UPDATE16072011

L'histoire se repete. Zijn de huidige financiële problemen zo nieuw dat onze politici niet weten hoe ze op te lossen of is het gebrek aan visie van de huidige Europese en Amerikaanse politieke elites. Obama zit aan zijn schuldenplafond van $14,29 biljoen, dat is ruim €10.000 mrd. Obama wil 4 biljoen dollar gaan bezuinigingen. Tot dusverre werken de Republikeinen daaraan niet mee zolang daarvoor ook de belastingen moeten worden verhoogd. Binnen 10 dagen moet er een deal op tafel leggen om de datum van 2 augustus te halen. Europa kampt al enige tijd met een schuldencrisis in enkele landen van de eurozone. Griekenland is daarvan het meest dringend. De discussie is of er vanuit het noodplan nog meer geld naar deze bodemloze put wordt geschoven. Of er voor aanstaande donderdag een nieuw plan op tafel ligt bij de vergadering van de ER, de Europese regeringsleiders, is de vraag. Merkel heeft gezegd dat ze niet opnieuw zit te wachten op een nieuwe praatsessie. Daarbij kan ik me iets voorstellen. Het laatste voorstel dat gisteravond ter tafel werd gebracht door Harald Benink, hoogleraar Banking en Finance aan de Universiteit van Tilburg, is te kiezen voor een rigoureuze aanpak: scheldt voor 400 mrd euro aan schulden van Griekenland, Portugal, Spanje, Italië en Ierland kwijt. En België dan, zult U zeggen. De Griekse staatsschuld is 150% van het bbp, de Italiaanse om en nabij de 120% en de Belgische 'slechts' 100%. De norm voor de eurolanden is 60%. L'histoire se repete. Ik kijk terug naar de Groote Depressie van de dertiger jaren. Als gevolg van de hoogconjunctuur in de jaren 20 van de vorige eeuw in de VS waren de aandelenkoersen tot enorme hoogten gestegen. Aandelen werden op de beurs veel meer waard dan redelijk was. De onderliggende economie was echter ongemerkt in kracht verminderd, zonder dat dit op de beurs tot uiting kwam. Beleggers verkeerden in een euforie, en de prijzen van de aandelen werden steeds maar verder opgejaagd, dit tegen alle economische logica in. Toen werd het 24 oktober 1929, Zwarte Donderdag, waarop op Wall Street zware verliezen werden geleden. Met ups en downs werd pas op 8 juli 1932 het dieptepunt bereikt. Ook toen hadden de politici geen passend antwoord op de financieel/economische problematiek die optrad. De klappen kwamen hard aan, de recessie werd een depressie, de werkeloosheid nam grote vormen aan. Het gevolg was een zware ontwrichting van het sociaal/maatschappelijke leven. De overheid zocht het antwoord hierop door zwaar te bezuinigen op de staatsuitgaven. Fout, helemaal fout, zei de Engelse econoom John Meynard Keynes. Hij las het bijbelboek Genesis 41:1-57 erop na en vond daar de oplossing. Daar staat het verhaal van Jozef, het jongste kind van Jacob en Rachel. Het kind werd in een rieten mandje gelegd en het verdween stroomafwaarts. Het mandje met Jozef bereikte Egypte, waar Jozef opgroeide. Als jongeman weigerde hij overspel te plegen met de vrouw van Potifar, het hoofd beveiliging van het paleis van de farao. Hij werd veroordeeld tot 12 jaar gevangenisstraf. Daar kwam toch vroegtijdig een einde aan. De farao had 2 dromen gehad die door zijn adviseurs niet verklaard konden worden. Ten einde raad werd Josef uit de kerker gehaald, geschoren, in nette kleren gestoken en naar de farao gebracht. Daar vertelde de farao de dromen van de 7 vette en 7 magere koeien en van de 7 volle en de 7 lege korenaren. Jozef verklaarde de beide dromen als een teken van de Heer die de farao waarschuwt dat na 7 jaren met overvloedige oogsten er 7 jaren met misoogsten zullen volgen. Jozef had voor de farao ook de oplossing: vorder van de landbouwers in de jaren met overvloedige oogsten een deel van graanoogst op en sla dat dat op in graansilo's. Open die silo's in de jaren met misoogsten zodat de burgers dan niet van honger sterven. En zo geschiedde. Jozef werd onderkoning en kreeg de opdracht dat project uit te voeren. Het resultaat was wel dat de vette jaren minder vet werden en de magere jaren minder mager. De Britse econoom Keynes heeft deze economische wijsheid gebruikt om de grote financieel-economische problemen van de 30er jaren op te lossen. Hij beschrijft zijn keynesiaanse theorie in het boek The General Theory of Employment, Interest and Money: de Algemene Theorie over werkgelegenheid, rente en geld. Hij onderkent in de samenleving 4 segmenten: de consument, de overheid, het bedrijfsleven en het buitenland. Zijn oplossing was: laat de overheid orders plaatsen bij het bedrijfsleven waardoor de economische motor op een hoger toerental kan gaan draaien. De ondernemingen gaan werkelozen aannemen die nodig zijn om de orders te kunnen uitleveren. De burgers krijgen weer geld in de buidel waarmee ze weer naar de kruidenier kunnen. Dus als het consumentengedrag stijgt verbetert de koopkracht van de burger. Na 1935 dringt het tot de politieke en monetaire bobo's door dat de overheid geldmiddelen beschikbaar moet stellen waardoor er weer geïnvesteerd kan gaan worden. Ik moest hieraan denken als ik naar de eisen kijk die het IMF, de EU en de ECB aan Griekenland stellen. Hervormen is prima, een must zelfs, maar nog verder bezuinigen is catastrofaal.

Deze aanpak kan nu niet worden gekopieerd. Er is namelijk zoveel geld gecreëerd dat nu eerst grote hoeveelheden bad money vernietigd moeten worden. En dat is nu even niet het beleid. De ballast van de bad money moeten we zo snel mogelijk kwijt. Dat kan door de zwakke broeders van de eurolanden schulden kwijt te schelden, door banken die zwak zijn gekapitaliseerd om te laten vallen, door een grote natuurramp ergens in de bewoonde Westerse wereld of door een superinflatie. Er zijn meerdere scenario's denkbaar, maar in alle gevallen raken burgers geld kwijt. Misschien wel alle spaargeld en een deel van het opgebouwde pensioen, dat als sneeuw voor de zon wegsmelt.

Duitse banken beschuldigen de Europese Bank Autoriteit (EBA) van politieke beïnvloeding en arbitraire besluitvorming bij de wijze waarop de stresstesten onder Europese banken zijn afgenomen. ,,De Europese stresstesten hebben onvoldoende bijgedragen aan het opbouwen van vertrouwen'', aldus Heinrich Haasis, hoofd van de Associatie van Duitse Banken. 5 Spaanse, 2 Griekse en 1 Oostenrijkse (spaar)bank scoorden een onvoldoende in de tweede stresstest die de Europese bankenwaakhond op de 91 grootste Europese banken uitvoerde. Volgens de Europese Banken Autoriteit (EBA) zouden ze gezamenlijk € 2,5 mrd aan reservekapitaal tekort komen. Alle Italiaanse en Ierse banken kwamen opmerkelijk genoeg zonder problemen door de test. Uit de noodscenario's waaraan de EBA 91 Europese banken heeft onderworpen om hun weerbaarheid in het geval van een crisis te testen blijkt dat bij acht banken het kernkapitaal (core tier 1-kapitaal) onder de vereiste 5% zou uitkomen. Bij zestien andere banken komt het kernkapitaal uit tussen 5% en 6%. Deze eerste proeve van bekwaamheid van de EBA is niet geslaagd. De aanname die gepleegd is dat het kernkapitaal minimaal slechts 5% moet bedragen van de activa, is niet realistisch. Dat is een politieke beslissing want eerder werd uitgesproken dat banken minimaal 8% kernkapitaal zouden moeten hebben. Systeembanken zouden 10% moeten scoren en zakenbanken (die handelen in risicovolle transacties) zelfs 12% (extra buffers). Als die 8% zou zijn toegepast zou -waarschijnlijk- de helft van de 91 banken zijn afgevallen.

De leiders van de eurolanden komen donderdag 21 juli bijeen om te praten over de aanpak van de Europese schuldencrisis en hoe Griekenland geholpen kan worden met een nieuw reddingsplan. Dat heeft Europees president Herman Van Rompuy bekend gemaakt. De landen in de eurozone en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) moeten snel laten zien dat ze met een solide plan voor de situatie in Griekenland op de proppen komen, anders gieren de financiële markten uit de bocht. Er moeten knopen worden doorgehakt. Ambtenaren zijn druk doende een allesomvattend noodplan in elkaar te zetten. Het Italiaanse parlement heeft in allerijl een omvangrijk bezuinigingsprogramma van 48 mrd euro goedgekeurd voor de komende 3,5 jaar. Italië kampt met een hoge schuldenlast die momenteel ongeveer 120 procent van het bruto binnenlands product (bbp) bedraagt. De Banca d'Italia, de Italiaanse nationale bank, maakte bekend dat de staatsschuld een nieuw recordbedrag heeft bereikt: 1,897 biljoen euro. Dat komt neer op een bedrag van 31.000 euro voor elke inwoner van Italië.

De groei van de Nederlandse industrie is in het tweede kwartaal van 2011 afgezwakt naar 3 procent op jaarbasis. Dit blijkt uit het kwartaalbericht over de groeiontwikkeling van de Nederlandse industrie van ING. In het eerste kwartaal steeg de productie nog met 7 procent. De afnemende groei in Nederland heeft te maken met het afzwakkende wereldwijde economische herstel, en als gevolg daarvan een dalende export. De export was juist de bron van het groeiherstel in 2010. ING verwacht voor 2012 een productiegroei van 1,5 procent.

Een dag nadat kredietbeoordelaar Moody's deze week aangaf de kredietwaardigheid van de Verenigde Staten mogelijk te gaan herzien, sluit Standard & Poor's zich bij deze waarschuwing aan. De kredietbeoordelaar stelde daarna de kredietstatus van het in financiële nood verkerende land te kunnen verlagen. ''Wij geloven dat er een toenemend risico is op een behoorlijke politieke impasse, die langer gaat duren dan welke korte termijn overeenkomst dan ook om het schuldenplafond te verhogen'', aldus Standard & Poor's. De kredietbeoordelaar stelde dat de status van de Verenigde Staten zelfs zou kunnen worden verlaagd als er wel besloten wordt de limiet voor de Amerikaans schulden te verhogen.

De onrust over de eurocrisis worden alleen maar groter. Tijd winnen, die er niet is, terugkomen op eerdere besluiten en het afleggen van onbegrijpelijke verklaringen door ministers van Financiën van de 17 eurolanden na drie dagen vergaderen. Jan Kees gaf nog een positieve interpretatie van een mislukte vergadering. 'We moeten de tijd nemen om met een goed pakket te komen voor de Griekse crisis', aldus de Jager. Er komt een speciale ambtelijke werkgroep die de voorstellen, die op tafel zijn gebracht, nog eens gaat bekijken. Er bestaat een kans dat de kredietbeoordelaars niet langer wachten en Griekenland tot een wanbetaler gaan afwaarderen. Dit is een wanprestatie van de Europese politieke elite, die verantwoordelijk is voor financiële beleid van de 17 eurolanden. De alarmbellen rinkelen, de komende president van de ECB, Mario Draghi trekt luid aan de bel, er wordt gesproken over een wanprestatie van de Europese politiek, weer anderen twijfelen hardop over de onbekwaamheid van onze politici in dit dossier. De vraag wordt nu actueel of de regie niet moet worden overgenomen door bekwame bestuurders die in staat zijn wijze besluiten te nemen. Het is jammer voor de Rutte's, de de Jager's en de Kamp's. We zwaaien ze uit met witte zakdoekjes. Ierland en de EC hebben ontgoocheld gereageerd op het besluit van Moody's om Iers staatspapier af te waarderen tot de junkstatus. Moody's vreest dat het land mogelijk opnieuw een noodlening moet gaan aanvragen omdat het land pas later toegang krijgt tot de kapitaalmarkt. Beleggers gaan voor het grotere risico een hogere rente vragen, waardoor het Ierse gezondmakingsproces vertraging op zal gaan lopen.

De president van de Duitse centrale bank, Jens Weidmann, heeft kritiek geuit op de Europese plannen om Griekenland te redden. Volgens Weidmann zijn er risico's verbonden aan de eis dat private partijen meedoen aan de Griekse steun. Hij is niet principieel tegen deelname van private partijen aan het plan voor Athene, maar ziet wel grote gevaren. ,,In het huidige klimaat heeft het plan om verdere steun aan Griekenland aan de deelname van de private sector te koppelen meer risico's dan voordelen.'' Volgens Weidmann leidt het tot onrust op de financiële markten. Ook vreest hij voor uitzaaiing van de crisis en daardoor extra kosten voor de belastingbetaler. Ook is hij van mening dat het Europese noodfonds voor zwakke eurolanden niet gebruikt moet worden om Griekse staatsobligaties te kopen. ,,Dat brengt hoge kosten met zich mee, weinig voordelen en gevaarlijke neveneffecten.''

Verder vindt Weidmann, die ook bestuurslid is van de Europese Centrale Bank (ECB), dat de rente op de noodleningen aan Griekenland niet verlaagd mag worden. Hij herhaalde tevens zijn standpunt dat de ECB geen Grieks schuldpapier als onderpand moet accepteren mocht het land in gebreke blijven. ,,Het gaat om de geloofwaardigheid van de ECB. Het is niet onze taak om failliete banken te financieren, laat staan landen. We moeten ergens een grens trekken.'' Hij waarschuwde bovendien dat Europa zich moet voorbereiden op een Grieks faillissement. ,,De politiek moet een plan hebben om bij het mislukken van de Griekse plannen de verspreidingseffecten in te dammen.'' Weidmann zei verder dat de situatie in Italië onder controle kan worden gebracht. De financiële markten vrezen dat Italië ook in de problemen kan komen. ,,Italië kan zijn problemen op eigen kracht oplossen. Het land heeft een sterke industrie en exportbasis. Italië heeft gewoon een goed opgezet bezuinigingsprogramma nodig.''

Nederlandse banken hadden eind april gezamenlijk voor bijna 110 miljard euro aan staatsleningen in handen. Dit blijkt uit cijfers van de De Nederlandsche Bank (DNB). Het overgrote deel van de leningen is uitgegeven door eurolanden. Nederlandse staatsleningen zijn goed voor 30 miljard euro, Duitse voor 25 miljard euro en Franse voor 20 miljard euro. De blootstelling aan staatspapier van de eurolanden die noodsteun hebben gekregen, bedraagt ongeveer 2 miljard euro. Het gaat om Griekenland, Ierland en Portugal.

Rabobank schrapt in de periode 2012-2013 ruim 1200 banen. Dat en andere maatregelen moeten leiden tot een kostenbesparing van 219 miljoen euro over die periode.

De Amerikaanse centralebankpresident Ben Bernanke is bereid de economie opnieuw een impuls te geven door zijn monetaire beleid verder te versoepelen. Dit zei hij woensdag tegen een commissie van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden. ,,De mogelijkheid blijft dat de recente economische terugval hardnekkiger is dan verwacht en dat het risico van deflatie weer de kop opsteekt, wat nieuwe beleidssteun noodzakelijk maakt'', aldus Bernanke. Niet iedereen binnen de Fed deelt dit beleid van geldverruiming. Meer geld in omloop brengen zal de economie geen zetje in de goede richting geven.

De Portugese centrale bank heeft de ramingen voor de groei van de Portugese economie verlaagd. Zowel dit als volgend jaar kampt Portugal met een recessie. De centrale bank publiceerde vanmorgen zijn ramingen voor de groei van 's lands economie. De instelling gaat ervan uit dat het bruto binnenlands product dit jaar met 2% krimpt en volgend jaar met 1,8%. Tot voor kort ging de Portugese centrale bank voor dit jaar uit van een krimp met 1,4% en een groei van 0,3% in 2012. Dat de instelling de prognoses neerwaarts bijstelt, is geen verrassing. Portugal moet de komende jaren zwaar bezuinigen en hervormen, in ruil voor het financiële hulppakket van €78 miljard dat het krijgt van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), de Europese Unie en de Europese Centrale Bank.

Het tekort op de handelsbalans van de Verenigde Staten is in mei enorm opgelopen, tot het hoogste peil sinds oktober 2008. Dat heeft het Amerikaanse ministerie van Handel bekendgemaakt. Het tekort bedroeg 50,2 miljard dollar tegen 43,6 miljard dollar in april. Economen rekenden in doorsnee op een tekort van 44 miljard dollar in mei. Het tekort op de handelsbalans is veel harder gestegen dan verwacht. De waarde van de import steeg, vooral door duurdere olie, met 2,6 procent tot 225,1 miljard dollar. De olieprijs steeg naar 108,70 dollar, de hoogste stand sinds augustus 2008. De waarde van de export daalde ten opzichte van de recordstand in april met 0,5 procent tot 174,9 miljard dollar. Vooral de handel met China kreeg een knauw. De VS importeerden voor 32,8 miljard aan goederen en diensten uit het land, maar exporteerden maar voor 7,8 miljard dollar naar China.

RTLZ: De problemen bij Italië zouden wel eens het einde kunnen inluiden van de euro. Dat doemscenario schetst de Belgische topeconoom Paul de Grauwe. De Europese ministers van Financiën vergaderden deze week 3 dagen over Griekenland. Het was een geplande bijeenkomst om een verhoging van het noodfonds te bespreken, maar door de ontwikkelingen van dit weekend bij Italië lijkt het een noodtop geworden. Er gaan stemmen op om het noodfonds te verhogen van 750 naar 1500 miljard euro. "Maar als Italië zich bij het rijtje Griekenland, Portugal en Italië voegt, is dat ook niet genoeg", zegt De Grauwe. "Als Italië in een crisis terechtkomt, zullen we de zaak moeten opdoeken." De Belgische econoom is van mening dat het hier om een politieke crisis gaat, niet zozeer een financiële crisis. Dit omdat de Europese leiders het maar niet eens worden over een allesomvattend plan. "Om de eurozone in stand te kunnen houden, is het noodzakelijk dat er een politieke unie komt. Daar lijkt geen bereidheid toe. Als dit zo verder gaat, dan is het einde van de euro in zicht. Dan zal er een boedelscheiding moeten komen."

Als Italië in gebreke zou geraken, dan treden kredietverzekeringen (CDS'en) in werking. Het gaat om 25 miljard euro dat banken aan elkaar moeten uitbetalen. Dat is het vijfvoudige van het bedrag van waar het bij Lehman om ging. De totale schuld van Italië is 1800 miljard euro, daarmee is Italië na de VS en Japan de derde lener in de wereld. Mocht Italië in gebreke blijven (rente en aflossingen worden niet meer voldaan) dan treden de kredietverzekeringen in werking. De ECB is daar heel bang voor, want er komt dan een spel op gang waarbij de ene financiële partij de andere moet betalen. 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , . Bookmark de permalink.