UPDATE16112011/80

Het CPB heeft gesproken: de voordelen van de muntunie zijn onduidelijk, maar zijn in ieder geval niet groot. Een terugkeer naar de gulden zal gepaard gaan met een forse daling van de welvaart. Er zijn geen harde cijfers die dat onderbouwen. Om hoeveel geld het gaat weten we niet. De voordelen van de muntunie bedragen slechts een weeksalaris per jaar. Dat betekent een stijging van 1,92%, een verwaarloosbaar bedrag. De EU laat een beter resultaat zien. Door de interne markt is de export gestegen. 70% van onze export gaat naar de EU-landen, hetgeen een welvaartsvoordeel oplevert van een maandsalaris per jaar. Dat geeft een mooi resultaat van 8,3%. Maar we zitten wel in een slangenkuil met z'n zeventienen en dat gaat ons veel geld kosten om de euro overeind te houden. We ontkomen niet aan financiële steunverlening aan de zwakke broeders en hoe dat dilemma afloopt weten we niet. Je kunt vrezen maar verder moet je toch afwachten. Er zijn grote luchtbellen en als die doorgeprikt worden hebben we problemen, waartegen we ons nauwelijks kunnen verweren. Het advies van het CPB is de banken strak aan te lijnen en ze onder Europees toezicht te plaatsen, zodat overkreditering in de toekomst kan worden voorkomen. De ECB is een monetaire instelling die onafhankelijk moet kunnen functioneren van de politiek. De eurolanden moeten onder toezicht worden gesteld van de EC voor wat betreft de nationale begrotingen, steunverlening en fiscaal beleid. Daarvoor is een democratische legitimiteit nodig. Dat betekent dat de 17 landen verdergaande vormen van soevereiniteit aan Brussel moeten gaan overdragen. Het is dan nog wel de vraag of Brussel in staat is de daarbij passende opdrachten uit te voeren, zodanig dat de financiële markten tot rust zullen komen. Nog een kritische noot over onze gestegen export naar de interne markt in de laatste tien jaar. Wij moeten daar geen te zwaar accent op leggen, want resultaten uit het verleden, bieden geen enkele garantie voor de toekomst. De Zuidelijke eurolanden moeten zwaar gaan bezuinigen en de Noordelijke eurolanden willen bezuinigen. Daardoor valt de export terug. Bezuinigingen doen de koopkracht dalen, hetgeen een afname van de economische groei veroorzaakt dan wel een economische krimp doet toenemen. In beide gevallen neemt de export af. Dat gaan we ook in Nederland voelen. De Jager wil daar nog wel eens geruststellende uitspraken over doen, maar daar geloof ik in deze fase van ontwikkeling niet in. Tenzij Nederland besluit goederen te blijven exporteren naar landen die de rekeningen niet kunnen betalen en die wij dan vervolgens op de lat schrijven. We noemen dat 'leveren onder een kredietverzekering' waarvoor de Nederlandse Staat, dat bent U en ik, garant staat.

Frankrijk wil dat de Europese Centrale Bank (ECB) meer staatsleningen gaat kopen om de schuldencrisis te bestrijden, maar Duitsland voelt daar niets voor. Het opkopen van de obligaties moet leiden tot lagere rentes op de staatsleningen van de Europese landen. Een woordvoerder van de Franse regering zei woensdag na kabinetsberaad dat de ECB de noodzakelijke maatregelen moet treffen om de financiële stabiliteit in Europa te waarborgen. De Duitse bondskanselier Angela Merkel zei dat regels van de Europese Unie zich hiertegen verzetten. De rente op Italiaanse staatsleningen is gestegen tot boven de 7 procent, een grens die algemeen gezien wordt als kritisch om nog uit de schulden te kunnen komen. Maar ook de rente op staatsleningen van Frankrijk, Oostenrijk en ons land is gestegen. De ECB zelf vindt dat het allereerst aan de regeringen is om de schuldencrisis op te lossen door bezuinigingen en economische hervormingen. De problemen zitten in Frankrijk. De financiële markten hebben niet altijd en overal voldoende vertrouwen in Franse staatsobligaties. Duits papier wordt gekocht en Frans papier wordt verkocht. Daardoor stijgt de rente voor Frankrijk en staat de AAA-rating ter discussie. Sarkouzy maakt moeilijke tijden door en wil dat de rijke Noord-Europese landen hem helpen. Het antwoord van Duitsland is helder: nee dus. De Fransen moeten hun eigen problemen oplossen. Maar als de Fransen dieper in de problemen komen te zitten komt de euro weer ter discussie te staan. De situatie op kortere termijn blijft onzeker.

In de strijd tegen de schuldencrisis gaat de Europese Unie de macht en invloed van de drie omstreden Amerikaanse kredietbeoordelaars beperken. Ook het lucratief, maar schadelijk speculeren met staatsschulden wordt aan banden gelegd. Volgens de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU, maken kredietbeoordelaars fouten bij de beoordeling van de kredietwaardigheid van landen. Deze bedrijven verergeren zo de crisis in bijvoorbeeld Griekenland. Europees Commissaris Michel Barnier (Interne Markt) presenteerde in het Europees Parlement in Straatsburg zijn voorstellen voor striktere regels: ,,Ik wil dat we lessen trekken uit de financiële crisis.'' Hij vergeleek de beoordelaars met thermometers, die nuttig en noodzakelijk zijn, maar wel correct moeten werken. Barnier wil de afhankelijkheid van de beoordelingen (ratings) bij de financiële sector verminderen. Hij streeft ook naar een tijdelijk verbod op ratings voor Europese landen die zich in financiële problemen bevinden en internationale steun krijgen. Maar hij kreeg nog niet de hele Europese Commissie achter zich voor de opschorting van deze ratings, zo zei hij. Verder wil Barnier dat kredietbeoordelaars dezelfde criteria gaan hanteren. De Europese beurswaakhond ESMA moet de controle krijgen over de meetmethodes van de instanties. Ook nieuw is dat beleggers die geld verloren door foute ratings, kredietbeoordelaars overal in de EU voor de rechter kunnen slepen als die zich ernstig hebben misdragen of grof nalatig waren. De Fransman Barnier uitte vorige week nog felle kritiek op kredietbeoordelaar Standard & Poor's wegens een foutje over Frankrijk. De voorstellen van de commissie moeten nog worden bekeken door de 27 EU-lidstaten en het Europees Parlement. Eerder besloot het EU-parlement het speculeren op overheidsschulden in de Europese Unie te beperken. Het gaat daarbij om het speculeren op koersdalingen (short selling). Ook mogen niet meer in alle gevallen zogenoemde credit default swaps worden gekocht (een soort verzekering tegen een faillissement). De handel in dergelijke producten maakt de financiële markten wispelturig. Volgens parlementariërs is daardoor de crisis in de eurozone vergroot. De grote drie kredietbeoordelaars Standard & Poor's, Moody's en Fitch zouden te hoop lopen tegen de hervormingen.

We leven in een vrije markt, ook op financieel/economisch terrein, en dat betekent dat er adviesburo's zijn die voor de markt werken. Barnier zou eigenlijk de 'macht' van de kredietbeoordelaars willen beperken door hun functioneren te laten bepalen door de ESMA. Je moet je afvragen waardoor de eurocrisis is kunnen ontstaan. Je kunt stellen dat de 3 kredietbeoordelaars opdrachten uitvoeren van beleggers met betrekking tot risicobeoordelingen van landen, banken en bedrijven all over the world. De markt heeft behoefte aan transparantie en die levert Brussel tot dusverre niet. De regeringsleiders van de eurolanden hebben weken, maanden en misschien wel jaren nodig om afdoend te reageren op de waarschuwingen van de markt. De EC, de ECB en de Europese Raad hebben tien jaar zitten slapen en zich op de borst geslagen, zo van: wat doen wij het toch goed. Ze hebben zich nooit afgevraagd 'gaat het inderdaad zo goed'? En dat beeld is wreed verstoord door de financiële markten, die veel sneller (ze werken in milliseconden) en efficienter werken, daarbij terzijde gestaan door drie onafhankelijke (in ieder geval zou dat zo moeten zijn) kredietbeoordelaars. De vraag is hoe objectief dan wel hoe subjectief zijn de adviezen, die ze geven. Het mag niet zo zijn dat de drie ratingagency's altijd hetzelfde advies afgeven. De EC wil van de ESMA dat alleen voor Europese landen positieve beoordelingen worden gegeven en als de landen daarvoor te zwak zijn mag er geen rating worden gegeven. Maar geen rating betekent misschien ook wel: geen geld. En het kan ook consequenties hebben voor de AAA-rating van de ESFS.

Ook in Nederland hebben banken risicovolle hypotheken verstrekt aan huishoudens die eigenlijk geen grote lening kunnen dragen. Honderdduizenden gezinnen dreigen de komende jaren in de problemen te komen als hun huidige gunstige hypotheekrente afloopt en ze tegelijkertijd de gevolgen van allerlei bezuinigingen moeten ondergaan. Die waarschuwing komt van Dynamic Credit, het bureau dat in de zomer van 2008 aan de bel trok bij de Amerikaanse toezichthouder Fed over de rommelhypotheken (Alt-A), die later veel banken in de problemen zouden brengen. 'Er is nu van alles aan de hand. Er komen renteherzieningen aan, de werkloosheid loopt op, het gaat economisch niet zo goed. Betalingsachterstanden in 2011 zullen nog wel meevallen maar 2012 zal echt een ander verhaal worden. Dat kan haast niet anders’, zei directeur Tonko Gast van Dynamic Credit tegen Het FD na zijn verhoor door de parlementaire enquêtecommissie. In 2009 al heeft de AFM gewaarschuwd dat 430.000 huishoudens nog maar net hun hypotheeklasten kunnen dragen, een gegeven waar volgens Gast te weinig aandacht aan is besteed. Eigen onderzoek van Dynamic Credit gaat uit van 300.000 inkomens die geen enkele rek hebben. Gast: ‘Bestaande hypotheken uit de jaren 2005 tot 2007 zullen kwetsbaar blijken nu het economisch klimaat verslechtert. Dat zijn de kanaries in de kolenmijn, die kunnen slecht overleven als er ook maar iets gebeurt.’ Uit het onderzoek blijkt verder dat het vooral de inkomens rond de € 35.000 zijn die klem kunnen komen te zitten. ‘Die 300.000 leningen zou je subprimes kunnen noemen’. ‘De risico’s op dit soort leners zijn gestapeld.’ Het gaat om mensen met een hoge schuld in verhouding tot het inkomen, een aflossingsvrije lening en een huis dat op de top van de markt is gekocht. Ook het Waarborgfonds, de stichting achter de Nationale Hypotheekgarantie (NHG), liet een waarschuwing horen. Als de huizenprijzen nog verder onder druk komen te staan, kan de buffer in het fonds ontoereikend zijn. ‘Als het zo doorgaat, is een aanspraak op de achtervang niet uitgesloten’, aldus Leo Suijker, beleidsadviseur bij de NHG. Daarmee doelde Suijker op de afspraak dat de overheid bijpast als de buffer van € 707 mln van het fonds ontoereikend is.

Alle landen moeten zich nog harder inspannen om de crisis in de eurozone te beteugelen. Dat stelde voorzitter José Manuel Barroso van de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de Europese Unie, vandaag in het Europees Parlement. Volgens Barroso ziet de eurozone zich geconfronteerd met een crisis van werkelijk het hele systeem. Om de problemen op te lossen zijn wellicht aanvullende en uiterst belangrijke maatregelen noodzakelijk, stelde de commissievoorzitter. Zo pleitte hij voor nauwere economische samenwerking tussen de 17 EU-lidstaten met de euro, zonder dat de 10 andere EU-lidstaten worden benadeeld. Het merendeel van die 10 landen wil immers ook de euro invoeren, zo benadrukte Barroso: ,,We maken de euro niet sterker door een versnippering van de unie.'' De commissievoorzitter kondigde aan op 23 november met voorstellen te komen die het economisch bestuur in zowel de eurozone als de hele unie verder moeten versterken. De commissie presenteert dan ook haar tweede jaaroverzicht met aanbevelingen voor economische groei en werkgelegenheid in de EU.

Het Amerikaanse BlackRock, een van 's werelds grootste vermogensbeheerders, heeft ervoor gepleit dat banken een verlies van 75 à 80 procent nemen op hun Griekse, Portugese en Ierse bezittingen. Alleen dan kan voorkomen worden dat de Europese schuldencrisis de wereldeconomie in de wielen rijdt. In het akkoord voor steun aan Griekenland dat eind oktober werd opgetuigd, is afgesproken dat banken een verlies van 50 procent nemen op hun Griekse bezittingen. In juli, voordat de omstandigheden in hoog tempo verslechterden, was dat nog 21 procent. ,,Overheden vallen om, rentes op staatsobligaties zigzaggen met sprongen van hele procentpunten en wereldwijd gaan de markten op slot. Het risico bestaat dat de malaise in Europa omslaat in een mondiale crisis'', waarschuwt BlackRock. De rentes op Italiaanse en Spaanse 10-jarige obligaties zijn vanmiddag in de middaghandel opnieuw stevig opgelopen. Het rendement op Italiaanse leningen liep op tot 7,1 procent, na eerder op de dag op 6,8% was gehandeld. De rente op Spaanse obligaties klom tot 6,4 procent, tegen 6,2 procent eerder op de dag. Volgens handelaren kocht de Europese Centrale Bank (ECB) vandaag obligaties van beide landen op de financiële markten. De omvang van de aankopen is volgens hen echter niet genoeg om de stijging van de rentes in te dammen.

De Franse economie stevent af op een groeivertraging, maar niet op een recessie. De overheid doet er alles aan om de hoogst mogelijke kredietstatus van AAA te behouden. Dat heeft de Franse minister van Financiën, Francois Baroin, gezegd. Een nieuwe bezuinigingsronde is volgens Baroin niet nodig. De eerder deze maand herziene begroting voor volgend jaar is afdoende om de verslechterende economie op te vangen. Door zorgen onder beleggers over de financiële situatie in het land zijn de rentes op Franse staatsleningen de laatste weken scherp opgelopen. ,,We doen er alles aan om onze kredietwaardering te behouden om goedkoper te kunnen lenen’’, aldus de minister. In het derde kwartaal groeide de Franse economie met 0,4 procent ten opzichte van het voorgaande kwartaal. Voor 2012 komt de groei naar verwachting uit op 1 procent. Moody's, 's werelds meest invloedrijke kredietbeoordelaar, waarschuwde vorige maand dat het de Franse AAA-status de komende maanden gaat onderzoeken. De organisatie voorziet een verslechterende schuldpositie van het land en zal bij de beoordeling veel laten afhangen van de fiscale en economische hervormingen die Frankrijk door kan voeren. Ook het effect van Franse noodsteun aan banken en andere eurolanden zal worden meegewogen. De financiële markten volgen de stappen van de kredietbeoordelaars rond Frankrijk met argusogen. Een lagere kredietbeoordeling van het land zou betekenen dat de 'triple-A status' van het Europese noodfonds EFSF in gevaar komt. Dat zou tot gevolg hebben dat het fonds minder gemakkelijk geld kan ophalen.

De Duitse economie is in het derde kwartaal gegroeid. Het groeitempo nam na een zwak tweede kwartaal weer wat toe. Het bruto binnenlands product (bbp) van Duitsland groeide in vergelijking met het voorgaande kwartaal met 0,5 procent. Op jaarbasis nam het bbp met 2,5 procent toe. Het groeitempo voor het tweede kwartaal werd naar boven toe bijgesteld. In deze periode was op kwartaalbasis sprake van een groei van 0,3 procent en op jaarbasis van 3 procent. Dat was eerder respectievelijk 0,1 procent en 2,8 procent.

De kans dat de Amerikaanse economie door de voortrazende schuldencrisis in Europa in een recessie zakt, is groter dan 50%. Dat zegt de Centrale Bank van San Francisco op basis van onderzoek. Volgens de bank, die onderdeel is van het stelsel van centrale banken FED, duiden economische indicatoren op een hogere kans op een recessie voor de periode van eind dit jaar tot begin 2012. Na de tweede helft van volgend jaar neemt het risico op een recessie weer af. Hoewel beleggers enigszins werden gerustgesteld door het installeren van nieuwe regeringen in Italië en Griekenland, is de schuldencrisis in Europa daarmee nog niet opgelost. Bondskanselier Angela Merkel zei deze week nog dat de regio zijn donkerste uren sinds de Tweede Wereldoorlog doormaakt. Die dreiging strekt zich ook uit naar de andere kant van de oceaan.

De Europese Centrale Bank (ECB) heeft vorige week aanzienlijk minder obligaties van eurolanden opgekocht dan in de week ervoor. Dat bleek uit cijfers van de centrale bank. De ECB kocht afgelopen week voor maar 4,48 miljard euro aan obligaties op. Een week eerder nam de centrale bank nog voor 9,52 miljard euro aan schuldpapieren uit de markt. De totale waarde van de sinds mei vorig jaar door de ECB aangekochte obligaties liep hierdoor op tot 187 miljard euro. De ECB tracht met de aankopen de handel in de obligaties van probleemlanden uit de eurozone aan de gang te houden, zodat de rente op die leningen niet uit de hand loopt. Afgelopen week ging vooral de rente op Italiaanse obligaties sterk omhoog. Italië is een rijk land met een ontwikkelde economie. Het land moet daarom in staat zijn om zijn staatsschuld van 1900 miljard euro elk jaar met 30 miljard euro terug te brengen, zegt IMF-bestuurder Arrigo Sadun. Volgens Sadun is er nog geen overeenkomst bereikt over de voorwaarden waaronder IMF-inspecteurs de pogingen gaan controleren van de nieuwe Italiaanse regering om de overheidsfinanciën op orde te brengen. ,,Contacten vinden nog slechts op technisch niveau plaats. Een overeenkomst zal worden gesloten zodra de nieuwe regering is geïnstalleerd.'' Sadun zei verder niets te weten over een eventuele Italiaanse aanvraag voor een noodlening ter waarde van 44 miljard euro bij het IMF. ,,Italië moet het vertrouwen van de markten herstellen dat het de benodigde maatregelen kan nemen. Als dat lukt, is de rest niet belangrijk.'' Ik wil nog wel even doorgaan over de afbouw van de torenhoge Italiaanse staatsschuld. Als we uitgaan van een bedrag nu van €1.900 mrd dan zal de schuld in 2021 zijn teruggelopen tot €1.600 mrd indien ieder jaar €30 mrd wordt afgelost. Dat is dan nog altijd > 100% van het bbp. Dus laten we niet te vroeg juichen over de kansen van Italie om de crisis te overbruggen. Minister de Jager zegt hierover: “het is heel risicovol als het daar misgaat”. De spread tussen 10-jarig Nederlandse Staat en Duitse Staat is sinds de invoering van de euro nooit zo groot geweest als nu. Nederland moet nu 0,624 procentpunt meer rente betalen dan de Duitsers. De rente die Nederland nu berekend zou worden, steeg naar 2,378 procent. De Duitse rente daalde juist naar 1,786 procent. De financiële markten gaan alleen voor topkwaliteit en kopen dus Duits papier. Nederlands papier wordt minder gekocht, waardoor de rente bij ons oploopt. Het Nederlandse kabinet besluit volgend voorjaar over eventuele extra bezuinigingen. Zoals elk jaar zetten ambtenaren van het ministerie al wel de mogelijkheden op een rijtje. De Jager noemde het goed dat de regeringsfracties al nadenken over en anticiperen op mogelijke maatregelen.

De Griekse economie is in het derde kwartaal van dit jaar met 5,2 procent gekrompen ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder. Het gaat om een eerste raming van het Griekse Statistische bureau. De cijfers voor de perioden vanaf het eerste kwartaal van 2005 tot en met die van het tweede kwartaal van dit jaar zijn inmiddels allemaal herzien; voornamelijk als gevolg van de correctie van de overheidsboekhouding over dezelfde periode. In de herziene cijfers vertoonde de Griekse economie in het laatste kwartaal van 2008 voor het eerst een krimp, van 1,3 procent. Alle daaropvolgende kwartalen, met uitzondering van de eerste drie maanden van 2010, lieten een achteruitgang zien vergeleken met een jaar eerder. Het implementeren van de voorwaarden om noodhulp van de EU en het IMF te krijgen, wordt de belangrijkste taak van de nieuwe Griekse regering. Dat heeft Lucas Papademos, de nieuwe interim-premier van Griekenland, gezegd. Het voortbestaan van Griekenland in de eurozone staat op het spel, zo waarschuwde hij. Papademos heeft 3 maanden om een EU-noodhulppakket te ratificeren en een bankroet van het land te voorkomen. Ook moet er een nieuw programma worden doorgevoerd om de economie er weer bovenop te helpen binnen deze termijn, maar volgens de interim-premier is hiervoor echter meer tijd nodig. Papademos voorziet dat het Griekse begrotingstekort dit jaar zal uitkomen op circa 9 procent van het bruto binnenlands product (bbp). In 2009 en 2010 was dit nog respectievelijk 15,7 en 10,6 procent.

De Nederlandse economie is in het derde kwartaal als enige grote Europese economie gekrompen. De bezuinigingen van de overheid en terughoudendheid onder consumenten zetten een grotere rem op de economie dan in andere landen, zo meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). ,,Het herstel van de economie is in de kiem gesmoord'', concludeerde CBS-econoom Symon Algera. De Nederlandse economie werd in het derde kwartaal 0,3 procent kleiner ten opzichte van het voorgaande kwartaal. Andere eurolanden groeiden met gemiddeld 0,2 procent, terwijl de Duitse en de Franse economie nog een fractie harder groeiden. ,,In bijvoorbeeld Duitsland groeide de consumptie van huishoudens nog, in Nederland nam de consumptie af'', verklaarde Algera. Daarnaast speelden de bezuinigingen van de overheid een belangrijke rol bij de krimp van de Nederlandse economie. ,,Van de krimp van 0,3 procent komt ongeveer 0,1 procentpunt door de daling van de overheidsbestedingen'', aldus Algera. De econoom kon niet aangeven of de ondermaatse prestatie van de Nederlandse economie in het afgelopen kwartaal het begin is van een trend, maar de vooruitzichten voor de komende maanden zijn niet rooskleurig. ,,De beschikbare cijfers over oktober wijzen op een verdere verslechtering ten opzichte van september. Het consumentenvertrouwen neemt af, net als het vertrouwen onder producenten. De orders van bedrijven dalen en ook de bezettingsgraad in de industrie neemt af.'' In het afgelopen kwartaal viel ook de groei van de arbeidsmarkt nagenoeg stil. Per saldo kwamen er 33.000 banen bij in Nederland, waarmee de werkgelegenheid slechts met 0,4 procent groeide ten opzichte van het voorgaande jaar. Ook hier hadden bezuinigingen een duidelijk effect, bij de overheid waren 15.000 arbeidsplaatsen minder beschikbaar dan een jaar eerder. Daarnaast nam het aantal openstaande vacatures voor het eerst sinds eind 2009 af. Een positief punt ontwaarde Algera in de groei van de ons omringende economieën. Jan Kees de Jager zegt dat ,,de groei van onze export afhankelijk is van onze concurrentiepositie en van ontwikkelingen in andere landen. Wat dat betreft is de groei in Duitsland niet ongunstig.'' ,,We voelden wel wat aankomen, maar als je de cijfers precies ziet, is dat inderdaad toch een beetje zorgelijk’’, zei De Jager tegen RTLZ. Nederland is meer dan andere landen gevoelig voor ontwikkelingen in de wereldeconomie. ,,Onze exportafhankelijkheid is heel erg groot.’’ De internationale situatie met een ,,overal teruglopende economie’’ is volgens de minister zorgelijk. Van deze cijfers en toelichting wordt niemand vrolijk. En zeker Rutte en de Jager niet, na de grootspraak van het afgelopen jaar.

DFT: De aanhoudende onrust rond de Europese schuldenproblematiek en de negatieve groeicijfers over het derde kwartaal hebben de vrees voor een zware economische neergang in Nederland flink aangewakkerd. Volgens Elwin de Groot, macro-econoom bij de Rabobank, werd de negatieve groei met name veroorzaakt doordat Nederlandse consumenten de hand meer op de knip hielden dan omringende landen in de eurozone. ”De perikelen rond het pensioenstelsel en de huizenmarkt in ons land speelden daarbij ook een voorname rol." Aan de andere kant wijst hij er op dat de Nederlandse werkloosheid nog één van de laagste binnen Europa is. De Rabo-econoom gaat er niet van uit dat de Nederlandse economie net als in 2008 in een diep gat valt. "In ons basisscenario houden we rekening met een milde recessie in de eurozone, waarbij Nederland over het algemeen in de pas meeloopt. Met name de export levert een positieve bijdrage aan de economische groei in ons land. De kans is klein dat de wereldhandel zoals in 2008 geheel stilvalt." Ondanks de voortslepende schuldenperikelen zal de euro niet het loodje gaan leggen, meent de Groot. "De kosten voor het uiteenvallen van de eurozone zijn dermate hoog dat dit landen zal weerhouden om dergelijk scenario uit te voeren." Een belangrijke voorwaarde is volgens hem wel dat er in Europa snel maatregelen worden genomen om een escalatie van de schuldencrisis te voorkomen.

De economische ontwikkelingen in Nederland wijken ondanks de krimp in het afgelopen kwartaal niet erg af van die in andere Europese landen. De krimp is vooral een teken van de aankomende achteruitgang van de hele Europese economie. Dat stelde hoofdeconoom Charles Kalshoven van ING. ,,We moeten ons niet te veel focussen op een kwartaal. Over een langere periode lopen we niet veel uit de pas met andere landen'', stelde Kalshoven. Hij wees daarbij op de ontwikkeling in België, waar de economische groei in het derde kwartaal stilviel. ,,Dat is ook een kleine open economie. Dergelijke landen hebben eerder last van een internationale achteruitgang door het grote belang van de handel.'' Zowel Kalshoven als zijn collega Nico Klene van ABN Amro ziet in de Nederlandse krimp vooral een bevestiging van het vermoeden dat de hele Europese economie in de laatste 3 maanden van dit jaar achteruitgaat. ,,Nederland loopt wat op de muziek vooruit'', aldus Klene. ,,Alle indicatoren wijzen erop dat de rest van de eurozone in het vierde kwartaal ook te maken krijgt met krimp.'' Dat de economie in Duitsland vorig kwartaal nog wel met 0,5 procent groeide, komt volgens de economen vooral door het minder sombere gevoel onder consumenten. ,,Duitsland heeft in de afgelopen 2 jaar echt een economische inhaalslag gemaakt. Het was de koploper in Europa, dat heeft het vertrouwen versterkt'', stelde Klene. In Duitsland leverde de consumptie in het afgelopen kwartaal dan ook een positieve bijdrage aan de groei, terwijl de bestedingen in Nederland juist afnamen. Volgens Kalshoven heeft het vertrouwen van de consumenten in Nederland geleden onder de negatieve berichten over pensioenfondsen en de huizenmarkt. ,,De activiteit op de huizenmarkt is heel belangrijk voor de consumptie, dat strekt zich uit van de verhuizers tot de bouwmarkt, de meubelboulevard en de keukenboer. Daarnaast werken de dalende beurskoersen hier stevig door, omdat die tot problemen leiden bij de pensioenfondsen. Dat zet allemaal een rem op de consumptie.''

IMF waarschuwt China om financieel stelsel. Het Chinese financiële stelsel staat onder druk door slechte leningen, fors toenemende private leningen en de scherpe daling van de vastgoedprijzen. Dat meldt het IMF, waarbij de organisatie China opriep tot ingrijpende hervormingen. Het is de eerste formele evaluatie van het Chinese systeem door de in Washington gevestigde organisatie. Het IMF riep China onder meer op om krediet ,,niet uit politieke overwegingen, maar gebaseerd op commerciële risico's'' te verstrekken. In China, gezien als een van de 25 'systeemlanden' van de wereld, is de kredietverlening sinds het uitbreken van de wereldwijde economische crisis in 2008 explosief gestegen. Daardoor zitten veel bedrijven en lokale overheden met schulden, terwijl de economische groei afneemt. De Chinese financiële sector is volgens het IMF nog steeds als 'robuust' te omschrijven.

De Chinese centrale bank heeft in reactie op de licht terugvallende economische groei in het land aangekondigd zijn monetaire beleid aan te gaan passen. De bank stelde in een verklaring het beleid geleidelijk bij te stellen ,,als de tijd daarvoor gekomen is''. Het laat een beslissing afhangen van de ontwikkeling van de wereldeconomie. De centrale bank heeft het afgelopen jaar de rente verhoogd en restricties opgelegd aan banken om de inflatie te bestrijden en de oververhitte huizenmarkt te kalmeren. Het beleid heeft de inflatie inderdaad teruggedrongen, maar heeft op sommige plekken ook geleid tot scherpe dalingen van grond- en huizenprijzen en afnemende economische activiteit. Volgens analisten zal de bank waarschijnlijk de minimaal vereiste kapitaalratio van banken verlagen om kredietverlening te stimuleren. Een verlaging van de rente sluiten ze echter uit.

Slotstanden van woensdag 16 november 2011: AEX 294,47 +0,53%; BEL 20 2062,48 -0,26%; CAC 40 3064,90 -0,52%; DAX 30 5913,36 -0,33%; FTSE 100 5509,02 -0,15%; Zurich 5685,80 -0,37%; Nikkei 8463,16 -0,92%; Hang Seng 18960,90 -2%; All Ords 4313,80 -0,87%. € $1,3522; goud $1775,10.

Dat de schuldencrisis tot iedere Nederlander is doorgedrongen staat inmiddels wel vast, maar dat was direct na Prinsjesdag al het geval. Toen sprak Jan Kees al van een naderende storm. Nou die is er. Windkracht twaalf zegt prof. dr. René Tissen. Wie zijn column wil lezen klikt hier. 

Dit bericht is geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink.