardbol. Van steeds meer kanten wordt terecht geprotesteerd tegen de belastingconcurrentie die tot een race to the bottom kan leiden. Eerder schreven we al dat er voor Europa, maar één echte oplossing is en dat is een Europese vennootschapsbelasting voor alle EU-landen met een vast minimum belastingtarief. De meeste landen willen dat niet en maken, ondanks de onwenselijke gevolgen van de felle (fiscale) concurrentiestrijd, volop gebruik van aantrekkelijke fiscale en andere maatregelen om bedrijven in de watten te leggen. Einde citaat.

De Europese economie neemt met opgepompte kredietverstrekking de vorm van een luchtbel aan. Met aanhoudend lage inflatie en stijgende investeringen zijn er in 2018 en 2019 weinig redenen waarom de groeiende bubbel al knapt. Die ontwikkeling berekent Keith Wade, de Britse hoofdeconoom van de beursgenoteerde vermogensbeheerder Schroders. „Wij durven daarom nog risicovollere beleggingen aan te gaan. Maar selectief”, zegt hij. Die uitspraak krijgt gevolgen: Schroders is met BlackRock, JPMorgan en Pictet een van Europa’s grootste vermogensbeheerder, met €470 mrd onder beheer van bijvoorbeeld Nederlandse pensioenfondsen. Met een de recente derdekwartaalgroei van 0,6% voor de hele eurozone in de tas, zal de economie van deze negentien samenwerkende landen ook de komende jaren met zeker 2,3% uitbreiden, becijfert Schroders. De euro zal wel duurder worden tegen de dollar, omdat de Amerikaanse economie onder president Trump blijft Europa heeft momenteel vrijwel alles mee, meent Wade. In economentaal „een aanhoudende goldi locks-economie”. ’Goudlokje’ staat voor de ideale combinatie van economische groei die op een lager niveau maar doorzet, met goede bedrijfswinsten en aantrekkende werkgelegenheid. Tegelijkertijd prijzen beleggers nog vele kwartalen van stimulering door de centrale banken als financiële ruggensteun in. En daarnaast kent de gouden combinatie minimale prijsstijgingen. Wade: ,,Die lage inflatie baart ons inmiddels wel zorgen voor de komende tijd. Zij zal licht toenemen, zeker als de Federal Reserve in december de volgende renteverhoging doorvoert.” Volgens Wades collega Philippe Lespinard, de co-directeur voor alle beleggingen in vastrentende waarden, zal die eerste van vele rentestappen allereerst in de obligatiemarkt, met bestaande uitgegeven schulden tegen ultra lage rentes, tot „een bloedbad” moeten leiden. Beleggers in al uitgegeven obligaties verliezen rendement. Maar dat pad omhoog verloopt traag en beleggers die nu handelen blijven die verliezen volgens de vermogensbeheerder nog kwartalen bespaard. Ondertussen breken beurzen met aandelen records. Tot de bubbel echt barst kunnen beleggers profiteren, schetsten de economen. Bedrijvenanalisten bij Schroders zijn, ondanks het optimisme over Europa, opeens op hun hoede voor de hype over Europese aandelen. „De waarderingen van bedrijfsschulden is bij een groot aantal ondernemingen te fors opgelopen”, vindt Konstatin Leidman, fondsmanager high-yieldobligaties, die lang veel investeerde in Europese bedrijven. Hij verwacht slechts bij uitzondering in te stappen. Schroders, gevestigd in hartje Londen, is ondanks enkele positieve Britse economische groeicijfers ook ronduit pessimistisch geworden over de eilandeconomie. Die exporteert voor zo’n €21 mrd naar Nederland. „De enige reden dat die economie nog niet volledig stilvalt is het sterke uitgavenpatroon van de Britten en hun spaargeld. Alle recente groei kwam van de consumenten, de huishoudens. Niet van bedrijven. Dat kunnen de Britse consumenten niet volhouden”, zegt Azad Zangana, de hoofdeconoom voor Europa bij Schroders. Desondanks voorspelt hij voor 2018 nog enige Britse groei. ,,Maar je weet dat er iets mis is als Italië sneller groeit dan het Verenigd Koninkrijk.”

Vermogensreus Schroders is daarentegen iets minder pessimistisch geworden over Amerikaanse groei. Die zal een half procent extra toenemen. De door de Federal Reserve geplande 4 tot 4,5% groei zal er zeker niet komen. ,,Het wordt volgend jaar ergens tussen 2 tot 2,5%.” Dat is wel voldoende om steun te bieden aan de wereldeconomie. De VS houdt de gang erin, aldus Wade. De markt negeert president Trump en kijkt dieper naar de aansterkende economie. De Brexit-uitslag en de Amerikaanse, Franse en Italiaanse verkiezingen zorgden afgelopen jaren voor een storm op de beurzen. Beleggers hebben volgens Schroders in 2018 weinig redenen om zich over dit soort geagendeerde evenementen zorgen te maken. „Dat steunt ons idee dat er nog meer groei mogelijk is.” De groei waarover Schroders zijn visie geeft wordt gedragen door de enorme hoeveelheid geld, dat sinds maart 2015 in de markten is gepompt en heeft geleid tot ongewenste bijwerkingen, waaronder een extreem lage rente van -0,4% tot 0,5%. Ondanks de halvering van de hoeveelheid leningen die uit de markt worden gehaald is het opkoopprogramma onderweg naar €3000 mrd. Onder kenners wordt al vanaf het begin in 2015 gediscussieerd over het nut en de veiligheid van het opkoopprogramma. Zodra het monetaire beleid van de ECB terug gaat keren naar ‘normalere’ beleidsmaatregelen stort de basis voor de voorspelde economische groei in. Bomen groeien niet tot in de hemel!

Beleef de opkomst van bitcoins en verdien ‘gegarandeerd’ €13.000 in 24 uur. De Bitcoin Code is exclusief bedoeld voor mensen die zijn ingesprongen op de waanzinnige rendementen die Bitcoin biedt en die er een fortuin mee hebben verdiend. De Bitcoin Code Leden genieten maand-in-maand-uit van de mooiste verblijven over de hele wereld terwijl zij iedere dag hun geld op hun laptop verdienen met maar enkele minuten ‘werk’.

GeVestor vraagt deze week aandacht voor de hype van cryptogeld, virtuele nieuwe valuta, dat alleen digitaal bestaat. Aan alle kanten wordt gewaarschuwd, onder meer door DNB en de AFM, voor de risico’s. Steeds meer consumenten hebben interesse in het investeren in virtuele valuta, onder meer vanwege de spectaculaire rendementen. Virtuele valuta (ook wel cryptocurrency genoemd) kunnen worden omschreven als een betaalmiddel dat niet wordt gecontroleerd en niet is uitgegeven of gegarandeerd door een centrale bank dan wel enig ander gezaghebbend monetair instituut. Bitcoin en Ethereum zijn bekende voorbeelden, maar er bestaan daarnaast honderden verschillende virtuele valuta. Door de recente toename in populariteit en de explosieve prijsstijgingen vertonen deze valuta overeenkomsten met een financiële zeepbel. Bij een zeepbel kunnen de prijzen lange tijd oplopen, maar een kleine gebeurtenis, zoals bijvoorbeeld een negatief nieuwsbericht, kan het ineens uiteen laten spatten. Laat iedereen zich realiseren dat de prijzen hierdoor onverwachts en snel kunnen instorten. De huidige koers van de bitcoin is BTC/USD 7650,00. De koersen van virtuele valuta kunnen tientallen of zelfs honderden procenten per dag fluctueren. Bovendien is er een reëel risico dat de waarde van een virtuele valuta permanent naar nul kan dalen. Het Deposito-Garantie-Stelsel is op dit geld niet van toepassing. Weg=weg. Dit type geld is kwetsbaar voor cybercrime. Veel van de inmiddels honderden virtuele valuta kennen weinig handel. Dit maakt ze kwetsbaar voor koersmanipulatie, bijvoorbeeld door het kunstmatig opdrijven van de prijs. De grote toename in populariteit kan aanbieders aantrekken met frauduleuze bedoelingen. Je kunt bijvoorbeeld slachtoffer worden van een pyramidespel met virtuele valuta. Zo denk je dat je miljardair bent, zo ben je weer platzak. <citaat> Einigen von ihnen genügten schon €10, um innerhalb von ein paar Jahren Millionär zu werden. Viele sind dadurch steinreich geworden. Und dieser Krypto-Wahnsinn geht jetzt so weiter. Denn längst gibt es eine Vielzahl neuer Krypto-Währungen, die ihren Besitzern noch größere Gewinnzuwächse als schon mit den Bitcoins versprechen. Unfassbare Gewinnchancen eröffnen sich im Augenblick. Schauen Sie sich die Preissteigerungen dieser 5 Bitcoin-Konkurrenten an:

  • 307% in 3 Monaten mit Monero

  • 640% in einem Monat mit BitShares

  • 236% an einem Tag mit Dash

  • 1.000% in 1 Woche mit IOTA

  • 3.888% in 5 Monaten mit Ethereum </citaat>

We moeten wel in ogenschouw nemen dat het monetaire beleid van de grote centrale banken, als de FED en de ECB, debet is aan de gokpaleizen van deze cryptocurrency, vanwege de enorme liquiditeiten die in de markt zijn gepompt, die een 0% rente tot gevolg hebben. Dat tast het vertrouwen in ‘geld’ sterk aan.

Martine Hafkamp, vermogensbeheerder bij Fintessa, waarschuwt deze week in haar column ook over ‘deze grootste zeepbel ooit?’ Hoe je het ook wendt of keert, over één ding lijkt (bijna) iedereen het eens te zijn. Cryptocurrencies in het algemeen en Bitcoin in het bijzonder, zijn één van de grootste bubbles die men ooit heeft gezien. De AFM, en eerder al DNB, waarschuwden deze week dan ook voor de beursgangen van digitale valuta’s. Volgens de toezichthouders is de kans groot dat mensen hun inleg verliezen.

Terwijl de autoriteiten zich het hoofd breken over het reguleren van Bitcoin, lijkt Wall Street niet meer te willen wachten. De ‘gewone’ man kan in korte tijd enorme winsten realiseren met het beleggen (in de betekenis van risicovol ondernemen = ‘gokken’) in Bitcoin, terwijl Wall Street de boot lijkt te missen. Bitcoin breekt record na record. Begin oktober was de waarde nog $4500, begin november stond die al $7100, om vervolgens ook weer 20% in waarde te dalen om vervolgens weer aan te trekken. De roep van ‘angst en hebzucht’ wordt steeds moeilijker te negeren. De topman van Morgan Stanley heeft Bitcoin fraude genoemd. Daarmee is hij, zoals al eerder aangehaald, niet de enige tegenstander. Toch lijken er meer en meer geluiden op te gaan om de handel in Bitcoin te reguleren. Dat is eigenlijk een contradictio in terminis, want Bitcoin is juist mede ontstaan om toezichthouders buiten spel te zetten.

De waarde van het spaargeld van Nederlanders smelt weg, meldt DFT. De spaarrente is zo extreem laag, dat die bij lange na niet de stijging van de prijzen compenseert. Spaarders verliezen daardoor dit jaar bij elkaar bijna €3,5 mrd aan koopkracht. Dat blijkt uit berekeningen van De Telegraaf. Uit cijfers van De Nederlandsche Bank blijkt dat Nederlanders dit jaar bij elkaar €415 mrd aan spaargeld opzij hebben gezet. De spaarrente was gemiddeld 0,57%, terwijl de prijsstijging op 1,4% uitkomt. Daardoor hollen spaarders voor miljarden in koopkracht achteruit. Het meeste spaargeld staat op vrij opneembare rekeningen. Bij de drie grootbanken ING, Rabobank en ABN Amro is de rente op dergelijke spaarrekeningen inmiddels al gedaald tot 0,05%. De koopkracht zal voor die spaarders de komende tijd nog verder verslechteren. De spaarrente blijft waarschijnlijk voorlopig laag, omdat de Europese Centrale Bank geen enkele aanstalte maakt om de officiële rente te verhogen. Critici vrezen dat consumenten, beleggers en investeerders steeds meer risico’s nemen om toch nog een beetje rendement te krijgen.

Voorlopig spaart Nederland nog altijd tegen de klippen op. Ondanks de uitzonderlijk lage rente groeide het spaarsaldo het afgelopen jaar weer met €10 mrd. „Dat is niet zo gek, want niet alle spaarders hebben zin in beleggen op de beurs”, zegt Prof. Dr. Henriëtte M. Prast, hoogleraar Economie en gespecialiseerd in financiële planning. „Mensen zijn zo verstandig dat ze liever een buffer hebben, zelfs als die minder waard wordt, dan te consumeren. Alles consumeren is rampzalig als je met tegenvallers wordt geconfronteerd.” Tientallen banken en beleggingsinstellingen proberen spaarders via tv-reclames en radiospotjes te verleiden om te gaan beleggen. Toezichthouder AFM houdt die reclames nauwlettend in de gaten. „Beleggen brengt risico’s met zich mee en daar moet in reclames op gewezen worden”, aldus een woordvoerder. „Wij vinden het niet goed als dit soort ondernemingen het voor doen komen alsof beleggen hetzelfde is als sparen.” Ik deel dit standpunt van de Autoriteit Financiële Markten. Onder meer de reclame van ABN Amro valt op. In de commercial prijst acteur Mark Rietman beleggen aan. „Van de spaarrente moet je het niet hebben op het moment.” In de reclame wordt gemeld dat beleggen risico’s met zich meebrengt, waarop Rietman zegt: „Maar een beetje risico, ik hou er wel van.” En prompt rijdt hij weg in een glimmende sportwagen. ABN Amro doet dat op een listige manier door mensen lekker te maken met een James Bond-achtige Volvo”, zegt hoogleraar Dirk Brounen, die het boek Nooit meer slapend arm schreef. „Dat geeft een verkeerd beeld.” Prast waarschuwt ervoor niet in spotjes zoals die van ABN Amro te trappen. „Vreselijk”, noemt ze de reclame. „In mijn ogen moet je geen risico nemen met geld dat je nodig hebt. Met geld dat je niet nodig hebt, hangt het van je voorkeur af.” Toch vindt Brounen dat Nederlanders veel beter moeten nadenken over hun financiële toekomst. „De realiteit van sparen is nu dat je te weinig rendement maakt om iets op te bouwen.” Hij wijst erop dat de overheid steeds meer aan mensen zelf overlaat. „Als je wilt sparen voor je pensioen, voor zorg voor later, voor de studie van je kinderen, dan moet je rendement maken op het geld dat je apart zet.” Als je rekening houdt met de inflatie en met de vermogensbelasting die je kwijt bent, zou je moeten mikken op minstens 3 procent rendement, aldus Brounen. „Als je een spaardoel hebt dat verder weg ligt dan drie jaar is veilig beleggen veel rendabeler dan sparen.” Maar Dirk Brounen zegt er niet bij welke producten kunnen worden aangemerkt als ‘veilig sparen’. Hij zegt wel dat de financiële planning bij mensen ’in hun dode hoek’ zit. „Mensen denken: ach, als de rente maar meer is dan 0 procent, dan is het wel goed. Het hele idee van geld wegzetten, is dat het groeit. Als je spaargeld achteruit glijdt, maak je een onverstandige keus.” En dat ligt ook voor de hand want de fiscus hanteert een heffing die ver boven het gerealiseerde rendement ligt. Daarbij komt ook nog de inflatie. Zonder grote risico’s te nemen is er geen mogelijkheid van ‘veilig sparen’. Voor grote beleggers ligt het iets anders. Die kunnen speculeren met meer financiële producten, waarmee ze ook hogere rendementen kunnen maken als ze grotere risico’s accepteren. Gokken op de beurs dus. Dat is niet wat de gewone spaarder wil. Draghi begrijpt dat niet, wil dat ook niet snappen, hij speelt een heel gevaarlijk spel waarvan hij niet weet hoe het eindspel eruit ziet en dat alleen maar ‘lozers’ heeft.

CME Group, ’s werelds grootste derivatenbeurs, wil bijvoorbeeld futures op Bitcoin introduceren. Hoewel de laatste details nog uitgezocht moeten worden en autoriteiten nog toestemming moeten geven, lijkt een gereguleerde handel aanstaande. Overigens heeft Goldman Sachs eveneens aangegeven een handelsplatform voor crypto-valuta te willen openen. Het potentiële gevaar is dat hackers nog eens extra hun best zullen doen om het beveiligingssysteem van de brokers te doorbreken. Handelen in futures op Bitcoin moet in het vierde kwartaal van dit jaar mogelijk worden. Dit nieuws zorgde ervoor dat de prijs van Bitcoin tot boven $7.100 uitsteeg. Een maand eerder daalde de waarde van Bitcoin nog fors nadat onder andere China de toegang tot Bitcoin aan banden legde. Een aantal investeerders staat inmiddels te popelen om te gaan handelen in Bitcoin futures. Lees ‘investeerders’ als ‘gokkers’ en ‘brokers’ als ‘gokpaleizen’. Beleggers krijgen de gelegenheid om direct via een broker te handelen in Bitcoin. Dit maakt de stap naar Bitcoin eenvoudiger. De risico’s blijven echter onverminderd groot, al zal met de introductie van futures de volatiliteit van de cryptomunt waarschijnlijk iets afnemen. De Security and Exchange Commission (SEC) waarschuwt dat het publiek een weloverwogen beslissing moet nemen en niet moet luisteren naar wat de media, beroemdheden of influencers op social media verkondigen. Niet al te lang geleden kondigde bijvoorbeeld Paris Hilton aan dat zij ging participeren in een Initial Coin Offering (ICO), de lancering van een nieuwe cryptomunt. Maar, dat geldt natuurlijk voor iedere belegging… De koersexplosie van Bitcoin trekt veel mensen aan. Het is gesprekstof op verjaardagen. Dat soort bewegingen hebben we in het verleden veel vaker gezien. Maar door iets in een mooie cadeauverpakking, in dit geval een future, te verpakken, wordt de inhoud niet ineens anders of minder risicovol. De geschiedenis herhaalt zich telkens weer. De koersroute van Bitcoin is niet alleen omhoog, net zoals dat opgeld deed tijdens de dotcom bubble en de zeepbel op de huizenmarkt. Waakzaamheid blijft geboden. Je moet als investeerder zorgen dat je je centjes op het droge hebt voor de zeepbel barst. Met het uitgeven van futures wordt Bitcoin min of meer gelegaliseerd. CME heeft aangegeven dat als de opzet van Bitcoin futures niet blijkt te werken, zij de mogelijkheid hebben de stekker er ook weer uit te trekken. Maar zoals de voormalig bestuursvoorzitter van Citigroup Chuck Prince aan de vooravond van de crisis al zei: ‘As long as the music is playing, you’ve gotta get up and dance.’

Deze week kwam naar buiten dat 40 Conservatieve volksvertegenwoordigers in het Engelse parlement te kennen hebben gegeven niet langer achter premier May te staan. In arren moede heeft ze toen toegezegd dat er een nieuwe Brexit-wet zal worden voorgelegd aan het Parlement zodra de onderhandelingen zijn beëindigd. Of er overeenstemming wordt bereikt met de EU, die onderhandelt met de Britten namens de 27 EU-lidstaten, is nog maar de vraag.

Het is nog steeds een groot politiek item omdat de premier geen inzicht geeft in de overwegingen die de coalitie hebben doen besluiten de dividendbelasting af te schaffen. RTL Nieuws: Premier Rutte kan niet zeggen hoeveel bedrijven de afgelopen jaren vertrokken zijn vanwege de dividendbelasting, of zich hier juist niet gevestigd hebben vanwege deze belasting. Dit stelt hij in een brief aan de Tweede Kamer, waar deze week over gedebatteerd is. Het kabinet-Rutte III heeft altijd (= nog geen drie weken) gezegd dat het deze belasting juist wil afschaffen om te voorkomen dat multinationals uit Nederland vertrekken. De afschaffing van de zogeheten dividendbelasting, de heffing op de winstuitkering (dividend) aan aandeelhouders, zou de Nederlandse Staat jaarlijks €1,4 mrd aan inkomsten schelen. Volgens de oppositie is Rutte gechanteerd door grote bedrijven en gaat het om een cadeautje van €1,4 mrd aan aandeelhouders en buitenlandse overheden. Bedrijven als Shell, Akzo Nobel, Unilever en Philips zouden volgens de PvdA hebben aangedrongen op het schrappen van deze belasting. De premier zegt hierover in de brief aan de Kamer dat hij regelmatig met bedrijven praat, ook over het vestigingsklimaat en dat ze hierbij ook aandacht vragen voor de dividendbelasting. Over de inhoud van deze gesprekken, die hij tijdens maar ook voor de formatie had, kan hij geen uitspraken doen. Hij blijft weigeren te vertellen met wie hij wel en niet praat of heeft gepraat. De premier stelt dat het besluit om de dividendbelasting af te schaffen ‘een eigenstandige (in de betekenis van ‘van eigen bodem’) beslissing geweest is van de onderhandelende fracties’ en ‘ingegeven door onze inschatting van de huidige internationale context en kansen en bedreigingen hiervan voor de werkgelegenheid in Nederland’. Die uitspraak van ‘eigenstandig’ slaat nergens op, waarschijnlijk bedoelt hij ‘zelfstandig’ bron Nltaal. Hij stelt opnieuw dat overheidsbeleid kan bijdragen aan een goed vestigingsklimaat maar dat de uiteindelijke afweging waar een bedrijf zich vestigt echter aan dat bedrijf is. Op de vraag hoe hij de stelling beoordeelt dat met de afschaffing van de dividendbelasting twee miljoen banen gemoeid zijn, schrijft Rutte dat multinationals voor 40% van de banen in het Nederlandse bedrijfsleven zorgen en goed zijn voor twee derde van de omzet in het Nederlandse bedrijfsleven. De afschaffing noemt hij geen gok. Wel zegt hij dat Nederland zich ‘voor behoud en groei van werkgelegenheid’ moet aanpassen aan de nieuwe realiteit, die voortkomt uit het gevoerde neo-liberale beleid. “Als coalitie hebben we de keuze gemaakt om een stap extra te zetten voor bedrijven die daadwerkelijk toegevoegde waarde en banen opleveren.” Met de ‘nieuwe realiteit’ bedoelt hij mogelijk ‘zich dienstbaar opstellen aan het groot-kapitaal’. Je moet je afvragen in welk kamp Rutte thuishoort? Tijdens het debat in de Tweede Kamer werd gesteld dat de afschaffing van de dividendwet ons land jaarlijks €1400.000.000 kost. Er werd tot dusverre vanuit gegaan dat dat geld naar buitenlandse aandeelhouders zou gaan. En die zouden dan voor een positieve impuls van onze werkgelegenheid zorgen. Althans zo stelde premier Rutte dat voor. Harde zekerheden hadden en kregen wij niet, maar hij had er voldoende vertrouwen in dat dat voor de toekomst goed zou zijn voor ons land. En hij had het CDA, D66 en de CU daarvoor aan zijn zijde gekregen. Maar de aannames deugen niet. Een groot gedeelte van de €1,4 mrd gaat namelijk helemaal niet naar de aandeelhouders van Shell, AKZONobel, Philips, Unilever en andere grote internationaal werkende bedrijven maar naar buitenlandse overheden waaronder de VS en het VK. Mogen wij van president Trump en van premier May verwachten dat zij zich gaan inspannen dat hier nieuwe banen komen? Nee, natuurlijk niet. De Britten verwachten dat door de Brexit er juist banen verloren zullen gaan. Die zullen zich inspannen om die bedrijven en de banen in Engeland te houden. En van Trump hoeven we helemaal niks te verwachten. Dit is een heel slecht dossier voor Rutte, waardoor we ieder jaar $1,65 mrd in een bodemloze put gaan gooien. In 2028 hebben we dan $16,5 mrd geïnvesteerd in lucht. Onbegrijpelijk dat het kabinet en de vier coalitiepartijen dit dossier blijven verdedigen. En ik hoorde niemand in de Kamer duiden dat wij het bedrijfsleven al tegemoetkomen door verlaging van de Vennootschapsbelasting van 25 naar 21%. Het zou van realisme getuigen als het kabinet in de overwegingen over het schrappen van de dividendwet twee zaken zou meenemen die tot dusverre onbesproken zijn gebleven. Bij het Europese Hof loopt een zaak over een gelijk speelveld voor binnen- en buitenlandse beleggers terzake van dividendbelasting. Er wordt pas over een jaar een uitspraak over verwacht, maar de verwachting is dat het Hof zal uitspreken dat binnen- en buitenlandse beleggers hetzelfde rendement moeten kunnen maken. Het is een heel complex dossier want hoe ziet het fiscale plaatje eruit in de buitenlanden waar de beleggers zijn gevestigd. En hoe gaat dat dan werken als dat middels een belastingparadijs loopt, waar geen of nauwelijks belasting wordt betaald over opbrengsten uit effecten. Als we aannemen dat het Hof in deze context gaat besluiten hoe gaat de EC en de 27 EU-regeringsleiders daarop reageren. Of Brussel gaat dit dossier overnemen en besluit wel dan wel geen vermogensvoorheffing te heffen dan wel ieder EU-land gaat een eigen interpretatie van de uitspraak van het Hof geven. De tweede zaak gaat over de visie van het kabinet over ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en het aantrekkelijk maken van het vestigingsklimaat voor bedrijven en het stimuleren van nieuwe banen. Er wordt over het hoofd gezien dat de ontwikkelingen in de robotisering, het onderwijs, omscholingen van personeel, de verduurzaming van de samenleving, de CO2-problematiek en de energietransitie zullen van grote invloed zullen zijn voor de toekomst van ons land en Europa. Het afschaffen van de voorheffing van 15% op dividenduitkeringen is nauwelijks nog relevant. De liberale premier Mark Rutte staat van meerdere kanten onder druk. In eigen huis zei de voormalige VVD-leider Hans Wiegel dat, in een hoorzitting van de Tweede Kamer over het geleidelijk afschaffen van de wet-Hillen, met het introduceren van de ’aflosboete’ het kabinet zich schuldig maakt aan „onbehoorlijk politiek handelen.” De wet-Hillen is een belastingvrijstelling voor huizenbezitters die hun hypotheek hebben afbetaald. Volgens Wiegel staat de aflosboete haaks op het beleid dat al diverse kabinetten voeren: het bevorderen van het eigen woningbezit en het aflossen van de hypotheekschuld. Volgens hem „rook het kabinet dat het niet goed zat” met het plan. Het wilde de wet-Hillen eerst in twintig jaar afschaffen en maakte daar later dertig jaar van. De Kamer hoorde een aantal deskundigen en belanghebbenden over de aflosboete. Aan het woord kwamen onder meer ouderenorganisaties en vertegenwoordigers van De Nederlandsche Bank en het Centraal Planbureau. Vooral ouderen zouden de dupe zijn van de maatregel, omdat zij vaak geen hypotheekschuld meer hebben. Volgens seniorenorganisatie KBO-PCOB zijn vooral alleenstaande ouderen de dupe van de kabinetsplannen. „Dat er in dit rijke land, ouderen op beschuit moeten leven en vroeg naar bed gaan om elektriciteit te besparen”, schetste Roijackers van KBO-PCOB de situatie van ouderen. Die kunnen volgens haar net ‘over de rand’ worden geduwd. Ik ben zelf ook een oudere, maar ik eet mijn ontbijt graag met een snee seam-volkoren, een plakje koek en soms trakteer ik mijzelf op een beschuit met pure hagelslag of met muisjes.

Is het volgende bericht zogenaamde nep-mail of moeten wij daar serieus naar kijken? Wie wir (een Duitse vermogensadviseur) aus zuverlässiger Quelle erfahren haben, steht die künftige Regierung vor einem skandalösen Milliardenloch, dasz ihr Wolfgang Schäuble hinterlassen hat. Und so wie es aussieht, werden die Steuereinnahmen nicht ausreichen, das riesige Loch zu stopfen. Erinnern Sie sich noch an Merkels Wahlversprechen? Sie hat Steuerentlastungen von €15 Milliarden versprochen. Das war nichts als eine Lüge! Denn Merkel wusste längst Bescheid. Sie wusste, dass Schäuble beim Haushalt getrickst hat. Und sie hat sogar schon eine Agenda, wie Sie die fehlenden Milliarden auftreiben will. Vermutlich hat Schäuble sie ihr noch diktiert, bevor er jetzt fluchtartig das Finanzministerium verlässt. Diese Agenda könnte die Koalitionsverhandlungen sprengen! Denn darin steht, dass Sie als Steuerzahler mal wieder die Zeche bezahlen sollen! Als ob Sie nicht schon mehr als genug Steuern und Abgaben bezahlen. Doch Merkel will das gnadenlos durchdrücken! Wenn Sie damit durchkommt, wird es teuer für Sie werden. CDU en FDP hebben een ultimatum gesteld: zondag 19 november om 18 uur zouden de formatieonderhandelingen bij onze oosterburen moeten worden afgesloten met de Jamaica-peilingen. Tot die tijd moeten compromissen worden bereikt over landbouw, vervoer, klimaat en migratie. President Steinmeier heeft erop aangedrongen nieuwe verkiezingen te vermijden. De Union en de FDP verzetten zich tegen hernieuwde Jamaicaanse verkenningen na dit weekend. De Jamaicaanse onderhandelingen waren in extra tijd gegaan na een nederlaag in de nacht van donderdag op vrijdag.

Minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken vindt het ,,heel slecht” dat zoveel mensen door de sluiting van de Siemens-vestiging in Hengelo hun baan verliezen. De minister wil eerst goed gaan kijken wat er aan de hand is. Er wordt rekening mee gehouden dat er ook gevolgen zullen zijn voor toeleveranciers en de plaatselijke middenstand. Maar een geluk bij een ongeluk is dat dit gebeurt bij een aantrekkende economie. Er zijn veel vacatures. Ik hoop dat de mensen snel weer een andere baan vinden.’ Bij Siemens in Hengelo werken zo’n zeshonderd mensen. De aangekondigde sluiting per begin 2020 van de vroegere Stork fabriek waar Siemens tegenwoordig gasturbines en -compressoren maakt, is onderdeel uit van een reorganisatie bij de energie- en gastak van het bedrijf, waarbij wereldwijd 6900 banen verloren gaan.

De inflatie in de Verenigde Staten is in oktober afgezwakt naar 2% op jaarbasis, van 2,2% in september. Dat blijkt uit cijfers van de Amerikaanse overheid. De kerninflatie, exclusief voedsel en energie, kwam uit op 1,8%, tegen 1,7% een maand eerder.

©2017 hannesdewitte@gmail.com

Slotstand indices d.d. 17 november 2017; week 46: AEX 536,62; BEL-20 3954,04; CAC-40 5319,17; DAX 30 12.993,73; FTSE 100 7380,68; SMI 9183,61; RTS (Rusland) 1132,45; DJIA 23358,23; NY-Nasdaq 100 6314,51; Nikkei 225 22396,80; Hang Seng 29.204,27; All Ords 6044,40; SSEC 3,382.907; €/$ 1,1795; goud $1293,40; dat is €35.263,04 per kilo; 3 maands Euribor -0,329% (1 weeks -0,379%, 1 mnds -0,373%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,463%; 10 jaar VS 2,3541%. 10 jaar Duitse Staat 0,37%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,108%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,229, elders €1,259.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.