UPDATE16092017/394 Hoe gezond is de Europese economie?

Ik vraag de laatste tijd regelmatig af waarom zowel politieke en monetaire autoriteiten, de financiële wereld en het gewone volk zich zo weinig zorgen maken over de afloop van het monetaire beleid van Draghi c.s. Op zich stel ik dat de feiten, die aan ons voorbijtrekken, zo helder zijn dat iedereen zich over de toekomst grote zorgen zou moeten maken. Maar wij leven in een tijd dat de realiteit wordt genegeerd en dat onze leiders wel zo knap zijn dat zij in staat zijn de vinger aan de pols te houden. Maar de historie leert ons dat op enig moment alle vertrouwen wegvalt, hetgeen tot een grote chaos zal leiden. Ik heb jaren geleden al eens geschreven over de gevolgen van ‘zwarte donderdag’, op 24 oktober 1929, en de paniek die op Wall Street uitbrak en uiteindelijk de effectenbeurs volledig instortte. Begin 1929 waren er in de VS economische problemen ontstaan. De verkoop van auto’s was gestokt en de huizenbouw stagneerde. Na een periode van extreme koersstijgingen vroegen aandelenhouders zich af hoe lang dat nog goed zou gaan. In september 1929 begint de stijging van de koersen al te haperen en korte tijd later, maandag 21 oktober, breekt er angst uit op de beursvloer. Toch herstellen de koersen zich even. Maar op donderdag 24 oktober 1929 slaat de verwarring op de beurs toe. Deskundigen proberen de Amerikaan er nog wel van te overtuigen dat de hoge prijzen ‘niet meer dan normaal’ zijn en bankiers kopen aandelen om hun vertrouwen in het prijsniveau te demonstreren. Ook de net aangetreden president Herbert Hoover bemoeit zich met de zaken door te zeggen dat alles in het land prima in orde is. De koersval is echter begonnen. Weken achter elkaar blijven de koersen zakken. Uiteindelijk zullen ze dat blijven doen tot de zomer van 1932. De beurskrach (beurscrash) van 1929 werd de eerste beurskrach die wereldwijd gevolgen had, ook in Europa. Toen en ook nu is er sprake van een virtueel vertrouwen in de bomen die tot in de hemel zouden groeien. Maar de realiteit is dat beleggers/investeerders/spaarders vertrouwen hebben in het financieel/economische systeem. Zolang dat vertrouwen niet wordt beschaamd blijven aandelen en obligaties hoog geprijsd. Thomas Piketty, de Franse econoom van het boek ‘Kapitaal uit de 21e eeuw’, is gespecialiseerd in het thema economische ongelijkheid vanuit een historisch en statistisch oogpunt. Hij is hoogleraar aan de École d’économie de Paris en columnist voor Libération en schrijft ook in Le Monde. Hij kreeg internationale bekendheid na de publicatie van Le Capital au XXIe siècle in 2013. In Trouw zegt hij deze week ondermeer dat Europa op een kruispunt staat met twee mogelijkheden: ‘we gaan nu door met de Europese integratie dan wel we vallen om’. Hij stelt in dat interview dat economie ook een politieke morele dimensie heeft. In zijn pamflet ‘Naar een democratischer Europa’ geeft hij aan hoe we verder moeten met de eurozone. Hij is heel ongerust over de staat en toekomst van Europa en de eurozone. De huidige situatie schetst hij als een democratisch zwart gat, waar geen enkele controle plaatsvindt op de besluiten die de ministers van Financiën van de 19 eurolanden nemen. De positie die Duitsland heeft bij de besluitvorming is overheersend, Duitsland dat zelf maar 13% draagvlak heeft onder de kiezers voor het beleid dat de eurozone wordt gedicteerd. Ik verwijt Dijssel dat hij, met zijn volle verstand, de commando’s uit Berlijn heeft uitgevoerd in de Eurogroep. Piketty waarschuwt dat zonder een parlementaire en politieke unie, die op basis van meerderheidsbesluitvorming regeert, de eurozone omvalt. Een muntunie is zonder een gemeenschappelijk begrotingsbeleid onhoudbaar. Zoals het nu functioneert hebben de nationale parlementen zichzelf buitenspel gezet. Het monetaire beleid van de ECB staat toe dat de sterke landen (als Duitsland en Nederland), ongewild wellicht, aan een permanente transferunie meewerken waarbinnen de zwakke eurolanden (Italië, Griekenland, Portugal, Spanje) en de zwakke banken overeind worden gehouden met een overvloed van geld en een rente van 0%. Dat betekent dat spaargeld en opgebouwde pensioenreserves de rekening gepresenteerd krijgen van dit beleid. Alleen dat vertellen de hiervoor verantwoordelijke autoriteiten niet aan de slachtoffers. De Europese bewindslieden hebben na de crash van 2008 besloten een macro-economisch beleid te voeren, dat rampzalig is verlopen. Wij weten inmiddels dat de bezuinigingen van de kabinetten Rutte I en Rutte II, zware schade hebben toegebracht aan de samenleving:veel meer dan noodzakelijk was. Ouderen en kwetsbaren betalen daarvoor een hoge prijs. Het snelle terugbrengen van de staatsschuld was ongewenst. U kent mijn stokpaardje: het geld dat vrijviel door de bezuinigingen had grotendeels geïnvesteerd moeten worden in fundamenten waarop komende generaties zouden kunnen voortbouwen. Ik wijs hier op ontwikkelingen uit het verleden. De opbrengst van de bezuinigingen had moeten worden geïnvesteerd in projecten die de fundamenten zouden moeten vormen voor de volgende generaties. Net zoals de industrialisatie (in de 18e eeuw in Engeland en vanaf 1860 in Nederland), de spoorwegen (vanaf 1839), de waterwegen, de luchtvaart, de infrastructuur (aan het begin van de 19e eeuw, onder Napoleon werden plannen gemaakt voor de grootschalige aanleg van kanalen maar ook voor verharde wegen, zogenaamde straatwegen) en de communicatie (2000), dat voor ons is gedaan door eerdere generaties. Over Rutte wordt Pikkety de vraag gesteld ‘Voor Rutte hoeft er geen verdieping te komen in de eurozone. Als de knoflooklanden zich aan de afspraken over hervormingen houden en hun zaakjes op orde brengen, kan alles blijven zoals het nu is.’ Pikkety zegt in dat interview in Trouw ook dat economie altijd een politieke en morele dimensie heeft. In zijn pamflet ‘Naar een democratischer Europa’ schrijft hij over hoe we verder moeten met de eurozone. Hij bevestigt zijn grote onrust over de staat van Europa en de eurozone. Hij spreekt over een democratisch zwart gat waar geen enkele controle plaatsvindt en verantwoording wordt afgelegd over de besluiten die de Eurogroep, bestaande uit de 19 ministers van Financiën uit de 19 eurolanden onder voorzitterschap van onze landgenoot Dijssel, neemt. Het sociale aspect van dit beleid is ver zoek. Kijk naar de ellende die is aangericht onder de Grieken, waar 40% van de jonge Grieken werkeloos is en waar de volgende generaties schulden moeten aflossen die niet op te brengen zijn. Het beleid dat de eurogroep uitvoert komt uit Berlijn. Slechts 13% van de bevolking van de 19 eurolanden steunt dat dictatoriale beleid. De 19 nationale parlementen van de eurolanden hebben zich zelf buitenspel gezet wat betreft het financiële beleid van de eurolanden. In Nederland bestaat groot verzet dat ons spaargeld en onze pensioenreserves straks worden ingezet om de zwakke Zuid-Europese eurolanden (Griekenland, Italië en het Iberisch schiereiland) en de banken worden gered van de ondergang. Op zich loopt dat project al een aantal jaren door het monetaire beleid dat Mario Draghi voert. Dat wordt een ‘permanente transferunie’ genoemd. Pikkety verwijst daarvoor naar het rampzalige macro-economische beleid van de bezuinigingen en het terugbrengen van de staatsschuld. De kabinetten Rutte I en Rutte II hebben veel meer bezuinigd dan strikt nodig was, laat ik zeggen minimaal €10 mrd. Onze premier hoopt dat een verdere verdieping van de eurozone niet nodig zal zijn. Hij hoopt dat de knoflook-landen hun zaakjes hervormen, zoals afgesproken, waardoor alles zo kan blijven zoals het nu is. Pikkety zegt daarop ‘als je dit denkt moet je ook geen monetaire unie willen’. Ook al omdat het traject dat Mercron (de Frans/Duitse as) wil inzetten gepaard zal gaan met een enorme overdracht van soevereiniteit aan Brussel. Dat is het laatste wat Rutte wil: meer macht naar Brussel. Hij is voor een statenstructuur, de communautaire methode, zoals wij die nu hebben. Merkel en Macron willen vaart zetten in de integratie binnen de EU. Zij zouden niet tegen de vorming zijn van groepjes koplopers (met minimaal 9 landen), die de kar gaan trekken en geen vaart gaan minderen als landen het tempo niet kunnen volgen. Zij willen verder met ‘een coalitie van bereidwilligen’ en afstand nemen van het tijdrovende proces van het zoeken van compromissen waarin alle EU-landen zich kunnen vinden. Het kan leiden naar een Europese Unie van kopgroepen van noord/zuid en oost/west, de rijken en de armen, de koplopers en de achterblijvers, de handelaren, de beleggers en de investeerders. De voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker presenteerde deze week in het Europees Parlement de 9e Staat van de Unie, een jaarlijkse ‘troonrede’, waarin hij zijn visie ontvouwde voor de toekomst van Europa. De EU staat voor verdere integratie. Als het aan hem ligt dan gaat het vol gas vooruit met het Europese project in de laatste twee jaar voordat hij afzwaait. Hij toonde zich zeer ambitieus. Ruim een uur sprak hij en zijn toon was optimistisch. De Europese economie groeit weer en de migratiecrisis is onder controle. Vorig jaar was na het Brexit-referendum de toon nog somber. Een populistische golf dreigde over Europa te spoelen. Maar volgens hem heeft de EU nu de wind in de zeilen, gesteund door verkiezingsuitslagen in Nederland, Frankrijk en later deze maand Duitsland. Na de Duitse verkiezingen is er een tijdsspanne van zestien maanden waarin de EU verder kan worden verdiept, zegt Juncker. Hij pleit voor een Europese minister van Financiën en Economische Zaken die ook Eurogroepvoorzitter zal zijn. In een apart budget en parlement voor de eurozone, zoals bepleit door de Franse president Macron, ziet hij niets. In de toekomst wil hij ook dat er één president komt. Nu hebben de Commissie (Juncker) en de Europese Raad (Tusk), waarin de regeringsleiders zijn vertegenwoordigd, nog aparte presidenten. Juncker toonde zich ook ambitieus op handelsgebied. Nog voor het einde van zijn mandaat hoopt hij op handelsakkoorden met Canada, Nieuw-Zeeland en Australië. Ook keerde hij zich tegen sociale dumping. Werkenden moeten op een gelijkwaardig loon kunnen rekenen, wat bijvoorbeeld betekent dat Oost-Europese vrachtwagenchauffeurs niet hier ver onder de Nederlandse prijs aan de slag kunnen. Turkije kreeg een veeg uit de pan. Het land kan geen EU-lid worden want het gaat een totaal verkeerde kant op. Toch gooit hij de deur niet definitief in het slot, want hij heeft er geen zin in om de zwarte piet toegespeeld te krijgen. “Ik heb het gevoel dat de Turken de ophaalbrug graag ophalen en de EU de schuld willen geven. Wij reiken Erdogan de hand.” Wat mij verontrust is dat Merkel heeft besloten dat Duitsland geen wapentuig meer gaat leveren aan Turkije. Als reactie daarop brengt Erdogan naar buiten dat Turkije raketten heeft besteld bij de Russen. Hier wordt hoog spel gespeeld tussen Merkel en Erdogan. Turkije is een van de 28 NAVO-lidstaten en bestelt wapens bij de ‘vijand’. Juncker pleitte ook voor een snelle toegang van Roemenië en Bulgarije tot de Schengen-zone. Onder andere Nederland blokkeerde dat eerder. Op termijn zou ook Kroatië moeten toetreden aldus de Commissie-voorzitter. Hij wil ook dat zeven EU-lidstaten die nog niet zijn toegetreden tot de Muntunie (uitgezonderd Denemarken en het VK) dat ook ‘ooit’ gaan doen en overgaan naar de euro. Ik heb twijfels waarom Juncker nu daarmee komt. In feite is de euro nog altijd een experiment, dat nog kwetsbaar is. Over de houdbaarheid is nog niets te zeggen. Ik hou rekening met een optie dat de problematiek die is voortgekomen uit het monetaire ruimgeld beleid en een extreem lage rentes, onbeheersbare en niet op te lossen problemen heeft veroorzaakt. Dat Juncker nu met dit voorstel komt om de problematiek, waarmee de 19 eurolanden kunnen worden geconfronteerd, te herverdelen over 27 eurolanden. Is dit een poging de Muntunie te redden van de ondergang? Ik sluit het op voorhand niet uit. Juncker roemde de weg die de 27 EU-landen hebben ingeslagen na de Brexit. Volgens hem zullen de 27 eensgezind doorgaan. De Britten, zo zei hij, zullen nog heel veel spijt gaan krijgen van hun besluit om de EU te gaan verlaten. De reacties vanuit de politiek zijn heel divers. Ik lees dat Rutte, die tegenstander is van meer soevereiniteit naar Europa, achter de visie voor de korte termijn van Juncker staat, maar twijfels uit voor een aantal institutionele bespiegelingen voor de langere termijn. Voor mij is dat abracadabra. In welke trein stapt hij in: de intercity van Merkel en Macron of in het boemeltje van Juncker. De Commissievoorzitter roept alle EU-lidstaten op de samenwerking te versterken op de communautaire methode: eindeloos blijven overleggen totdat alle 27 lidstaten zich herkennen het het compromis. Ieder land verdedigt de nationale belangen en dat zal vrijwel nooit het Europese belang zijn. Dit voorstel van Juncker is een onbegaanbare weg, die het beoogde doel nimmer bereikt. Zijn visie van een Europa met meerdere snelheden wijst hij resoluut af, maar de realiteit van de Noord-Europese en Zuid-Europese is dat de belangen ver uiteen lopen. Nu is het zo dat de problematiek van de zwakke landen de vooruitgang van Europa ontwricht. We moeten zeker niet voortgaan op het zandpad dat daar nu voor wordt gebruikt. Het verwijt wordt gehoord dat Juncker met zijn visie op de toekomst te ver voor de troepen uitloopt. Hij heeft het contact met de achterban verloren. Het eerste wat moet gebeuren is dat de 27 regeringsleiders in eigen land het volk duidelijk maken dat een krachtiger Europa noodzakelijk om de welvaart in de toekomst te kunnen behouden. Het probleem daarbij is dat er meerdere regeringsleiders zijn die hooguit kleine stapjes willen zetten en zoveel mogelijk de huidige status willen behouden. Neem Mark Rutte. Wat wil Juncker bereiken met zijn visie op de toekomst van Europa? Een herverdeling van bezittingen en vermogens van de rijke landen naar de minder welgestelden en armere landen en banken, lijkt onbespreekbaar. Ik sluit zo een ramp niet uit, ook al omdat de ECB de geldpersen maar laat draaien zonder zich af te vragen waartoe dat leidt. Is het zo vreemd dat politici geld gaan (her)verdelen dat niets kost. De rente is 0% en er wordt gesuggereerd dat die situatie nog wel enige tijd blijft bestaan. De grote schuldige daarvan blijft Draghi, die alles doet om de eurozone staande te houden. Als we vanuit een vogelperspectief naar Europa kijken is het beeld somber als we naar het traject kijken dat wordt gevolgd naar het Nieuwe Europa waar volgende generaties (onze kinderen en kleinkinderen) de kost in moeten gaan verdienen. Een Nieuwe Wereld met nieuwe leiders en nieuwe politieke doelstellingen op het gebied van arbeid, milieu en duurzaamheid, die door het bedrijfsleven moeten worden gerealiseerd. Vermeend en van der Ploeg reageren teleurstellend. Hun visie hierop eindigt bij de babyboomgeneratie. De plannen van Juncker zijn onhaalbaar omdat er geen draagvlak voor is onder de politici en het kiezersvolk. Dat laatste deel ik. Onze politici, ik neem als voorbeeld Mark Rutte, kunnen aan hun achterban niet verdedigen dat onze nationale belangen uiteindelijk zullen worden ingebracht in een Groot Europa. De voorzet van Juncker is lovenswaardig, alleen of hij voldoende deelnemers weet te strikken, daar kun je over twijfelen.Doet Juncker een poging de Europese Commissie om te bouwen naar een Europese regering? Op zich is een democratie niet de meest geëigende staatsvorm om zulke grote veranderingen te realiseren. Uit ervaring weten we dat de neuzen pas dezelfde kant op staan na een oorlog, grote natuurrampen en/of grote kapitaalvernietigingen als crashes. Maar als we daar op moeten wachten verliezen we kostbare tijd.

Merkel versus Schulz. U zult wellicht vragen waarover dit handelt: de verkiezingen van volgend weekend in Duitsland. Merkel verbergt iets, maar de vraag is wat. Ze heeft een forse voorsprong in de peilingen op haar opponent de socialistische voorman Martin Schultz, die ze schoffeert. Ze reageert niet op een persoonlijke uitnodiging van hem voor een tweede tv-duel op vier belangrijke TV-zenders. Ze laat niets van zich horen maar laat de CDU reageren dat Merkel daarvoor geen interesse heeft. Al maanden negeert ze Schultz. Tijdens de eerste TV-confrontatie op 3 september heeft zij vrijwel geen inhoudelijk debat over belangrijke thema’s gevoerd. Ze heeft Schultz ook vrijwel geen blik gegund. Elkaar eens goed in de ogen kijken, ontweek ze. Verder waren enkele heikele onderwerpen als digitalisering, toekomst van arbeid, pensioen en onderwijs. door de CDU geblokkeerd voor het gesprek. Schultz wil met haar debatteren over de centrale toekomstvragen, waarin de kiezers zijn geïnteresseerd. Maar Merkel zegt ‘nein ist nein’ en daarmee heeft ze alles gezegd over dit onderwerp. Wat blijft zijn de openstaande vragen, waarover de kanselier niet wil discussiëren. Verwijten over haar beleid zijn wel te maken: vluchtelingencrisis, haar contacten met Erdogan en Trump en geen visie over Europa. Bereid ze een greep naar de macht in Europa voor? We moeten afwachten waarom ze geen verantwoording wil afleggen over haar beleid (en dan denk ik aan het sjoemeldossier van Duitse dieselauto’s) en haar visie op de toekomst. Wat mij niet zint is dat Merkel het kiezersvolk niet informeert hoe ze verder wil met Duitsland en Europa. Nog steeds heb ik het gevoel dat ze opnieuw, nu met de Franse president Macron, de teugels in handen wil krijgen over het politiek sterk verdeelde Europa.

Afgelopen weekend schreven de economen Willem Vermeend en Rick van der Ploeg over het poldermodel en het zorgstelsel, die op de schop moeten. Ik citeer enkele uitspraken waarmee ik het wel dan wel niet eens ben. <citaat> Deze week werd het politieke nieuws uit Den Haag beheerst door twee onderwerpen: de stijging van de zorgkosten en de crisis in ons poldermodel. Het eigen risico bij zorgverzekeringen gaat volgend jaar omhoog tot 400 euro en ook de premies zullen stijgen. Voor de formatie van Rutte 3 zijn dit tegenvallers. </citaat> En terecht maakt het volk zich daar zorgen over. Met name over de forse stijging van de maandelijkse zorgpremie met ca €20, is, vanuit een sociaal standpunt, onacceptabel. Ja, de zorgkosten zijn de laatste jaren fors gestegen. <citaat> Nederland heeft één van de beste zorgstelsels van de wereld, maar deze positie kost steeds meer geld. Rond de eeuwwisseling gaven we ongeveer 8% van ons nationaal inkomen (bbp) uit aan collectief gefinancierde zorg. Nu is dat circa 13% en dat wordt 20%-30% van het bbp in 2040. Voor een doorsnee gezin zijn deze kosten dit jaar bijna een kwart van het inkomen en zonder ingrijpende maatregelen lopen ze de komende decennia op tot meer dan een derde. Ongeveer een kwart is het gevolg van extra medische vraag door de vergrijzende bevolking. Maar verreweg het grootste deel van de stijgende zorguitgaven wordt veroorzaakt door betere en duurdere zorg. Het gaat daarbij vooral om innovaties in de zorg (nieuwe technologie, betere medicijnen enz.), veranderingen in de maatschappij en epidemiologie (meer chronisch zieken) </citaat> Dat de zorgkosten uit de hand lopen is zeker toe te schrijven aan zorg voor ouderen. Oudere lichamen hebben meer aandacht nodig, ik zal dat niet ontkennen. <citaat> Het afgelopen decennium zijn er talloze maatregelen voorgesteld om tot kostenbesparingen in de zorg te komen, zoals meer efficiency, inzet nieuwe technologie, een hogere arbeidsproductiviteit, minder ziekenhuizen (specialisatie en concentratie) en meer buurtzorg via huisartsen. Daarnaast meer zorg op afstand (e-health), het tegengaan van overbehandeling en verspilling, meer verantwoordelijkheid bij de zorgconsumenten (meer zelfzorg), meer nadruk op gezond leven (preventie) en meer of minder marktwerking. Solide berekeningen wijzen uit dat zelfs bij aanzienlijke kostenbesparingen de zorguitgaven de komende decennia blijven toenemen. Politiek Den Haag weet dus nu al dat de burgers in de toekomst een groter deel van hun inkomen aan zorg moeten uitgeven, tenzij ze genoegen willen nemen met een zorg die van een veel lagere kwaliteit is dan we nu hebben. ..…..………. De huidige financiering van ons zorgstelsel moet op de schop en we moeten in het stelsel de nadruk gaan leggen op preventie. Met een gezonde levensstijl kunnen 40%-50% van de (welvaarts-)ziekten voorkomen worden. De lastendruk van de collectieve zorgkosten op arbeid moet worden verlaagd door deze te verschuiven naar de indirecte belastingen. Dit houdt in dat een deel van deze kosten wordt gefinancierd uit hogere heffingen op consumptie (btw en accijnzen). Deze verschuiving pakt zowel gunstig uit voor onze economie als onze volksgezondheid. Maar niet voor de koopkracht van Jan Modaal. Verder is het de vraag of daardoor de groei niet wordt aangetast. Veel meer geld kan worden behaald door de kostprijs van medicijnen en medische apparatuur centraal prijsafspraken te maken met de leveranciers (fabrikanten). Ik zou de lat zelfs nog hoger willen leggen door een centraal inkooppunt in te richten voor alle EU-landen. Rutte 3 ontkomt er niet aan met een creatief plan voor de financiering van de zorg te komen en moet daarbij onze zorgsector niet louter vanuit de kosten bezien. Het is een innovatieve sector die economisch van groot belang is en veel banen schept. Bovendien is het mogelijk met onze ziekenhuizen, die tot de beste van de wereld behoren, geld te verdienen op buitenlandse markten. </citaat>. Of dat laatste wel relevant is, vraag ik mij af, want de keerzijde is dat buitenlandse ziekenhuizen ons land ook zullen weten te vinden. Als ik naar mijzelf kijk heeft een oog glaucoom, is mijn gehoor teruggelopen, vraagt mijn gebit om meer onderhoud, heb ik voor de verzekeraar een ‘duur’ hart en ben ik onder behandeling van een internist voor een chronische ziekte. Maar er zijn ook lichtpunten. Zo beweeg ik relatief veel en heb ik een BMI waarde van 21,8, leef ik gezond en slaap ik goed. Ik stap nu over naar het polderoverleg. <citaat> De afgelopen zestig jaar heeft het traditionele overleg tussen regeringen en werkgevers- en werknemersorganisaties over het sociaaleconomische beleid een bijdrage geleverd aan onze welvaart. Dit zogenoemde poldermodel heeft tientallen akkoorden opgeleverd die groei, werk en sociale rust op de arbeidsmarkt hebben bevorderd. Rutte 3 zal het zonder akkoord moeten doen en hoeft daarover niet te treuren. Het was er alleen komen als de vakbonden, onder aanvoering van de FNV, hun zin hadden gekregen en we mogen blij zijn dat dit niet gebeurt. Deze bond heeft de afgelopen jaren zijn constructieve opstelling verlegd naar een ramkoers die slecht uitpakt voor onze economische groei en werkgelegenheid. Deze koerswijziging heeft te maken met het dalende en vergrijzende ledental en het enorme verlies aan machtsposities in alle bedrijfssectoren. In de sterke sectoren, zoals de zogenoemde smart industry (waaronder ICT) telt de FNV helemaal niet meer mee. Bij jeugdige werknemers is dat ook het geval. Ze zijn opgegroeid in het internettijdperk en kijken met verbijstering toe hoe het oude vakbondskader te keer gaat tegen innovatieve technologische ontwikkelingen en deze wil afremmen met een robotbelasting. Dit kader toont ook een afkeer van zzp‘ers en wil daar het liefst werknemers van maken. </citaat> Werkgevers en de vakbonden konden het de afgelopen weken niet eens worden over het zogenoemde arbeidsmarktdossier dat vier cruciale punten omvat. Het ontslagrecht, de loondoorbetaling bij ziekte, de positie van zzp’ers en het pensioenstelsel. ……… Voor Rutte 3 ligt hier nu de uitdaging om met evenwichtige voorstellen te komen, waarbij niet het verleden, maar de toekomst van Nederland centraal staat, die slim (vooroplopen bij digitaal en innovatieve technologieën) en groen (een duurzame economie), zijn. Werkgevers moeten nu laten zien dat ze de bonden niet nodig hebben om aan de wens van werknemers tegemoet te komen voor een betere werkzekerheid. </citaat>. Het is voor mij de vraag of dat traject, buiten de vakbonden om, kan slagen. Ja, de vakbonden hebben jaren geslapen en hebben de grote veranderingen die zich op de arbeidsmarkt voltrokken, aan zich voorbij zien trekken. Jaren hebben zij de belangen van hun achterban niet behartigd. De werkgevers zullen zich wel comfortabel voelen met het bereikte resultaat. Niet alleen de vakbonden, maar ook het kabinet en de politiek stonden aan de zijlijn en keken toe. Het resultaat hiervan is dat waar de Nederlandse economie duidelijk de wind in de zeilen heeft, dat nog niet te zien is op de gemiddelde salarisstrook van werknemers. Dat schrijven economen van Rabobank. Dat de lonen achterblijven bij de groei komt volgens de kenners doordat de werkloosheid in Nederland hoger ligt dan de officiële cijfers doen geloven. Veel mensen zijn niet actief op zoek naar een baan. Daarmee is sprake van een ,,reservebank” op de arbeidsmarkt waar werkgevers mensen vandaan kunnen plukken. ,,Gaat het de economie voor de wind, dan zal eerst de reguliere werkloosheid dalen. Dat kan mensen die er geen heil in zagen om te solliciteren mogelijk bewegen om weer sollicitatiebrieven te sturen”, aldus Rabobank. Pas als het reservebank-leger op raakt, zal dat voor opwaartse druk op de lonen zorgen. Door verlaging van de lasten op arbeid zouden meer mensen volgens de bank van de groei kunnen profiteren. ,,Zo wordt werken lonender en wordt het aantrekkelijker om mensen in dienst te nemen”, aldus de economen. Nederland hoort met een verwachte economische groei van 3,3% dit jaar tot de koplopers in de eurozone. De Rabo-economen spreken voor de nabije toekomst van een structureel groeivermogen van 1,2% per jaar. Maar dat betekent wel dat werkgevers de lonen van de werknemers gaat verhogen, als het moet onder druk van het komende kabinet.

Een bijzondere onthulling in de wielerwereld, kwam deze week naar buiten. De grootste wielerarts van ons land van de afgelopen 30 jaar, Peter Janssen (75), heeft een boekje opengedaan over doping. In een interview in de VK zegt hij dat Nederlandse wielrenners verboden middelen gebruikt hebben, Leontien van Moorsel 18 jaar geleden. Hij werkte in de jaren tachtig voor grote ploegen als PDM, BankGiroLoterij en Vacansoleil. Hij heeft tegen de Volkskrant gezegd dat hij de wielerwereld wakker wil schudden.”Het systeem moet op de schop'”, zegt hij. Maar daarmee schendt hij zijn medisch beroepsgeheim. Patiënten van een arts moeten ervan op aan kunnen dat wat een patiënt tegen de arts zegt, niet openbaar wordt. Het is hier de vraag of deze wielerarts, die jarenlang wielrenners onder meer epo verstrekte hier nu geen medische gegevens aan derden ter beschikking stelt, oud-patiënten schaadt. dan zou dat u ervan kunnen weerhouden om bepaalde vragen over medische zorg te stellen. Het algemene uitgangspunt is en blijft wel dat een patiënt zelf toestemming moet geven voor het verstrekken van medische informatie aan derden. Als een arts deze geheimhoudingsplicht schendt, kan dat tot strafrechtelijke en tuchtrechtelijke vervolging leiden. Ik sluit niet uit dat deze schending van het beroepsgeheim van artsen een zaak is voor het Openbaar Ministerie. Hij was ooit de spil van dopinggebruik in de wielrennerij en klapt daarvoor nu uit de school. Zo zegt de arts Peter Janssen dat hij de verboden stof epo aan Van Moorsel gaf, maar deed meer dan dat. Hij hielp Steven Rooks en Gert-Jan Theunisse – destijds topwielrenners – met bloedtransfusies. Rooks ontkent de verhalen van zijn vroegere arts. De wielerarts zegt nu dat Van Moorsel onder meer doping gebruikte in de voorbereiding voor de Olympische Spelen van 2000. Ze won die zomer in Sydney drie olympische titels, op de weg en de baan. Viervoudig olympisch kampioen Van Moorsel is nooit positief bevonden tijdens dopingcontroles, maar wel eerder beschuldigd van dopinggebruik. In 2016 zei oud-wielrenster Monique Knol op Radio 1 te vermoeden dat Van Moorsel verboden middelen had genomen. Van Moorsel reageerde daar ontkennend op en deelde een sneer uit naar Knol: “Ik vind het eigenlijk heel zielig dat iemand na zoveel jaar nog steeds zo gefrustreerd is.” Ook nu ontkent Van Moorsel tegenover De Volkskrant doping te hebben gebruikt. Van Moorsel zegt wel meerdere keren bij Janssen in de praktijk te zijn geweest, maar dat zou zijn geweest voor voedingsadvies en trainingsschema’s. Janssen, voormalig ploegarts van PDM en Vacansoleil, zegt dat Van Moorsel zo’n zes keer bij hem geweest is. De eerste keer was volgens hem in het voorjaar van 2000. De epo voor Van Moorsel zegt Janssen gekocht te hebben in een apotheek in Deurne. Daarna deed hij haar voor hoe de epo geïnjecteerd moest worden. Zo er al sprake zou zijn van het plegen van een strafbaar feit dan is de wielerarts de hoofdverdachte. De Volkskrant citeert ook uit aantekeningen van Janssen uit de periode na de Spelen van 2000. Daarin schrijft hij dat Van Moorsel in 2001 in de aanloop naar de Ronde van Italië kleine doseringen epo gebruikte. Janssen heeft tientallen jaren in het wielrennen gewerkt, maar nooit eerder verteld over zijn betrokkenheid bij het verstrekken van doping aan wielrenners. Hij zegt nu zijn verhaal te doen omdat “het systeem” op de schop moet: “Er moet openlijk over gepraat worden. Anders gaat het dopinggebruik gewoon zo door en verandert er nooit iets.” Dat kan zijn mening zijn maar om ‘doping in de wielerwereld’ op de agenda te zetten moet hij dat niet doen door zijn patiënten daarvoor in te zetten. Behalve Steven Rooks en Gert-Jan Theunisse beschuldigt hij ook nog één actieve renner van epogebruik. De Deen Lars Ytting Bak (37, Lotto Soudal) zou in 2004 toen hij naar een dopingcontrole moest in paniek tegen Janssen hebben gezegd epo te hebben gebruikt. Janssen was toen Baks arts bij de Nederlandse BankGiroLoterij-ploeg. Bak ontkent het verhaal in alle toonaarden. Heeft de dokter gewetenswroeging over wat hij als arts op zijn geweten heeft? Het zou mij helemaal niet verbazen. Wielerarts Janssen stelt dat het toedienen van doping aan sporters geen medische zaak is maar een ethische. Hij stelt dit om uit handen van Justitie te blijven, maar of dit houdbaar is: geen medicijn maar een voedselsupplement dat meer energie geeft? Waar hebben we ons decennia lang druk over gemaakt?

De Britse inflatie is vorige maand verder opgelopen. Vooral kleding was flink duurder dan een jaar eerder. Gemiddeld genomen was het leven in het Verenigd Koninkrijk in augustus 2,9% duurder dan een jaar eerder, tegen 2,6% in juli. De Britse consument merkt de gevolgen van de verdere waardedaling van het Britse pond. Geïmporteerde goederen worden daardoor in rap tempo duurder. De stijging van de prijzen van kleding en schoenen met 4,6% op jaarbasis is de sterkste in bijna dertig jaar.

Bijna een op de drie werknemers in de bankensector zal zijn werk binnen vijf jaar overgenomen zien worden door robots. Vooral ondersteunende diensten zullen naar verwachting snel worden geautomatiseerd. Dat voorspelt voormalig Citigroup-baas Vikram Pandit. Volgens hem, die tot 2012 aan het roer stond bij de Amerikaanse bank, worden processen door robotisering vereenvoudigd. Dat zal zorgen voor het anders inrichten van werkprocessen, ook omdat computers zichzelf dingen kunnen aanleren. De stellingname van Pandit sluit aan bij een rapport van Citigroup van vorig jaar. Destijds repte de bank over een tijdspanne van tien jaar. In Europa zou dat betekenen dat 1 miljoen mensen hun baan verliezen. In De VS zouden 770.000 bankmedewerkers hun baan kwijtraken.

Oliedienstverlener Seadrill heeft faillissementsbescherming aangevraagd. Het bedrijf werkt aan een overeenkomst met schuldeisers waarbij het vraagt om een kapitaalinjectie van $1 mrd. Door de zogenoemde Chapter 11-procedure te beginnen kan het bedrijf makkelijker zijn schuldenlast verminderen. Onderdeel van het voorstel is ook dat Seadrill tot 2020 geen schuld hoeft af te lossen. Seadrill is zijn schuldeisers bijna $6 mrd verschuldigd. De grootste aandeelhouder van het bedrijf, Hemen Holding, is akkoord met de regeling. Ook obligatiehouders en andere schuldeisers stemden al in. Seadrill heeft net als veel andere bedrijven last van de malaise in de oliesector.

Günter Hannich, een Duitse vermogensadviseur, herhaalt deze week een eerdere waarschuwing voor een verbod met chartaal geld te betalen. Dat betekent het verdwijnen van bankbiljetten en munten uit het geldcircuit. Bankbiljetten en munten worden dan waardeloos gemaakt. Er kan dan alleen nog maar worden betaald met een pasje en middels internetbankieren. Maar bij de supermarkt de boodschappen cash betalen is dan niet meer mogelijk. Als dat zou gaan gebeuren, als de eurogroep en ECB met de 19 aangesloten centrale banken daartoe zouden besluiten, zou ik dat betreuren. Zo een besluit zal het vertrouwen in geld zwaar aantasten. Wat is de waarde van virtueel geld? Hannich schrijft daarover ondermeer <citaat> immer wieder erreichen mich Anfragen zum Thema Bargeldverbot. Dieses Thema beschäftigt mich schon längere Zeit. So hatte ich schon vor zwei Jahren ein Lesertreffen bei meinem Börsendienst „Crash-Investor“ zu dem Thema angeboten. Schon damals hatte ich die maßgeblichen Gefahren eines Bargeldverbots klar herausgestellt – und seitdem hat sich die Lage nicht wirklich verbessert. Damals machte ich in meinem Vortrag deutlich, warum ein Bargeldverbot für Sie fatal wäre. Wie die Entwicklung der globalen Überschuldung zeigt, droht eine neue Finanzkrise. Immerhin sind heute die weltweiten Schulden um mehr als 40 % höher als zur Finanzkrise 2008. Dieses Problem wird nicht mehr lange durch die Notenbanken kaschiert werden können. Das Ausmaß einer neuen Krise wird demnach erheblich über dem von 2008 liegen. Dazu belegen die einbrechenden Rohstoffpreise, dass die Weltwirtschaft schon lange nicht mehr so boomt, wie es die Aktienbörsen suggerieren. Ein Crash wird die Folge sein. Genau diese Entwicklung ist der Grund, warum immer mehr Experten, wie der amerikanische Ökonom Kenneth Rogoff und der deutsche Wirtschaftsweise Peter Bofinger, ein Bargeldverbot fordern. Mit einer Abschaffung des Bargelds nimmt man Ihnen die Möglichkeit, durch Abheben vom Konto, Ihr Geld vor einer Bankenkrise in Sicherheit zu bringen. Sie sind dann dem Bankensystem und den Krisenfolgen völlig ausgeliefert. Weiterhin erklärte ich in dem Vortrag, warum heute von der Gelddefinition her nur Bargeld Geld im engeren Sinn ist. Im Bundesbankgesetz steht dazu: „Auf Euro lautende Banknoten sind das einzige unbeschränkte gesetzliche Zahlungsmittel.“ Das bedeutet, dass Giral- und Buchgeld nur Forderungen und damit bloße Versprechen auf Bargeld sind. Richtigem Geld mit Annahmezwang entspricht nur Bargeld. Die Vorteile von Bargeld liegen dabei auf der Hand: Es ist anonym verwendbar, krisensicher, unabhängig von Banken, billig und schnell einsetzbar. </citaat>

De productie in de omvangrijke Chinese industrie is in augustus minder sterk toegenomen dan in de voorgaande maand. Dat maakte het Chinese statistiekbureau bekend. De industriële productie ging met 6% omhoog in vergelijking met een jaar eerder. In juli was nog sprake van een toename met 6,4%. Er kwamen ook cijfers over de Chinese winkelverkopen. Die namen vorige maand met 10,1% toe op jaarbasis. Een maand eerder werd in de tweede economie van de wereld een stijging met 10,4% gemeten.

Nederlanders hebben in 2018 gemiddeld 0,6% meer te besteden. Het kabinet heeft €425 mln uitgetrokken om ook de koopkracht van de meest kwetsbare groepen op peil te houden. Dat heeft het CPB berekend op basis van de kabinetsplannen die op Prinsjesdag worden gepresenteerd. De meevaller is niet voor iedereen gelijk. Gepensioneerden zouden volgens die berekeningen met 0,6% stijgen, stelt min ister Dijsselbloem. Uit de onderliggende cijfers blijkt echter dat een ouderpaar met alleen AOW er 0,2% op vooruit gaat en een ouderpaar met AOW+€10.000 pensioen slechts 0,1%. Dat is voor mij maar zeer de vraag omdat ik betwijfel omdat de zorgpremie misschien wel met €20 per maand per persoon stijgt en het eigen risico van €385 naar €400 per jaar per persoon toeneemt. Wij moeten wel in ogenschouw nemen dat het nieuwe kabinet over een aantal weken/maanden nog correcties kan aanbrengen in deze koopkracht prognoses. Voor meer beveiliging wordt €116 mln begroot, aan salarissen voor onderwijzers is €270 mln opgenomen. Voor een veiliger Nederland komt er een Landelijk Expertisecentrum Terrorisme. Ook gaat er extra geld naar de inlichtingendiensten AIVD en MIVD en naar de politie. Een ander deel van het geld gaat naar het bestrijden van cybercrime door het Openbaar Ministerie. En er wordt een gespecialiseerd Digital Trust Centre (DTC) opgericht. Dit centrum moet ervoor zorgen dat het midden- en kleinbedrijf beter beveiligd wordt tegen cyberaanvallen. Ook de grensbewaking op vliegvelden en aan de kust krijgen extra middelen. Om de aanpak van terroristische dreiging te versterken wordt de internationale samenwerking op het gebied van gegevensuitwisseling van luchtvaartpassagiers verstevigd. Om goed personeel te werven voor de verpleeghuizen stelt het kabinet voor de periode van 2017-2021 een bedrag van €275 mln beschikbaar. Het kabinet heeft dit jaar al €100 mln beschikbaar gesteld voor de verpleeghuizen waar de kwaliteit het hardste nodig is. Vanaf 2018 wordt er €335 mln vrijgemaakt zodat de kwaliteit en het aantal handen aan het bed op korte termijn kan toenemen. Voor de Belastingdienst trekt het kabinet Rutte II €75 mln extra uit. Dat geld is bedoeld als buffer, en kan worden ingezet als de belastinginning in gevaar komt. De Belastingdienst kampt met verouderde apparatuur die grondig moet worden gemoderniseerd. Keuzes bij de aanschaf van nieuwe ICT laat het kabinet aan een volgende regering. De reorganisatie van de Belastingdienst gaat door. Dat moet wel gebeuren in realistische, concrete stappen. In 2017 was er al €1 mln extra geïnvesteerd om mensenhandel aan te pakken. Vanaf volgend jaar wordt er structureel €2 mln extra vrijgemaakt. Van dat geld worden bijvoorbeeld politiemedewerkers getraind in het herkennen van signalen van mensenhandel. En er worden meer rechercheurs opgeleid. Nederland moet er rekening mee houden dat we worden getroffen door de Brexit, schrijft minister Dijsselbloem. Veel handel met het Verenigd Koninkrijk loopt via Nederland. Bovendien verliest Nederland een belangrijke partner in Europa. Dijsselbloem houdt daarom rekening met ‘schadelijke gevolgen’ van de Brexit. Het kabinet zal zich inspannen om die zoveel mogelijk te beperken. De economische groei daalt van 3,3% naar 2,5%. Het begrotingsoverschot wordt begroot op 0,8%. De werkeloosheid daalt naar 390.000, maar dat cijfer moet met een korreltje zout worden genomen. De zorgtoeslag wordt tegelijkertijd verhoogd met maximaal €130.

De Franse EU-commissaris Pierre Moscovici heeft ,,grote bewondering voor wat Jeroen Dijsselbloem heeft gedaan en nog doet als voorzitter van de eurogroep. ,,Maar we hebben een Europese minister van Financiën nodig, die onder controle staat van het Europees Parlement. Moscovici (economische en financiële zaken) zei dit in Tallinn na afloop van een eurogroep waar hij zoals gebruikelijk zelf bij zat. Onlangs spuide hij felle kritiek op het ondemocratische gehalte van de eurogroep. Hij sprak van ,,een democratisch schandaal”. Dijsselbloem noemde die uitspraak ,,buiten proporties”. Hij gaf toe dat het overleg in de eurogroep (de EU-ministers van Financiën van de eurolanden) achter gesloten deuren plaatsvindt. ,,Dat is soms nodig voor moeilijke besluiten. Door het onderlinge vertrouwen werkt dat goed.” ,,Bovendien ligt ons werk in de nationale parlementen onder een kritische loep. Wij moeten tekst en uitleg geven.” Daar zet ik vraagtekens bij. Wordt alles wat achter gesloten deuren wordt besloten ook gecommuniceerd met de parlementen in de 19 eurolanden. Als dat zo is, waarom dan die gesloten deuren waarachter de eurogroep vergadert? Volgens Dijsselbloem brengt de groep sinds zijn aantreden in 2013 ook steeds meer naar buiten. De Europese Commissie wil dat in de toekomst de commissaris voor economische en financiële zaken de eurogroep voorzit. Die dubbele functie heet dan EU-minister van Economie en Financiën. Moscovici heeft al gehint daar zeer geschikt voor te zijn. Over Dijsselbloems positie als voorzitter werd volgens hem niet meer gepraat. Hij hoopt zijn mandaat tot in januari te mogen afmaken, ook als hij geen minister meer is.

Slotstand indices dd 15 september 2017; week 37: AEX 526,78; BEL-20 3967,52; CAC-40 5213,91; DAX 30 12.518,81; FTSE 100 7215,47; SMI 9028,05; RTS (Rusland) 1123,43; DJIA 22268,34; NY-Nasdaq 100 5987,999; Nikkei 225 19909,50; Hang Seng 27.761,33; All Ords 5755,80; SSEC 3,353.619; €/$ 1,194635; goud $1319,20; dat is €35.487,18 per kilo; 3 maands Euribor -0,329% (1 weeks -0,380%, 1 mnds -0,371%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,55%; 10 jaar VS 2,1928%. 10 jaar Duitse Staat 0,428%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,09%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,169, elders €1,189.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.