UPDATE17012015/255 Goudprijs stijgt spectaculair

Premier Rutte was in Buitenhof stellig over de toekomst van zijn kabinet als de coalitie bij de verkiezingen van Provinciale Staten in maart en de samenstelling van de Eerste Kamer het vertrouwen van een meerderheid van het electoraat verliest: wij blijven gewoon zitten en maken ons beleid tot 2017 af. Krachtige taal maar of de realiteit hem niet tot andere beslissingen noopt, eerlijk gezegd denk ik van wel. Neem de allerzwakste minister uit zijn kabinet, zijn partijgenoot, Ivo Opstelten. Die bewindsman houdt zich staande door in de Kamer en in de media leugens te vertellen dan wel de waarheid te ontkennen. Ook deze week gaf hij halve antwoorden op Kamervragen over wat het Kabinet op 14 juli wist, dan wel had moeten weten over de luchtveiligheid boven Oost-Oekraïne. Wij waren daarover op 14 juli geïnformeerd door de Oekraïense regering. Er hadden in de aan de ramp van MH17 voorafgaande weken al meerdere militaire schermutselingen in het luchtruim daar plaatsgevonden. Zelfs was er al een Oekraïens legervliegtuig, een Antanov, uit de lucht geschoten door de Separatisten. Nu zegt Opstelten dat het niet om 'relevante informatie' ging. Het kabinet communiceert niet met de luchtvaartsector over vliegrisico's. Bij gebrek aan inzicht in dit dossier en om Kamervragen, die niet zijn beantwoord, hebben de 2 indieners (van D66 en het CDA) nu voor de vierde keer de Minister gevraagd om heldere antwoorden. En terecht, als de Minister en zijn ministerie niet adequaat heeft gereageerd op beschikbare diplomatieke en in de media bekende vliegrisico's dan rest de minister geen andere weg dan die naar Canossa. Ik hou het voor mogelijk dat uiteindelijk nog heel verrassende ontwikkelingen boven water komen met betrekking tot de rampvlucht MH17. Resultaten waar autoriteiten nooit rekening mee hebben gehouden.

De laatste week zijn wij verrast met terroristische aanslagen, dan wel verwachte aanslagen, door extremistische moslims. Eerder in Frankrijk, deze week in België. In het vorige blog heb ik daar al aandacht aan besteed. Daar kwamen deze week overvallen met doden bij in het Belgische Verviers. De vraag is wat de kern van de problematiek is? Om het in een paar woorden samen te vatten zou ik zeggen: de Islam als religie en de sharia, de islamitische wetgeving, 'match'en niet met onze democratische waarden en de leefstijl van onze seculiere samenleving. Als gevolg daarvan hebben zich kleinschalige extremistische guerillacellen gevormd, die aanslagen voorbereiden en uitvoeren. Verwerpelijk in alle toonaarden, maar het is wel de realiteit. Onze Westerse wereld hecht grote waarde aan de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van godsdienst. En toch ligt daar een spanningsveld. De wetgever zegt daarover 'het bestaan van strafbepalingen over laster, smaad en eenvoudige belediging van personen en groepen van personen heeft – altijd – beperkingen gesteld aan het gebruik van de vrijheid van meningsuiting'. Deze week benoemde de Egyptische grootmoefti Shawqi Allam het recht van vrije meningsuiting met betrekking tot de inhoud van het anarchistische weekblad Charlie Hebdo als "wat dit tijdschrift doet, komt de dialoog tussen de beschavingen niet ten goede." Deze hoge moslimgeleerde uit Egypte heeft het Franse blad Charlie Hebdo gewaarschuwd voor de reactie op het plaatsen van nieuwe cartoons over de islamitische profeet Mohammed. "De editie van deze week zal een nieuwe golf van haat in de westerse en Franse samenleving veroorzaken", aldus Shawqi Allam. "Wat het tijdschrift doet, komt de dialoog tussen de beschavingen niet ten goede." Er ontstaat in Nederland een selectieve bewijslast over het beramen en uitvoeren van aanslagen dan wel verdenkingen daarover. Wij prediken het 'vrije woord' met de intentie om 'anderen' te kunnen beledigen, te schofferen en te discrimineren. Waarom willen mensen dat? Welk doel dienen ze daarmee? Ik heb deze week meerdere cartoonisten gehoord die stelden dat ze de vrijheid willen hebben om de Profeet te kunnen beledigen en schade te kunnen toebrengen, als zij daar de behoefte toe gevoelen. Ik ben politiek niet georiënteerd, ik heb geen enkele binding met de Islam, ik ben katholiek van huis uit, maar ik begrijp dat ongetemde verlangen niet om te kwetsen. In het politieke debat wordt onder meer door het CDA gepleit voor een harde aanpak van al diegenen die worden verdacht (er hoeven geen feiten aan ten grondslag te liggen, een aanname, een vermoeden is voldoende) van het plegen van extremistische handelingen. Onder alle omstandigheden moet worden voorkomen dat er een 'jacht ontstaat zoals in de 50er jaren in de VS, toen geleid door de republikeinse senator Joseph McCarthy': de niets ontziende Kruistocht tegen het Communisme, waarbij burgerrechten met voeten werden getreden. Het type heksenjacht dat leidt naar een politiestaat. Is dat wat wij willen? Nee toch, hoop ik. Maar ja, ik erken dat de oplossing van de problemen complex is en om een grote stuurmanskunst vraagt van onze leiders. Ik zie op de korte termijn nog geen oplossing.

Het was wel even schrikken toen de Zwitserse Centrale Bank deze week, volstrekt onverwacht, besloot de Zwitserse frank los te koppelen van de euro. Het zorgde voor grote onrust op de financiële markten. De euro ging hard onderuit ten opzichte van zowel de frank als de dollar, terwijl de aandelenbeurs in Zürich diep in het rood dook. De vraag is wat de reden is van dit Zwitserse monetaire beleid. In de markt valt te horen dat de Zwitsers hun handen vrij willen hebben voor de mogelijke besluitvorming van de ECB om verder te gaan met monetair financieren. In 2 dagen tijd daalde de euro vs de frank van 1,20 naar 0,993. De klap op de Zwitserse aandelenbeurs was hard: donderdag bedroeg het verlies aan waarde €127 mrd. Ik sluit niet uit dat in de strijd om de macht tussen Duitsland en Mario Draghi, de Zwitsers de kant van de Bundesbank hebben gekozen. Je weet maar nooit. De schade voor de Zwitsers is gigantisch, dus moeten er grote belangen op het spel staan. Het Zwitserse besluit kwam tot stand direct nadat president Mario Draghi van de Europese Centrale Bank (ECB) aan de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble en bondskanselier Angela Merkel plannen had voorgelegd waarbij de nationale centrale banken van de 19 eurolanden hun eigen staatsleningen kunnen gaan opkopen. Door de nationale centrale banken hun eigen schuldpapier te laten opkopen, worden lidstaten niet aansprakelijk voor de risico's bij de leningen van andere landen. In het plan zou een limiet zijn opgenomen, waardoor niet meer dan 20 tot 25% van de uitstaande schuld kan worden opgekocht. De lidstaten zouden ook de optie krijgen om geen staatsleningen te kopen. Griekenland zou worden buitengesloten van het plan omdat Griekse staatsleningen niet voldoen aan de noodzakelijke investeringscriteria. Klaas Knot reageerde op dit bericht met de opmerking dat zo een beslissing veel meer thuishoort bij een door het volk gekozen bewindspersoon. Het lijkt erop dat de groep Draghi zwaar door het stof is gegaan voor de groep Merkel. Er wordt nu zelfs gesproken, in de wandelgangen, dat het opkoopprogramma alleen maar betrekking krijgt voor Zuid-Europa. Daarmee is dan de kracht van de 'garanties', die Draghi eerder aan de financiële markten heeft gegeven, van tafel. Ik vrees voor de zetel waarop Draghi nu nog zit. Ik sluit een onverwacht vertrek niet uit. Er is ook kritiek te horen over de redenering van Dijssel dat een nieuwe opkoopactie van de ECB goed is voor Nederlandse banken. Dat klopt helemaal niet, zegt Wilfred Nagel, chief risk officer van ING. Dijssel zegt in het FD dat Nederlandse banken kunnen profiteren als de Europese Centrale Bank staatsobligaties gaat opkopen. "Hoewel de rente met het opkopen van staatspapier nauwelijks verder omlaag kan, worden de balansen van banken zo wel door de ECB opgeschoond", aldus Dijssel. "Dan hebben ze meer ruimte om te investeren en bedrijven te financieren. Dat kan de economie in de eurozone zeker een boost geven. Ook voor Nederlandse economie is dat behulpzaam." ING-topman Nagel geeft aan dat dit een onzinnige redenering is. "Banken kopen geen 0% staatsleningen als er verantwoorde klantenleningen te doen zijn. Sterker nog, de banken hebben deze staatsobligaties nodig: "Het meeste dat wij hebben, is verplichte liquiditeit. De rest verkopen we als er vraag naar klantenleningen komt, niet als de centrale bank ze wil kopen." De ING’er meent dat er domweg te weinig vraag is naar bedrijfskredieten. Als niet de ECB zelf staatsobligaties koopt, maar nationale centrale banken alleen hun 'eigen' staatsleningen, dan valt er met Klaas Knot over dit plan te praten. Maar dan is de vraag of de Zuid-Europese banken daarvoor voldoende solvabel zijn. Een aantal deskundigen uit de financiële wereld hebben gereageerd op de laatste informatie inzake de uitvoering van QE (monetaire verruiming). Het plan om nationale centrale banken ’eigen’ staatsleningen te laten kopen is slecht voor de muntunie. Financiële deskundigen hebben gereageerd op het ECB voorstel over de monetaire financiering (QE). „Het verlaagt de geloofwaardigheid van de ECB als centrale bank voor het eurogebied”, zegt oud-directeur van De Nederlandsche Bank Lex Hoogduin. „Het is een verkeerd signaal”, zegt Elwin de Groot, eurozone-expert van de Rabobank. „Het is bijna het tegenovergestelde van ’whatever it takes to preserve the euro’”, stelt hij verwijzend naar de befaamde uitspraak van ECB-president Mario Draghi. Volgens De Groot zal dit compromis leiden tot „tegendraadse effecten op rentestanden, vooral in periodes van stress”. ABN Amro-econoom Nick Kounis noemt deze variant ’absurd’. Als bijvoorbeeld geeft hij: als de Italiaanse centrale bank Italiaans staatspapier gaat kopen nemen de risico’s van Italië alleen maar toe. „Dit is slecht nieuws voor de perifere landen.” Alles bijeen is de situatie heel ondoorzichtig. Verder spelen zijdelings andere aspecten een rol, zoals de mogelijkheid dat andere valuta de euro ook gaan ontkoppelen. Dat schaadt het vertrouwen in de euro waardoor de Muntunie in steeds zwaarder weer terechtkomt. Dat vraagt om krachtig leiderschap en een eensgezinde achterban. De race is nog niet gelopen, dat zeker niet.

In Buitenhof zei Dijssel dat het aansturen van economische groei op het bordje ligt van de ECB, niet van de politiek. En dat zegt de voorzitter van de Eurogroep, een gremium (College van Bestuur) van de Europese Unie, waarin de 19 lidstaten van de eurozone hun fiscale- en economisch beleid coördineren, met als doel het functioneren van de Economische en Monetaire Unie zeker te stellen. Met zoveel woorden schuift hij de politieke verantwoordelijkheid voor het economische en financiele beleid in de EU/eurozone weg naar de Europese Centrale Bank: naar Draghi c.s. Europa moet concurrerender worden!! Op wiens bord ligt nu 'de zwarte piet'?

Daarbij komt dat de verrassende ontkoppeling van de CHF aan de EUR tot enorme verliezen heeft geleid in de valutahandel. Het heeft de Amerikaanse bank Citigroup meer dan $150 mln (€130 mln) gekost. Het verlies komt bij Citigroup niet bepaald gelegen. De bank maakte eerder deze week bekend dat het zijn winst afgelopen kwartaal bijna geheel zag verdampen, vergeleken met het vierde kwartaal 2013. De inkomsten van de bank stonden fors onder druk door de onrust op de financiële markten en de opmars van de dollar. Ook andere grote spelers in de financiële wereld, Deutsche Bank en Barclays, verloren veel geld. Volgens Bloomberg gaat het bij Deutsche Bank om $150 mln en bij het Britse concern om minder dan $100 mln. De stevige revaluatie van de CHF leidde er bij FXCM, een Amerikaans bedrijf dat valutatransacties voor beleggers verzorgt, toe dat veel klanten flinke verliezen leden door het nieuws. Gezamenlijk gaat het om zo'n $225 mln, aldus FXCM dat hierdoor in de problemen kwam. Gisteren kon het bedrijf zijn activiteiten pas voortzetten na het afsluiten van een lening van $300 mln. Het geld kwam van het Amerikaanse Leucadia, het moederbedrijf van de investeringsbank Jefferies. Met de tweejarige lening kan FXCM 'de activiteiten normaal voortzetten', aldus de twee bedrijven in een statement. Het Nieuw-Zeelandse Global Brokers en het Britse Alpari kwamen er ook minder goed vanaf. Die ondernemingen stellen hun deuren te moeten sluiten vanwege de koersexplosie. Een ding is zeker: het onverwachte besluit de CHF los te koppelen van de EUR heeft in brokersland hier en daar tot heel grote verliezen geleid.

Minister van Financiën tevens de voorzitter van de eurogroep, Jeroen Dijsselbloem is tevreden met de nieuwe opstelling van de Europese Commissie bij het handhaven van de 'aangepaste' begrotingsregels. De EC maakte bekend dat Europese landen die serieus werk maken van structurele hervormingen, op meer coulance kunnen rekenen bij de jaarlijkse beoordeling van de begroting. Daarmee maakte Brussel de weg vrij voor meer beweegruimte voor de landen, al verandert er feitelijk niets aan de normen van het Stabiliteits- en Groeipact. Dijssel zegt dat hij „heel content“ is met het belang dat de Commissie hecht aan hervormingen. De nieuwe handleiding vormt geen uitweg voor Frankrijk om hervormingen uit te stellen. Italië kan er wel baat bij hebben. Dijsselbloem ziet wel één nadeel bij de nieuwe opstelling: de 'flexibiliteit' die de begrotingsregels bieden, is nu wel zo'n beetje helemaal gebruikt. Dan is de vraag wat de intentie is van de EC om de begrotingsregels aan te passen, als alles bij het oude blijft? Het zou een verwijzing kunnen zijn naar participatie door EU-landen in het EU-fonds van Juncker groot €315 mrd. De hefboom is heel klein aangezien er maar €21 mrd bijeen gesprokkeld is als garantiekapitaal voor de Efsi. Voor de lidstaten geldt dat hoe meer zij aan het garantiefonds bijdragen hoe meer zeggenschap ze krijgen in het Efsi bestuur. Buitengewoon opmerkelijk is dat de EC de regels van het Stabiliteits- en Groeipact niet toepast bij eventuele buitensporige EMU-saldi en EMU-schulden. Kennelijk moet 'alles' wijken voor investeringen, economische groei en werkgelegenheid. Jammer dat de daarbij behorende informatie nog maar flinterdun is.

De Amerikaanse bank JPMorgan Chase kwam deze week naar buiten met een analyse waaruit blijkt dat de blootstelling van de grootste Europese banken aan Griekenland beperkt is. Voor zes grote banken gaat om ruwweg €5 mrd. Het leeuwendeel daarvan, €3,5 mrd, komt op het conto van de Franse bank Crédit Agricole. Beleggers maken zich, in de aanloop naar vervroegde verkiezingen eind deze maand, zorgen over een eventueel besluit van Griekenland om uit de euro te stappen. Daarbij vrezen beleggers voor openbreken van de geldschieters die Griekenland in de afgelopen jaren overeind hebben gehouden. JPMorgan ziet als grootste gevaar dat na Griekenland ook elders in de eurozone stemmen zullen opgaan om uit de euro te stappen. De bank maakt zich daarbij het drukst om Italië. De Duitse regering bereidt zich voor op een mogelijk vertrek van Griekenland uit de eurozone, de 'Grexit'. Medewerkers van bondskanselier Angela Merkel studeren op concrete scenario's die zich bij de verkiezingen in januari in Griekenland kunnen voordoen. De Duitse regering wil zich met de scenario's voorbereiden op een mogelijke verkiezingsoverwinning van de linkse partij Syriza. Die wil de bezuinigingen die de eurolanden en het IMF de afgelopen jaren afdwongen, in ruil voor noodleningen, grotendeels terugdraaien. Dat kan ertoe leiden dat de steun aan Griekenland wordt opgezegd, waardoor het land mogelijk de eurozone moet verlaten. Dat zou kunnen leiden naar een bankrun in Griekenland, als het werkelijk tot een Grexit komt. We leven in een wereld die is uitgerust met snelle contacten. Je doet een uitspraak in Berlijn en op hetzelfde moment reageren de spaarders in Griekenland. Twee Griekse banken, de Eurobank en de Alpha Bank, hebben gevraagd om financiële noodsteun bij de Europese Centrale Bank. Dit met het oog op de parlementsverkiezingen volgende week. De banken hebben weinig geld in kas, omdat de Grieken massaal hun spaargeld opnemen. Afgelopen weken zou al zo'n 4 miljard euro van rekeningen zijn gehaald. Ingewijden bevestigen dat de banken een steunverzoek hebben ingediend via de Griekse centrale bank. Eurobank en Alpha Bank willen graag lenen bij het zogeheten ELA-fonds, een Europees programma voor noodliquiditeitssteun. Volgens beide banken gaat het louter om een maatregel uit voorzorg. De verkiezingen in Griekenland zorgen voor grote onzekerheid, in Griekenland zelf en in de rest van de eurozone. Mogelijk wint de linkse partij Syriza. Die wil de bezuinigingen die de eurolanden en het IMF de afgelopen jaren afdwongen terugdraaien. Die bezuinigingen waren een voorwaarde voor de miljardensteun die het land ontvangt. In de aanloop naar de Griekse verkiezingen heeft kredietbeoordelaar Fitch deze week ook zijn prognoses voor de Griekse economie verlaagd. De verwachtingen voor de economische groei in 2014 en 2015 zijn met 1 procentpunt bijgesteld, naar respectievelijk 0,5 en 1,5 procent groei. Het vooruitzicht voor kredietwaardigheid van het land veranderde daarbij van 'stabiel' naar 'negatief'. Als de Griekse spaarders de waarschuwingen serieus nemen en hun geld gaan opnemen komen meer Griekse banken in gevaar, waardoor andere Europese banken met een flinke rekening worden opgezadeld. De Duitse regering heeft daarom de afgelopen week meerdere keren benadrukt Griekenland binnen de eurozone te willen houden. Europees commissaris Jyrki Katainen bestempelde speculaties over het vertrek van Griekenland dan ook als ,,tijdverspilling''. ,,Het lidmaatschap van de eurozone is onherroepelijk en de Europese Commissie is volledig toegewijd aan de integriteit van de eurozone'', zei hij. Ik heb al enkele keren gewezen op de onmogelijkheid om uit deze schuldencrisis te komen als de trojka niet instemt met een kwijtschelding van een representatief deel van de schuldenlast, met een rentereductie en met subsidiegeld om de Griekse economie een steuntje in de rug te geven. De vraag is niet of ze dat verdiend hebben, maar het is wel de realiteit dat iedere andere optie die wordt bedacht niet tot het beoogde doel leidt. En dat doel is dat Griekenland nieuwe stijl zich moet kunnen ontwikkelen tot een volwaardige partner in de eurozone. Europa moet zich niet in de vingers snijden met halve oplossingen. Maar er is ook een andere zaak aan dit dossier en dat is de stijgende deflatie in Griekenland. In december daalden de prijzen daar fors met 2½%. Het is de 22e maand dat het prijsniveau daalde en daar zijn de Grieken blij mee. Voor hetzelfde geld kunnen ze meer kopen. In de laatste maand van het jaar werd, op jaarnivo, wonen 7,8% goedkoper en kleding en schoeisel 4%. Sinds maart 2013 daalden de prijzen 3,8%. Op de korte termijn is dat voor de burgers goed nieuws, maar voor het broodnodige economische herstel vormt het een tegenslag. De staatsschuld van 175% bbp is een ondraaglijke last voor de kleine Griekse economie.

De Amerikaanse economie komt sterk terug uit het dal. Maar dan toch weer enige tegenslag. Het gaat niet om grote aantallen maar je vraagt je toch af, vanwaar die afname? De Amerikaanse werkloosheid is vorige week onverwacht gestegen met 19.000. De markt ziet dat als een tegenvaller. Twee weken geleden was het aantal werklozen dat een beroep op een uitkering deed nog 294.000. De werkloosheid in de Verenigde Staten was in december gedaald van 5,8% van de beroepsbevolking naar 5,6%, het laagste niveau sinds juni 2008.

Jinek wint het van Umberto: ze is zo 'heerlijk' ontspannen, die lichaamstaal, dat ongegeneerde en haar vragen zijn scherp. Verfrissende talkshow.

Na het posten van het blog van vorig weekend heb ik mij afgevraagd of ik wel voldoende heb laten blijken van mijn deelneming aan de nabestaanden van de 17 omgekomen onschuldige slachtoffers van de 2 terroristische aanslagen in Parijs en de omgeving. Als lezers dat heeft gestoord dan kan ik hen zeggen dat ik zeer begaan ben met die familie's. Wat mij stoorde was het mediaspectakel dat in Parijs werd opgevoerd. Dat 1,5 miljoen burgers in Parijs (3,4 miljoen in heel Frankrijk) wilden laten blijken dat zij tegen barbarij zijn, waardeer ik ten zeerste. Het door Hollande georganiseerde decor met 60 presidenten en regeringsleiders op de eerste rij, was voor mij – net – iets teveel. Achteraf werd bekend dat Hollande de komst van Mahmoud Abbas, de president van de Palestijnse Autoriteit en de Israëlische Eerste-Minister Benyamin Netahnyau had afgewezen. Maar wie schetst zijn verbazing dat beide heren, zonder uitnodiging, zich op het Elyseés presenteerden. De kern van de problematiek met de terroristische djihadisten is de wijze waarop zij worden opgenomen in onze Westerse samenlevingen, ik bedoel hier te zeggen dat zij zich gediscrimineerd voelen. Dat er geen plek voor hen is, gerelateerd aan hun roots en hun geloof, ondanks de vrijheid van religie, artikel 6 van de Nederlandse Grondwet. Er is een hele kleine groep Moslims die zich hier een derderangs volk voelen, met een religie die niet past in onze seculier vormgegeven maatschappij. Daarmee wil ik niet zeggen dat alle moslims terroristen zijn. Zeker niet, maar er ligt een spanningsveld tussen onze samenleving en hun religie, die onoverbrugbaar lijkt. Maar we moeten ook niet ontkennen dat in de hele Westerse wereld racisme voorkomt. Denk maar eens aan uitspraken van rechtse politici, die zich beroepen op de vrijheid van meningsuiting: artikel 7 van onze Grondwet. Het is te simpel om te zeggen dat, niet wij maar zij, een probleem hebben. Wij hebben ook een probleem. Wat er in Parijs plaatsvond is te herleiden naar het onvermogen in meerdere Westerse landen een multiculturele samenleving vorm te geven, die in vrede met elkaar leven. In Parijs demonstreerden regeringsleiders tegen dat beleid, in feite dus tegen de gevolgen van het eigen beleid, tegen zichzelf dus. Ik wil niet zo'n 'beste kapitein zijn die aan de wal staat'. Om zo een beleid vorm te geven is complex, misschien wel onmogelijk. Er trekken stromen vluchtelingen over de wereld die niet te stuiten zijn, waaronder grote groepen moslims. De wereld is in beweging en wij staan met de handen in ons haar. Ik heb daar een, twee, drie ook geen oplossing voorhanden, maar de tijd dringt. In België wordt voor de beveiliging het leger ingezet ter bescherming van volk en vaderland. Is dit ons voorland?

Kredietbeoordelaar Moody's heeft Rusland verder afgewaardeerd. De kredietwaardigheid van het land staat nu op Baa3, ofwel één stapje boven 'junk'. De rating van deze agency staat nu op hetzelfde niveau als die van de andere bureaus, Standard & Poor's en Fitch. Moody's zette de beoordeling echter ook meteen weer 'on review', om te kijken of een verdere afwaardering nodig is. Baa3 is de laagste beoordeling bij Moody's die nog aangeduid wordt als 'investment grade'. Als het land daaronder zakt, komt het in het rijtje 'non-investment grade' landen, vaak ook aangeduid als 'junk-obligaties'. De gekelderde olieprijs en de gedevalueerde roebel ondermijnen de groeivooruitzichten voor de Russische economie op middellange termijn, stelt Moody's in een verklaring van de afwaardering. Voor de kortere termijn heeft het bureau ook zorgen over de financiële positie van de Russische overheid.

Ik weet niet wat ik aanmoet met een uitspraak van onze premier in het TV-programma Buitenhof dat hij 'het bizar zou vinden als de Grieken zouden stoppen met alle hervormingen en bezuinigingen en uit de eurozone zouden stappen.' Hij volgt Merkel en Hollande niet door te zeggen dat een Grexit de euro niet zou schaden. Hij houdt enige ruimte door te zeggen dat hij uittreding van de Grieken uit de eurozone niet serieus neemt. Over in hoeverre het schadelijk zou zijn voor de overige 18 eurolanden spreekt hij zich niet uit. Zo een ontwikkeling gaat zich niet voordoen, dus waarom zou ik er dan uitspraken over doen. Dan doet de premier een 'vreemde' uitspraak: de economie in Griekenland trekt weer aan en de werkeloosheid daalt weer. Beide uitspraken zijn juist, maar worden niet in een kader geplaatst. De laatste werkeloosheidscijfers laten een verbetering zien van 25 naar 24%. Verder is de economische groei de hoogste in de hele eurozone, maar zo een cijfer moet wel worden getoetst. Als in Griekenland de economie met 30% is teruggevallen en als 70% dan de toetssteen is, dan zegt dat nog niet alles. Verder worden de schulden en lasten van de staatsschuld van 175% bbp niet meegerekend. Dat de Grieken bij de deze maand komende verkiezingen tot uitdrukking willen brengen dat ze willen heronderhandelen met de trojka over afgedwongen dan wel opgelegde bezuinigingen, hervormingen en over een gedeeltelijke kwijtschelding van de torenhoge staatsschulden, kan ik mij goed voorstellen. Europa zal zich als een hoeder moeten presenteren, niet als een duivel.

De prijs van koper daalde deze week onder de $6000 per ton. Vier jaar noteerde deze grondstof nog $10000. Bijna de helft van de vraag komt uit China, maar de markt verwacht een afzwakkende vraag. Verder zou de vraag lager zijn dan het aanbod.

De Nederlandse export van tweedehands bedrijfsauto's is volgens de VWE voertuiginformatie en documentatie in 2014 18% gedaald op jaarbasis mogelijk als gevolg van de onrust in Oekraïne. In Nederland werden 84.453 gebruikte vrachtauto's verkocht en dat is een stijging van 6,3%. De groei komt dus van de binnenlandse markt.

De vermogensadviseur Günter Hannich schrijft: Ich kann hier nur an Sie appellieren: Fallen Sie nicht auf die Beruhigungspillen der Politik hinsichtlich der Euro-Krise herein. 2015 stehen uns turbulente Zeiten bevor. Daher ist es auch jetzt wieder extrem wichtig, dass Sie Ihr Vermögen „sturmfest“ machen.

Iran beticht de belangrijke olieproducenten Saudi-Arabië en Koeweit ervan dat ze opzettelijk de olieprijzen sterk hebben laten dalen. Die landen zullen echter spijt krijgen van hun besluit en net als Iran ook lijden onder de lagere olieprijzen. ,,Als Iran lijdt onder de daling van de olieprijzen, weet dan dat andere olieproducerende landen zoals Saudi-Arabië en Koeweit nog meer zullen lijden''. Iran is lid van het oliekartel OPEC en maakte bezwaar bij de OPEC-vergadering in november tegen het besluit om de productie onveranderd te laten. Ook andere OPEC-leden zoals Venezuela, dat in grote financiële problemen verkeert, en Algerije hebben gepleit voor een productieverlaging, om zo de olieprijzen aan te jagen. Saudi-Arabië is het belangrijkste lid van de OPEC. Ik betaalde deze week bij de plaatselijke pomp €1,169 voor een liter diesel. Oliebedrijven stoten duizenden banen af, nadat de sterk gedaalde olieprijs hun inkomsten hebben uitgemergeld. Nadat BP in de Noordzee 300 banen moest schrappen en de olieproductie op sommige platforms tot een minimum heeft beperkt, zegde dienstverlener Schlumberger – een van de grootste in de sector – 9000 werknemers de wacht aan. Suncor Energy in Canada, een olie- en teerzandverwerker, stootte 1000 banen af, Apache in de VS wil 5% van zijn bijna 6000 werkemers daar ontslaan. Halliburton heeft 1000 oliewerkers ontslagen en bereidt zich volgens de Wall Street Journal voor op een nieuwe ontslaggolf, komende week presenteert de tweede dienstverlener aan bedrijven als Shell, Exxon Mobile en BP zijn vooruitzichten bij de financiële cijfers over afgelopen jaar. Het Mexicaanse Pems wil $3 miljard aan kosten besparen en stuurde al 1500 tijdelijke contractwerkers naar huis. Het verwacht meer mensen te moeten ontslaan. Daar zal het niet bij blijven, aldus Schlumberger-topman Paal Kibsgaard. Energieproducenten die zich volledig op schaliegas richten zullen als eersten moeten ingrijpen. Hun klanten zullen met de prijsdaling op een vat Brentolie op $47 tot $49,90 tegen ruim $100 vorig jaar prijsdalingen eisen. Aanleiding voor de nieuwste ingrepen zijn vooral de achterblijvende investeringen van de grootste olieverwerkers in nieuwe bronnen. Die zijn met 20% teruggelopen. Dit jaar zullen die kostenbeperkingen met nog eens 20% worden uitgebreid – ten koste van banen – aldus de Londense zakenbank Cowen &Co. In 2016 schrapt de sector nog eens 10% in zijn investeringen. Dat is geen goed nieuws, wat kunnen beleidsmakers met deze sombere uitspraken doen?

Europese banken moeten de komende jaren nog miljarden aan boetes en proceskosten betalen. Dat stelt de Amerikaanse bank Morgan Stanley in een rapport over de afwikkeling van fraudezaken, zoals gesjoemel met de rentetarieven, misleidingen op de markt voor hypotheken en fraude bij de handel in vreemde valuta's. Sinds 2009 betaalden Amerikaanse en Europese banken tezamen al een recordbedrag van $230 mrd (€195 mrd) om tot een vergelijk te komen met de autoriteiten en toezichthouders. Morgan Stanley verwacht dat daar tot 2016 nog zo'n $70 mrd aan boetes bijkomt. Dat bedrag komt voornamelijk voor rekening van de twintig grootste banken van Europa. Die betaalden samen al $104 mrd, maar moeten volgens Morgan Stanley rekening houden met nog eens $52 mrd aan boetes. De Britse banken RBS en Barclays zullen naar verluidt het hardst bloeden. Die instellingen kunnen volgens het rapport boetes verwachten van respectievelijk $10,6 en $8,3 mrd. Eerder betaalde RBS al $12,6 mrd en ook Barclays was al goed voor ruim $8 mrd aan schikkingen. Ook HSBC ($7,7 mrd), Lloyds ($6,1 mrd) en Deutsche Bank ($5,1 mrd) kunnen een gepeperde rekening verwachten, zo verwacht deze Amerikaanse bank.

Honderdduizenden zelfstandigen dreigen geen enkel pensioen op te bouwen. Daarom moeten ze desnoods gedwongen worden voor hun pensioen te sparen. Dat stelt de Autoriteit Financiële Markten (AFM), de toezichthouder in de financiële sector die het belang van consumenten bewaakt. In een pensioennota die deze week is uitgekomen, stelt de AFM dat ’een algehele verplichtstelling’ voor de hand ligt als zzp’ers, freelancers en andere kleine zelfstandigen niet vrijwillig gaan pensioensparen. Nederland telt ongeveer een miljoen zelfstandigen. Volgens onderzoek van het ministerie van Sociale Zaken spaart ongeveer de helft niet voor hun pensioen. Die krijgen dan alleen AOW en dat is geen vetpot. Werknemers in loondienst zijn bijna allemaal verplicht om aan een pensioenregeling mee te doen. De AFM vindt dat onderscheid raar, een vreemd woord trouwens in deze context, maar wel verklaarbaar. De pensioenopbouw door werknemers is verplicht en is opgezet door werkgevers en de vakbonden, namens het personeel. De toezichthouder ziet al deze mensen als werkenden en dan is het vreemd dat sommigen wel moeten pensioensparen en anderen niet. „Het beperkte pensioenbewustzijn en het hiermee gepaard gaande risico van onvoldoende pensioenopbouw geldt immers voor alle werkenden.” Nee, zo ligt dat juridisch niet. In feite ligt het zo dat iedereen verantwoordelijk is voor zijn eigen pensioeninkomen. Deelname aan een pensioenopbouw is voor arbeiders niet vrijblijvend, maar een plicht, dankzij de inspanningen van de vakbonden en de werkgevers. Als een pensioenplicht bij de werknemers zou liggen en hij/zij daar zelf voor zou moeten zorgen, zou het er voor gepensioneerden bedroevend slecht uitzien. De toezichthouder is blij dat er initiatieven zijn voor pensioenfondsen voor zzp’ers. Maar als blijkt dat te weinig meedoen, moet de overheid ze maar dwingen, aldus de AFM. Dwingen is een machtsmiddel, een zzp'er/zelfstandige met onvoldoende inkomen kan de premie niet opbrengen. En wordt de deurwaarder dan belast met de inning van de premie?

Philips houdt last van de moeilijke marktomstandigheden en verwacht dat zijn resultaat in het vierde kwartaal van 2014 aanmerkelijk slechter was dan een jaar eerder. Philips verwacht dat zijn bedrijfsresultaat (ebita) in het vierde kwartaal is uitgekomen op €255 mln. Een jaar eerder was dit nog €884 mln. Zonder de onderdelen Lumileds/Automotive, die worden verzelfstandigd, was het resultaat toen €790 mln. Die onderdelen worden vanaf de resultaten van het vierde kwartaal als niet-voortgezette activiteiten gemeld. De daling werd door Philips toegeschreven aan aanhoudend moeilijke marktomstandigheden, een voorziening voor juridische kosten en onverwacht negatieve wisselkoerseffecten in opkomende markten.

De Amerikaanse juweliersketen Tiffany heeft een teleurstellende feestdagenperiode achter de rug. Daarom heeft Tiffany de winstverwachting voor het gehele boekjaar, dat eind deze maand afloopt, naar beneden bijgesteld. De wereldwijde omzet van Tiffany in november en december bedroeg $1,02 mrd (€865 mln). Dat is maar 1% minder dan een jaar eerder. De sterkere Amerikaanse dollar was de voornaamste boosdoener. Gecorrigeerd daarvoor zou sprake zijn geweest van 3% groei. Vooral in Japan deed de Amerikaanse winkelketen slechte zaken. De verslechterde economische omstandigheden daar leidden tot een daling van de omzet in dollars met 16%. Elders in Azië namen de verkopen daarentegen toe, mede dankzij sterke groei in China en Singapore.

De prijzen stegen, volgens het CBS, in december gemiddeld met 0,7% ten opzichte van een jaar eerder. In november bedroeg de inflatie nog 1%. In elf van de 18 eurolanden was in december sprake van een negatieve inflatie (lichte vorm van deflatie) van 0,2%. Die landen zijn Griekenland (2,5%), Spanje (1%), Cyprus, Luxemburg, België, Ierland, Portugal, Italië, Nederland, Slovenië en Slowakije. De daling in december kwam vooral doordat benzine aanzienlijk goedkoper werd. Daarnaast gingen de prijzen van voedingsmiddelen omlaag. Volgens de Europese meetmethode zakte de inflatie in Nederland in december naar min 0,1%. Dat betekent dat goederen en diensten gemiddeld 0,1% goedkoper werden. Een heel lichte deflatie. In tegenstelling tot de methode van het CBS wordt in de Europese meting van de inflatie geen rekening gehouden met de kosten van de eigen woning. Eurostat meldde dat de inflatie in de eurozone vorige maand afnam tot min 0,2%. Door de enorme daling van de olieprijs werd benzine in december voor de derde achtereenvolgende maand goedkoper. Een liter euroloodvrij kostte vorige maand gemiddeld 1,55 euro en dat is 0,14 euro goedkoper dan een jaar eerder. De prijs van benzine is sinds november 2010 niet zo laag geweest. In heel 2014 kwam de inflatie in Nederland uit op 1%. Dat is het laagste niveau in meer dan 25 jaar. In 2013 bedroeg de inflatie nog 2,5%. Dat kwam vooral door de verhoging van de btw en andere belastingmaatregelen. Gemiddeld kwam de inflatie de laatste 25 jaar uit op 2,2%.

De Nederlandse staat plaatste deze week een nieuwe renteloze lening met een looptijd van drie jaar. De veiling van de DSL 0% 15 april 2018 bracht €2,85 mrd op. Ook werd bekendgemaakt dat de financieringsbehoefte dit jaar €94,8 mrd bedraagt. In die behoefte zal voor €48 mrd worden voorzien door staatsleningen uit te geven, de rest wordt aangetrokken op de geldmarkt.

De forse daling van de olieprijs zadelt Venezuela op met grote financiële problemen. Daardoor is de kans aanzienlijk dat het land niet aan zijn verplichtingen kan voldoen, waarschuwde kredietbeoordelaar Moody's. De prijs van Venezolaanse olie zakte vorige maand naar ongeveer $54 per vat, tegen een gemiddelde prijs van ruim $88 in heel 2014. Die sterke daling zadelt het land dit jaar naar verwachting op met het eerste begrotingstekort sinds 1998. Door de zeer eenzijdige focus op olie en de grote afhankelijkheid van de import van andere goederen dreigt het land volgens Moody's al op korte termijn in financiële nood te komen. Volgens het ratingbureau is er een grote kans dat Venezuela binnen één à twee jaar als wanbetaler te boek komt te staan, waarbij schuldeisers zeker de helft van hun investering kunnen verliezen. Moody's verlaagde de kredietstatus van Venezuela met twee stappen naar Caa3, waarmee de schulden van het Zuid-Amerikaanse land tot de meest riskante ter wereld behoren.

De Nederlandse economie toont dit jaar een langzaam herstel na de krimp van de afgelopen twee jaar. Dat stelt kredietbeoordelaar Fitch in een rapport waarin de AAA-rating van Nederland wordt bevestigd. Fitch verwacht dat de Nederlandse economie dit jaar met 1,2% groeit. Daarmee is het ratingbureau iets minder optimistisch dan voorheen. Eerder werd voor 2015 een plus van 1,4% voorspeld. De bijstelling wijt Fitch aan de zwakkere vooruitzichten in de hele eurozone, die de Nederlandse export parten spelen. Nederland wordt door Fitch onveranderd ingedeeld bij de landen met de hoogste kredietwaardigheid (AAA). Ook branchegenoot Moody's ziet Nederland als een 'triple A'-land. Standard & Poor's (S&P) ontnam Nederland eind 2013 die status. Bij S&P heeft Nederland het stempel AA+. Fitch wees op het herstel van de Nederlandse huizenmarkt en het aantrekkende consumentenvertrouwen. Door de hoge schuldenlast van huishoudens blijft de groei van de consumptie volgens het bureau de komende tijd echter gering. Het overheidstekort neemt naar verwachting verder af, terwijl de staatsschuld dit jaar zijn hoogtepunt bereikt. Een notitie bij deze onderbouwing: het herstel van de huizenmarkt. Daar zet ik een vraagteken bij ……… deze week maakte de NVM bekend dat de huizenprijzen verder zijn gestegen. Ik bestrijdt dat niet, maar voeg daar wel aan toe dat het schenken van maximaal €100.000 aan kinderen vrij van schenkingsrecht de markt een boost heeft gegeven. Die fiscale mogelijkheid is per 1 januari weer van tafel en de huizenmarkt zal daarvan in 2015 de gevolgen merken. Ik blijf bij mijn eerder ingenomen standpunt dat ik geen stijging van huizenprijzen zie, eerder een daling.

Binnen de 28 EU-lidstaten moet de fiscale concurrentiestrijd worden gestaakt, schrijft de EC. U weet wel de informatie die bovenwater is gekomen door de klokkenluider van de LuxLeaks. En niet EC-voorzitter Jean-Claude Juncker is de initiatiefnemer maar, op zijn verzoek hebben de Eurocommissarissen Vestager (concurrentie) en Moscovici (financiën) de handen ineen geslagen en zijn deze week gekomen met een voorstel voor één uniforme grondslag voor de belastingen in Europa. Dat is eerder gezegd dan gedaan aangezien alle 28 lidstaten daarmee moeten instemmen. Duitsland, Frankrijk en Italie zijn ervoor maar waar Luxemburg, Nederland, Ierland en het VK staan is nog onduidelijk. En dan zijn er ook nog wat landen als Malta, Cyprus en Oostenrijk die op kleinere schaal meespelen met belastingontwijking door multinationals en rijke personen. De eerste drempel is dat belastingen het exclusieve domein is van de 28 lidstaten. In feite heeft de EC daarover niets te vertellen. De EC stelt voor dat een vrijstelling voor rente-inkomsten alleen mag worden toegepast als alle 28 EU-lidstaten zo een fiscale mogelijkheid bieden. Dezelfde 'special treatment'voor grote bedrijven is ook mogelijk voor andere fiscale producten als dividend en intellectueel eigendom. De EU-landen behouden wel het recht zelf te bepalen welk belastingtarief wordt geheven. Bedrijven die actief zijn in meerdere landen dragen belasting naar rato af aan die landen waar de winst wordt gemaakt. Op die wijze wil de EC het minder aantrekkelijk maken voor bedrijven de belastingontwijking te gebruiken. Gaat dit werken en leidt het naar het beoogde doel? In ieder geval zie ik het als een positieve voorzet van de EC, maar de haalbaarheid en de consensus vergt tijd, misschien wel veel tijd. In feite nodigt het voorstel ook landen uit zich actief bezig te gaan houden met belastingontwijking en gaat het in de praktijk alleen nog maar over hoe laag het belastingtarief voor belastingontwijking wordt. Dan wordt de puinhoop alleen nog maar groter. De eerste zet moet zijn dat Brussel unanieme belastingtarieven (ook van de BTW) gaat vaststellen die uniform zijn voor alle 28 EU-lidstaten. Maar dat is één stap te ver, vrees ik.

De euro staat op een dieptepunt van 1,157 en het goud steeg naar $1280,30. De stijgende koers van goud in dollars en de lagere notering van de euro, doen de waarde van goud per kilo in euro's stijgen van €31.410,26 per eind 2014 naar €35.552,30 nu. Dat is in 11 dagen een stijging van 13%.

Mogelijk wordt dit blog wel een collector's item. We staan nu op een kruising van wegen en het is de vraag welke weg we deze week gaan inslaan op monetair terrein. Ik bereid me voor op onverwachte ontwikkelingen, zoals deze week het besluit van de Zwitserse Centrale Bank de CHF te ontkoppelen van de EUR. Er kan een storm ontstaan, waarop velen niet zijn voorbereid.

Slotstand indices 16 januari 2015/week 3: AEX 432,98; BEL 20 3368,38; CAC 40 4.379,62; DAX 30 10.167,77; FTSE 100 6.550,27; SMI 7899,59; RTS (Rusland) 769,80; DJIA 17511,57; NY-Nasdaq 100 4.142,14; Nikkei 16864,16; Hang Sen 24109,28; All Ords 5278,80; €/$ 1,157; goud $1.280,30; dat is €35.552,13 per kg, 3 maands Euribor 0,06%, 10 jarig Staat 0,461%. 

Dit bericht is geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink.