UPDATE17032012/108

De blog die ik had voorzien voor vorig weekend is niet verschenen. Andere zaken hadden voorrang en door het slagen van de Griekse schuldenruil ontstond de zo nodige rust op de financiële markten. Vandaag kies ik ervoor vooral aandacht te schenken aan enkele beschouwingen met name aan de vraag waar we staan in Nederland en waar Europa naartoe gaat. De Verenigde Staten van Amerika waren en zijn nog in naam de leider van de Trans-Atlantische wereld, maar de macht is tanende. Er zijn momenteel teveel landen die in een diepe economische en politieke crisis verkeren. Washington besteedt in mindere mate aandacht aan Europa en in meerdere mate naar landen waar toekomstperspectief, China en andere Aziatische landen, in zit. Het is duidelijk dat de Amerikanen hun wereldleiderschap, door hun eigen economische en politieke problemen, aan het herschikken zijn. Europa is even minder interessant door de verdeeldheid, de zwakke politieke leiders en gebrek aan visie op de toekomst. Zonder de hechte trans-Atlantische band verliest Europa aan slagkracht in de wereld. Ik denk dan aan Libië, Syrië, Iran, Afghanistan. Het is zeker niet voor de eerste keer dat ik schrijf dat de behoefte aan een Verenigd Europa met een politiek, economisch, fiscaal, monetair en sociale structuur een dringende voorwaarde voor Europa is om krachtiger uit deze euro-crisis te komen. Maar de Europese politieke elite is niet in staat het toekomstperspectief te scheppen dat nodig is om de noodzakelijke besluiten voor een Nieuw Europa te nemen. Verder dan het opleggen van zware bezuinigingen komen ze niet en waartoe dat kan leiden is voor onze neo-liberale leiders een schimmig beeld.

Ander onderwerp. Het is een herhaling van zetten. De ECB heeft de afgelopen maanden >€1000 mrd euro aan 3-jarig papier tegen 1% rente uitgeleend aan Europese banken, hoofdzakelijk gevestigd in de zwakke eurolanden. Daardoor maakt de ECB zich heel kwetsbaar, zegt oud-president Nout Wellink. De gigantische leenoperaties van de ECB maken hem nerveus: er is teveel geld in de bancaire sector gestopt. Ook Lorenzo Smaghi, oud-bestuurder van de ECB, waarschuwt voor het huidige beleid van de ECB. Het vele geld kan er toe leiden dat Europese politici minder worden aangespoord de werkelijke economische problemen in de problematische landen aan te pakken. Net het in Griekenland even wat rustiger is geworden dreigt er voor Portugal een 2e steunronde nodig te zijn. Maar niet alleen zij, ook Weidmann van de Deutsche Bank luidde de noodklok over de groeiende verschillen tussen de eurolanden. Het overschot van de nationale banken van Duitsland, Nederland en Luxemburg bedraagt €700 mrd en daartegenover staat eenzelfde bedrag als tekort van België, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Portugal en Spanje in het Eurostelsel. De verruiming van de geldmarkt met €1000 mrd ziet Draghi als een 'fantastisch succes', maar zijn voorganger Trichet sprak deze week waarschuwende woorden over 'succes'. Op de achtergrond piept en kraakt het omdat de onevenwichtigheden tussen de eurolanden kunnen leiden tot onvoorzienbare gevolgen. De problematiek wordt sterker doordat commerciële banken onderling elkaar niet langer financieren door gebrek aan vertrouwen. Daardoor wordt de ECB opgezadeld met steeds grotere vorderingen op de centrale banken van de Zuid-Europese eurolanden. Risico's die mogelijk in de pipeline zitten als gevolg van de geldexplosie van €1 biljoen door de ECB kunnen bestaan uit stijgende aandelenkoersen, de vorming van een luchtzak, stijgende energie- en grondstoffenprijzen, toenemende inflatie, afnemend vertrouwen in de euro en/of de noodzaak van nieuwe noodgrepen in de eurozone. Echt problematisch wordt het als de panelen gaan schuiven. Verliezen van de muntunie moeten dan worden gedragen door de Noord-Europese landen. Bij de huidige ratio's wordt de DNB aangeslagen voor 4% van het verlies en de Bundesbank voor 19%. Voor het geval dat de muntunie uit elkaar zou vallen zijn de verliezen enorm. Bij de huidige stand van zaken zou Duitsland worden aangeslagen voor €547 mrd en Nederland voor €170 mrd. Geen wonder dat de Jager zo aandringt op de instandhouding van de euro. Prof Tissen heeft over dit onderwerp een interessante column geschreven: http://www.rtl.nl/components/financien/rtlz/redactie/column/tissen/2012/articles/ergens-houdt-het-spelen-met-geld-op-tissen.xml

De Griekse minister van Financiën en vicepremier Evangelos Venizelos treedt af als hij zondag lijsttrekker wordt van de socialistische partij Pasok. De zwaarlijvige Venizelos (55) is de enige kandidaat om de partij te leiden bij de komende parlementsverkiezing. Venizelos maakte een sterke indruk als minister van Financiën in de voorbije 9 maanden. Hij liet het parlement ingrijpend bezuinigen en dwong banken af te zien van grote delen van hun miljardenleningen (€100 mrd) aan de noodlijdende Griekse staat. De harde bezuinigingen hebben Venizelos bepaald niet populair gemaakt. Bij de persconferentie waarin hij zijn kandidatuur lanceerde, kreeg hij yoghurt over zich gegooid door een bejaarde op krukken. Venizelos krijgt het nog zwaar om als winnaar uit de bus te komen bij de parlementsverkiezingen, die eind april of begin mei worden verwacht. In de peilingen ligt de socialistische partij ver achter bij de conservatieve partij Nieuwe Democratie. Ook kleine linkse partijen die tegen de bezuinigingen zijn, zullen veel stemmen wegkapen. Naar verwachting zal de conservatieve leider Antonis Samaras opnieuw een coalitie formeren met de socialisten. Die zou dan een einde maken aan het premierschap van Lucas Papademos, die op aandringen van de EU in november was benoemd.

Het consumentenvertrouwen in de Verenigde Staten is in maart gedaald. De index waarmee het vertrouwen wordt gemeten, zakte van 75,3 in februari naar 74,3 in maart. Consumenten in de VS verwachten dat de inflatie zal toenemen door de sterke stijging van de brandstofprijzen. Het oordeel over de huidige economische omstandigheden verbeterde licht ten opzichte van de voorgaande maand. De industriële productie in de Verenigde Staten is in februari onverwacht gestabiliseerd ten opzichte van de voorgaande maand. Economen hadden een stijging met 0,4 procent voorzien. De bezettingsgraad in de industrie kwam in februari uit op 78,7 procent. Volgens een nieuwe schatting bedroeg de bezettingsgraad in januari 78,8%.

Europa dreigt er niet in te slagen het permanente noodfonds voor de eurozone, het ESM, van voldoende vermogen te voorzien. Een bedrag van €700 mrd zal mogelijk niet worden gehaald. Dit was een eis van het IMF, de VS en de BRIC-landen. De eurolanden zouden daarmee volgens de ingewijde in Brussel kiezen voor de ,,minst ambitieuze optie''. ,,Sommige landen zijn nog steeds tegen het verhogen van de slagkracht van het noodfonds'', aldus de bron. Onder meer Duitsland verzet zich tegen het verder verhogen van het vangnet, waarvan de leencapaciteit nu nog is vastgesteld op 500 miljard euro. Het ESM zou later dit jaar in werking moeten treden. De Duitse bondskanselier Angela Merkel sprak zich vandaag opnieuw uit tegen een verhoging. Maar zij hield wel de deur op een kier, door te suggereren dat er gekeken zal worden naar de mogelijkheden om de capaciteit van het ESM op de een of andere wijze te combineren met die van het EFSF, het tijdelijke noodfonds voor de euro. Al eerder werd besloten om de twee fondsen iets langer naast elkaar te laten functioneren. De ministers van Financiën van de eurozone bespreken eind deze maand, tijdens een ontmoeting in Kopenhagen, de omvang van het ESM.

De Griekse werkeloosheid is in het 4e kwartaal van 2011 gestegen naar een nieuw record van 20,7%, tegen 17,7% een kwartaal eerder.

Het gaat niet goed met Neerlands jeugd: studenten kampen met steeds hogere studieschulden en wanneer ze klaar zijn met school, worden ze veelal werkloos. Het aantal oud-studenten met een studieschuld >€100.000 is sterk gestegen. Ook de gemiddelde schuld van studenten steeg in de afgelopen jaren flink; naar €14.000. Studentenvakbond LSVb maakt zich ernstige zorgen. "Een hoge studieschuld leidt problemen bij bijvoorbeeld bij het afsluiten van een hypotheek", zegt de studentenvakbond. Ook met de werkloosheid onder jongeren is het slecht gesteld. Het percentage jongeren zonder baan is 11,9 procent, terwijl het landelijk gemiddelde op 6 procent ligt, zo blijkt uit cijfers van het CBS. Vorige maand zaten ruim 100.000 jongeren onder de 25 jaar zonder baan.

De Spaanse staatsschuld is eind 2011 opgelopen tot 68,5 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Als we ervan uitgaan dat de Nederlandse staatsschuld ca 65% bedraagt valt dat cijfer mee. Het schuldpercentage, dat eind 2010 nog op 61,2 procent van het bbp lag, overtreft het Europese limiet van 60 procent. Sinds het begin van het meten volgens de huidige methode in 1995 is de schuldenlast van Spanje nog nooit zo hoog geweest.

Ik stap nu over naar de politiek en naar de wijze waarop het kabinet Rutte-1 dit land bestuurt. De wijze waarop premier Rutte het land leidt is desastreus. Het imago van Nederland binnen de EU is heel matigjes. In ieder geval zo matig als het nu is, is het niet eerder geweest. In het debat lijkt hij sterk maar het beleid dat hij voert is slecht voor dit land. Zijn neo-liberaal beleid wordt aangestuurd door 'verliezen worden gesocialiseerd en winsten geprivatiseerd'. Met andere woorden: de lasten moeten door de burgers worden opgebracht, de baten gaan naar de rijken. Als hij nog veel langer aan het bewind blijft is de kans groot hij dit rijke land tot aan de rand van de afgrond voert. Het FNV zegt daarover: 'Rutte jaagt massaal mensen de armoede in'. Al meer dan een jaar vraag ik aandacht voor de nodige hervormingen die moeten worden uitgevoerd, om maar wat te noemen, de arbeidsmarkt en de werkgelegenheid, vastgoed, koop/huurhuizen en de hypotheekrenteaftrek en de de woningcoöperaties versus de bouwnijverheid, de kenniseconomie, de zorg. Er heerst een media-stilte rond het Catshuis. Over 2 weken moeten de 6 onderhandelaars met een pakket hervormingen en bezuinigingen, is aangekondigd, naar buiten komen. Het enige wat ik heb gehoord is dat er gesproken wordt over een BTW-verhoging. Dat is geen slimme maatregel die structureel doorwerkt in de komende jaren. Ik verwacht dat de regering de waarde van onze gasvoorraad in Drente gaat opwaarderen. Dat is een boekhoudkundige truc die een cosmetische verbetering oplevert voor het begrotingstekort. Niet alleen bij de lagere inkomens zijn er geldproblemen, volgens het Nibud dringen die nu ook binnen bij de middengroepen. Enkele cijfers van betalingsachterstanden in het afgelopen jaar: rood staan op de lopende rekening 49%; rekeningen te laat betalen 30%; geen geld meer uit de muur krijgen 18%; automatische incasso geweigerd 16%; woonlasten (huur/hypotheek) te laat betaald 11% en energie afgesloten 3%.

Heel Europa valt over Rutte heen maar geen haar op het hoofd van de premier denkt erover een kritische noot uit te spreken over de PVV-klaagsite voor Poolse gastarbeiders. Dit ondanks bezwaren tegen die website binnen de PVV-fractie. Uit de brief over dit onderwerp aan de 2e Kamer blijkt dat Rutte in feite niet veel meer is dan een zetbaas die door Wilders wordt getolereerd. Rutte kan niet zonder de onvoorwaardelijke steun van de PVV en dat onderstreept nog eens de afhankelijkheid van de premier van de gedoogpartner. Ik wil hier nog eens onderstrepen dat Rutte de statuur van een premier mist. Een columnist beperkte de capaciteiten van Rutte tot die van een fractieleider. Eerder ben ik nog verder gegaan door hem een lobbyist te noemen, die de belangen van VVD kiezers zo optimaal mogelijk behartigt. Het buitenland vraagt zich af hoe het in Nederland mogelijk is dat een partij, die niet in de regering zit, grote delen van het beleid bepaalt. Niet alleen van het regeer- en gedoogakkoord maar ook nu aanvullende bezuinigingen moeten worden doorgevoerd van tussen de 9 en 16 mrd euro, om te kunnen voldoen aan de, door Nederland zelf geëiste begrotingsnormen van 3% voor het emu-saldo en 60% voor de emu-schuld. Ik blijf bij mijn zienswijze: hervormingen: ja, die zijn dringend noodzakelijk, en nee tegen nog meer extra bezuinigingen. Merkel kan dat wel eisen van de 17 eurolanden, maar wij hebben ook een eigen verantwoordelijkheid dit land niet kapot te bezuinigen. Rutte, een premier zonder een financieel/economische visie, is niet capabel dit land door de crisis te loodsen. Dit land moet met visie bestuurd worden: de krimp moet terug naar groei, maar met extra bezuinigingen wordt de krimp alleen maar groter. Rutte is een goeie debater, maar een staatsman, die als leider van zijn vol voor de troepen staat, ho maar. Onderwerpen? Passend onderwijs wordt geminimaliseerd, pgb's weg, in de sociale werkplaatsen moeten 80.000 werkplekken verdwijnen, ambtenaren kunnen we missen, solidariteit nooit van gehoord. Zolang het beleid van het kabinet Rutte-1 erop uit is harde bezuinigingen door te voeren, betekent dat minder geld in de portemonnee en dus minder uitgaven en dus geen aantrekkende economische activiteiten. Het consumentenvertrouwen blijft laag met alle gevolgen vandien voor de werkgelegenheid, de koopwoningen/hypotheekmarkt en de detailhandels-omzetten.

De woningverkopen zijn in februari met ruim 18% gedaald ten opzichte van dezelfde maand vorig jaar. Vorige maand werden er 7805 verkochte woningen geregistreerd, tegen 9558 in 2011. Vooral appartementen werden steeds minder verkocht. De verkoop daalde met 22,4%. Vrijstaande woningen daalden het minst met 2,2%. In alle provincies was een daling te zien van het aantal verkochte woningen. In Groningen daalde de huizenverkoop met 32,6%. Flevoland liet de kleinste daling zien van 1,7%. Het aantal geregistreerde hypotheken nam in februari af tot 14168, een daling van 33,5% ten opzichte van vorig jaar. In februari vonden 167 executieveilingen plaats. Vorig jaar waren dat er 156.

Een heel ander onderwerp, maar niet minder interessant. Wat doet een bankier in ernstige gewetensnood? Hij neemt ontslag en schrijft een stuk in de New York Times. En ineens wordt de wereld wakker geschud. Greg Smith, directeur derivaten in de Verenigde Staten, Europa, het Midden-Oosten en Afrika bij Goldman Sachs trekt aan de bel. De bedrijfscultuur bij deze zakenbank is nog nooit zo ,,destructief en giftig'' geweest als nu. Voorheen stond de klant centraal en opereerde de bank als een betrouwbare partner. De belangen van de klant staan allang niet meer op de eerste plaats. Toen ik 12 jaar geleden hier begon was je er voor de klanten, die tijd is voorbij. Het enige doel vandaag de dag van de bank is om klanten systematisch uit te melken louter en alleen om zo veel mogelijk geld aan hem/haar te verdienen. Medewerkers van deze zakenbank spreken spottend over hun 'muppets'. Investeerders worden verleid producten te kopen waar de bank zelf vanaf wil, omdat het slechte beleggingsproducten zijn. Smith zegt zich nu niet meer met een zuiver geweten te kunnen identificeren met waar de bank voor staat. De voormalig directeur haalt fel uit naar de huidige bestuurders van de bank, de veroorzakers van het morele verval. ,,Als je tegenwoordig maar genoeg geld verdient voor de bank (en je geen moordenaar bent), maak je promotie naar een invloedrijke positie'', stelt Smith. Goldman Sach is een van de grootste en invloedrijkste investeringsbanken ter wereld. Velen zien de bank als een van de veroorzakers van de financiële crisis. Ze herkennen zich niet in de kritiek.

Prof Sybe Schaap, senator voor de VVD: de overeenkomst tussen de PVV en de NSB is het etnocentrisme, de nadruk op 'eigen volk, dat zich bedreigd voelt, eerst'.

Boze Hongaarse premier Orban vergelijkt de methoden van de EU die die van de Sovjet-Unie. Hongarije wordt door Brussel gekoloniseerd. Wij zijn geen 2e rangs burgers en willen door de EU ook niet als zodanig worden behandeld. Spanje, dat in een vergelijkbare situatie verkeert, wordt beloond voor het uitspreken van hun goede wil en wij worden gestraft voor onze koppigheid.

Soms denk ik wel eens: hoe kon de euro er komen zonder een behoorlijk stevig fundament voor de muntunie. Via welke achterdeur zijn Griekenland (met een begrotingstekort van misschien wel 12%), Spanje, Italië en Portugal binnengekomen en wie of anders gezegd welke politici waren verantwoordelijk voor de schuldenposities die deze landen konden opbouwen? Begin 90er jaren: de Muur was gevallen, de Sovjet-Unie was ingestort, de Koude Oorlog was voorbij. Europa was in de stemming een nieuw product toe te voegen aan het Nieuwe Europa: de eenheidsmunt, die later de euro werd. De visie van de politieke elite van toen onder aanvoering van de briljante Fransman Jacques Delors helder: een muntunie alléén zou gedoemd zijn te mislukken. De muntunie moest worden onderbouwd door politieke en economische unies. Op 30 september 1991 presenteerde het kabinet Lubbers III vergaande voorstellen om te komen tot een politieke unie in Europa. Het voorstel werd van tafel geveegd, alleen België wilde erover doorpraten. Die dag wordt nog steeds Zwarte Maandag genoemd. Hoe kon dit project zo uit de hand lopen? Onbekwame politici, invloeden van buitenaf, gebrek aan visie? We zijn nu 20 jaar verder en zijn bezig de puinhoop die dat heeft veroorzaakt op te ruimen. Ik vrees dat we daar nog wel even mee doende zijn. En laten we ons geen rad voor de ogen draaien: deze hele hersteloperatie gaat ons heel veel geld kosten.

Tot slot een bericht uit Washington over Griekenland. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) is somber gestemd over de Griekse crisis. Meer hulp zal nodig zijn om een wanordelijk bankroet van het land te voorkomen en Griekenland binnen de eurozone te houden. Dat valt op te maken uit een evaluatie door economen van het IMF. Het IMF vreest dat zonder officiële steun of toegang tot financiering van de Europese Centrale Bank (ECB) voor het land een ,,wanordelijk vertrek uit de eurozone onvermijdelijk'' is. Een Grieks vertrek uit de eurozone zou zeer kostbaar zijn, vooral als dat gebeurt zonder steun van buitenaf, waarschuwt het IMF-rapport. Ook is het maar de vraag of de economie van het land daarna voldoende stabiliseert. Het fonds stelt dat meer afschrijvingen op staatspapier nodig zijn om Griekenland overeind te houden als de economie zoals gevreesd verder verslechtert. Dat risico bestaat als hervormingen, bijvoorbeeld door de komende verkiezingsstrijd, te lang op zich laten wachten. In dat geval dreigt zelfs een officieel bankroet voor het land omdat de schulden dan nog verder oplopen, meldt het IMF. Ondanks die onzekerheden pleiten het besmettingsrisico en de hoge kosten van een Grieks vertrek uit de eurozone voor een nieuwe steunronde, meent het IMF. Daarbij moet ook de bankensector in het Zuid-Europese land hulp krijgen om de klappen op te vangen van de kwijtschelding van een fors deel van de Griekse private schuld. Volgens het IMF hebben Griekse banken te kampen met een acuut liquiditeitsprobleem door het grote aantal slechte leningen. Schattingen wijzen op verliezen voor de banken over de komende 3 jaar van 30 tot 35 miljard euro, aldus de IMF-economen. Er is 50 miljard euro aan steun voor de banken nodig, meent het fonds. Donderdag stemde het IMF in met een pakket leningen voor Griekenland van 28 miljard euro. De kredieten maken deel uit van het nieuwe pakket noodleningen van in totaal 130 miljard euro dat de EU en het IMF aan Athene hebben beloofd. De ministers van Financiën van de 17 eurolanden hebben deze week besloten een mediastilte te hanteren als het gaat op negatieve ontwikkelingen in de probleemlanden. Er moeten geen slapende honden wakker worden gemaakt, zegt men in Brussel.

Slotstand indices 9 maart 2012: AEX 326,03; BEL 20 2281,90; CAC 40 3487,48; DAX 30 6880,21; FTSE 100 5887,49; SMI 6188,51; DJIA 12.922,02 ; Nasdaq 100 2646,85; Nikkei 9.929,74; Hang Seng 21.086,00; All Ords 4300,50; € $1,3121, goud $1713,50.

Slotstand indices 16 maart 2012: AEX 336,17; BEL 20 2366,11; CAC 40 3594,83; DAX 30 7.157,82; FTSE 100 5965,58; SMI 6341,33; DJIA 13.232,62; Nasdaq 100 2.712,78; Nikkei 10.129,83; Hang Seng 21.317,85; All Ords 4364,70; € $1,3174, goud $1660,10.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , . Bookmark de permalink.