UPDATE14112015/298 Extremistische aanslagen in hartje Parijs door ISIS op vrijdag de 13de

Met de mogelijkheid dat extremistische aanslagen in het Westen tot de mogelijkheden behoorden, met die zekerheid leven we. We wisten weliswaar niet waar en wanneer, maar we hielden er wel rekening mee. Dat Parijs het doelwit zou zijn, 16 dagen voor het begin van de Klimaatconferentie, waaraan 169 lidstaten van de VN deelnemen, hebben de inlichtingendiensten niet kunnen voorkomen. Dan zien we hoe kwetsbaar Europa nog is. De buitengrenzen staan wijd open en sluiten is geen optie. Bij het sluiten van dit blog waren er 127 doden geteld en 180 gewonden, waarvan 80 heel ernstig. In heel Frankrijk is de noodtoestand afgekondigd. Grensbewaking is ingesteld, Italië verscherpt maatregelen tegen terrorisme. Nederland: bewaking grenzen, treinstations en luchthavens opgeschaald. België: geeft negatief reisadvies naar Parijs, den Haag doet dat nog niet. Meer grenscontroles aan de Franse grens gaat Nederlandse export naar dat land ons geld kosten.

De verschillende partijen die in Wenen deelnemen aan de conferentie over Syrië zijn het eens geworden over een concrete tijdlijn, zeggen de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry en zijn Duitse collega Frank-Walter Steinmeier. Zo moet er binnen de zes maanden een overgangsregering gevormd worden en moeten er over 18 maanden nieuwe verkiezingen plaatsvinden. Vanaf 1 januari 2016 moet er concreet overleg starten tussen de Syrische oppositie en het Assad-regime. Volgens Kerry zijn alle permanente leden van de VN-veiligheidsraad, dus ook Rusland, het eens over een resolutie die oproept tot een wapenstilstand in Syrië. Over de toekomst van president Assad is daarentegen geen overeenkomst bereikt. Op het overgangsproces zal de speciale VN-gezant Staffan de Mistura toezien. Op de eendaagse conferentie in de Oostenrijkse hoofdstad was echter geen enkele Syriër aanwezig. Maar volgens Steinmeier zullen dit jaar nog afgevaardigden van de Syrische regering en van de oppositie elkaar ontmoeten. Meteen zullen voor het eerst Syrische oppositieleden aan de onderhandelingstafel in Wenen aanschuiven. Dat zal over vier weken zijn, wanneer een nieuwe ontmoeting van de contactgroep plaats heeft. De onderhandelaars hopen dan een akkoord over een wapenstilstand te bereiken. VS-minister van Buitenlandse Zaken John Kerry sloeg een gematigder toon aan. Er is nog steeds niets beslist over de toekomst van president Bashar al-Assad, zei hij, en de weg naar vrede in Syrië "is nog lang". Zoals bekend willen de Westerse landen Assad weg, maar zijn onder andere Rusland en Iran daar tegen gekant. Kerry's Russische collega Sergej Lavrov maakte duidelijk dat althans voor Moskou het aan het Syrische volk is om over Assad te beslissen. Lavrov meldde voorts dat de contactgroep eensgezindheid heeft bereikt over een (zeer tentatieve) lijst van wie nu juist "terreurgroepen" zijn in Syrië (en wie als "gematigd" mag bestempeld worden). Islamitische Staat (IS) en de plaatselijke tak van al-Qaida, Jabhat al-Nusra, staan alleszins op de terreurlijst. Over andere, door de fundamentalistische Golfstaten gesteunde "oppositiegroepen", is vooralsnog niets meegedeeld. Steinmeier zei dat een oplossing voor de burgeroorlog in Syrië een voorwaarde is voor een effectieve strijd tegen de ook in Syrië opererende terreurbeweging IS. Desalniettemin spreekt de Europese buitenlandvertegenwoordiger Federica Mogherini van een "zeer goede vergadering".

Ik begin mij in toenemende mate zorgen te maken over de crisis waarin de EU verkeert, de migrantenstroom, het gebrek aan een gezamenlijk asielbeleid, investeringen die achterblijven , de ongewenste bijwerkingen van het monetaire beleid van Draghi/ECB, het ontberen van een politiek statuut voor de EU en last but not least: het ontbreken van beleid bij de politieke Europese elite. De toekomst van Europa ligt niet bij de 28 EU-lidstaten van de EU, die het nastreven van nationale belangen prioriteit geven boven het vormen van een politiek-, sociaal-, economisch-, fiscaal- en financieel Verenigd Europa. Daarbij komen mega fraudes aan het daglicht en blijkt dat positieve prognoses over de ontwikkeling van de wereldhandel van het IMF, de OESO, de EC en de ECB achterblijven bij de laatste ontwikkelingen. Dat baart mij grote zorgen. Aan de andere kant neemt de verduurzaming van de samenleving vormen aan, die vertrouwen wekken. Maar Merkel, Rutte c.s. moeten nu snel alle overtollige ballast opruimen van de babyboom generatie. Ik vrees dat dat nog lang op zich kan laten wachten, want ze denken dat zij de teugels nog in handen hebben.

Het vooroverleg voor de eenentwintigste jaarlijkse klimaatconferentie van de VN: de zogenaamde COP21 is 9 november 2015 in Parijs van start gegaan met 70 van de 190 staten die deelnemen aan de conferentie die 30 november officieel van start gaat. De Wereldbank legde bij het vooroverleg al direct een rapport op tafel waarin zij stellen dat de klimaatverandering sneller en beter bestreden moet worden omdat er anders in 2030 , over 15 jaar dus, honderd miljoen armen bij zullen komen. De Wereldbank pleit voor meer regulering en maatregelen omtrent de reeds aangevangen klimaatverandering. De opwarming van de aarde maakt het veel moeilijker om armoede te bestrijden. Directeur John Roome van de klimaatafdeling zegt daarover: "We hebben de mogelijkheid om armoede te stoppen, zelfs met de huidige klimaatbeleid maar om te slagen moeten we bepaalde maatregelen integreren in het ontwikkelingswerk. En dat moeten we snel doen omdat de gevolgen van klimaatverandering steeds groter worden en dat maakt het moeilijker om armoede volledig uit te roeien." Mensen die in armoede leven zijn kwetsbaarder en merken de gevolgen van klimaatverandering meer door mislukte oogsten bij droogte, een verhoogd risico op ziekten en een stijging van voedselprijzen. Volgens de Wereldbank zal dat in gebieden in Afrika en Zuid-Azië het meest te merken zijn. De opbrengst van gewassen kan in 2030 met 5% gedaald zijn en in 2080 met 80%. Daardoor kan het voedsel dat verkocht wordt in 2030 ongeveer 12% duurder worden en in 2080 kan dat oplopen tot 70%. Ook kunnen natuurrampen negatieve gevolgen hebben en daar moeten we daar beter op voorbereid worden.

Worden de teugels voor de banken nu echt strakker aangetrokken? FT: De Financial Stability Board (FSB), dat de hervorming in het bankentoezicht coördineert namens de 20 grootste economieën, vindt dat banken minstens $1100 miljard aan buffers moeten verzamelen. De regels gelden voor de grote systeembanken. Op dit moment staan er 28 banken op deze lijst met ING, Citigroup, Deutsche Bank, HSBC en JPMorgan Chase. Een systeembank is een bank die essentieel is voor het financiële systeem en daarmee voor het functioneren van de economie en maatschappij. Een faillissement van een systeembank heeft zulke grote consequenties voor de economie dat overheden deze banken zullen redden indien er een faillissement dreigt. Banken die te groot zijn om failliet te laten gaan worden ook wel aangeduid met Too Big To Fail. De uitbreiding moet voor 2022 geregeld zijn om te voorkomen dat belastingbetalers opnieuw opdraaien voor het redden van banken, aldus de FSB. Dit instituut werd in 1999 opgericht om namens de ministers van Financiën van de G7-landen het financieel toezicht na de financiële crisis in Azië aan te pakken. Met de laatste kredietcrisis vanaf 2008 kreeg de FSB als taak ervoor te zorgen dat geen bank 'too big to fail' is. De buffers voor deze banken moeten begin 2019 zeker 16% van alle naar risico gewogen uitstaande leningen vormen. In 2022 moet dat niveau naar minimaal 18%. Banken uit opkomende markten krijgen zes jaar langer de tijd om aan de eisen te voldoen. Er komen geen nieuwe regels, zoals Basel III, de laatste versie voor kapitaaleisen waaraan banken moeten voldoen, zo kondigde FSB aan. De eisen zouden vooral extra eisen voor verzekeraars betekenen. De Financial Stability Board adviseert en voert met het IMF allerlei stresstests uit om de weerbaarheid van financiële instellingen te testen. De FSB wil dat de systeembanken een extra kapitaalbuffer aanhouden bovenop de al verscherpte kapitaaleisen, die de komende jaren al in stappen worden ingevoerd. Het is heel goed nieuws dat in de komende zeven jaar de 28 grootste wereldwijd opererende systeemrelevante banken hogere buffers worden opgelegd tot minimaal 18% op alle naar risico gewogen uitstaande leningen. Dan wordt de vraag actueel in welke mate banken de risicofactor van leningen u/g kunnen beïnvloeden? Mogelijk heeft het versoepelen van fiscale regels voor banken die CoCo's uitgeven, lees daarover in blog 297, waardoor grote banken jaarlijks honderden miljoenen belasting kunnen 'verdienen', daar mee te maken. Er speelt nog een ander aspect en dat is de positie van de centrale banken als de ECB, FED, BoE, BoJ, DNB, met betrekking tot de solvabiliteitseisen als vastgelegd in Basel III. DNB kent ook zogenaamde systeemrelevante banken, ING Bank, Rabobank, SNS Bank en ABN Amro, banken waarvan zij vinden dat bij een mogelijk faillissement de situatie kan ontstaan dat de rest van het financiële systeem en de reële economie ernstige schade kan worden berokkend. In Basel III worden voorwaarden benoemd waaraan banken moeten voldoen: een verhoging van de Tier-1 ratio tot uiteindelijk 7%; invoering van een maximum voor de leverage; invoering van contra-cyclische kapitaalsbuffers; invoering van liquiditeitsratio's. Dat de combinatie van de kredietcrisis en de strengere kapitaaleisen van Basel III zou leiden tot fors hogere kapitaalbehoeften van banken bleek al in december 2010 toen het Basel Committee een rapport publiceerde waarin werd geconcludeerd dat indien de eisen van Basel III per eind 2009 onverkort zouden hebben gegolden (met een common equity Tier-1 capital ratio van 7%), het bankwezen wereldwijd €602 mrd extra kapitaal had moeten hebben. Er werd besloten, in juli 2010, dat de nieuwe regels gefaseerd zouden worden ingevoerd, tot 1 januari 2019, zo was reeds in juli 2010 besloten. De vraag is of Nederland, toch een klein land, het gewicht van een zo grote wereldwijd opererende bank als de ING wel kan torsen? Nemen we geen te zware financiële verplichtingen op ons? Een geheel ander aspect is op welke wijze de FSB de uitvoering kan gaan opleggen aan deze 28 systeembanken. De bankenlobby zal nu, met zwaar geschut, worden ingezet om dit te voorkomen. Als de stresstesten van de EBA/ECB bij de aangekondigde 53 banken wordt ingezet, op basis van hogere buffers, kan dat tot onverwacht grote consequenties hebben.

Vanuit allerlei hoeken worden de berichten luider dat ontwikkelingen in de BRIC achterblijven. De vraag is als gevolg waarvan. In ieder geval is dat toe te schrijven aan de devaluatie van de lokale valuta. Dat kan nog ernstigere vormen aannemen zodra de FED de Amerikaanse rente gaat verhogen. De afbetaling van dollar-leningen wordt duurder in lokale valuta. Daarbij komen ook de financieel- economische sancties van het Westen (VS en EU) v.v. tegen de Russen. En dan natuurlijk China, waar de economische groei is terggevallen, waar twijfels zijn over de juistheid van de financiële data die de Chinese overheid naar buiten brengen, waar de export stagneert, kortom ontwikkelingen in de ontwikkelingslanden vallen tegen. Zakenbank Goldman Sachs ziet het niet meer zitten in haar eigen investeringsfonds voor Brazilië, Rusland, India en China, de zogeheten BRIC-landen. Na een verlies van 21% in vijf jaar tijd heft de bank het fonds op, beleggers die in de vier landen willen investeren zijn aangewezen op een breder fonds met opkomende markten erin. Het fonds was negen jaar oud. In een verklaring aan de Amerikaanse beurswaakhond SEC schrijft de bank dat het niet verwacht 'significante winst te behalen in de nabije toekomst'. De BRIC's waren jarenlang erg populair bij beleggers omdat de economieën in deze vier landen hard groeiden, maar de klad zit er al weer enige tijd in. De Chinese economie groeit al maanden minder hard dan voorheen, Brazilië en Rusland zitten zelfs in een recessie. Volgens Bloomberg is de neergang van het fonds (dat 88% van z'n waarde verloor sinds een piek in 2010) ook een significant teken De belangrijkste investeerder van UBS in opkomende markten beaamt dat: "Het BRIC-concept was populair, maar niets is voor eeuwig."

De Chinese handel met het buitenland is in oktober sneller afgenomen, dan verwacht. Dat blijkt volgens financiële persbureaus uit nieuwe cijfers van de Chinese douane. Exporten namen af met 6,9%, terwijl importen met 18,8% daalden. De cijfers kunnen duiden op een sterkere afkoeling van de economie dan waar veel economen tot nu toe op hadden gerekend. Met name de scherpe val van de import, kan erop duiden dat nieuwe stimuleringsmaatregelen te verwachten zijn. De groei van de Chinese economie over het tweede kwartaal bedroeg 6,9%. Het is de vierde maand op rij dat exportcijfers een neergaande lijn laten zien, terwijl de importen al voor twaalfde maand op rij aan het afnemen zijn. Met name de invoer van olie, kolen en ijzer ligt fors lager dan een jaar geleden. De inflatie in China is vorige maand afgezwakt tot 1,3% op jaarbasis. Daarmee bereikte de geldontwaarding in 's werelds op een na grootste economie het laagste peil sinds mei. In september steeg het prijspeil in China nog met gemiddeld 1,6%. De lage inflatie zet volgens economen nadrukkelijk de deur open voor een nieuwe renteverlaging door de Chinese centrale bank. Die heeft het belangrijkste rentetarief het afgelopen jaar al zes keer verlaagd in een poging de afkoelende economische groei te ondersteunen.

 De wereldeconomie staat er slechter voor dan tot dusver naar voren komt uit de voorspellingen van onder meer het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Dat heeft de topman van het Deense conglomeraat A.P. Møller-Maersk gezegd in een interview met financieel persbureau Bloomberg. Maersk is het moederbedrijf van 's werelds grootste containervervoerder Maersk Line, die goed is voor circa 15% van het wereldwijde vervoer van consumentenproducten over zee. Het concern is daarom een belangrijke graadmeter voor de economie. Volgens bestuursvoorzitter Nils Smedegaard Andersen van Maersk is de wereldhandel momenteel duidelijk zwakker dan verwacht mag worden bij de huidige groeiprognoses. Het IMF verlaagde vorige maand zijn verwachting voor de groei van de wereldeconomie in 2015 naar 3,1%, van een eerder voorspelde 3,3%. Ook voor 2016 werden de verwachtingen verlaagd. De zwakkere groei komt volgens het IMF vooral door de afkoelende economie in veel opkomende landen. Volgens Smedegaard Andersen kunnen zelfs die lagere prognoses nog te optimistisch zijn. Maersk heeft flink last van de zwakkere wereldhandel. Vorige week werd nog bekend dat bij Maersk Line de komende jaren minstens 4000 banen komen te vervallen. De capaciteit bij de containervervoerder zal worden teruggebracht.

De wereldwijde economische groei zwakt dit jaar af naar 2,9%. Dat komt doordat opkomende economieën en de wereldhandel er slechter voor staan. Dat blijkt uit de halfjaarlijkse voorspellingen van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). Sinds de vorige verwachting in juni zijn de risico’s voor opkomende markten toegenomen en de wereldhandel verzwakt. Toen werd nog gerekend op een groei van 3% dit jaar. Voor 2016 verwacht de organisatie een wereldwijde groei van 3,3% (dat was in juni 3,6%), in 2017 groeit de wereldeconomie 3,6%. Dat is wel op voorwaarde dat de Chinese economie geen harde landing maakt, en de investeringen in ontwikkelde economieën aantrekken. Hier staat dus dat de groei van de wereldeconomie in 2017 groeit met 3,6% mits …………………………. dat kunnen natuurrampen zijn, problemen bij banken, monetaire chaos, uitdijende (burger)oorlogen. Secretaris Generaal van de OESO. Angel Gurría, maakt zich zorgen over de zwakkere wereldhandel: „De verzwakking van de wereldhandel en aanhoudende zwakte in investeringen zijn zeer zorgwekkend. Robuuste handel en investeringen zouden hand in hand moeten gaan met een sterkere wereldwijde groei. De leiders van G-20 moeten extra inspanningen doen om te zorgen voor sterke, duurzame en gebalanceerde groei.” In Europa wint het herstel aan kracht nu de olieprijs laag is, de Europese Centrale Bank de economie probeert te stimuleren en er in een lager tempo wordt bezuinigd. Volgend jaar verwacht de OESO 1,8% groei in de eurozone, in 2017 1,9%. De VS ligt nog goed op koers, de groei wordt daar vooral aangedreven door de binnenlandse consumptie. De Amerikaanse economie neemt naar verwachting volgend jaar 2,5% toe, in 2017 is dat 2,4%.

De Nederlandse regering moet het belastingstelsel aanpakken, omdat de huidige regels de opbouw van schulden te sterk stimuleren. Dat stelt het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in een gepubliceerd rapport over de Nederlandse economie. Maar Dijssel houdt de kern van het belastingplan van het kabinet gewoon overeind, zegt de minister van Financiën. Hij is bereid om enige aanpassingen te doen aan het plan, om daarmee de oppositiepartijen tegemoet te komen, zodanig dat de belasting voor burgers en bedrijven met 5 miljard euro wordt verlaagd. Volgens het IMF moeten belastingen minder worden gericht op arbeid en meer op consumptie en kapitaalinkomsten. Ook het huizenbezit kan volgens het IMF zwaarder worden belast. De inperking van de hypotheekrenteaftrek is een goede stap, maar gaat volgens het fonds nog niet ver genoeg. Nog steeds kunnen huizen worden gekocht zonder een cent eigen geld. In de praktijk betekent dat dat het benodigde geld voor een koopwoning, de verbouwingskosten, de rekeningen van de notaris, makelaar, taxateur, hypotheek- en assurantieadviseur en de inrichting van het huis wordt geleend. Daar adviseert het IMF een einde aan te maken. Daarbij komt dat de nadruk op de Nederlandse huizenmarkt te veel op koophuizen ligt, vindt het IMF. Mede daardoor zijn de schulden van huishoudens hoog, misschien wel te hoog. Om tot een gezondere situatie te komen moet de hoogte van hypotheken ten opzichte van de waarde van huizen volgens het fonds snel verder worden beperkt en moet de hypotheekrenteaftrek sneller worden ingeperkt. De Nederlandse economie herstelt de komende tijd naar verwachting verder van de recessie van de afgelopen jaren. De opleving kan volgens het IMF echter nog wel een extra oppepper gebruiken vanuit de overheid, die alle beschikbare middelen zou moeten inzetten om de groei vooruit te helpen. Volgens de regering bieden de Europese begrotingsregels daarvoor geen ruimte, maar de onderzoekers betwijfelen dat. Ze wezen er daarbij op dat het structurele tekort van Nederland al ruimschoots aan de eisen voldoet. Het IMF riep Nederland vorige maand al op tot meer investeringen, om ook de groei in de hele eurozone te stimuleren. De onderzoekers gaven wel aan dat er meer geld zou kunnen gaan naar onderwijs, onderzoeksactiviteiten en innovatie.

De Nederlandse economie zal, wanneer het VK uit de EU stapt, naast de Britten zelf, het zwaarst worden getroffen. Omdat het VK een van onze belangrijkste handelspartners en investeerder is, zal de economische groei in Nederland door een Brexit in een neergang terecht komen en gaan er vele duizenden banen gaan. Volgens peilingen staat het kabinet Rutte 2 er slecht voor. Voor- en tegenstanders van het kabinet verschillen van mening over de oorzaak, maar volgens de gulden regel van politiek Den Haag is er altijd maar één oorzaak en dat is de coalitie zelf. Dit wordt onderstreept door het feit dat Nederland op dit moment tot de best presterende economieën van Europa behoort en de geschiedenis leert dat dit electoraal voordelig is voor regeringsfracties. Peilingen laten echter het tegendeel zien. Dat schrijven Willem Vermeend en Rick van der Ploeg, beide economen van socialistische huize in hun wekelijkse column op dft.nl Ja, ik deel hun uitspraak dat Nederland en Engelse nauwe economische en financiële banden onderhouden. Maar dat Rutte aan de politieke eisen van Cameron tegemoetkomt, zou catastrofaal zijn voor de toekomst van Europa. Dan stopt de Europese integratie bij het functioneren van de interne markt. Een maand geleden zou ik daar ook het Schengen-akkoord hebben bijgevoegd, maar dat hou ik nu even in reserve. Het vrije verkeer van mensen, goederen en diensten staat door de migrantenstroom en de extremistische aanslagen in Parijs even op een laag pitje. En de prognoses van de OESO, waarnaar de economen verwijzen zijn prognoses, aannames, waarvan we moeten afwachten wat daar van terecht komt. Ook het feit dat het kabinet er niet in is geslaagd de oppositie over de streep te trekken wat betreft de verdeling van de meevaller van €5 mrd, in 2016, is een tegenvaller. Kredietbeoordelaar Fitch blijft echter overtuigd van de kredietwaardigheid van Nederland. Het hoogst mogelijke rapportcijfer (AAA) voor langlopende staatsleningen blijft van kracht. Nederland heeft volgens Fitch een rijke en diverse economie, die zich sterk herstelt van de crisis van de laatste jaren. Dat is in toenemende mate te danken aan een stijgende consumptie, mede onder invloed van herstel op de woning- en arbeidsmarkt, en aantrekkende binnenlandse investeringen. De tragere groei van het laatste halfjaar is volgens de kredietbeoordelaar te wijten aan tijdelijke factoren. Nederland is nu eenmaal een zeer open economie, daardoor vormt de zwakkere groei van de wereldhandel een bedreiging. Fitch verwacht dat de economische groei dit jaar op 1,9 procent uitkomt en daarna stabiliseert op 1,7 procent in 2016 en 2017. Wat Fitch stelt is dubbel. Het is positief dat wij een triple A rating houden, maar tegelijkertijd zijn wij niet immuun voor de vertragende wereldhandel, de terugvallende groei in China, de VW mega-fraude, het deflatoire prijspeil en een stilgevallen economische groei in de eurozone.

De wereldwijde vraag naar goud is in het derde kwartaal met 8% gestegen naar 1.120,9 ton, het hoogste niveau in meer dan twee jaar tijd. Dat blijkt uit het nieuwste kwartaalrapport dat de World Gold Council publiceert. De vraag naar beleggingsgoud nam sterk toe, terwijl er in de belangrijkste afzetmarkten in Azië ook meer juwelen verkocht werden. Centrale banken kochten in het derde kwartaal opnieuw veel goud, terwijl de vraag naar papiergoud in de vorm van goud ETF’s juist afzwakte. De daling van de goudkoers in juli gaf een flinke stimulans aan de fysieke goudmarkt. In de Verenigde Staten werd in totaal 32,7 ton aan goudbaren en gouden munten verkocht, dat is ongeveer drie keer zoveel als in hetzelfde kwartaal van vorig jaar. De afgelopen vijf jaar werd daar in één kwartaal nog nooit eerder zoveel goud verkocht als in het afgelopen kwartaal. Ook in Europa waren de munten en baren niet aan te slepen. De totale vraag kwam uit op 60,9 ton en daarmee was dit het beste derde kwartaal voor de Europese goudmarkt sinds dat van 2011. Het totale volume over de eerste negen maanden van dit jaar ligt 20% boven dat van dezelfde periode van vorig jaar. Vooral in Duitsland en in de minder ontwikkelde Oost-Europese landen was de belangstelling voor het edelmetaal groot, terwijl de lancering van een reeks nieuwe gouden beleggingsmunten in het Verenigd Koninkrijk goed werd ontvangen door het publiek. Ook op de Aziatische markt, waar de mensen bij voorkeur goud kopen in de vorm van juwelen, steeg de vraag naar goudbaren en munten. Chinezen kochten in het derde kwartaal 52,3 ton aan beleggingsgoud, een stijging van 70% ten opzichte van dezelfde periode van vorig jaar. In India echter nam de vraag met slechts 6% toe tot 57 ton door bemoeienis van de overheid. Volgens de World Gold Council is er sinds het uitbreken van de financiële crisis niet meer zoveel belangstelling geweest voor beleggingsgoud als in het afgelopen kwartaal. Dat was vooral goed zichtbaar in de Verenigde Staten, waar de US Mint een explosieve toename zag in de vraag naar gouden Eagle munten. In het derde kwartaal verkocht het munthuis 397.000 troy ounce aan gouden munten, het grootste volume in één kwartaal in meer dan vijf jaar tijd. In het derde kwartaal haalden centrale banken gezamenlijk een indrukwekkende 175 ton goud uit de markt. Dat was het tweede beste kwartaal sinds centrale banken rond 2010 begonnen met het kopen van goud. De belangrijkste afnemers van goud waren de Russische centrale bank (77 ton) en de Chinese centrale bank (50 ton). Het is voor het eerst dat de aankopen van de People’s Bank of China volledig zijn opgenomen in de statistieken van de World Gold Council, want het is pas sinds juni dat de Chinezen openheid van zaken geven over hun goudvoorraad. Dat verklaart ook voor een deel de toename ten opzichte van voorgaande kwartalen. Andere landen die goud kochten waren Kazachstan (7,8 ton), Jordanië (7,5 ton), Oekraïne (3,1 ton) en de Verenigde Arabische Emiraten (+2,5 ton). De enige centrale bank die een substantiële hoeveelheid goud in de verkoop deed was die van Colombia. Het Zuid-Amerikaanse land deed in het derde kwartaal 6,9 ton goud van de hand.

Volkswagen kampt met heel wat problemen. Nu wordt het concern ook nog geraakt doordat de verkopen van grote winstmaker Audi achterblijven. Bovendien zit Seat weer in de rode cijfers. Het Duitse beleggingshuis Union Investment dringt aan op een nieuwe wisseling van de wacht in de top van de geplaagde autobouwer. Alleen een bestuursvoorzitter 'van buiten' zou het vertrouwen kunnen herstellen. Het gaat om bestuursvoorzitter Matthias Müller. Dat zegt Ingo Speich, portfoliomanager bij de op twee na grootste vermogensbeheerder van Duitsland (€250 mrd onder beheer), tegen FT. "Het zou veel beter zijn om nieuwe, frisse mensen te hebben in de raad van bestuur en in de raad van toezicht om het vertrouwen van de markten terug te winnen." Volgens FT houdt Union Investment een belang van circa 0,5% in VW en staat daarmee in de top 15 van grootste aandeelhouders. Audi verkocht in oktober 149.000 auto's, dat is een stijging van 2% ten opzichte van een jaar eerder. BMW deed het in oktober echter een stuk beter, met een groei van 4%. Mercedes deed het helemaal goed: in oktober werden er maar liefst 10% meer auto's verkocht. Audi deed het opmerkelijk genoeg wel beter in de VS, waar het gesjoemel met diesels uitkwam. In de VS verkocht Audi 17% meer wagens. In China, wat een veel grotere markt is, daalden de verkopen echter met een kleine 3%. Bijna een op de drie Audi's werd in China verkocht. In Duitsland (goed voor 15% van de afzet) stegen de verkopen slechts heel licht. Het achterblijven van de verkopen van Audi is vervelend voor Volkswagen, omdat de winst per verkochte Audi veel hoger is dan van andere merken binnen het concern. In 2014 werd per verkochte Audi $5200 verdiend. Bij het merk Volkswagen was dat slechts $850. Dat zinkt trouwens in het niet bij de $23.000 die per verkochte Porsche wordt verdiend. Een andere dochter van het Volkswagen-concern, het Spaanse Seat, gleed het derde kwartaal in de verliezen. Seat maakt al jarenlang verlies, maar in het eerste halfjaar werd een winstje gemaakt. Tussen 2008 en 2014 leed Seat een verlies van in totaal €1,4 mrd. Vorige week stapte het hoofd design van alle merken van het Volkswagen-concern op. De Braziliaanse milieu-autoriteit Ibama heeft Volkswagen een boete opgelegd van 50 miljoen real (€12,3 mln) voor het installeren van sjoemelsoftware in ruim 17.000 auto's die in het land verkocht werden. Naast de boete, het maximum dat Ibama mag uitdelen, moet de autofabrikant zo snel mogelijk een herstelplan indienen. Het gaat om auto's van het model 'Amarok', een pickuptruck, die in 2011 en 2012 op de markt gebracht werd. Het boetebedrag is een schijntje vergeleken bij de miljarden die Volkswagen in de VS boven het hoofd hangt, maar het is op zijn minst een uitbreiding van het schandaal dat in september aan het licht kwam.

De prijs van ruwe olie ( Nymex) kwam deze week verder onder druk , waarmee de neergang van het zwarte goud sinds begin november werd voortgezet. Gisteren werd gehandeld op $40,74. Tegenvallende cijfers over de gang van zaken in de Chinese industrie eerder deze week hebben de zorgen over een stagnatie van de vraag naar olie weer aangewakkerd. Daarnaast meldde oliekartel in een update dat de olievoorraden in ontwikkelde landen het hoogste niveau hebben bereikt in vijf jaar. De olievoorraad was in september gestegen naar bijna 3 miljoen vaten. Vorige maand veerde de prijs van ruwe olie nog enigszins tot $50 vanwege de hoop dat de afnemende investeringen in de olie-industrie zijn beslag gaat krijgen op de productie van olie.

De euro kwam onder druk tijdens de speech van ECB-president Mario Draghi die in Brussel voor het Europees Parlement zijn zorgen uitte over de neerwaartse risico’s van de wereldeconomie en benadrukte dat de eurozone daar niet immuun voor is. Volgens Draghi zijn de signalen van de wereldwijde groeivertraging 'duidelijk zichtbaar', wat gevolgen kan hebben voor het nog altijd gematigde herstel in de eurolanden. Ook wees hij er op dat de prijsontwikkeling in het eurogebied is teruggezakt, vooral onder invloed van de lagere olieprijzen. Waar de inflatie eerder dit jaar leek aan te trekken, mede dankzij het stimulerende beleid van de ECB, zijn die signalen volgens Draghi "ietwat afgezwakt". De ECB zal bij zijn volgende beleidsvergadering in december beoordelen of de huidige stimuleringsmaatregelen voldoende zijn om de inflatie op de middellange termijn op te drijven naar het beoogde peil van net geen 2%. De centrale bank meldde eerder al dat dit doel later wordt bereikt dan eerder werd gedacht. De euro viel tegenover de dollar terug naar een stand van $1,072. Hoe dramatisch kan een dalende waarde van de euro zijn? De importen van de 19 eurolanden van buiten de eurozone worden duurder, de exporten worden concurrerender op de wereldmarkt. De olieprijs in euro's stijgt, daarmee stijgen de prijzen van diesel en benzine, hetgeen doorwerkt in het prijspeil. De deflatie kan daardoor weer omslaan in inflatie. De prijs van goud per kilo in euro's zal stijgen, in acht genomen dat de goudprijs in dollars stabiel zou zijn (goud ligt er al weken aangeboden bij). Dollarbeleggingen worden meer waard. De grote vraag waar Draghi mee worstelt is dat economische groei in de eurolanden verwaarloosbaar is. In feite is er geen sprake van groei. Dat blijft een groot probleem. Nog meer gratis geld in de markt pompen maakt de zaak alleen maar gecompliceerder. Heel cruciaal is het moment waarop de financiële markten het vertrouwen in de euro verliezen. Dan breekt de pleuris uit. Dan gaan ontwikkelingen heel snel, met de huidige techniek van communiceren. Veel, zo goed als gratis, geld in de markt, kan inflatoir gaan werken. De Duitsers weten nog heel goed wat in de jaren 1921/1924 in de Weimar-republiek gebeurde: voor 50 mln Reichsmarken kon je, op zeker moment, nog geen brood meer kopen. Als je in een café een kop koffie bestelde van RM 5000 dan kon het goed gebeuren dat je RM 8000 moest afrekenen, omdat de prijzen aan de lopende band werden verhoogd. Bedrijven betaalde op het hoogtepunt van de hyperinflatie twee keer per dag de lonen aan hun werknemers uit (aan het einde van de ochtend en aan het einde van de werkdag), die dan snel met hun geld levensmiddelen kochten, omdat de pakken bankbiljetten na enige uren al niets meer waard waren. Deze Duitse financiële crisis van toen vertoont enige parallellen met de huidige situatie in een aantal eurolanden, schrijft Hein A.M. Klemann op website http://www.kennislink.nl/publicaties/de-laatste-adem-van-de-weimarrepubliek. Prijzen die aanvankelijk in Marken luidden, werden in duizenden, later miljoenen en zelfs in miljarden uitgedrukt. In 1924, bij de stabilisatie, moesten er twaalf nullen worden geschrapt om de nieuwe munt de waarde van de vooroorlogse mark te geven. De hyperinflatie trof vooral spaarzame burgers hard. Terwijl de staat zijn totale schuld afloste voor een bedrag waarvoor nauwelijks nog een brood te koop was, werden pensioenen en spaargelden waardeloos. Van sparen voor een appeltje voor de dorst was voorlopig geen sprake meer. Het vertrouwen was weg. Duitsland moest het gedurende het gehele interbellum (1918-1939) doen zonder de spaargelden die nodig waren om de investeringen te financieren voor de wederopbouw van de economie. Dat was toen en de vraag is hoe vandaag de dag gereageerd kan/moet worden in het geval van het wegvallen van het vertrouwen in een reserve-munt, als de dollar of de euro? 95 jaar geleden was het een onbeheersbaar proces, dat moeten we achteraf vaststellen. Diezelfde 'fout' mag niet opnieuw worden gemaakt.

Financial Times: De Zweedse vermogensbeheerder Nordea Asset Management gaat Volkswagen aanklagen over het dieselschandaal, wat geleid heeft tot grote verliezen voor investeerders in het Duitse autoconcern. Nordea Asset Management is de grootste vermogensbeheerder van Scandinavië. Het beleggingsbedrijf kondigde aan zich te zullen aansluiten bij meerdere collectieve rechtszaken die tegen Volkswagen zijn/worden aangespannen. Nordea behoort daarmee tot de eerste grote fondsbeheerders die juridische stappen nemen tegen Volkswagen. Volgens Nordea horen investeerders niet de dupe te worden van de fraude. Sinds het gesjoemel met dieselmotoren bij Volkswagen in september naar buiten kwam, is het aandeel circa 40% in waarde gedaald. Daardoor leden institutionele beleggers zoals Nordea miljarden aan verliezen. Ook andere fondsbeheerders overwegen juridische actie tegen Volkswagen. Als reactie daarop gaat Volkswagen gedupeerde klanten, volgens bronnen rond het concern, cadeaubonnen geven tot $1000 per stuk. Van kredietbeoordelaar Fitch krijgt de autoproducent een volgende dreun door de Duitse reus af te waarderen, van zijn oordeel A tot BBB+ (medium class companies, which are satisfactory at the moment) met een negatieve outlook (vooruitzicht). Dat betekent dat VW moeilijker aan leningen kan komen en daarvoor nu een hogere risicopremie moet betalen aan kredietverstrekkers. De afwaardering door Fitch werd al langer verwacht nadat het concern afgelopen weken onverwacht meermalen nieuwe tegenvallers moest melden. Om de gevolgen van het dieselschandaal te ondervangen hebben de ruim een half miljoen in Duitsland rondrijdende Volkswagens een stevigere ingreep nodig dan een software-update. Dat stelde het Duitse ministerie van Verkeer. In totaal moeten bij zo'n 540.000 van de 2,4 miljoen bij het schandaal betrokken Duitse auto's onderdelen worden vervangen. Volkswagen liet zelf vorige maand al weten dat alleen het updaten van software bij veel Volkswagens waarmee is gesjoemeld onvoldoende zou zijn. VW schatte destijds dat bij ongeveer 3 miljoen auto's in Europa motoronderdelen moeten worden vervangen. Het VW-dossier wordt gevuld met het bericht dat de Europese Commissie tekst en uitleg wil van autofabrikant Volkswagen over het emissieschandaal. Europees Commissaris Miquel Arias Canete (Klimaat en Energie) heeft het concern daarover een brief geschreven. De commissaris wil precies weten welk type en hoeveel dieselauto's uitgevoerd zijn met de sjoemelsoftware waarmee de uitstoot van schadelijke stoffen gemanipuleerd werd. Ook wil Brussel weten wat het verschil was in uitstoot door de gebruikte software. Volkswagen heeft tien dagen de tijd gekregen om te reageren. VW in de VS maakt bekend dat VW rijders die zijn getroffen als gevolg van de mega-fraude met emmissie metingen krijgen een bedrag van maximaal $1000 als compensatie voor de schade. De helft van het bedrag kan alleen bij VW worden besteed. Over de onmacht van de Europese elite gesproken: de Europese Commissie, onder voorzitterschap van Durão Barroso, wist in 2011al dat Europese autobouwers rommelden met de software in motoren om beter uit de uitstoottesten te komen. Uiteindelijk tipten Europese klokkenluiders de Amerikaanse toezichthouder, die het schandaal aan het rollen bracht. Europese ambtenaren waren zo gefrustreerd over de terughoudendheid van de EU om de autobouwers aan te pakken, dat ze hun tips met de Amerikaanse toezichthouders deelden. Eind oktober meldde de Financial Times al dat Europese topambtenaren de Commissie al eerder hadden gewaarschuwd dat de testen voor uitstootmetingen niet waterdicht waren.

Credit Suisse moet de bonussen met wel 60% gaan verlagen in verband met de forse verliezen die de tweede bank van Zwitserland dit jaar verwacht te lijden. Althans dat beweren bronnen. De verliezen zouden dit jaar uit kunnen komen op CHF 2,6 tot 2,8 miljard frank (€2,6 mrd). Dat heeft te maken met grote afschrijvingen op de in 2000 door Credit Suisse overgenomen Amerikaanse zakenbank Donaldson, Lufkin & Jenrette. De Zwitserse regels schrijven voor dat financiële bedrijven in het geval van verliezen de bonussen moeten verlagen. Volgens Schweiz am Sonntag moeten die bij Credit Suisse daarom met wel 60% omlaag. Credit Suisse zag in het afgelopen kwartaal de winst dalen en kondigde een flinke kapitaalverhoging aan. Ook moeten de kosten met 3,5 miljard frank (€3,22 mrd) omlaag.

Der Spiegel komt deze week met een opzienbarende uitspraak over een legale wijze van belastingontwijking in de EU. De Benelux landen hebben in een EU-stuurgroep over fiscale zaken vier jaar geleden een discussie geblokkeerd over het niet langer toestaan van belastingvoordelen aan bedrijven door middel van tax rullings voor patenten met multinationals, het zogenaamde patentbox-model. Uit de Lux Leaks weten hoe die constructie in elkaar zit. Daarmee bereikte de Europese belastingparadijzen, zoals Nederland, dat multinationals hun belastingafdracht aan andere EU-lidstaten (en daarbuiten) met 80% konden verminderen. In maart 2013, toen Dijssel net voorzitter was geworden van de Eurogroep (daarvoor geheten euro X), gebeurde hetzelfde. Zelfs een jaar later sprak Nederland over het bespreekbaar maken van dit belastingparadijzen-beleid een 'politiek voorbehoud' uit. Het ministerie van Financiën herkent zich niet in de aantijgingen die der Spiegel publiceert: Nederland zou nooit moedwillig veranderingen op belastinggebied hebben tegengewerkt. Wel stelt Nederland, in de persoon van staatssecretaris Wiebes, dat wat Nederland doet een vorm van legale belastingontwijking is. De OESO en de EC verdiepen zich nu in de materie. En dan komt Dijssel zelf terug op de uitspraken die zijn ministerie hierover heeft gedaan. Ja het klopt dat Nederland langere tijd zich in Europees verband heeft verzet tegen de omstreden belastingvoordelen voor bedrijven. Maar dat ging niet over multinationals maar over MKB-bedrijven. De logica ervan ontgaat mij. Hij haalt de Tweede Kamer erbij die gesteld zou hebben dat 'als gevolg van de nieuwe regels het Nederlandse MKB er geen gebruik meer van kon maken'. Waar kon het MKB geen gebruik meer van maken …… van tax rulings? Nee zegt Dijssel 'omdat het MKB daarmee de prikkels voor innovatief gedrag, in de vorm van belastingvoordeel, zou kwijtraken'. Maar de realiteit was dat de Beneluxlanden wel dwars lagen over heel dubieuze belastingconstructies, waar door multinationals veel geld mee konden besparen. Het gaat over een zogenaamde 'patentbox' die belastingparadijzen aanbieden aan internationaal werkende bedrijven om op een zogenaamde legale wijze belastingen te ontwijken. Doordat een aantal Europese landen dit fiscale product voeren brengen ze grote schade toe aan de landen waar deze bedrijven gevestigd zijn. Wij laten ons foppen met een kleinigheid maar brengen anderen grote schade toe. En daar is onze regering nog trots op ook.

Is het toeval dat dit onderwerp in de media opduikt 2 maanden voordat Nederland, een halfjaar lang, voorzitter wordt van de EU? Staat de 'liefde' tussen den Haag en Berlijn op een laag pitje? Volgens Frans Timmermans, de vicevoorzitter van de Europese Commissie, wordt Europa uit elkaar getrokken door nationalistische bewegingen die inspelen op de angsten van de Europeanen. Daar heeft de politieke elite volgens hem geen goed antwoord op. Onze hoogste vertegenwoordiger in Brussel is somber gestemd. De samenwerking tussen de verschillende EU-landen is momenteel dermate slecht, dat Frans Timmermans vreest dat de Europese Unie uiteen zal vallen. De solidariteit is weg en samen werken aan de oplossing aan een gezamenlijk Europees probleem is even niet bespreekbaar. Dat zei Timmermans deze week tijdens de Huis van Europalezing in Amsterdam. 'Ik wil daar niet te optimistisch over doen, want dat ben ik gewoon niet. Dit is voor het eerst in mijn bewuste beleving van de Europese samenwerking dat ik denk: het zou hier weleens echt kunnen stranden.' Timmermans, die deze week een jaar in Brussel aan de slag is, constateert dat er een 'totaal gebrek' aan vertrouwen is tussen de lidstaten. Neem het besluit van de Duitsers om Syrische vluchtelingen die via Turkije/Griekenland dan wel via Italië voet op Europese grond hebben gezet, die worden sinds deze week door de Duitsers teruggestuurd naar het land van waar ze binnengekomen zijn. Dat zet de verhoudingen in de EU alleen nog maar verder op scherp. 'We zoeken meer de confrontatie dan dat we met elkaar proberen samen te werken.' Er zijn 'zwaardere jongens' nodig om deze klus te klaren. De Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft gewaarschuwd voor militaire conflicten in Europa als gevolg van de vluchtelingencrisis. Dat deed ze op een bijeenkomst van christendemocraten in Darmstadt waar ze haar zorgen uitte over spanningen op de Balkan. ‘Ik wil niet dat het daar opnieuw tot militaire conflicten moet komen,’ zei ze. Volgens haar ontstaan dergelijke conflicten sneller dan we ons realiseren en kunnen ogenschijnlijk kleine onenigheden in hoog tempo escaleren. Ook zei ze dat het vluchtelingenprobleem niet kan worden opgelost door simpelweg grenzen te sluiten, zoals bijvoorbeeld Hongarije doet. Het Duitse besluit om Syrische vluchtelingen weer terug te sturen naar landen waar zij de EU binnenkwamen, is genomen zonder dat bondskanselier Angela Merkel dat wist. Ook de vluchtelingencoördinator Peter Altmeier was niet op de hoogte. Dat heeft een woordvoerster van Merkel woensdag in Berlijn verklaard. Het ministerie van Binnenlandse Zaken is verantwoordelijk voor het besluit, aldus de woordvoerster, maar er verandert volgens haar niets aan de gastvrije manier waarop de afgelopen maanden met asielzoekers is omgegaan. Dinsdag werd bekend dat Duitsland bepalingen in het akkoord van Dublin ook weer voor Syrische ontheemden laat gelden en asielzoekers gaat terugsturen naar het land waar zij de EU binnenkwamen. Sinds augustus maakte Duitsland voor Syriërs een uitzondering vanwege de grote toeloop. De onderhandelingen van de Europese Commissie met Turkije zijn afgerond. Er ligt een concepttekst voor de Europese Raad. Het is een duivels dilemma waar de 28 EU-regeringsleiders voor staan: slikken of stikken. Europa heeft een slechte onderhandelingspositie. Alleen de Turken kunnen de stroom vluchtelingen naar de rijkere EU-landen beperken. Daarvoor moet een prijs worden betaald, die veel te hoog is. De Turken eisen onder meer €3 mrd per jaar. Daarbij komt dat ook Libanon en Jordanië financieel gesteund moeten gaan worden om te voorkomen dat nog meer vluchtelingen de route naar Europa nemen. Zij moeten daar werk, bed, bad en brood, onderwijs en veiligheid krijgen. Dat prijskaartje zal Europa moeten gaan betalen.

Dit gaat echt de verkeerde kant op. Merkel bidt en smeekt Tsipras om solidariteit voor de opvang van oorlogsvluchtelingen door de Grieken, waarvoor de Grieken extra geld nodig hebben en de eurogroep onder voorzitterschap van Dijssel weigert Griekenland het volgende kredietpakket van €2 mrd te geven. De Grieken zijn niet alle afspraken met de eurolanden nagekomen, maar ze hebben wel gigantische hoeveelheden vluchtelingen opgevangen. De Wall Street Journal meldt de afwijzing van €2 mrd op basis van gesprekken met eurozone-leden. Griekenland werd afgerekend op vijftig beloften. Afgelopen zondag werden de 19 eurozone-leden op de hoogte gebracht van de vordering. Hoewel vooruitgang wordt geboekt, zoals met belastingheffing, is die onvoldoende om het totale steunpakket uit te keren, aldus de WSJ. ,,Het wordt irritant”, zegt een onderhandelaar over de houding van de Grieken. Griekenland heeft het geld nodig om zijn ambtenarensalarissen en overheidsrekeningen te betalen. Het is een dilemma voor de Grieken. Aan de ene kant zijn ze solidair met Merkel en de EU door toe te zeggen 50.000 vluchtelingen op te vangen en bed, bad en brood te verstrekken, anderzijds eisen de ministers van Financiën van de eurolanden dat de Griekse autoriteiten een armlastig Grieks gezin op straat moet worden gezet omdat ze hun hypotheeklasten niet kunnen betalen. Toch eist de Eurogroep dat: de Griekse overheid ervoor zorg draagt dat de banken de huizen van de wanbetalers gaan verkopen. De ECB zegt dat de Griekse banken voor €107 mrd aan 'niet-presterende leningen' op hun balansen hebben staan. De eurolanden willen nu op korte termijn duidelijke stappen zien van Griekenland om de doelen binnen enkele weken te behalen. Griekenland kreeg €86 miljard aan steun toegezegd op voorwaarde dat het tot stevige hervormingen zou overgaan. Een burgeroorlog geleid door de extreem rechtse partij Gouden Dageraad, zou de zaak nog gecompliceerder maken. Het wordt steeds duidelijker: wij moeten, om te beginnen, de Grieken de helft van hun schulden kwijtschelden. En daarna moet de Griekse economie aangezwengeld worden. De Grieken moeten weer aan het werk en geld in de portemonnee krijgen waarmee ze bestedingen kunnen doen. De Eurogroep van Dijssel maakt van een Europees probleem, een Griekse zaak. Maar wat blijft is dat de Eurozone en de ECB het onderwerp zijn en Griekenland het lijdend voorwerp. Maar als dit nu het enige probleem zou zijn dat opgelost moet worden in Europa, zou de schade nog te overzien zijn, maar andere problemen zijn structureler van aard. Neem Engeland. De Britse premier David Cameron heeft zijn kaarten voor de Brexit-campagne op tafel gelegd. De EU moet zich grondig hervormen om de liefde van de Britten te verdienen, vindt hij. Alleen als ze concurrentiëler wordt, in verspreide slagorde sneller beslissingen kan nemen, sociale rechten van migranten beperkt en de Britten niet meesleurt in een almaar nauwere samenwerking tussen EU-landen, vindt Cameron het verdedigbaar dat zijn land in de EU blijft. Zijn eisenpakket liegt er niet om: meer macht en soevereiniteit bij de lidstaten en van een Verenigd Europa wil hij helemaal niets weten. Daarmee staat deze liberaal dwars op de liberale standpunten van de Belg Guy Verhofstadt. De Engelsen moeten hun eigen beleid kunnen blijven voeren. In feite zegt hij hetzelfde als Rutte: zolang we aan Europa meer kunnen verdienen dan wat het kost, doen wij mee. De 28 lidstaten zijn zeer divers, zei Cameron. 'En dat is de grote sterkte van Europa. Maar soms ligt het antwoord op problemen eerder in minder Europa dan in meer Europa.' Het beeld van Europese solidariteit en samen werken zie ik nergens meer terug. Ik hoor het hem zeggen maar 'minder Europa' is geen optie meer. Dat station is gepasseerd, en ook als we zouden hebben getwijfeld of we niet uit hadden willen stappen: het is daarvoor te laat. Ook voor de Britten. Een woordvoerder van Commissie-voorzitter Jean-Claude Juncker noemt sommige van Camerons eisen bijzonder problematisch. Hij wees op het beperken van sociale rechten voor migranten, dat neerkomt op het terug invoeren van nationale grenzen voor fundamentele rechten voor Europeanen. Een andere eis van de Britse premier ligt volgens de Commissie niet problematisch, maar gewoon moeilijk. Cameron wil niet dat de eurozone de voorhoede van de EU is of wordt, terwijl dat volgens de verdragen wel zo is. Daarin staat namelijk dat er een Europese eenheidsmunt is. Cameron wil dat de EU officieel een meermuntenzone wordt. De Commissie kan dat niet aanvaarden, omdat het haar taak is de EU-verdragen te bewaken. Cameron vindt dat 'elke vooruitgang die de eurozone boekt, niet ten koste mag gaan van niet-eurolanden. Maar Cameron kreeg ook positieve reacties. Volgens de Duitse bondskanselier Angela Merkel is een deal mogelijk om hervormingen door te voeren die een Brexit kunnen vermijden. Duitsland is een belangrijke gesprekspartner van het VK, omdat zonder de Britten Berlijn minder tegengewicht kan geven aan de Franse visie op economie, waarin de staat een grotere rol speelt. Merkel heeft de laatste maanden wel meer 'vreemde' uitspraken gedaan, die duiden op gebrek aan werkelijkheidszin. Laat ik het daar maar bij houden. De Europese Commissie is veel sceptischer over de Britse eisen. Als de Britten de Europese Unie verlaten, dan verwordt het Verenigd Koninkrijk tot ’een middelgrote economie midden in de Atlantische Oceaan, die noch bij Amerika, noch bij Europa hoort’. Met die woorden heeft premier Rutte de Britten gewaarschuwd in de Europese familie te blijven. Als de Britten uitstappen, dan zou dat een heleboel economische potentie uitwissen, aldus Rutte. Bovendien zou het een ’killer’ zijn voor Londen als financieel centrum. De zorgen over een ’Brexit’ nemen toe bij andere landen, nu de Britten afkoersen op een referendum over de vraag of het land in de EU moet blijven. Dat zou eind 2017 moeten plaatsvinden. Dan zijn we twee jaar verder en hoe staat Europa er dan voor? Op de route die Rutte wil bewandelen wordt geen licht aan het einde van de tunnel zichtbaar. De EU moet naar meer Europa en de Britten willen juist minder Europa. Meer nationalisme is geen optie en dat is wat Engeland wil.

ABN Amro heeft in het derde kwartaal opnieuw meer winst gemaakt dan een jaar eerder. De genationaliseerde bank profiteert van het herstel van de economie, waardoor minder geld hoeft te worden gereserveerd voor slechte leningen. ABN Amro meldt een nettowinst van €509 mln over het derde kwartaal . Dat is een derde meer dan een jaar eerder, toen de winst mede werd gedrukt door eenmalige kosten van 67 miljoen euro. Gecorrigeerd daarvoor steeg het resultaat met 13%. Op die basis liep de winst in de eerste negen maanden van dit jaar met 44% op, naar €1,65 mrd. Eind vorige maand bevestigden de Staat en ABN hun voornemen om de bank deze maand een eerste deel van de certificaten naar de beurs te brengen. Volgens bestuursvoorzitter Gerrit Zalm liggen de voorbereidingen daarvoor op schema. Samen met de resultaten van de bank en de goede vooruitzichten voor de Nederlandse economie geeft dat volgens Zalm ,,vertrouwen in de toekomst''. Dat de winst in het afgelopen kwartaal is opgekrikt door een verlaging van de reserveringen op slechte leningen komt niet als een verrassing. De eerste emissie moet een groot succes worden voor Zalm, anders is zijn bancaire carrière ten einde. Daarvoor is hij bereid alle 'laden' open te trekken om potentiële beleggers te verleiden in te schrijven op de emissie. Een groot probleem is dat beleggers alleen worden beloond met dividend. Hij lokt ze met een rendement van 12% te 'garanderen'. Dat zal hij het eerste jaar ook wel doen maar wat als de winst onder druk komt te staan? Dat de meningen over het nut en de noodzaak van de beschermingswal die ABN Amro meekrijgt van Dijssel bij de naderende beursgang zo laat op tafel komen, verrast mij. In de bankwereld wordt de beschermingsconstructie 'ouderwets' genoemd, omdat traditionele overnames in de moderne bankwereld steeds minder zouden voorkomen. ING evalueert op dit moment het nut van een soortgelijke wal die de bank tegen vijandige overnames moet beschermen.

Minister Dijsselbloem (Financiën) begint deze maand met het overdragen van de aandelen van de Staat aan de Stichting Administratiekantoor (STAK). Deze geeft vervolgens certificaten van aandelen namens de bank uit op de beurs. Deze beschermingswal moet voorkomen dat geldbeluste aandeelhouders de toekomst van de bank te grabbel gooien, zoals in 2007 gebeurde met de overname van ABN Amro door Fortis, RBS en Santander.

Aandeelhouders krijgen met hun ABN Amro-certificaat een stemrecht dat beperkt kan worden als 'de continuïteit van de vennootschap in het geding komt door een dreigende, onwenselijke overname'. 'Ook bij onwenselijk optreden van een of meer aandeelhouders' kan de stichting de stemvolmachten van alle certificaathouders intrekken. Beleggers mopperen over de constructie. De Vereniging van Effectenbezitters (VEB) noemt het straks weer beursgenoteerde ABN Amro ‘een vesting die zwaar bepantserd is tegen invloed van degene die kapitaal leveren om de bank draaiend te houden’. De beursgang zou door de verdedigingslinie tot €1,5 miljard minder kunnen opleveren, wat neerkomt op zeker 5 tot 10% van de (on)mogelijke waarde van de staatsbank. De eerste tranche certificaten ABN Amro gaat komende vrijdag naar de beurs. Het gaat om maximaal 23%. Particulieren krijgen een voorkeursbehandeling voor 250 certificaten, maar schrijven 'bestens' in. Ik zou dat niet doen: inschrijven zonder de exacte prijs te weten. 

ABN Amro moet duizenden klanten geld terugbetalen omdat ze jarenlang te veel hypotheekrente hebben betaald. Het gaat om enorme bedragen van veelal duizenden euro's per klant. Twee stichtingen begonnen in 2012 een rechtszaak tegen de bank, omdat die tussentijds eenzijdig extra renteopslagen had afgekondigd voor ongeveer 6000 klanten met een zogenoemde euribor-hypotheek. De rechter oordeelt dat de bank dat niet had mogen doen, omdat de klanten er vanuit mochten gaan dat de afgesproken hoogte vaststond. ABN Amro kan nog in beroep tegen de uitspraak., Volgens advocaat Rob Leijssen van claimstichting Stop de Banken gaat het naar schatting om een bedrag van tussen de €30 mln en €65 mln. ABN Amro weet nog niet of het in hoger beroep gaat. "We bestuderen het vonnis nog", aldus een woordvoerder. Ik verwacht pas na de emissie een reactie van de bank.

RTLZ: Aegon heeft in het derde kwartaal een aanzienlijk nettoverlies geleden van €524 mln. Aegon meldde eind juli dat de verkoop van zijn Canadese levensverzekeringsactiviteiten voor een boekverlies van €800 mln had gezorgd. Dat die last in het derde kwartaal zou worden genomen, was bekend. Daarnaast werd €150 mln afgeschreven vanwege aanpassingen in de rekenmodellen van het assurantiebedrijf. Als die eenmalige lasten niet worden meegerekend, had Aegon een beter kwartaal dan hetzelfde kwartaal vorig jaar. De onderliggende brutowinst kwam uit op €436 mln, tegen €291 mln een jaar eerder. Dit resultaat werd vorig kwartaal voor €96 mln gedrukt door modelaanpassingen die samenhangen met de verwachte langere levensduur van polishouders. De omzet bij Aegon steeg met 5%, alhoewel dat voor een belangrijk deel komt door de sterke dollar, duidt RTLZ-beurscommentator Jacob Schoenmaker. ''Belangrijk is ook dat de 'Solvency I-ratio' steeg, tot 225%''. ''Dat is fors meer dan de 181% van Delta Lloyd''. ''Het is nog niet bekend wat de nieuwe norm (Solvency II) wordt, maar een Solvency I-ratio van 225% is wel een prettig bericht'', aldus Schoenmaker. ''De buffers bij Delta Lloyd zijn gewoon minder sterk en Aegon wist weer meer omzet te genereren in opkomende markten''. Beleggers hadden kennelijk niet gerekend op zo een fors nettoverlies, het aandeel verloor 10% van zijn waarde. Vooral in de Verenigde Staten heeft de verzekeraar een goed kwartaal achter de rug, waar de pensioenactiviteiten flink groeiden. Aegon kocht de pensioenafdeling van Mercer en behoort daarmee, naar eigen zeggen, tot de top-10 van de Amerikaanse pensioensector.

Delta Lloyd heeft zijn solvabiliteit in de eerste negen maanden van dit jaar licht zien dalen ten opzichte van een jaar eerder. De solvabiliteit op basis van de zogeheten IGD-ratio kwam eind september uit op 181%, tegen 183% een jaar eerder. De solvabiliteit was wel een fractie hoger dan aan het einde van het tweede kwartaal, toen de ratio uitkwam op 179%. Delta Lloyd komt op 2 december met een uitgebreidere update van zijn kapitaalpositie en de transitie naar de nieuwe regels van het Solvency II-model. Zorgen over het kapitaal van Delta Lloyd kostten het bedrijf de afgelopen maanden een flink deel van zijn beurswaarde. Beleggers reageerden teleurgesteld en boden hun stukken aan. Delta Lloyd verkoopt zijn volledige portefeuille beleggingen in kantoorpanden. De verzekeraar heeft daarover overeenstemming bereikt met een groep investeerders onder leiding van de First Sponsor Group uit Singapore. Met de deal is ruim €226 mln gemoeid. Het gaat om zestien kantoorpanden op zogeheten A1-locaties in Nederland, waaronder diverse panden die Delta Lloyd zelf in gebruik heeft, zoals de Mondriaantoren in Amsterdam. Delta Lloyd gaat deze panden terughuren. Het vertrouwen in verzekeraars is tanende onder beleggers. De gevolgen van het lage rentebeleid van de ECB komen bovendrijven en het einde daarvan is, mijns inziens, nog niet in zicht.

Verzekeraars zijn bereid tot steeds grotere risico’s. Onder andere door de ultralage rente zoeken ze vaker hun heil in risicovollere beleggingscategorieën, op zoek naar rendement. Dat blijkt uit onderzoek van Blackrock onder 248 verzekeraars wereldwijd. „De bereidheid om risico’s te nemen is het afgelopen jaar gestegen. Dit jaar zei 57% van de ondervraagde verzekeraars van plan te zijn de komende één tot twee jaar het risico te vergroten. Vorig jaar was dat slechts 33%”, zegt Patrick Liedtke, hoofd van de Europese verzekeringstak van Blackrock. Een van de redenen daarvan is de lage rente op de obligatiemarkt. „Vorig jaar keken verzekeraars de kat nog uit de boom. Maar inmiddels zijn ze ervan overtuigd dat die lage rente nog wel vijf tot tien jaar aanhoudt. Ze kunnen dus niet langer op hun handen blijven zitten” constateert Liedtke. Daarnaast neemt de risicobereidheid toe omdat obligaties steeds minder opleveren. Liedtke: „Steeds meer oudere obligaties in de portefeuille van verzekeraars lopen af. Daar zitten bijvoorbeeld couponrentes op van 3 tot 5%. Nu de rentes zo zijn gedaald, is een soortgelijke belegging in de markt nauwelijks te vinden. Dus wordt er gezocht naar alternatieven.” De verzekeraars kijken daarbij onder meer naar hedgefondsen en investeringen in infrastructuur. Als ik de prognose voor nog vijf tot tien jaar een zo extreem lage rente als nu het geval is, dan zie ik voor pensioenfondsen, verzekeraars en andere institutionele beleggers sombere tijden aanbreken. De pensioenopbouw en -uitkering komt dan in extreem zwaar weer terecht.

Eindelijk de lagere overheid komt in verzet tegen een deel van de doorgevoerde bezuinigingen door het Kabinet Rutte II. De forse bezuinigingen op onder meer de jeugdzorg en de huishoudelijke hulp voor ouderen gaan ten koste van kwetsbare burgers en de rek is eruit, schrijven de wethouders van 234 gemeenten in een brandbrief aan minister Ronald Plasterk van Binnenlandse Zaken. De brief staat op de website van NRC. De bezuinigingen die het Rijk oplegt zijn volgens de wethouders "te groot, te onvoorspelbaar en onterecht". Ze stellen onder meer voor om een korting op het gemeentefonds – in 2016 gaat het om 120 miljoen en na 2017 om bijna een miljard euro – te schrappen. "De afgelopen jaren heeft u ons als gemeenten geconfronteerd met een opeenstapeling van omvangrijke kortingen. Dat heeft ons genoodzaakt de ene bezuiniging na de andere door te voeren, ten koste van de voorzieningen voor onze inwoners: zij betalen uiteindelijk de rekening hiervan." "Een deel van de aanhoudende kortingen op gemeentelijke inkomsten is nauwelijks of slecht onderbouwd en in strijd met financiële afspraken tussen het Rijk en mede-overheden", zo staat in de brief aan de minister. "De voortdurende en vaak onverwachte tussentijdse bijstellingen van de accressen (vermeerdering) van het gemeentefonds leiden tot een grote mate van onvoorspelbaarheid en instabiliteit aan de inkomstenkant van gemeenten: gedurende een begrotingsjaar zijn er grote schommelingen in de cijfers." De brief uitzonderlijk genoemd vanwege het grote aantal ondertekenaars en omdat het gaat om wethouders van Financiën "doorgaans de meest nuchtere want zuinigste leden van elk college". Nu zijn Rutte, Dijssel en Plasterk aan zet.

De ECB heeft bij enkele banken een stesstest uitgevoerd. De Portugese Novo Banco, de bank die vorig jaar werd samengesteld uit de gezonde delen van het vrijwel failliete Banco Espirito Santo, is gezakt voor een balansonderzoek. Volgens de stresstest komt de Novo Banco €1,4 mrd aan kapitaal tekort. De uitkomst van het onderzoek kan politiek gevoelig liggen in Portugal, waar de pas aangetreden regering deze week al weer is gevallen. Het gaat naar beheerd vermogen gemeten om de derde bank van het land. De Portugese overheid moest de bank redden en wil deze nu weer verkopen, maar dat is tot nu toe nog niet gelukt. De Europese Centrale Bank (ECB) testte nog acht andere banken. Bij vier daarvan werden ook tekorten geconstateerd, maar de betreffende instellingen hebben hun zaken volgens de ECB inmiddels weer op orde gebracht. Het onderzoek betrof banken die bij het grote bankenonderzoek dat de ECB vorig jaar uitvoerde, nog niet of nog niet volledig onder de loep waren genomen.

DFT: De Amerikaanse winkelketen Macy's is negatiever gestemd over de winst die het dit jaar in de boeken zal zetten. Ging het eerder uit van een winst van $4,70 tot $4,80 per aandeel, nu voorziet het een winst van $4,20 tot $4,30 per aandeel. Dat is exclusief afschrijvingen als gevolg van eerder aangekondigde winkelsluitingen. In de afgelopen drie maanden daalde de omzet van Macy's met 5,2% ten opzichte van een jaar eerder tot $5,9 mrd (€5,5 mrd). De netto winst daalde van $217 mln naar $117 mln. Eerder verlaagde de keten al de verwachting voor de omzet. De keten gaat nu uit van een omzet die circa 3% lager ligt dan in 2014. Eerder voorzag Macy's een verkoopdaling van 1%. De magere resultaten was voor meerdere analisten al reden negatiever te oordelen over het bedrijf. Mogelijk moet Macy's de prijzen dusdanig verlagen om van artikelen af te komen, dat het nog een hele klus om aan de verkoopdoelstellingen te voldoen, aldus kenners.

UniCredit schrapt de komende twee jaar 18.200 arbeidsplaatsen als onderdeel van maatregelen die de winstgevendheid moeten verbeteren en de financiën moeten versterken. De Italiaanse bank snijdt in zijn personeelsbestand in eigen land, Oostenrijk en Duitsland. De reductie is inclusief 6000 arbeidsplaatsen die verbonden zijn aan de verkoop van de Oekraïense tak en een belang in Pioneer Global Asset Management. De bank gaf ook een winstwaarschuwing voor 2018. Voor dat jaar wordt niet langer gerekend op een winst van €6,6 mrd, maar op €5,3 mrd. Het aantal arbeidsplaatsen daalt fors, maar het geprognosticeerde resultaat voor 2018, over drie jaar dus, valt mee.

De groei van de Nederlandse economie zette in het derde kwartaal van dit jaar door, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Daarmee wordt een over-enthousiast beeld gegeven van de werkelijk. De economie groeide namelijk in het derde kwartaal met maar 0,1% ten opzichte van een kwartaal eerder. Net als in het tweede kwartaal drukte de beperking van de aardgasproductie de groei met ongeveer 0,5%punt. Als bij dit cijfer van 0,1% een foutmarge in acht wordt genomen zou er ook sprake kunnen zijn van een krimp van 0,1%. Ook Henk Kamp uit zijn zorgen over dit matige positieve cijfer. Volgens het CBS is er sprake van een consolidatie, omdat de groei in de afgelopen twee kwartalen terugviel. In het eerste kwartaal bedroeg de groei nog 0,6% en in het tweede kwartaal was dat 0,2%. Daarmee zwakt het herstel van de Nederlandse economie af. Op jaarbasis bedroeg de economische groei 1,9%. De groei is vooral toe te schrijven aan hogere investeringen, meer export en een toename van de consumptie. De economische groei in de eurozone is in het derde kwartaal van dit jaar ook licht afgezwakt ten opzichte van het voorgaande kwartaal. De groei kwam uit op 0,3%. Op jaarbasis bedroeg de groei 1,6%. De economie van de 28 EU-landen groeide met 0,4% in het derde kwartaal. Ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar groeide de economie met 1,9%. De sterkste groei binnen de muntunie werd gemeten in Spanje, waar de economie 0,8% groter werd. Op jaarbasis liep Spanje voorop, met een plus van 3,4%. Aan de andere kant van de schaal stond Finland, met een krimp van 0,6%; vorig kwartaal was de Finse economie 0,7% kleiner dan een jaar eerder. De Griekse economie ging met 0,5% achteruit. In de gehele Europese Unie werd een groei van 1,9% gemeten op jaarbasis. Buiten de eurozone werd de sterkste groei gerealiseerd in Tsjechië, waar de economie 4,3% groter werd. Polen en Roemenië volgden met plussen van 3,6%.

In het volgende blog besteed ik aandacht aan het TTIP-dossier. Het gaat veel erger worden dan de politici kunnen bedenken. Die denken nog dat de Amerikanen het beste met ons voorhebben. De realiteit zal zijn dat Europa zich in dienst zal moeten stellen van het Amerikaanse kapitalisme. Na tien jaar zijn wij een staat met een vorm van moderne slavernij, waarbij al ons bezit in de vorm van spaargelden en opgebouwde pensioenrechten teniet zijn gegaan. Ik laat in het midden waardoor, kan door de technocraat Dijssel en zijn Eurogroep zijn, kan ook door het beleid van de ECB zijn maar ook door de ineenstorting van hert financiële systeem.

Slotstand indices 13 november 2015; week 46: AEX 453,55; BEL 20 3.603,18; CAC 4.807,95; DAX 30 10.708,40; FTSE 100 6.118,28; SMI 8.749,84; RTS (Rusland) 814,93; DJIA 17.245,24; NY-Nasdaq 100 4.502,137; Nikkei 225 19596,91; Hang Sen 22400,26; All Ords 5111,80; SSEC 3580,839; €/$ 1,078; goud $1083,90; dat is €32.321,70 per kg, 3 maands Euribor -0,083% (1 weeks -0,155, 1 mnds -0,137%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,727%, 10 jaar VS 2,2957%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,149, elders €1,269. 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , . Bookmark de permalink.