UPDATE18082011

Dat was vanmiddag wel even schrikken. De beurzen in een vrije val. Ik was eigenlijk helemaal niet van plan om vandaag te bloggen. Aanstaande zaterdag had ik genoteerd in mijn agenda. Een terugblik op een week waarin veel gebeurd zou zijn. Maar actuele ontwikkelingen hebben mij toch doen besluiten sneller te reageren. De angst voor een nieuwe recessie duwde de Europese beurzen vanmiddag fors in de rode cijfers. Vooral bankaandelen, uitzenders en bouwers gingen in de uitverkoop. De vrees werd gevoed door een rapport van de Amerikaanse bank Morgan Stanley, waarin de bank schreef dat de Verenigde Staten en Europa "gevaarlijk dicht bij een recessie" zijn aanbeland. Deze Amerikaanse zakenbank uitte scherpe kritiek op de beleidsmakers in Washington en Europa voor het weifelende handelen rond de schuldencrisis. Naast macro-economische factoren zijn ,,recente beleidsfouten'' in Europa en de VS de reden voor de economische neergang. De definitie van een recessie is twee opeenvolgende kwartalen van economische krimp. Eerder deze week werd bekend dat zowel de economie van de eurozone als de 27 EU-landen met slechts 0,2 procent is gegroeid op kwartaalbasis. Duitsland, de grootste economie van Europa, groeide met slechts 0,1 procent. Ook in de Verenigde Staten is de groei bijna tot stilstand gekomen. Ook de wereldhandel neemt af. Alles bijeen geen positieve vooruitzichten. Arnold Heertje: consumenten zijn niet verantwoordelijk voor de crisis een interessante column, waarin hij onder meer schrijft: Het is afgelopen met het bouwen van stupide kantoren, stupide woonwijken en stupide uitbreidingen van harde infrastructuren in een wereld die snakt naar renovatie van het bestaande, perspectief op leefbaarheid en waarin krimp de gewoonste zaak van de wereld wordt.

Deze alinea schrijf ik in vet vanwege de ernst van het bericht, waar ik grote waarde aan hecht. Jacques Delors, de oud voorzitter van de Europese Commissie en de 'vader' van de euro, waarschuwt dat de eurozone zich op de rand van de afgrond bevindt. Hij wijdt dat aan een weinig krachtdadig optreden in de schuldencrisis binnen de muntunie. Je zou dus tegen de regeringsleiders moeten zeggen: aan de slag, de wereld wacht op jullie.

De AEX-index in Amsterdam sloot op 279,58 -4,47%. De MidKap-index verloor 5,22% tot 453,89 punten. De BEL-20 sloot op 2151,96, dat is 4,56% in de min. In Londen en Parijs sloten de beurzen ook diep in de min: 4,49% en 5,48% evenals in Madrid -4,7% en Milaan -6,15%. In Frankfurt liep het verlies op tot 5,82 procent door stevige koersduikelingen van banken, industriële bedrijven en energieproducenten. Voor de Europese banken was het vandaag een slachtpartij: Barclays -11,47%, Commerzbank -10,4%, ING -8,45%, BNP Paribas -6,7%, Dexia -13,86%, Société General -12,3%. Daarbij komt nog dat de FED, de Amerikaanse centrale bank, de eigen filialen van Europese banken, die in de VS werken, gaat onderzoeken op hun gevoeligheid voor de gevolgen van de Europese schuldencrisis. Afgelopen nacht werden in het Verre Oosten incl Australië lichte verliezen genoteerd. In New York opende Wall Street in de min. Het sentiment blijft somber met name over de bezorgdheid op de financiële markten over de wereldwijde economische vooruitzichten. De DJIA viel 3,67% op 10991,04, de Nasdaq 100 verloor 4,98% op 2073,03. De markten waren vandaag erg gevoelig voor slecht weer berichten, de terugloop van de wereldeconomie, de toestand van de banken in Europa (de uitslag van de 2e stresstest wordt niet serieus meer genomen), de schuldencrisis in de eurozone, het weinig krachtdadig optreden van politici zowel in de VS als in Europa en de belabberde stand van zaken van de Amerikaanse economie.

Er was vandaag een mix van tegenvallend nieuws. De uitkomst van het overleg deze week tussen Merkel en Sarkozy viel uiteindelijk ook tegen. De nieuwe Europese regering voor de eurolanden, die zich bezig gaat houden met begrotings en fiscale zaken, werd afgedaan als ouwe wijn in nieuwe zakken. Alle 17 regeringsleiders blijven gewoon op hun stoel zitten, terwijl daar juist de zwakke stee zit. Ze tonen geen daadkracht en geen visie. De financiële markten reageerden daarop door de spreads met de noodlijdende eurolanden op te laten lopen, terwijl beleggers naar meer zekerheid vluchten." Dat laatste vertaalde zich ook in de prijzen van staatsobligaties, die flink in de lift zaten. De rente op 10-jarige Duitse staatsleningen daalde tot 2,1%, tegen 2,2% een dag eerder. Op de vraag wanneer het sentiment weer een draai maakt, valt niets zinvols te zeggen. ”Een einde aan de neerwaartse trend is er op korte termijn niet in zicht. ”Misschien dat we nog een tussentijdse opleving zien, maar zowel de VS als de EU en Zwitserland hebben geen oplossingen voor hun problemen. Macrocijfers boden beleggers ook geen verlichting. De initiële uitkeringsaanvragen in de Verenigde Staten zijn vorige week met 9000 gestegen tot 408.000. Dat cijfer viel tegen. De inflatie bedroeg in juli 3,6% op jaarbasis. Daarmee namen de prijzen van consumptiegoederen even sterk toe als in juni. Er was op een daling gerekend. De onverwachte daling van de bestaande huizenverkopen zette de indices nog een stapje lager. Eén enkele bank in de eurozone heeft vandaag 500 miljoen dollar (circa 350 miljoen euro) geleend van de Europese Centrale Bank (ECB). De lening, met een looptijd van een week, zou volgens marktkenners een signaal zijn dat de geldmarkten onder druk staan.

In de vorige blog van dinsdagavond heb ik nog mee kunnen nemen de presentatie van het duo Merkozy (Merkel en Sarkozy) van een Europees economische regering voor de eurozone onder voorzitterschap van de Belg Herman van Rompuy. Ik heb mij over het plan sceptisch uitgelaten. De Duitse kranten schrijven woensdagmorgen als reactie 'veel woorden, weinig daden'. De plannen zijn vanuit mijn optiek niet doortastend genoeg. Het gebrek aan daadkrachtig optreden van de politiek wordt ook in ons parlement onderkent. Maar dat is niet genoeg. Weliswaar wordt er over gesproken dat begrotingen van zwakke landen niet alleen worden nagerekend en de aannames worden getoetst nee, de zwakke landen gaan hinderlijk worden gevolgd. Mijn inzet is dat de discipline die volgt uit het Stabiliteits- en Groeipact (1997) voor alle eurolanden geldt en niet voor een selectief gezelschap. De eerste reactie vanuit de financiële markten was kritisch. Ik verwacht dat ze niet lang meer de kat uit de boom kijken. Uit de discussie in de 2e Kamer afgelopen woensdag is mij duidelijk geworden van D66 voorman Pechtold dat de Nederlandse overheid (de publieke sector) de banken (de private sector), die gaan meedoen aan het Griekse hulpplan, garanties gaan verlenen voor rente- en aflossing van de participatie van de banken in dit steunpakket. Hoe groot uiteindelijk het bedrag wordt waarvoor de Nederlandse belastingbetaler zich garant gaat stellen (voor de publieke en de private sector) is nog niet bekend. Zodra Brussel de details van het plan heeft uitgewerkt wordt het parlement daarover geïnformeerd. Vandaag werd bekend dat de Finnen hebben afgesproken dat de Grieken 0,5 mrd euro gaan stallen tot meerdere zekerheid van het geld/garanties die Finland aan het noodfonds gaat geven. Gelijk gedoe in den Haag. Wisten Rutte en de Jager daar gisteren, tijdens het parlementaire debat over Griekenland vanaf. Dit is koren op de molen van Wilders. Kamerleden eisen nu ook meer zekerheid van de Grieken. Die Finnen zijn zo dom nog niet! Een ander aspect is of Nederland 'overdracht van bevoegdheden' aan Brussel gaat doen op het moment dat 'de euroregering' controle gaat uitvoeren op begrotingen en fiscale regels en de realisatie daarvan. Het antwoord van de premier was verrassend want Nederland heeft al in 1997, bij de totstandkoming van het Stabiliteits- en Groeipact, de soevereiniteit hiervoor overgedragen aan de Europese Commissie. Dat moet nog in een wet worden vastgelegd, zegt hoogleraar rechtstheorie Willem Witteveen van de Universiteit van Tilburg. Als de eurolanden een wettelijke rem op het maken van nieuwe schulden willen invoeren, een zogenaamd schuldenplafond, zal er een nieuw Europees verdrag moeten komen. Dat bestrijdt het kabinet vooralsnog. Al eerder, in 1992, werd in het Verdrag van Maastricht afgesproken aan welke Europese begrotingsdiscipline (de Maastrichtnorm) eurolanden zouden moeten voldoen. Die zijn in 1997 overgenomen in het Stabiliteits- en Groeipact. Het gaat dan om een begrotingstekort (het financieringstekort, de saldi van de begrotingen van de lagere overheden en de sociale fondsen) van max. 3% van het bbp, een staatsschuld van max. 60% van het bnp en een max. afwijking van het inflatiecijfer van 1% van het Europese gemiddelde. Het probleem is dat de EC nooit daadwerkelijk is overgaan de begrotingen te controleren en bij afwijkingen van de norm dat te beboeten. 15 jaar later komen Duitsland en Frankrijk dat het de hoogste tijd wordt de hand aan de ploeg te gaan slaan. Pas het kalf verdronken is gaan men de put dempen. Blijft voor mij nog een vraag over: op 21 juli gaan de eurolanden de top in met een verzoek van Griekenland voor extra steun van €85,9 mrd en komen er, 8 uur later, uit met een steunpakket van €215 mrd. Leer mij die goocheltruc ook eens. Noch Rutte noch de Jager konden dat transparant maken anders dan met het verschuiven van de looptijd van 2014 naar 2020.

Voor de meningsvorming is de volgende informatie uit 1997 interessant: het Stabiliteits- en Groeipact is in 1997 tot stand gekomen met als doel de stabiliteit van de nieuwe Europese munt, de euro, te garanderen. De gedachte was en is dat als in veel landen de tekorten uit de hand lopen, dat leidt tot financiële problemen. Een oplopende schuld kan in extreme gevallen zelfs leiden tot het faillissement van overheden. Dat lijkt voor Europa wellicht ondenkbaar, maar de kosten van vergrijzing zouden in bijna alle landen van de EU tot exploderende schuldquotes kunnen leiden. In het Stabiliteitspact werden die afspraken nader ingevuld en werd afgesproken wat moet gebeuren als landen toch een hoger tekort hebben. De huidige schuldencrisis is 14 jaar geleden dus al in beeld geweest. En wat heeft de politiek daarmee gedaan …………..niets.

Minister van Financiën Jan Kees de Jager is weinig enthousiast over het voorstel om een Europese belasting op financiële transacties in te voeren, omdat een dergelijke maatregel óf wereldwijd óf helemaal niet ingevoerd zou moeten worden. De verstoring kan zo groot zijn, dat het onverstandig zou zijn het in slechts een deel van de wereld in te voeren", aldus De Jager gisteren in de Tweede Kamer. De Jager reageerde daarmee op de Franse president Nicolas Sarkozy en de Duitse bondskanselier Angela Merkel, die dinsdagavond aankondigden een voorstel tot het invoeren van een Europese belasting op financiële transacties te zullen indienen. Het Frans-Duitse plan is een onderdeeltje van een breder palet aan voorstellen van Sarkozy en Merkel om het economisch bestuur in Europa te verbeteren. De Jager stelde woensdag de belangrijkste elementen uit het pakket te ondersteunen, zoals de installering van een Europese autoriteit die moet monitoren of landen binnen de eurozone zich aan de begrotingsregels houden.

Niet alleen in Europa worstelt de politiek met een schuldencrisis, ook Obama slaagt er niet in de neuzen van het Congres dezelfde richting uit te krijgen. Ook in de VS moeten er plannen komen voor een economisch herstel en een afbouw van de schulden. Obama wees deze week op een cultuur in zijn land van politieke besluiteloosheid: 'wij leven in een cultuur waarin de wil ontbreekt om moeilijke besluiten te nemen die de VS vooruit zouden moeten gaan helpen'. In de wandelgangen hoort men stemmen die zeggen 'dat de Amerikaanse overheid moet stoppen met het verwennen van de rijken'. Maar ja, ze zijn nodig om de verkiezingskassen te vullen voor de presidentsverkiezing volgend jaar november. Ik herken datzelfde ook in ons land. Het Nederlandse volk betaalt de lasten van de villa's van de rijken in dit land. Het is onbegrijpelijk dat de VVD-CDA regering van Mark Rutte weigert om de hypotheekrenteaftrek boven de 5 ton te schrappen. Dit vind ik nu aso-gedrag.

De producentenprijzen in de Verenigde Staten zijn in juli met 0,2 procent gestegen ten opzichte van een maand eerder. Op jaarbasis lagen de prijzen 7,2 procent hoger. Hier werd gerekend op een stijging van 7 procent. De producentenprijzen exclusief energie gingen in juli met 0,4 procent omhoog ten opzichte van de voorgaande maand.

De signalen dat de wereldeconomie aan het afkoelen is, nemen duidelijk toe. Ook de vooruitzichten worden somberder. Dat stelt het gerenommeerde Duitse economische onderzoeksinstituut Ifo. Volgens het instituut is de economische graadmeter voor de wereldeconomie in het derde kwartaal gedaald naar 97,7 punten van 107,7 punten in het tweede kwartaal. Daarmee ligt de index slechts een fractie boven het langjarige gemiddelde van 96,6 punten. Volgens Ifo liggen de indices in Europa en Noord-Amerika onder het gemiddelde en in Azië licht daarboven. De economen van Ifo zijn duidelijk minder optimistisch over de actuele stand van zaken en de verwachting voor de komende 6 maanden. ,,De conjuncturele opleving stagneert'', aldus Ifo. Aan het onderzoek werkten 1080 experts in 117 landen mee.

Als baas van de grootste Europese haven, sterk afhankelijk van wereldhandel en consumentenvertrouwen, hield president-directeur Hans Smits van het Havenbedrijf Rotterdam (HbR) bij de presentatie van de cijfers over het eerste halfjaar een vurig pleidooi voor Europese integratie, begrotingsdiscipline en vertrouwensherstel. „Dat zijn de voorwaarden om weg te groeien uit de crisis,” aldus Smits, die in de lichte toename (1%) van de overslag in de eerste zes maanden nog geen enkel effect zei te zien van alle financiële onrust. „Als de huidige onzekerheden niet verdwijnen, komt er een terugslag. Als eerste wordt daarvan de containeroverslag het slachtoffer.”

Net als op de beurzen kent de haven tegenwoordig een grote volatiliteit, een alsmaar groeiende onzekerheid in de marges. Zo waren er in het eerste halfjaar op de Rotterdamse kades opvallende plussen en minnen, die tezamen uitkwamen op het kleinst mogelijke groeipercentage, wat ten onrechte de indruk wekt van een stabiele situatie. Smits ziet in het beheersen van de krachten achter de volatiliteit een nieuwe uitdaging.

De werkloosheid in Nederland is de vorige maand met 22.000 gestegen ten opzichte van een maand eerder. In juli zaten 413.000 mensen zonder werk, laat het CBS weten. Voor het eerst dit jaar komt het aantal werklozen uit boven de 400.000. In het eerste halfjaar lag de werkloosheid steeds tussen de 392.000 en 400.000. Het werkloosheidspercentage kwam in juli uit op 5,3 procent. Uit cijfers van het UWV blijkt volgens het CBS dat zowel het aantal werkzoekenden als het aantal WW-uitkeringen nagenoeg gelijk is gebleven. Het gaat bij de werkloosheidscijfers om voor seizoensinvloeden gecorrigeerde cijfers.

Het tekort op de lopende rekening van de eurozone is in juni opgelopen naar 7,4 miljard euro. Dat maakte de Europese Centrale Bank (ECB) gisteren bekend. Ook stelde de ECB het tekort op de lopende rekening in mei vast op 5,6 miljard euro. Eerder was nog een bedrag van 5,2 miljard euro gerapporteerd. De laatste keer dat de balans een overschot vertoonde was in januari 2010. De lopende rekening geeft een overzicht van onder meer de handel in goederen en diensten met landen buiten de eurozone en het kapitaalverkeer. Het tekort op de lopende rekening geeft aan dat er per saldo meer kapitaal de eurozone verlaat dan dat er binnenkomt. De inflatie binnen de eurozone in juli is gestegen naar 2,5% op jaarbasis.

Het vertrouwen van de Nederlandse consument heeft deze maand een flinke duw neerwaarts gekregen. De indicator waarmee het consumentenvertrouwen gemeten wordt, daalde met maar liefst 9 punten en kwam uit op -21. Dat meldde het CBS vandaag. Consumenten zijn vooral het vertrouwen verloren in het economische klimaat. De deelindicator die dat weergeeft, daalde met 22 punten en kwam uit op -38. Het vertrouwen in de economie in het komende jaar gaf het meest prijs. ,,Deze indicator daalde met 25 punten'', aldus het CBS. Die terugval was de tweede in korte tijd. ,,In juni was er een daling met 10 punten.'' Ook terugkijkend waren consumenten het vertrouwen voor een deel kwijt. Het cijfer dat de stemming over het afgelopen jaar weergeeft daalde met 21 punten. De sombere berichten over de economie lijken de koopbereidheid echter niet veel verder te beïnvloeden. Mensen dachten iets negatiever over hun eigen situatie, maar vonden de tijd wel gunstig voor grote aankopen. De koopbereidheid daalde dan ook maar met 1 punt, naar -10. ,,De koopbereidheid blijft daarmee laag.'' Voor minister Maxime Verhagen (Economische Zaken) komt de daling van het vertrouwen niet onverwacht. ,,In Nederland kan de economie tegen een stootje. Maar de onrust over de schuldencrisis en de slechte cijfers op de beurzen eisen hun tol'', zegt hij in een reactie. Volgens Verhagen heeft de economie rust en stabiliteit nodig. ,,Het mechanisme waardoor eurolanden die er economisch een potje van maken tot de orde kunnen worden geroepen, moet snel worden uitgewerkt", aldus de minister. ,,Op die manier kan het vertrouwen in de economie herstellen.''

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , , . Bookmark de permalink.