UPDATE18112011/81

Dit was donderdagmorgen de opening op de cover van het dagblad De Pers: het wordt allemaal nog veel erger.

Moeten we daar wakker van liggen? We moeten niet indutten met de gedachte dat de soep nooit zo heet gegeten wordt als hij wordt opgediend. Mensen die zeggen dat er al een jaar gesproken wordt over bezuinigingen maar dat de bevolking dat nog nauwelijks merkt in de portemonnee, hebben gelijk. Het is waar, ik zal dat niet ontkennen. Maar mensen moeten zich ervan bewust zijn dat ze verder moeten kijken dan hun neus lang is. In de laatste blog citeerde ik prof. dr Tissen die waarschuwt voor windkracht 12. Dat duidt op een orkaan met windsnelheden van >117 km per uur. Hij duidt op tijdig een schuilplaats zoeken en proviand inslaan. Ik bedoel daarmee nog niet 'ga hamsteren' maar wel 'zorg ervoor dat je je zaakjes op orde hebt'.

De Pers: iedereen schrok van de sombere waarschuwing van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Maar u schrok niet hard genoeg: het gaat de komende jaren nog veel slechter dan u nu denkt. Wat gaat het goed met Nederland. Op ongeveer alle fronten staan we hoog of bovenaan in de rangorde: inkomen, werkgelegenheid, overheidsfinanciën, vrije tijd en levensgeluk – we hebben nauwelijks iets te klagen. Van het pas verschenen De Sociale staat van Nederland 2011 van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) krijg je een goed humeur. Maar zo goed blijft het niet, waarschuwt het SCP. De bezuinigingen van het rechtse kabinet Rutte-1 hakken erin, vanaf volgend jaar gaat iedereen last krijgen van de crisis. Nederlanders weten dat zelf ook: tweederde denkt dat het de verkeerde kant op gaat. Doorgeslagen pessimisme? Nee hoor, u heeft het bij het juiste eind. Alleen bent u nog wat te optimistisch omdat u (bijna) allemaal nog een baan hebt en nog maar een klein beetje koopkracht hebt ingeleverd. In werkelijkheid stevenen we af op jarenlange economische stagnatie, toenemende werkloosheid, verdere uitkleding van de verzorgingsstaat, sterk stijgende zorgkosten, een crisis op de woningmarkt, onrust over pensioenen, spanningen door de toestroom van Oost-Europeanen en politieke onbestuurbaarheid. Als de euro chaotisch uiteenvalt, gebeuren al deze dingen in hun ergste vorm. Vinden we uiteindelijk een oplossing, dan kijken we aan tegen misschien wel een decennium van heel matige groei, voorafgegaan door een recessie. Afgelopen kwartaal kromp de economie met 0,3% en het ziet er volgens de meeste economen naar uit dat ook de eerste helft van 2012 rode cijfers laat zien. Daarna gaat het niet veel beter, omdat herstel na een financiële crisis in de regel veel langer duurt dan herstel na een gewone recessie. Daar komt bij dat door de eurocrisis de kredietverlening van banken weer tot stilstand komt: een nieuwe kredietcrisis is onderweg. De woningmarkt gaat een crisis tegemoet. De huizenprijzen dalen nog jarenlang, wat funest is voor het vertrouwen in de economie. Het begint door te dringen dat onze grote hypotheekschuld – relatief de grootste ter wereld – als een molensteen om onze nek hangt. Zo ongeveer de helft van de huishoudens heeft straks een schuld die hoger is dan de waarde van het huis, wat de huizenmarkt vanwege het restschuldrisico verder op slot zet. Bovendien hebben veel huishoudens veel te veel geleend ten opzichte van hun inkomen. Dat maakt hen kwetsbaar voor tegenslagen. De grote pensioenonrust maakt de stemming er niet beter op. Veel fondsen moeten korten op de uitkering, want er is te weinig geld in kas. Hier is Nederland helemaal niet klaar voor, nadat de fondsen jarenlang mooi weer hebben gespeeld. De onzekerheid over pensioen neemt met het nieuwe pensioenstelsel alleen maar verder toe, nu iedere garantie voor de werknemer uit het stelsel verdwijnt. Het is om al deze redenen onvermijdelijk dat de werkloosheid gaat stijgen. Dat zal hoogopgeleiden het minst raken, omdat er meer vraag naar deze groep is door vergrijzing. De malaise raakt vooral de onderkant van de arbeidsmarkt. De grimmigheid neemt toe door de toestroom van Oost-Europeanen, over moslims hebben we het al niet meer. Nu zijn er tussen de 200.000 en 300.000 Polen, Bulgaren en Roemenen in Nederland. In 2015 ligt dat aantal een stuk hoger, zeggen onderzoekers, want ze blijven komen. Polen mogen hier nu al zonder vergunning werken, en dat is straks ook zo voor Bulgaren en Roemenen. Als U het hele artikel wilt lezen klik dan op deze link.

Het aantal werklozen in Nederland is in oktober met 17.000 gestegen tot 455.000. Dat betekent dat inmiddels 5,8% van de beroepsbevolking zonder werk zit. Dat zegt het CBS. Het is al de vierde maand op rij dat het aantal werklozen sterk stijgt, zowel onder mannen als onder vrouwen. De sterkste toename is te zien bij de 25-45 jarigen. De werkloosheid onder 25-65-jarigen is inmiddels hoger dan begin vorig jaar. De werkloosheid onder jongeren tot 25 jaar ligt nog wel onder het niveau van ruim anderhalf jaar geleden. In de vorige periode van oplopende werkloosheid, werden vooral mannen getroffen. Dat kwam doordat door de economische crisis vooral conjunctuurgevoelige sectoren het moeilijk hadden en daar werken meer mannen dan vrouwen. Maar nu is het banenverlies breder verdeeld over sectoren. ,,Het afgelopen kwartaal was de overheid de sector waar de meeste banen verdwenen''. Daar werken meer vrouwen dan in de conjunctuurgevoelige sectoren. De AEX sloot donderdag op 290,21 -1,45%.

Vooral investeerders zoeken een veilige plek voor hun geld en richten zich op de goudmarkt. Ook centrale banken kochten in de laatste 40 jaar niet zoveel goud als in het 3e kwartaal namelijk 148 ton. De vraag naar goud steeg naar 1054 ton, een toename van 6% in vergelijking met een jaar eerder. Dat gewicht vertegenwoordigt omgerekend een waarde van circa €43 miljard. Dat meldt de World Gold Council. Goud noteert $1744,20 bij een € van $1,3509. De ongekende vraag naar goud heeft ook zijn uitwerking op de prijs van het edelmetaal. De prijs bereikte in september een recordprijs van ongeveer 1920 dollar per ounce (31,1 gram). Volgens de WGC zal de vraag naar goud, ondanks die hoge prijs, ook de komende periode groot blijven. "Investeerders blijven zoeken naar bescherming van hun welvaart, en zolang de markt instabiel is, biedt goud uitkomst".

Kredietbeoordelaar Moody’s heeft zijn beoordeling van tien kleinere Duitse banken naar beneden bijgesteld, een aantal zelfs met drie stappen. Moody’s acht de kans klein dat de instellingen in aanmerking komen voor steun vanuit de Duitse overheid, indien dit nodig blijkt. Het gaat om zogeheten Landesbanken, banken die direct of indirect eigendom van de regionale overheid zijn en zich vooral richten op wholesale banking. De bijgestelde beoordelingen, die al sinds juli in voorbereiding zijn, onderbouwt Moody’s met twee macro-economische beleidswijzigingen. Zo is in Duitsland kortgeleden een wet aangenomen waarmee de overheid bij bankfaillissementen de verliezen kan afwentelen op de schuldeisers. Ook zou de Europese Commissie striktere voorwaarden stellen aan staatssteun aan noodlijdende financiële instellingen. De downgrades hebben vooral betrekking op preferente leningen en deposito’s. De status van DekaBank Deutsche Girozentrale verlaagt Moody’s met een stap, van Aa3 naar Aa2. Van drie banken wordt de status met twee stappen verlaagd: Landesbank Hessen-Thüringen (van Aa2 naar A1), Landesbank Saar (van A1 naar A3) en HSH Nordbank (van A3 naar Baa2). Zes banken zien hun kredietbeoordeling zelfs met drie stappen verlaagd. Het gaat om Bayerische Landesbank (van A1 naar Baa1), Deutsche Hypothekenbank (van A1 naar Baa1), Landesbank Baden-Württemberg (van Aa2 naar A2), Norddeutsche Landesbank (van Aa2 naar A2), Norddeutsche Landesbank Luxembourg (van Aa3 naar A3) en Bremer Landesbank Kreditanstalt Oldenburg (van Aa2 naar A2). De Landesbank Berlin behoudt zijn A1-status. De rating van de bank WestLB (A3) wordt nog verder onderzocht. Moody's hanteert een ratingsysteem dat loopt van Aaa, Aa en A naar Baa, Ba, B, Caa, Ca, C. Aaa betekent dat het kredietrisico minimaal is. C betekent een default.

De rente die Spanje moet betalen voor tienjarig schatkistpapier nadert met rasse schreden de gevarenzone van 7%. Vanaf dit niveau wordt het zeer moeilijk voor een land om nieuwe staatsleningen te financieren. Het verschil tussen de rente op bestaande 10-jarige Spaanse en Duitse staatsobligaties liep op tot meer dan 5 procentpunten. Ook in Italië is het rentetarief voor langlopende obligaties zorgwekkend. Volgens Joost van Leenders, macro-strateeg bij BNP Paribas Investment Management, hebben de recente tegenvallende groeicijfers in Spanje, de twijfels over de houdbaarheid van de schuldenpositie aangewakkerd. Hij wijst erop dat het land enige tijd buiten schot bleef door de aangekondigde bezuinigingsmaatregelen, maar dat de vrees bestaat dat de ramingen voor het begrotingstekort bijgesteld moeten worden. Simon Wiersma, beleggingsanalist van het ING Investment Office, benadrukt dat door de oplopende rente in Spanje en andere EU-landen, waaronder ook Nederland nu een gevaarlijke situatie is ontstaan. De uitlatingen van Merkel op een partijcongres dat landen uit de eurozone kunnen worden gezet als ze zich niet houden aan de gemaakte afspraken, is daar volgens hem mede debet aan. "Dat heeft de risico's van de zwakke EU-landen benadrukt. De financiële markten zijn ook aan het uitproberen in hoeverre de Europese Centrale Bank (ECB) bereid is om in te grijpen."

De onzekerheid over de aangekondigde uitbreiding van het Europese noodfonds EFSF speelt eveneens een grote rol bij de toegenomen nervositeit. De topman van EFSF-fonds stelde deze week dat de verruiming niet op korte termijn zal gebeuren. Van Leenders zet daarnaast vraagtekens bij de rol van het fonds als verzekeraar. Bovendien is de huidige omvang van het fonds in zijn ogen onvoldoende om grote EU-landen als Spanje of Italië te ondersteunen. "Er is al geld uit het fonds toegezegd aan Ierland , Portugal en Griekenland. Daarnaast moeten de Europese banken nog geherkapitaliseerd worden." De ECB heeft de laatste troefkaart in handen die de oplopende rente in de eurolanden kan stoppen, meent Wiersma. "Natuurlijke kopers zijn er niet meer en het vertrouwen van de financiële markten brokkelt steeds verder af. Duitsland geeft echter geen akkoord om de geldpersen van de ECB aan te zetten vanwege het 'moral hazard' om slecht gedrag niet te belonen. Het moet eerst nog erger worden, maar dan is het misschien al te laat en is de brandslang van de ECB mogelijk niet lang genoeg om alle brandjes te blussen." Wiersma is somber gestemd over het beursklimaat. "De speculatie op een goede afloop van de Europese schuldencrisis en de meevallende macrocijfers uit de VS hielden de aandelenmarkten nog op de been. Beleggers verliezen echter steeds meer de hoop dat het nog goed komt met de eurozone."

De Fransen hadden deze week een aanvaring met mevrouw Merkel over de inkoop van Frans staatspapier door de ECB, in een poging de rentestijging voor de Fransen te onderdrukken. De Duitsers zijn daar pas aan toe als de Fransen eerst intern orde op zaken hebben gesteld. Dat ligt erg gevoelig bij Sarkouzy vanwege presidentsverkiezingen in het komende jaar. Merkel: de politiek, in dit geval dus de Franse regering, moet eerst haar huishoudboekje op orde hebben, vooraleer de Europese monetaire instanties om assistentie kunnen worden gevraagd. De Franse zeggen dat "De Europese Centrale Bank zijn werk niet goed doet en achter de feiten aan loopt. Dat terwijl de bank het enige instituut in Europa is dat maatregelen kan nemen om de eurocrisis een halt toe te roepen." Die kritiek komt van Didier Saint-Georges, lid van het beleggingscomité van de Franse vermogensbeheerder Carmignac Gestion. Volgens Saint-Georges is Europa in een vicieuze cirkel gezakt van vertragende economische groei, hogere staatsschulden en lagere inkomsten voor overheden. ”Door te bezuinigen, draai je de economische groei de nek om. En de sterke euro maakt dat alleen maar erger." Volgens Saint-Georges moet de ECB zich daarom in de eerste plaats richten op het stimuleren van economische groei in plaats van het huidige beleid gericht op controle van het inflatieniveau en prijsstabiliteit. ”Binnen het mandaat van de ECB valt ook het garanderen van een stabiel financieel systeem. In de eurozone heerst serieuze dreiging van een credit crunch." Dat mag dan wel waar zijn maar de realiteit is ook dat de politiek er een zootje van gemaakt heeft, ook de Franse, en nu de ECB naar voren schuiven om de chaos op te ruimen. Wat zou hier het leermoment van zijn? Hij hoopt daarom dat de ECB de koers wijzigt van het beteugelen van de inflatie naar deflatie. ”Dat is een veel urgenter probleem." Saint-Georges hoopt dat de nieuwe ECB-president Mario Draghi een nieuw beleid gaat voeren, maar is daar nog niet van overtuigd. "Hoewel het hoopgevend was dat Draghi de rente begin november met 0,25% verlaagde, liet hij de rente op Italiaans staatspapier onacceptabel hoog oplopen." Toch heeft de ECB genoeg instrumenten om maatregelen te nemen. ”De ECB heeft al veel staatsobligaties opgekocht op de secundaire markt. Maar Draghi moet een statement maken dat de ECB dat op grote schaal blijft doen als het nodig is. Kijk maar naar Italië. Dat land heeft alleen een probleem vanwege de hoge staatsschuld. Wat Italië nodig heeft, is tijd om hervormingen te implementeren. De ECB kan die tijd geven door de markt te laten weten dat het staatsobligaties blijft opkopen als dat nodig is." Dit is het paard achter de wagen spannen. Eerst de zaak uit de rails laten lopen en dan derden opschepen met de rotzooi. Lees verder ….. zaligmakend is die oplossing echter niet. Op die manier is er namelijk geen mechanisme dat noodlijdende eurolanden begrotingsdiscipline oplegt. De IMF kan dan nog ingrijpen, zoals nu het geval is in Griekenland. ”Het is natuurlijk een zwak signaal naar de markt dat de Eurozone daar een externe partij voor nodig heeft. Maar zo ver is het wel gekomen."

De sterke euro maakt de eurocrisis alleen maar erger. Saint Georges: "De bezuinigingen die we in veel Europese landen zien, verlagen de binnenlandse groei. Om toch nog iets van economische groei te realiseren, moet de export worden gestimuleerd. Maar daar is de euro nu te duur voor." Ook daar ligt een sleutelrol voor de ECB. ”De rente moet laag blijven en de geldpersen moeten aan.” Hoewel de ECB tot nu toe mordicus tegen het bijdrukken van euro’s is vanwege het risico op inflatie, pas ook dit volgens Saint-Georges binnen het mandaat om de financiële stabiliteit te waarborgen. ”En kijk naar het stelsel van Centrale Banken (FED) in de VS. De twee kwantitatieve verruimingsingrepen hebben daar ook niet tot een gierende inflatie geleid. Bovendien was de economische crisis daar veel heviger geweest als de FED niet zo proactief had ingegrepen." Ik ben geen voorstander van het laten draaien van de persen bij de ECB. Meer geld in de markt betekent dat de euro minder waard wordt, dat het inflatiespook zijn kop kan gaan opsteken en dat de risico's voor de burgers toenemen. Ik vrees dat burgers hun gespaarde centjes straks als sneeuw voor de zon zien verdampen en dat de opgebouwde pensioenreserves verdwijnen naar, door de Nederlandse regering afgegeven borgstellingen aan het EFSF, het Europese noodfonds, waaruit zwakke eurolanden worden gefinancierd. Voor de komst van de euro stond de Nederlandsche Bank garant voor de in omloop zijnde guldens. In de kluizen van DNB lag goud en werden reservevaluta's, dollars en ponden, aangehouden. De gulden stelde nog iets voor. De ECB bankiert zonder achterliggende dekking. Als ze daartoe worden gemachtigd zouden ze onbeperkte hoeveelheden rommelstaatsobligaties kunnen kopen. Dat betekent dat de euro minder waard wordt. Eurolanden, in grote nood, pushen de ECB en de EC om daartoe over te gaan met de hoop: 'en God zegene de greep'. Radeloze politieke leiders die geen oplossing meer hebben voor de problemen die ze zelf hebben veroorzaakt trekken aan de noodrem.

Spanje betaalt de hoogste rente op een geveilde 10-jaars lening sinds de invoering van de euro, maar de vraag was wel voldoende om voor 3,6 miljard aan leningen te plaatsen. De maximum rente die Spanje betaalt op de 10-jaars lening die in januari 2022 afloopt was 7,088%. Duitse obligaties lopen op na de bekendmaking van de resultaten van de veiling. De donderdag door Spanje uitgegeven lening is er een van een nieuwe serie, waardoor deze niet direct kan worden vergeleken met vorige veilingen van 10-jaars staatspapier. Echter, tijdens de vergadering van 20 oktober betaalde het agentschap van het Spaanse ministerie van Financiën een rente van 5,453% op de lening met een looptijd tot april 2021. De rente die Spanje moest bieden om nieuwe 10-jarige obligaties aan de man te brengen, is opgelopen tot gemiddeld 6,98 procent. Daarmee steeg de prijs voor het nieuwe kapitaal tot het hoogste niveau in 14 jaar tijd. Het verschil tussen de rente op bestaande 10-jarige Spaanse en Duitse staatsobligaties liep op tot meer dan 5 procentpunt. Na de veiling van de Spaanse staatsleningen liepen ook de 'spreads' tussen de veilig geachte Duitse leningen en andere obligaties verder op. Het renteverschil met Frankrijk steeg tot iets meer dan 2 procentpunt en bereikte daarmee het hoogste niveau sinds de invoering van de euro.

De voorzitter van de Europese Commissie, José Manuel Barroso, kwam met plannen om toch eurobonds te gaan introduceren. Daarmee ligt hij op ramkoers met Duitsland, die dit absoluut niet wil. Eurobonds zijn door alle eurolanden gegarandeerde obligaties. Volgens de Duitsers geven zij daarmee dekking aan zwakke landen om toch tegen een redelijk goedkope rente aan geld te komen en vrolijk door te gaan met feestvieren van andermans geld. Barroso ziet de bui echter al hangen, beleggers hebben alle vertrouwen in de zwakke landen van de eurozone verloren en nu beginnen ook de sterke eurolanden last te ondervinden. Er blijven dan maar twee wegen over, de ECB moet leningen gaan opkopen of de zwakke landen moeten goedkoper aan geld kunnen komen door middel van eurobonds. De sterke landen hebben altijd gesteld dat eurobonds een sluitstuk zijn, als alle eurolanden hun economie en begroting op de rails hebben. Zo lang er onevenwichtigheden zijn, blijven de sterke landen een hogere rente betalen om de zwakke tegen een lagere rente van geld te blijven voorzien. Zo is een prikkel ingebouwd voor zwakke landen om een loopje te nemen met de benodigde bezuinigingen. Dan wel met andere woorden: de rijkere eurolanden, zeg de FLOND-landen, moeten zich garant gaan stellen voor leningen van de financiële markten, die bestemd zijn voor de zwakkere landen. Daar heb ik geen goed gevoel bij. We moeten wel meenemen dat Barosso een Portugees is. Nederland moet zich, in deze fase, maar achter Duitsland verschuilen. Commentaar: de ECB en Duitsland wijzen een grotere monetaire rol vooralsnog resoluut af. Zij vinden dat overheden zelf de crisis moeten verhelpen door hun economie te hervormen en de overheidsfinanciën op orde te brengen. De centrale bank grijpt momenteel wel, in beperkte mate, in op de obligatiemarkten, in een poging te voorkomen dat de rentes die landen over hun leningen moeten betalen nog verder uit de hand lopen. De ECB heeft echter altijd benadrukt dat die ingrepen tijdelijk en beperkt van omvang zijn.

De onrust op de financiële markten en de onzekere economische vooruitzichten drukken op de winst van bank en verzekeraar SNS Reaal. Het concern ziet zich daarom gedwongen af te zien van de ambitie om op de middellange tot lange termijn een winst van 400 miljoen euro te realiseren. Gezien de ,,volatiele en uitdagende marktomstandigheden'' formuleert het bedrijf geen nieuwe ambitie voor de genormaliseerde winst. SNS Reaal blijft ondanks de onzekere omstandigheden op zoek naar mogelijkheden om te groeien, zowel op de bancaire als de verzekeringsmarkt. Het richt zich hierbij vooral op spaarproducten, overlijdensrisico-, arbeidsongeschiktheids- en collectieve levensverzekeringen. Het bedrijf gaat verder met de uitvoering van besparingsplannen. SNS blijft zich verder inspannen om de kapitaalpositie te versterken. Het richt zich daarbij vooral op het ,,op een verantwoorde manier'' aflossen van de staatssteun die tijdens de financiële crisis werd ontvangen. Ook wordt de afbouw van vastgoedtak Property Finance doorgezet en wordt er gezocht naar mogelijkheden om de prestaties van de kernactiviteiten te verbeteren. Daarnaast maakte de bankverzekeraar bekend dat het obligatiehouders een voorstel heeft gedaan om hun ondergeschikte obligaties om te ruilen voor nieuw uit te geven obligaties die meetellen voor het kernkapitaal (core tier 1) van het bedrijf. Het resultaat van dit aanbod wordt op 28 november bekendgemaakt. Bankieren is niet meer zo gemakkelijk zoals het vroeger was!

Spanje smeekt de ECB om actie. De nood is hoog in Madrid. Maar de Europese Centrale Bank kan niet gevraagd worden om de schuldencrisis in de eurozone op te lossen omdat overheden daarin hebben gefaald. Dat zegt Jens Weidmann, de president van de Duitse Bundesbank. Volgens hem mag de ECB niet verantwoordelijk worden gesteld voor een oplossing van de crisis. ´Het gebrek aan succes bij het indammen van de crisis rechtvaardigt niet de overschrijding van het mandaat van de ECB´. De roep om steviger ingrijpen door de ECB op de financiële markten klinkt steeds luider. Beleidsmakers bij de ECB zijn echter terughoudend met het toezeggen van onbeperkte middelen, omdat ze van mening zijn dat het de verantwoordelijkheid van individuele lidstaten is om economische hervormingen door te voeren. Weidmann is kritisch over de hervormingsinspanning van overheden in de eurozone. Volgens de Duitser hebben overheden nog niet de ‘basis gelegd voor een lange termijn oplossing van de crisis’. 'Het duidelijk naleven van ons mandaat is onontbeerlijk voor een voorspoedige toekomst van de euro’, zei Weidmann. ‘Het is om deze reden dat het eurosysteem onafhankelijk is. Deze onafhankelijkheid is niet alleen een recht, maar ook een verplichting.’ De president van de Bundesbank zei het pleidooi van de Duitse regering voor sterkere politieke integratie te verwelkomen. ‘Laat me duidelijk zijn: het zal een langdurig en zwaar proces zijn, dat ingrijpende aanpassingen in de wet vergt. Maar een geloofwaardige engagement zou echter direct gunstige effecten kunnen hebben.’

'De enige die de eurocrisis op kan lossen, is de Europese Centrale Bank.’ Die roep klinkt steeds vaker en luider nu de eurocrisis in een neerwaartse spiraal terecht is gekomen en zelfs de eurolanden met het hoogste AAA-kredietoordeel niet meer immuun zijn. De ECB staatspapier op laten kopen van zwakke eurolanden beloont slecht gevoerd financieel beleid en dat wijzen de Duitsers af. Eerst moeten de zwakke landen hervormen en bezuinigen en als dat traject is afgelegd en er zijn dan nog restproblemen dan mag daarvoor een beroep worden gedaan op het noodfonds, de ECB of het IMF. ‘Frankfurt’ lijkt, op dit moment, echter niet bereid meer te doen dan het al doet. De ECB blijft bij beperkte aankopen van Europese staatsleningen. Sinds mei 2010 koopt de ECB in de secundaire markt staatsleningen van Griekenland en later ook van Ierland, Portugal, Italië en Spanje. De teller van dit zogenoemde Securities Markets Program (SMP) staat nu op € 187 mrd. Eenzelfde hoeveelheid geld is door de ECB weer aan de markt onttrokken: de aankopen zijn ‘gesteriliseerd’, om inflatie te voorkomen. Maar het SMP heeft een stijging van de Europese rentes over een breed front niet kunnen voorkomen. Wat zou de ECB nog meer kunnen doen? De theorie is dat er een einde aan de escalatie van de crisis komt wanneer de ECB onbeperkt staatsobligaties gaat opkopen, van alle eurolanden, met geld dat het zelf schept. De grootste pleitbezorgers van deze figuurlijke geldpers geloven zelfs dat alleen de aankondiging ervan al voldoende is om de rust te doen weerkeren. Een andere variant is dat het Europese noodfonds EFSF geld mag lenen bij de ECB, waarmee het zwakke eurolanden in nood kan helpen. En gisteren dook een gerucht op dat het IMF en de ECB samen een soort van noodregeling kunnen opzetten. Daarnaast zou Frankfurt renteplafonds moeten instellen, een grens waarboven het de rente van een euroland niet laat oplopen. Voor Italië bijvoorbeeld niet meer dan 4% of 5% voor leningen van vijf jaar, dat is nu 6,5%. En als kers op de taart moet de ECB agressief de rente verlagen in december, bij voorkeur tot 0%. Duitsland is hier zwaar op tegen. Ze vrezen dat zij straks veel schulden van de zwakke eurolanden op hun schouders krijgen. Ook Nederland, Finland, Oostenrijk en Luxemburg moeten daarvoor vrezen. Waarom laat de ECB de geldpersen niet draaien? Het bestuur van de ECB stelt dat het onbeperkt opkopen van staatsleningen van eurolanden niet binnen haar mandaat valt. De centrale bank van de eurozone is er alleen om prijsstabiliteit te garanderen en — sinds de kredietcrisis — om te waken over de stabiliteit van het financiële systeem. Vooral in Duitsland overheerst de vrees dat geldscheppen zal leiden tot torenhoge inflatie en dus vooral een indirecte belasting op de spaarzamere landen binnen de eurozone is. Inflatie is vanzelfsprekend strijdig met de opdracht van de ECB om voor stabiele prijzen te zorgen. Een andere reden om hier niet aan te willen, is dat de ECB het huidige opkoopprogramma gebruikt als breekijzer om onwillige politici in beweging te krijgen. Het meest in het oog springende voorbeeld is Italië. Het terugschroeven van aankopen van Italiaans staatspapier door de ECB leidde tot de val van premier Silvio Berlusconi. Dat drukmiddel werkt omdat Italië afhankelijk is van de ECB. Maar als er nog vele honderden miljarden euro’s meer aan Italiaanse schuld op de balans van de ECB komen, dan verliest dat drukmiddel zijn kracht, want dan wordt de ECB te veel zelf partij in de Italiaanse crisis. En dat mag geen monetair doel zijn voor de Italiaanse president van de ECB: Mario Draghi. De renteplafonds waar analisten de afgelopen dagen veel over schrijven zijn in de praktijk ook slecht bruikbaar. Als de ECB garandeert dat de rente op een bepaald niveau blijft, worden landen in hun begrotingsbeleid niet meer gedisciplineerd door de markt. Bovendien krijgen beleggers geen reële vergoeding voor hun risico. Blijft over een agressieve renteverlaging in december. 
De Amerikaanse Federal Reserve drukt wel geld bij. Waarom kan het daar wel? Ook in de Verenigde Staten is het bijdrukken van meer dan $ 2000 mrd niet onomstreden. Zo zou het niet of nauwelijks hebben geholpen om de economie te stimuleren. Maar het extra geld heeft ook niet geleid tot de gevreesde inflatie. Die uitkomst strookt met wat president Ben Bernanke van de Federal Reserve aldoor heeft betoogd: in tijden van recessie is geld bijdrukken geen inflatierisico.

RTLZ: De handel in Zuid-Europees staatspapier zonder de ECB is onmogelijk geworden. Dat is zorgwekkend, Hans de Geus. Staatsleningen zijn altijd de basis geweest voor kapitaalmarkt. Staatsleningen van de Westerse economieën zijn altijd de beste beleggingen geweest: risicoloos en betrouwbaar. Maar die tijd is voorbij. Politici kunnen zomaar besluiten staatsleningen om te zetten in risicodragend kapitaal. En daarmee raakt de kern van het kapitaalverkeer uit evenwicht. Wat dat betekent voor pensioenfondsen in de toekomst zal pas later blijken. Op de markt ''is er bijna geen omzet meer, zelfs in Nederlands papier is het moeilijk om bied- en laatkoersen te krijgen. Dat baart grote zorgen, want staatsleningen zijn dé basis voor de kapitaalmarkt, daar refereren alle staatsleningen aan. Zelfs de Duitse rente daalt niet verder. Het gevaar bestaat dat Duitsland straks het risico van de hele eurozone op haar schouders moet nemen.'' Daarvoor zijn 4 redenen te noemen. De politiek is er in ieder geval deels verantwoordelijk voor dat de markt het niet meer doet, aldus De Geus:

1) Merkel hintte er eerder op dat Griekenland uit de euro kan worden gezet;

2) Op de G10 top in Deauville werd gesteld dat banken moeten meebetalen, dat leidde ertoe dat alles werd verkocht;

3) Pas met Basel III gaan slechte staatsleningen meewegen voor de solvabiliteit, waardoor er door banken kapitaal voor moet worden aangehouden, dat had 5 jaar geleden al moeten worden ingevoerd;

4) Eerder dit jaar probeerden politici krampachtig te vermijden dat een afschrijving op Griekse staatsobligaties op een faillissement zouden lijken. Het gevolg is dat banken, die hun positie hadden gehedged, merken dat CDS'en niets meer waard zijn, dus verkopen ze de obligaties zelf maar.

ABN Amro Bank heeft een nettoverlies van 54 miljoen euro geleden in het derde kwartaal 2011, het resultaat werd in de min gedrukt door lasten voor Griekenland en reorganisaties. Over dezelfde periode in 2010 rapporteerde de bank, die voor 100% in handen van de Nederlandse staat is, nog een nettowinst van EUR341 miljoen. De bank voegde EUR500 miljoen toe aan de kredietvoorzieningen voor Griekse overheidsgegarandeerde bedrijfsleningen. Deze last nam een hap van EUR408 miljoen uit de nettowinst. ABN Amro bezit zo'n EUR1,4 miljard van deze leningen. Onderliggend, dus zonder de kosten voor het integratie- en separatieproces waarin onderdelen van Fortis en ABN Amro worden samengesmeed of afgestoten, kwam de nettowinst uit op EUR9 miljoen. Dit was een val van 98% ten opzichte van EUR391 miljoen over het tweede kwartaal, aldus de bank. Chief executive Gerrit Zalm wijst er in een toelichting op dat ondanks het magere kwartaalresultaat, de onderliggende winstgevendheid over de eerste negen maanden van het jaar is verbeterd, maar hij is niet optimistisch over de rest van het jaar. "Wij blijven voorzichtig gestemd ten aanzien van de rest van het jaar, aangezien wij een negatieve economische groei verwachten", aldus de topman. De efficiency ratio, de verhouding tussen de operationele baten en lasten en maatstaf voor de onderliggende winstgevendheid, verbeterde over de eerste negen maanden van 2011 tot 63% ten opzichte van 70% in 2010.

De muntunie is belangrijk voor de toekomst van Europa en moet overeind worden gehouden. Die stelling komt van het bedrijfsleven. Dat is wel wat voor te zeggen. Deze week werd duidelijk dat de interne markt vruchten aflevert. Niet onbelangrijk. Voor particulieren verkeert de euro in een zorgwekkende staat en wat nog erger is de politici hebben het afgelopen decenium zo slecht kun werk gedaan dat er chaotische situatie is ontstaan, waar niemand van weet hoe de eurocrisis opgelost moet worden. Dat is de realiteit van dit moment. In het Verdrag van Maastricht, dat werd ondertekend op 7 februari 1992 en op 1 november 1993 in werking trad, werd onder meer afgesproken dat er een Economische en Monetaire Unie (EMU) gevormd zou worden, met een gemeenschappelijke munteenheid, die de € zou worden. Voor de invoering van de monetaire unie werden Europese begrotingsdisciplines afgesproken, de zogenaamde "Maastrichtnorm". Verder werd er een kader ontworpen voor de toekomstige politieke en economische eenmaking. Ik wil niet uitgaan van kwader trouw maar achteraf moet worden vastgesteld dat de regels die van toepassing zijn op het lidmaatschap van de muntunie en zijn vastgelegd in het Stabiliteits- en Groeipact niet door alle leden even consciëntieus werden nagekomen. Daarom zitten we nu met Zuid-Europese landen, die in financiële problemen zijn geraakt en met Noord-Europese landen die optimaal hebben geprofiteerd van de toegenomen handel. Als we terugkijken naar de afgelopen 10 jaar zien wij politici, de Kok's, de Balkenende's en de Rutte's, die letterlijke uitvoering hebben gegeven aan de afspraak dat laden van de euro-zone 'vrienden zijn in goede en in slechte tijden'. Daar hebben de Zuid-Europese landen heel snel invulling aan gegeven. De truc was: wij importeren goederen uit de Noord-Europese landen en hun banken regelen de betaling wel. Onze politici waren maar wat trots op de truc. Achteraf komen we tot de conclusie dat we onszelf rijk hebben geregeld: we leverden goederen en voor de terugbetaling is er een noodfonds opgericht waar we zelf het geld voor moeten dokken. Dus goederen web, geld weg. Maar we denken ook nog dat we heel slim geweest zijn. Na deze inleiding de vraag of de euro-crisis kan worden overwonnen en op welke termijn? Europa heeft sinds 1992 nog altijd de toentertijd afgesproken fundamenten niet gelegd die nodig zijn voor het functioneren van de EU en de eurozone. Een van de grootste mankementen is een gebrek aan visie. Er is geen perspectief voor de financieel in problemen zijnde meest Zuid-Europese eurolanden. De Europese Unie is niet veel meer dan een economisch samenwerkingsverband met een gammele muntunie. Dat is veel te weinig om vorm te geven aan een Nieuw Europa. De Zuidelijke eurolanden trachten van hun schulden af te komen door geld weg te halen bij de Noord-Europese eurolanden. Je kunt denken dat het leegroven is, je kunt er ook een label aanhangen 'uit solidariteit'. Merkel zegt dat ze daaraan niet wil meewerken. Rutte en de andere regeringsleiders van de FLOND landen houden hun mond. Ze laten Merkel de kastanjes uit het vuur halen. De EC opteert voor een snelle oplossing. Het noodfonds moet gevuld worden. Maar door wie? Merkel waarschuwt ervoor dat het einde van de euro ook het einde van de Europese Unie betekent. Ik denk wel dat er voor de lange termijn voordelen zijn te behalen voor de euro, zeg vanaf 2030. Maar op de korte termijn weet niemand hoe het verder moet. De escape van de ECB opzadelen met rommelstaatsleningen brengt de centrale bank in de problemen. Een centrale banken met een zwaar negatief vermogen is geen stabiele factor voor de munteenheid. En wie moet de verliezen die de ECB daarmee lijdt betalen. Ja, voornamelijk de Duitse en Nederlandse belastingbetaler. En dan het voorstel om de rente naar 0% te verlagen, veel grotere hoeveelheden staatsobligaties opkopen met een lage kredietstatus en tegelijkertijd de geldpersen laten draaien heeft het risico in zich dat de waarde van de euro gaat dalen. Het gevolg wordt dat de inflatie stijgende goederenprijzen met zich brengt. Er liggen twee scenario's voor en beide veroorzaken grote risico's voor de stabiliteit van de eurozone. Nu is de EU een samenwerkingsverband van 27 landen waar alles draait om hebzucht, economie en geld en het moet snel worden omgebogen naar een veel breder scala waarin de burger centraal staat in relatie tot duurzaamheid en ecologie. We moeten ons realiseren dat de politieke elite uit de Noord-Europese landen, de Jager is daar een goed voorbeeld van, zich voorstaat op de morele superioriteit. Alle Grieken en Italianen zijn corrupt en betalen nauwelijks belasting, is de teneur. Zolang we in deze vorm preken kunnen we een Europese samenwerking wel vergeten. Zij zijn niet de losers en wij de winners, wij en zij zijn beiden de grote verliezers. Ik weet dat het goed zou zijn als de euro-crisis snel wordt opgelost, maar, eerlijk gezegd, ik zie nog altijd geen licht in een pikzwarte tunnel.

Prof. Harald Benink zegt: de politieke leiders in Europa moeten de financiële markten duidelijk maken dat zij garant staan voor de aflossing van staatsleningen van hun zwakke broeders in Zuid-Europa, die op hun beurt akkoord moeten gaan met strenge afspraken om te bezuinigen en hun economieën te hervormen. Ik ben het hiermee wel eens, maar wie moeten dan borg gaan staan en willen die dat wel. Op deze wijze wordt 'sparen' bestraft. Hoeveel tijd is er nodig om weer rust in de tent te krijgen. Tien, twintig jaar? De volgende generatie moet de 'overcreditering' van de vorige generatie opbrengen. Is die vorm van solidariteit nog wel actueel? ABN/Amro zegt dat Nederland nog wel enkele kwartalen een negatieve groei zal kennen, maar ………….. vanaf volgend jaar zomer zal de economie weer herstellen, mits de eurocrisis niet escaleert.

De slotstanden van deze week: AEX 288,01 -0,76%; BEL 20 2016,76 -1,14%; CAC 40 2997,01 -0,44%; DAX 30 5800,24 -0,85%; FTSE 100 5362,94 -1,11%; Zürich (SMI) 5614,61 -0,53%; Nikkei 8374,91 -1,23%; Hang Seng 18491,23 -1,73%; All Ords 4246,70 -1,79%; DJIA 11796,16 +0,22; Nasdaq 100 2253,95 -0,8%; € $1,3517; goud $1724,00.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , . Bookmark de permalink.