UPDATE16072016/333 Terroristische aanslag op Quartorze Juillet in Nice: 84 doden en 50 gewonden in kritieke toestand

In Turkije heeft vrijdagavond een militaire coup plaatsgevonden; President Erdogan verbleef in zijn zomerverblijf. De Turkse regering zegt dat een poging tot een coup door een deel van het leger is afgewend. Militairen verklaarden vrijdagavond de macht in Turkije te hebben overgenomen, maar zaterdagochtend waren ze die alweer kwijt. De regering spreekt van een poging tot staatsgreep door een groep binnen het leger. Grote groepen Turken gingen daarop de straat op. Op het moment van schrijven spreekt de Turkse premier Yildirim over 161 doden, maar de waarnemend opperbevelhebber Dundar zegt dat er meer mensen zijn gedood. Vermoedelijk spreekt Yildirim alleen over gedode burgers en politie-agenten, doden aan de regeringszijde. Het woord dat hij gebruikte in het Turks kan zo worden uitgelegd. De omgekomen coupplegers moeten daar dan nog bij worden opgeteld. Ook buitenlandse persbureaus trekken die conclusie en stellen vast dat er 265 mensen zijn omgekomen. Er zouden 1400 gewonden zijn. Het grootste deel van de krijgsmacht bleek trouw te blijven aan de regering. Ruim 2900 deelnemers aan de verijdelde staatsgreep zouden zijn gearresteerd. Op zaterdagochtend liet de Turkse ambassade in Nederland weten dat de couppoging in Turkije verijdeld was. De ambassade benadrukt dat niet het gehele leger betrokken was bij de actie. “Deze werd uitgevoerd door een kliek binnen de krijgsmacht en kreeg een welverdiende reactie van onze natie.” De vier luchtmachttoestellen (F16) en gevechtshelicopters die de coupplegers nog wel in handen hadden worden volgens premier Binali Yildirim zonder pardon uit de lucht geschoten. President Recep Tayyip Erdogan riep zijn aanhangers op om de pleinen waarop ze zich hadden verzameld te verlaten. Volgens hem is het duidelijk wie het volk als president heeft gekozen en waar de democratisch gekozen regering staat. Gedurende de hele nacht kwamen meldingen van explosies en beschietingen op verschillende plekken in Turkije. Bij het parlement in Ankara hebben tanks geschoten. Een gevechtsvliegtuig zou een legerhelikopter hebben neergeschoten. Ook bij de luchthaven in Istanboel zijn geweerschoten en explosies gehoord, ook nadat de regering liet weten dat de situatie onder controle is. Premier Yildirim zegt dat de opstand moet worden toegeschreven aan de Gülenbeweging, erkend tegenstander van de Turkse president Recip Tayyip Erdogan. Ook Erdogan zei in een persconferentie dat Gülen achter de coup zit. Hij zwoor dat de coupplegers hun straf niet zullen ontlopen. De coupplegers hebben volgens hem hoogverraad gepleegd. De afvaardiging van Turkse leger die couppoging deed liet vrijdagavond laat op de staatsomroep TRT onder dwang een verklaring voorlezen. Daarin werd onder meer gezegd dat het leger de controle heeft overgenomen van luchthavens en enkele strategische plaatsen in Istanbul. De regering had de Turkse democratie ‘uitgehold’ en een ‘vredesraad’ zou de taken daarom overnemen en de veiligheid van de bevolking garanderen. Er werd een avondklok ingesteld, maar die werd massaal genegeerd. Aanhangers van Erdogan verzamelden zich onder meer op het Taksimplein in Istanbul. Niet zonder gevaar, in de stad werd over de hoofden van demonstranten geschoten. 29 muitende kolonels en 5 generaals zouden zijn gearresteerd. Vanuit de hele wereld krijgt de democratisch gekozen president Erdogan steun, maar tegelijk wordt bij hem aangedrongen op in invulling van de mensenrechten naar Westers model. Dat kan Timmermans wel willen maar voor Erdogan zal deze militaire coup een reden zijn om dat juist niet te doen. Ik verwacht dat de mensenrechten verder zullen worden ingeperkt. Erdogan maakt van de gelegenheid gebruik om een aantal hervormingen door te voeren in de Rechtspraak en een tiental magistraten (officieren van Justitie/OM) gaat vervangen. De steun van de politieke leiders van de EU zal daarvoor niet zijn bedoeld. Zo heeft de Turkse Hoge Raad 2745 rechters buitenspel gezet, die verzet voerden tegen het beleid van de Turkse regering. Ook in de Hoge Raad zelf werden 5 rechters ontslagen. Ook zijn twee hoge generaals aangehouden, op beschuldiging van betrokkenheid bij de couppoging. Adem Huduti leidt het Tweede Leger, dat gestationeerd is in het oosten van het land. Dit Leger heeft tot taak de grenzen met Syrië,Irak en Iran (en de Koerden) te bewaken. De aanklacht tegen bevelhebber Erdal özturk van het Derde Legerkorps, dat in Istanbul is gelegerd, is verraad. Regeringstroepen zijn nog altijd bezig de controle over het hoofdkwartier van het leger in Ankara te krijgen. Er zou nog worden geschoten. Waarnemend opperbevelhebber van het leger Dundar, die direct nadat bekend werd dat er een militaire coup plaatsvond, door Erdogan is benoemd, zei dat de landverraders hun straf niet zullen ontlopen. Er wordt momenteel nog een groot aantal officieren van het leger vastgehouden door de coupplegers. Opperbevelhebber Akar zou wel vrij zijn gelaten. Volgens de regering zitten 2838 militairen vast, van soldaten tot leidinggevenden. Je kunt Erdogan geen gebrek aan lef verwijten. En of Gülen iets met de coup te maken heeft is ook niet duidelijk. In ieder geval zijn het aartsvijanden en Erdogan wil Gülen uit de weg ruimen. Ander aspect is mogelijk dat het Turkse parlement de doodstraf gaat herinvoeren voor Turken die hoogverraad hebben gepleegd. Het Europees Parlement zou daarop alle banden met Turkije willen gaan verbreken. Hoe wordt er buiten Europa naar de doodstraf gekeken en hoe reageert Europa daarop. In de VS is de doodstraf anno 2015 nog een legale bestraffing voor veroordeelden in 31 van de 50 Verenigde Staten van Amerika. De federale overheid en het leger hebben daarnaast ook het recht mensen ter dood te veroordelen. En desondanks onderhandelen wij met de VS over een vrijhandelsverdrag TTIP met alle consequenties van dien voor onze Europese waarden. Het brengt het aantal landen die de doodstraf nog effectief toepassen op 37: Afghanistan, Bahrein, Bangladesh, Belarus, Botswana, China, Egypte, Ethiopië, Gambia, India, Indonesië, Iran, Irak, Japan, Jordanië, Koeweit, Libië, Maleisië, Nigeria, Noord-Korea, Oman, Pakistan, Palestina, Saint Kitts en Nevis, Saoedi-Arabië, Singapore, Somalië, Zuid-Soedan, Soedan, Syrië, Taiwan, Thailand, Oeganda, Verenigde Arabische Emiraten, Verenigde Staten, Vietnam en Jemen. In 2013 hebben 22 van deze 37 landen 778 terechtstellingen uitgevoerd. De VS en Japan zijn de enige democratieën in de geïndustrialiseerde wereld die veroordeelden executeren en Wit-Rusland is het enige Europese land waar de doodstraf nog effectief wordt uitgevoerd. De Golfstaten Saoedi-Arabië, Bahrein en Qatar passen de doodstraf ook toe voor ‘misdaden’ als overspel, ‘afwijkend’ seksueel gedrag en afvalligheid van het geloof. Bovendien worden executies er uitgevoerd door onthoofding met het zwaard op openbare plaatsen. De doodstraf is in Saoedi-Arabië de zwaarste straf die een veroordeelde kan krijgen. Het aantal executies per jaar schommelt flink: in 2010 zijn er voor zover bekend 26 mensen geëxecuteerd. In 2014 bedroeg het aantal executies 90, in 2015 werden 157 mensen geëxecuteerd Maar mogelijk ligt het aantal uitgevoerde executies fors hoger dan het aantal bekende gevallen. In Saoedi-Arabië worden, zij het sporadisch, ook minderjarigen geëxecuteerd. De doodstraf wordt daar ook toegepast op buitenlanders. Executies worden in het openbaar uitgevoerd, doorgaans op een plein op vrijdag. Saoedi-Arabië is een van de vijf landen die veroordeelden publiekelijk executeren, naast Syrië, Jemen, Noord-Korea en Iran. Dat er grote culturele verschillen zijn tussen de Westerse en de Arabische wereld is een gegeven, maar als het gaat om ‘goederen en diensten’ dan is het Westen daar niet terughoudend in, alleen nu misschien wel bij Turkije. Turkije is een overgangsland tussen Europa en het Midden Oosten met een Osmaanse cultuur. Daarbij komt dat John Kerry nogal hard heeft gereageerd op het verzoek van Erdogan de in de VS wonende Fethullah Gülen (Korucuk (Erzurum), aan de VS uit te leveren. In een reactie op de beschuldiging van Turkije aan het adres van de invloedrijke imam heeft John Kerry gesteld dat de Turken eerst maar eens met hard bewijs moeten komen. Toen Suleyman Soylu, een minister van Recep Tayyip Erdogan’s regering, zaterdag suggereerde dat de Verenigde Staten achter de couppoging zaten, maakte de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken duidelijk niet gecharmeerd te zijn van dergelijke beschuldigingen. Gülen leeft in een zelfverkozen ballingschap in de Amerikaanse staat Pennsylvania. Hij geldt als grote rivaal van president Erdogan, die stelde: “als we strategische partners zijn, kom je tegemoet aan ons verzoek”, herinnerde hij Washington aan de rol van de Turken in de coalitie die strijdt tegen IS. Turkije sloot het luchtruim na de mislukte couppoging en legde daarmee ook het vliegverkeer plat dat vanuit de strategisch gelegen luchtmachtbasis Incirlik, van waaraf de VS en hun bondgenoten bombardementen uitvoeren op IS eenheden in Syrië. Deze staatsgreep vindt plaats op een moment dat bekend wordt dat Turkije in het eerste kwartaal van 2016 de economie met 4,8% gegroeid is, tegen slechts een groei van 1,7% in de 19 landen van de eurozone. Daarmee zijn de Turken de sterkste economische groeier in Europa. In blog 332 heb ik niet uitgesloten dat het laatste woord nog niet was gesproken over het redden van de wankelende Italiaanse banken en de uitstraling die dat kan hebben naar andere Europese banken. De eerste reactie kwam van de topeconoom van de Deutsche Bank AG, David Folkerts-Landau, die aan Welt am Sonntag meldde dat er een noodpakket van de Europese Unie van €150 mrd moet komen voor de bankensector om te voorkomen dat de crisis bij de Italiaanse banken overslaat naar de rest van Europa. De Italiaanse bankensector gaat gebukt onder honderden miljarden aan leningen die waarschijnlijk nooit meer zullen worden terugbetaald. De Italiaanse regering zoekt naar manieren om de banken te hulp te schieten, maar de Europese regels maken staatssteun moeilijk. Folkerts-Landau vindt echter dat de regels nu beter overtreden kunnen worden om grotere schade te voorkomen en dat Europees belastinggeld moet worden gebruikt om de banken te herkapitaliseren. De voorzitter van het Franse Société Générale, Lorenzo Bini Smaghi, zei afgelopen week ook al dat er een Europese oplossing moet komen voor de Italiaanse crisis. De regels voor steun aan banken moeten worden versoepeld en er moet snel belastinggeld worden aangewend, anders kunnen de problemen in Italië een zware bankencrisis veroorzaken in Europa, aldus Bini Smaghi. Als we terugkijken naar het verloop tot dusverre van het probleem van de Europese banken die na 2008 in de problemen zijn gekomen als gevolg van kredietverlening aan bedrijven die niet meer in staat zijn de schulden aan de bank terug te betalen, valt op dat de centrale banken lankmoedig zijn opgetreden. Daarbij komt dat de ECB een zwak beleid heeft gevoerd op dit dossier. In feite waren de problemen bekend, maar die werden toegedekt. De normen die werden gebruikt bij stresstests bij de banken gaven geen juist beeld van de solvabiliteit van de zwakke banken. Er werd gesjoemeld met de buffers, waardoor problemen werden weggestopt. Draghi is mogelijk tot het inzicht gekomen dat hij, zeker zes jaar te laat, druk op de ketel moet gaan zetten. Waarom hij voor Italiaanse banken heeft gekozen en niet voor andere zwakke broeders in eurolanden, is niet evident. Dat premier Renzi heeft ingezet om de wankelende banken te helpen met staatsleningen, begrijp ik wel, maar of het verstandig is ……………… op enig moment zal er toch schoon schip moeten worden gemaakt. Maar goed de Europese Commissie heeft Italië geen toestemming gegeven €40 mrd staatssteun aan de banken te geven. Maar in de trukkendoos in Brussel zit vooralsnog nog wel een andere mogelijkheid Italië te helpen: de Bankenunie kent een noodfonds met de naam ‘het Europees Stabiliteitsmechanisme’ (ESM): die uit drie componenten bestaat: het eerste is een storting van de lidstaten van de Europese Economische en Monetaire Unie van €80 mrd, dat direct ter beschikking gesteld moest worden door de lidstaten (deze betalingen vloeien vanaf het jaar 2013 in vijf termijnen van 16 miljard euro naar het ESM). Deze 80 miljard is onmiddellijk beschikbaar voor het ESM. Verder wordt er €420 mrd door de lidstaten gereedgehouden als kredietgaranties voor ESM-obligaties. Om voor deze ESM-obligaties een AAA-rating te bereiken, moet elke lidstaat garant staan voor meer dan zijn eigen aandeel. Het totale garantiebedrag is daarom in zijn totaliteit hoger, namelijk ongeveer €620 mrd. Indien dan nog noodzakelijk kan het IMF in de vorm van een lening van €250 mrd ter beschikking stellen. Tevens werd op 28/29 juni 2012 besloten dat het ESM ook bestaande staatsleningen zou kunnen opkopen. Het beheersorgaan van het ESM is de Raad van Bestuur, die wordt samengesteld uit de ministers van Financiën van de Eurogroep of andere voor financiën verantwoordelijke leden van de nationale regeringen. Het dagelijks bestuur vindt plaats door het directoraat. Iedere deelnemer levert een afgevaardigde voor het directoraat. De kredietfaciliteiten van het ESM worden in noodgevallen ter beschikking van de lidstaten gesteld. Een noodzakelijke voorwaarde hiervoor is dat de Raad van Bestuur hiertoe unaniem besluit en er voor het betreffende land geen andere mogelijkheden tot herfinanciering ter beschikking staan. Op de Eurotop van 28 en 29 juni 2012 werd tot een principe-besluit tot wijziging van het werkterrein van het ESM besloten, dat nu gebruikt kan worden: ‘indien Italië en/of Spanje voor henzelf steun zouden aanvragen, hiervoor minder strenge voorwaarden zouden gelden dan het geval was bij de eerder verleende steun aan Griekenland, Ierland en Portugal. De vraag is wel of er door gebruik te maken van de mogelijkheid van het EMS, Dijssel de belofte schendt dat de belastingbetaler niet meer garant hoeft te staan bij het redden van zwakke Europese banken. Er ligt wel een precedent uit 2012 toen de Eurotop besloot dat het hulpfonds rechtstreeks aan in problemen verkerende banken financiële steun werd verleend. Minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën) reageerde snel op de uitspraken van bankiers om wankelende banken steun te verlenen: ‘hij zal zich met hand en tand verzetten tegen het opnieuw pompen van miljarden overheidssteun in banken’. Dat zei hij voor de aanvang van het overleg met zijn collega’s uit de eurozone: de Eurogroep. “Er zullen altijd bankiers zijn die vinden dat publiek geld in banken met problemen gestoken moet worden, maar daar zal ik altijd tegen zijn. Het gemak waarmee sommige bankiers dit zeggen is problematisch. We hebben bankleiders nodig die zelf de problemen oplossen.” Merkel greep in en meldde dat zij geen reden voor een nieuwe bankencrisis ziet. Er volgen nog gesprekken in Brussel met de Italiaanse regering en centrale bank. Minister Padoan (Financiën) meldde er net als Merkel op te vertrouwen dat het bankwezen niet op een crisis afstevent. Italiaanse banken wonnen daarop stevig terrein op de beurs. Merkel kwam, na overleg met Europese partners, naar buiten met: we blijven ‘intensieve’ gesprekken voeren. ,,Maar ik zie in het geheel geen crisisachtige ontwikkeling”. Padoan stelde een serie voorzorgsmaatregelen te hebben genomen om de Italiaanse banken te steunen. ,,Ik verwacht dat we snel tot een overeenkomst kunnen komen”, aldus Padoan. Er ontstaat nu een EU, die met 2 monden spreekt. Dijssel cs die zegt regels zijn regels en daar houden wij ons aan en Merkel die de boel sust met de uitspraak dat zij geen redenen ziet voor een nieuwe bankencrisis en er geen sprake is van een crisisachtige ontwikkeling in Italië. Wij voeren ‘intensieve’ gesprekken in Brussel, wat dat ook moge betekenen voor de Italianen.

Na zakenbank Goldman Sachs waarschuwt ook Bank of America Merrill Lynch voor een sombere zomer voor de beurzen. Indices zouden 10 tot 15% aan waarde kunnen verliezen. Amerikaanse beurzen maken tot nu toe juist goede tijden door. Wall Street koerst vlak bij all time highs. De bredere S&P 500-index zou terug kunnen vallen naar het niveau van februari. Volgens de Amerikaanse aandelenspecialist Savita Subramanian kan de index, vanaf het hoogste punt, met zo’n 16% in waarde omlaag dit jaar. De onzekerheid in Europa, de Amerikaanse presidentsverkiezingen en afnemende waarderingen van bedrijfsresultaten spelen een negatieve rol op de ontwikkelingen van aandelen. De groei van afgelopen maanden voor fondsen op de beurs is echter fragiel, aldus de analist. Een verdere afname van de olieprijs zou de groei direct drukken. Er is een teken: de futures voor later af te nemen contracten in ruwe olie zijn dit jaar met meer dan 13% gedaald. Goldman Sachs-strateeg David Kostin heeft zijn vermogende klanten begin deze maand gewaarschuwd voor een negatieve tik, een risico van 5% tot 10%, vooral vanwege zogeheten geopoitieke gebeurtenissen. In het verleden wees de bank op de claims van China op de Stille Zuidzee. De S&P500 koerst rond 2160 indexpunten, Goldman Sachs verwacht dat de graadmeter dit jaar op 2100 uitkomt. Subramanian van Bank of Americia Merrill Lynch vindt dat nog te hoog en duikt nog eens 100 punten onder die eindstand.

De pensioenfondsen blijven slecht presteren. De dekkingsgraden hebben in de maand juni opnieuw forse klappen opgelopen. Vooral de alsmaar dalende rente zet de fondsen onder druk. Hoe lager de rente, hoe groter het vermogen dat fondsen in bezit moeten hebben om in de toekomst pensioenen te kunnen uitkeren. In de maand juni is de rente (mede door de Brexit) weer gedaald; het rendement op andere beleggingen, zoals aandelen, heeft dat verlies niet gecompenseerd. Bij vrijwel alle fondsen die hun cijfers tot nu toe bekend hebben gemaakt, is de beleidsdekkingsgraad in de maand juni gedaald. De beleidsdekkingsgraad is de gemiddelde dekkingsgraad over de afgelopen twaalf maanden. Bij één van de grootste fondsen van Nederland, het Pensioenfonds Metaal & Techniek (PMT), zakte de beleidsdekkingsgraad met een vol% naar 94,5%. Het fonds heeft in de afgelopen jaren de pensioenen al gekort maar de problemen blijven groot. Pensioenfonds Vervoer is eind juni door de magische grens van 100% gezakt. Het fonds noteerde eind juni een beleidsdekkingsgraad van 99,6%. Daardoor gaat het fonds een beetje ’op slot’: het overdragen van het opgebouwde pensioen naar een ander fonds (bij verandering van werkgever) is onder de grens van 100% niet meer toegestaan. Het TV programma Zwarte Zwanen gaf een inzicht over de wijze waarop Nederlandse pensioenreserves door Amerikaanse vermogensadviseurs/zakenbankiers worden belegd en op basis van geheime contracten zaken worden gedaan. Het heet ‘wij geven volledige openheid van zaken, wij zijn transparant’ maar als er vragen worden gesteld worden die niet beantwoord. Het grote probleem is dat de bestuurders van de pensioenfondsen volstrekt volbekwaam zijn de risico’s in te schatten die met financiële producten worden gelopen. En als deelnemers (werknemers die pensioenpremie betalen voor een pensioenuitkering na het werkzame leven) daarover vragen stellen komen daarop geen antwoorden. Ook als blijkt dat honderden miljoenen pensioengeld zijn verdwenen en bestuurders geheime contracten hebben getekend om te voorkomen dat mogelijk frauduleus handelen niet boven water kan komen. De verantwoordelijke staatssecretaris Klijnsma is niet op de hoogte van wat er ondershands allemaal gerommeld wordt. Wordt vervolgd.

De week begon met een verdere daling van de 10-jarige rente Staat der Nederlanden naar -0,105%, maar sloot op 0,072. Ook rentes op Zuid-Europese staatsleningen daalden in het begin van de week. De rente op Italiaanse en Spaanse leningen voor tien jaar bedroeg nog slechts 1,2%. Schuldig daaraan is en blijft het monetaire beleid van Mario Draghi. De grote vraag is niet hoe met monetair beleid de rente omlaag kan worden gebracht, maar hoe krijg je ooit, in een gecontroleerde beweging die rente weer omhoog, zonder grote schade toe te brengen aan de financiële markten?

De Italiaanse economie raakt maar niet uit het slop, het land profiteert niet van een aantal gunstige voorwaarden zoals de lage rente, een gematigd bezuinigingsplan, de hervormingen zijn aangeslagen, de import is relatief goedkoop en de export valt zeker niet tegen. En toch groeide de economie maar met 0,8% en mogelijk stijgt dat cijfer naar de 1%, maar dat is te weinig om uit het dal te klimmen. Redenen: de te hoge werkeloosheid, hoogopgeleide jongeren die naar het buitenland vertrekken, ellenlange juridische procedures, te lage investeringen en banken die er niet goed voorstaan. En dan de torenhoge staatsschuld van 133% bbp. Daarmee staat Italië aan de top van wat houdbaar is bij de huidige extreem lage rente. Stijgt die dan gaat dat plats, klap, boem.

De zware regen- en hagelbuien van de afgelopen weken hebben verzekeraar Achmea een forse kostenpost bezorgd. Het moederbedrijf van onder meer Interpolis en Centraal Beheer schat het schadebedrag bij zijn klanten nu op ongeveer €260 mln. Dat is zo veel dat de verzekeraar mede hierdoor verwacht in de rode cijfers te belanden. Achmea kan een deel van de water- en hagelschade bij onder meer boeren en tuinders nog terugkrijgen omdat het zelf herverzekerd is. Maar dan nog resteert een nettoschadelast door het noodweer van €140 mln. Wat ook meespeelt is dat Achmea, ook een grote zorgverzekeraar is die de zorguitgaven afgelopen maanden harder zag stijgen dan verwacht. Alles bij elkaar rekent het bedrijf op groepsniveau daarom op een “beperkt negatief operationeel resultaat” over de eerste zes maanden van dit jaar.

De verkoop van de Britse lijfrenteportefeuille van Aegon ter waarde van in totaal £9 mrd, zadelt de verzekeraar op met een veel groter boekverlies dan aanvankelijk was geschat. Aegon neemt in het tweede kwartaal een boekverlies van £481 mln (€618 mln), in plaats van de eerder verwachte £245 mln (€315 mln). Het boekverlies wordt deels gecompenseerd door het vrijvallen van de kostenreserves op de lijfrenteportefeuille van £70 mln. De tegenvaller is volgens een woordvoerder het gevolg van de onrust op de financiële markten van de laatste weken. Daardoor lopen de kosten op die Aegon verwacht te maken in de periode tot de juridische overdracht van de portefeuille. De marktonrust ontstond in de nasleep van het referendum waarin de Britse bevolking koos voor een vertrek uit de Europese Unie. Aegon benadrukt dat het hogere boekverlies geen gevolgen heeft voor de vrijval van kapitaal die de transactie met zich meebrengt. Die staat onveranderd op £500 mln. ,,De verzekeringssector gaat momenteel door onzekere tijden met ongekend lage rentetarieven en volatiele financiële markten”, schrijft Aegon in het persbericht. ,,De verkoop van de Britse lijfrenteportefeuille betekent een aanzienlijke beperking van de blootstelling aan deze marktrisico’s.”

Een geheel onverwachte politieke ontwikkeling deed zich voor in Londen door het abrupte terugtreden van premier David Cameron en de benoeming van de 59-jarige Theresa May tot de nieuwe premier. Die ontwikkeling was geheel onverwacht. Alhoewel May geen Brexiteer is, heeft ze wel toegezegd dat ze uit de onderhandelingen met de EU het maximale resultaat zal halen en Brexit tot een succes. We wachten af wat de Ice Queen, zoals deze politica wordt genoemd, ons en de Britten te bieden heeft. Ze staat in Brussel bekend als een harde onderhandelaar. Een van haar eerste daden was de benoeming van Boris Johnson tot minister van Buitenlandse Zaken en David Davis tot minister voor Brexit. Het voornemenslijstje van premier May ziet er als volgt uit: 1. het vormen van een kabinet; 2. een goed vertrek uit de EU; 3. de immigratie beteugelen;n 4. de economie hervormen; 5. Schotland en Noord-Ierland binnenboord houden en 6. de Engelse kernwapens vernieuwen. May is voortvarend aan de slag gegaan met ‘Brexit is Brexit’. Het Verenigd Koninkrijk is al hard bezig met voorbereidingen voor nieuwe internationale verdragen voor het regelen van zijn handelsbetrekkingen na de Brexit. Sinds de toetreding van de Britten in 1973 worden de handelsbetrekkingen van het land bepaald door de verdragen die de Europese Unie met de buitenwereld heeft gesloten. De Britse staatssecretaris voor internationale handel Liam Fox liet in een interview met de Sunday Times weten ’zeer vruchtbare’ besprekingen te hebben geopend met Canada om de commerciële banden een nieuwe basis te geven. Het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken zou volgens andere Britse media al met tien grote handelspartners informele afspraken hebben om onderhandelingen te beginnen over nieuwe handelsverdragen. Fox kondigde bovendien aan binnenkort af te reizen naar de Verenigde Staten om zich ervan te verzekeren dat zijn land niet ’achteraan in de rij’ zou moeten plaatsnemen zoals Barack Obama had gewaarschuwd voorafgaand aan het referendum over de Brexit vorige maand. Ze laten er in Londen geen gras over groeien (laet hyer ghien gras over wassen, een zaak aanpakken).

Geopolitieke ontwikkelingen binnen de NATO. Terwijl de NATO in Moskou met de Russen overleg pleegt over het wegnemen van de opgebouwde spanning rond de Oost Zee vindt in Ankara een complete omwenteling plaats met betrekking tot de oorlog in het Midden Oosten. Twee weken geleden hadden de Turken al een (vrienden)deal gesloten met de Russen over een gezamenlijke aanpak met betrekking tot Syrië. Dat betekende een omslag van het anti-Assad-beleid van het Westen (VS/EU) naar het pro-Assad-beleid van de Russen. Maar dat was nog maar het begin. Deze week maakten de Turken bekend dat zij met Syrië en Irak goede relaties willen gaan opbouwen en de betrekkingen willen gaan normaliseren. Maar er zit wel een addertje onder het gras: Koerdische milities slagen er steeds beter in Koerdische enclaves in Noord-Syrië met elkaar te verbinden. De Turken willen tot elke prijs voorkomen dat de Koerden erin zouden slagen een Koerdische Staat uit te roepen. Hoe de Russen in dit verhaal staan daar zullen we nog wel achter komen.

Na de vluchtelingencrisis binnen de EU-landen in het Oosten en de EU-landen in het Westen komt er nu een volgende confrontatie van de Europese Commissie met 10 oostelijke EU-lidstaten plus Denemarken over aanpassing van de detacheringsrichtlijn. De gevestigde orden binnen de EU willen dat er een einde komt aan ‘social dumping’ en dat tijdelijke werkkrachten vanuit andere EU-staten (Oost-Europa) betaald moeten gaan worden met hetzelfde uurloon dat autochtone werknemers verdienen. Dat betekent dat Bulgaarse bouwvakkers en chauffeurs net zoveel moeten gaan verdienen als ze voor Nederlandse bedrijven werken als hun Nederlandse collega’s. Ja, zeggen wij, want ze nemen arbeidsplaatsen van Nederlanders in door voor veel minder geld te werken. Nee, zeggen de Oost-Europese landen, want dan komen de arbeids-immigranten weer terug en wij hebben geen werk voor ze. Opnieuw wordt er met gele kaarten gezwaaid. De EC moet vooral wijze besluiten nemen, die respect afdwingen. Het uitgangsprincipe van de EC is ‘gelijk loon voor gelijk werk’. Het voorstel van de EC voor een nieuwe detacheringsrichtlijn, dat nu op tafel ligt, is niet meer dan een stap naar een gezamenlijk beleid. Wat meespeelt is de vraag of er sprake kan zijn van verdringing. Er is nog een hele weg af te leggen onderweg naar een gezamenlijk Europees beleid.

Waar zijn wij in Europa mee bezig door Amerikaanse bedrijven toe te staan om data van Europese bezoekers op hun websites op te slaan. Waar blijft onze privacy? Het gaat om een splinternieuwe akkoord van de VS en de EU, Privacy Shield, waarin dat geregeld is. In de deal worden de rechten vastgelegd voor Facebook, Gmail en andere internetpartijen. Het betreft bankgegevens, hotelboekingen, vliegtickets, zoekopdrachten en het surfgedrag van Europeanen, dat wordt opgeslagen op Amerikaanse servers.

Niet alleen in Nederland knalt de woningmarkt met raketsnelheid omhoog. De gemiddelde prijs van huizen in de hele eurozone komt in het eerste kwartaal van dit jaar 3% hoger dan in de eerste drie maanden van 2015. Ten opzichte van het laatste kwartaal van 2015 stegen de huizenprijzen gemiddeld met 0,4%. In de gehele Europese Unie waren woningen in doorsnee 4% duurder dan een jaar eerder. De sterkste stijgingen werden gemeten in Hongarije (15,2%), Oostenrijk (13,4%) en Zweden (12,5%). In Italië en Cyprus daalden de huizenprijzen het sterkst (1,2%). Nederlandse woningen waren gemiddeld 5,1% duurder dan in de eerste drie maanden van vorig jaar. Ten opzichte van het vierde kwartaal van vorig jaar liepen de prijzen met 1,4% op. Een kanttekening in de zijlijn: ik denk dat hier twee overwegingen aan ten grondslag liggen. Op de eerste plaats kan ‘de markt zijn werk hebben gedaan’ anderzijds kan ook meespelen dat beleggers hun vertrouwen in de euro, door het monetaire beleid van de ECB, verliezen en in stenen overstappen.

Beleggers hebben over hun rendementen ondanks de crisis en ultra lage rentes een uiterst rooskleurig beeld. ,,Maar de rendementen zullen over een lange periode aanzienlijk lager zijn”, zegt beleggingsexpert Peter Siks. Ook uit recent onderzoek van vermogensbeheerder Schroders dat in heel Europa is gehouden, blijkt dat beleggers gewend zijn geraakt aan hun rendementen die afgelopen jaren reikten tot 10%. ,,Dat zie ik overal terug. Dat blijft tussen de oren zitten maar het is niet realistisch, ook omdat de rente zo is ingezakt.” Als staatsobligaties zelfs negatief renderen, omdat grote beleggingsfondsen risico’s mijden en hun geld tegen vergoeding stallen bij hun centrale banken, dan kun je volgens Siks als belegger bij de huidige beurskoersen niet verwachten dat er toprendementen komen. ,,Dat kun je alleen krijgen als je bereid bent, meer dan voorheen, grote risico’s te nemen. Wie nu nog substantieel hogere rendementen voorgespiegeld krijgt, moet dat wel goed beseffen”, zegt hij. „Het rendement wordt de komende jaren minder.” Niemand weet hoeveel precies, erkent hij, maar Siks schat dat rendementen op aandelen op de lange termijn op zijn best 7% tot 8% worden. Uit het onderzoek van Schroders blijkt dat beleggers juist sterk op de korte termijn zijn gericht: ongeveer drie jaar. ,,Dat is prima voor cash en bepaalde soorten obligaties, maar is vaak te kort om tegenwicht te bieden aan de volatiliteit die eigen is aan de aandelenmarkt”, aldus Schroders.

KPN heeft klanten illegale woekerrentes in rekening gebracht bij de aanschaf van een mobieltje bij een telefoonabonnement. Dat stelt ConsumentenClaim op basis van eigen onderzoek. Toestellen die bij een abonnement worden verkocht, vallen sinds dit voorjaar in de categorie krediet. In 2017 moet de telecomsector daarom aan alle regels voor kredietverlening voldoen. Tot die tijd is er sprake van een overgangssituatie.

Bij KPN bleek dat bij één op de vier aanbiedingen sprake is van woekerrentes hoger dan de wettelijk toegestane 14%. Na vragen van DFT heeft de telecomaanbieder het grootste deel van de woekerdeals van zijn website verwijderd. KPN is zich van geen kwaad bewust en stelt dat deze combinaties „nauwelijks of niet verkocht worden”. „We brengen deze niet specifiek onder de aandacht en merken dat consumenten hier ook geen interesse in hebben.” Directeur Stef Smit van ConsumentenClaim, dat op de misstand stuitte, heeft het „sterke vermoeden” dat de aanbieder al langer de regels overtreedt. Bovendien vermeldt KPN in geen enkel geval de rente, terwijl dat volgens Smit wel zou moeten. „In dat geval zijn tienduizenden consumenten of zelfs misschien meer, gedupeerd.” Voor de Autoriteit Financiële Markten (AFM), die toezicht houdt op kredietverleners, gaat het om een ingewikkelde kwestie. Naar verwachting heeft KPN aan het eind van dit jaar een vergunning. Tot die tijd heeft de toezichthouder niets om te handhaven. Advocaat Jurjen Lemstra denkt dat, als de feiten zo liggen, een zaak op basis van een oneerlijke handelspraktijk kansrijk is. „Een bedrijf mag geen misleidende mededelingen doen over de samenstelling van de prijs van een product of dienst.” In een reactie verwijst KPN naar de gesprekken met de AFM over een vergunning. „Dat proces is volop gaande. In de aanloop daar naartoe zal KPN alle proposities voor een combinatie van toestel met abonnement aanpassen zodat deze aan de wet op het financieel toezicht (WFT) voldoen.” Smit roept gedupeerden op zich bij ConsumentenClaim aan te sluiten. Namens hen wil hij alle betaalde rente terugvorderen en de abonnementskosten voor de rest van de looptijd omlaag brengen.

Dijssel c.s. zijn streng voor Spanje en Portugal met betrekking tot de voorgestelde begrotingstekorten. Dat roept vragen op over hoe de EC en de Eurogroep gaan reageren op de voorstellen van Frankrijk en Italië. Spanje en Portugal hebben hun begrotingshuiswerk niet goed gedaan en verdienen straf. De EU-ministers van Financiën hebben het licht op groen gezet voor de Europese Commissie om een procedure voor sancties te starten. Het is voor het eerst dat de EU een euroland dat “ineffectieve actie” heeft genomen om een buitensporig begrotingstekort volgens afspraak te reduceren, aanpakt. Het zijn er meteen twee. De commissie moet voor 1 augustus met een voorstel komen over de hoogte van de boetes. Die kunnen voor Portugal €346 mln bedragen en voor Spanje €2 mrd. Ze krijgen tien dagen de tijd om met argumenten te komen voor een lagere boete. Ze komen hoe dan ook niet uit onder opschorting van bepaalde subsidies. Het oordeel komt niet onverwacht. Minister Jeroen Dijsselbloem had voor de vergadering al gezegd er steun voor te verwachten. Ook zei hij dat de commissie kan opperen de boetes op nul te zetten. De commissie hintte daar al op omdat forse boetes de groei en werkgelegenheid in de twee mediterrane lidstaten zouden treffen. Maar de eurolanden verwachten dan wel, aldus Dijsselbloem, dat Spanje en Portugal zich “offensief, en niet defensief” opstellen, en zullen voorstellen hoe zij hun huishoudboekjes zo snel mogelijk op orde denken te krijgen.

De NATO heeft deze week overleg gepleegd in Warschau over versterking van de grens met Rusland en is vervolgens naar Moskou gevlogen voor overleg met de Russen. De NATO staat op achterstand daar waar het gaat om oorlogsstrategieën. De Russen hebben een voorsprong op cyberaanvallen, dat zijn pogingen tot spionage en sabotage. In principe is dat geen werk voor militairen, maar voor inlichtingendiensten. Het gaat dan om militaire plannen e/o bouwtekeningen van nieuwe wapens. Dat hou je niet tegen met tanks of vliegtuigen. De NATO loopt al decennia achter de feiten aan. Daarbij komt dat de Russen bommen kunnen ontwikkelen waarmee digitaal opgeslagen data kunnen worden vernietigd. Dat kost geen mensenleven, maar de vijand staat wel zonder wapens. Momenteel weten de Russen meer over strategieën van het Westen, dan wat het Westen lief is.

Het vrijhandelsverdrag van de Verenigde Staten en de Europese Unie (TTIP) kan voor 1,7% extra economische groei zorgen in 2030. Dat concludeert het Centraal Planbureau (CPB) in een modelstudie naar de effecten van het verdrag. Het wegnemen van handelsbarrières als douanerechten en gelijktrekken van regelgeving, waaraan al sinds 2013 wordt gewerkt, kan volgens de onderzoekers zorgen voor een verdubbeling van de Nederlandse handel met de VS. Daarmee zou Nederland meer profiteren van het verdrag dan de gemiddelde Europese lidstaat. Die moet het doen met 1% extra economische groei. De voedselverwerkende industrie en de chemiesector kunnen een toename van productie en werkgelegenheid van ongeveer 5% verwachten. De metaalsector en transport zullen juist krimpen. Het CPB stelde eerder in een literatuuronderzoek al vast dat het verdrag goed voor de Nederlandse economie kan uitpakken, maar hield het toen op 0,2 tot 2% groei. Overigens is het nog de vraag of het akkoord er komt en met welke inhoud, want daarover bestaat bij de beide partijen nog geen overeenstemming. En welke aannames heeft het CPB gepleegd om te kunnen aangeven tot welk resultaat dat in 2030 gaat leiden. Ik hecht op dit moment geen enkele waarde aan deze studie van ons CPB. Anderzijds de tijd begint te dringen, want de Amerikaanse verkiezingen staan in november gepland en beide presidentskandidaten hebben zich kritisch over TTIP geuit. Bovendien verlopen de onderhandelingen stroef, zo bleek eerder nadat notities over de onderhandelingen op straat belandden. Het handelsakkoord is omstreden vanwege mogelijke gevolgen voor het milieu en de productveiligheid in Europa als Amerikaanse normen hier mogelijk gaan gelden. Als bekendste voorbeeld wordt de Amerikaanse in chloor gereinigde kip genoemd. En dan is er nog een andere drempel, het ISDS, het Arbitragehof dat de Europese rechtbanken en nationale regelgeving buitenspel zet als het gaat om financieel/economische geschillen. TTIP is nog geen gelopen race.

Het is nog steeds overal geen rozengeur en maneschijn in ons land. Nederlandse winkels hebben hun omzet in mei met 0,4% zien dalen ten opzichte van een jaar eerder. Dat maakt het CBS bekend. De afname kwam mede doordat er minder gunstige winkeldagen waren dan in mei 2015. De maand telde een vrijdag en een zaterdag minder dan vorig jaar, en een maandag en dinsdag meer. Dit weegt zwaar op de omzet, die gecorrigeerd voor de samenstelling van de koopdagen wel iets hoger zou zijn uitgevallen dan vorig jaar. Winkels zagen de hoeveelheid verkochte goederen met 0,7% afnemen. De omzet zakte in alle sectoren (food en non-food). De opbrengsten van winkelen via internet liepen wel op. Kledingwinkels staken er wel positief uit met een aanzienlijke omzetstijging. Verder hield de groei bij interieurwinkels en doe-het-zelfzaken aan. Daarentegen draaiden winkels in huishoudelijke artikelen en consumentenelektronica aanzienlijk minder dan vorig jaar.

Het consumentenvertrouwen in de Verenigde Staten is in juli gedaald. Dat blijkt uit een voorlopige schatting die de Universiteit van Michigan heeft gepubliceerd. De index die het sentiment onder Amerikaanse consumenten weergeeft, ging deze maand van 93,5 in juni naar 89,5.

© 2016 hannesdewitte@gmail.com

Slotstand indices 15 juli 2016; week 27: AEX 447,51; BEL 20 3.410,91; CAC-40 4372,51; DAX 30 10.066,90; FTSE 100 6.669,24; SMI 8.156,26; RTS (Rusland) 963,70; DJIA 18516,55; NY-Nasdaq 100 4.589,828; Nikkei 225 16497,85; Hang Seng 21656,06; All Ords 5510,10; SSEC 3054,296; €/$ 1,1034; goud $1337,10; dat is €38.969,31 per kg, 3 maands Euribor -0,293% (1 weeks -0,379, 1 mnds -0,371), 10 jarig Nederlandse Staat 0,072%, 10 jaar VS 1,5297%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,109, elders €1,014.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.