UPDATE14102017/399 Loopt Mark Rutte politieke schade op met het onderhandelaars- akkoord?

Het onderhandelaars-akkoord heeft veel rooskleuriger aannames gepleegd dan de realiteit zal worden. Daarom zullen de koopkrachtplaatjes van het CPB neerwaarts worden bijgesteld, is mijn verwachting. Wat is er aan de hand: de gemiddelde energierekening stijgt vanaf vanaf 2019 niet met €70 per jaar, maar met veel meer. Volgens een prijsvergelijker valt de rekening ruim €150 hoger uit. De Vereniging Eigen Huis (VEH) heeft het zelfs over €200 extra. Op Prinsjesdag werd gezegd dat huishoudens vanaf volgend jaar zo’n €70 meer kwijt zijn aan energie. Daar komt volgens Pricewise nog meer bij, doordat het gebruik van gas zwaarder wordt belast dan de belastingvermindering voor energie (stroom) wordt verlaagd. Het zwaarder belasten van gas kost een gemiddeld huishouden, dat 1500 m3 gas en 3500 kWh stroom verbruikt, nog eens €24 extra. Daarnaast krijgt iedereen nu een tegemoetkoming van €373 via de belastingvermindering voor energie, die daalt met €62 naar €311.Dat gaat een huishouden dus €86 per jaar meer kosten. Ook de Vereniging Eigen Huis rekende de plannen in het regeerakkoord door. De belangenorganisatie denkt dat de energierekening nóg hoger uitvalt. De vereniging stelt dat een gemiddeld huishouden nu ongeveer €570 aan belastingen betaalt via de energierekening, maar dat door de maatregelen in het regeerakkoord dat bedrag in 2019 oploopt naar €770. Ook zegt de VEH dat volstrekt onduidelijk is hoe de nieuwe regering huiseigenaren gaat ondersteunen om energie te besparen. De vereniging is ook kritisch over het vervangen van de regeling rond zonnepanelen.

Vertegenwoordigers van de zware industrie in Nederland verbazen zich over de omvang van de CO2-reductie die het kabinet Rutte III denkt te bereiken met het afvangen en opslaan van CO2. Van de 56 megaton CO2-vermindering in 2030 moet 18 megaton uit CO2-afvang komen. Een recent rapport van adviesbureau McKinsey spreekt over 3 megaton in 2040 als een reële mogelijkheid. De belangenvereniging van de energie-grootverbruikers in de industrie denkt dat het kabinet zich rijk rekent. “De afvang en opslag van CO2 moet onderdeel van de oplossing zijn, dat is belangrijk voor Nederland. De kabinetsdoelstelling van 18 megaton moet worden onderzocht, maar tot nu toe blijkt uit onderzoek dat dat in 2030 niet haalbaar is”, zegt Hans Grünfeld van de grootverbruikers verenigd in de VEMW. In de doelstelling van het nieuwe kabinet zou bijna alle CO2-uitstoot van de industrie in Nederland afgevangen en opgeslagen moeten worden volgens de VEMW. “Dat is niet alleen gigantisch, het is ook niet doelmatig want de industrie moet veranderen om in de toekomst concurrerend te zijn. Met alleen de opvang van CO2 bereik je dat niet, je zult dus ook andere vernieuwingen moeten doorvoeren om te zorgen dat de industrie moderniseert,” zegt Grünfeld. Met de kabinetsplannen voor CO2-afvang wordt de industrie gedwongen om te investeren in afvang-apparatuur en leidingen. Volgens Grünfeld is het beter om geld te investeren in de elektrificatie van de zware industrie. Volgens het rapport van McKinsey dat vorige week verscheen, zijn er genoeg mogelijkheden voor de industrie om af te stappen van gas en over te schakelen op elektriciteit. CO2-afvang en -opslag wordt door wetenschappers van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) als een noodzakelijk onderdeel gezien van de maatregelen die nodig zijn om het klimaat te redden. Ook het kabinet Rutte II noemde CO2-opvang onvermijdelijk. Eerdere plannen van Shell om CO2 op te slaan bij Barendrecht strandden vanwege verzet van de bewoners. Plannen om CO2 van grote kolencentrales in de Rotterdamse haven op te slaan in lege gasvelden onder de Noordzee, mislukten begin dit jaar. Shell heeft een project lopen in Canada en gaat deelnemen aan een project dat oliemaatschappij Statoil start in Noorwegen. In Nederland is de afvang en opslag van CO2 tot nu toe niet van de grond gekomen. Nederland moet in hoog tempo over op schone energie, huizen en kantoren isoleren, van het aardgas af en de elektrische auto in, vindt het nieuwe kabinet. Dat gaat heel erg veel geld kosten en iedereen moet meebetalen. Daarbij zullen “gascentrales op bewolkte winterdagen zonder wind nog even nodig zijn” zegt Peter Terium, de Nederlandse CEO van het grote Duitse energiebedrijf Innogy, een afsplitsing van energiereus RWE. Ook in Nederland is daarom een Energiewende nodig, vindt Terium

Het gaat nog steeds niet goed met de reorganisatie van de Belastingdienst. Dat zegt de Algemene Rekenkamer in een rapport. In 2015 is de dienst begonnen met het moderniseren van de ICT en de werkwijze van het personeel om efficiënter belasting te innen. Maar bijna 60% van de projecten van deze zogeheten Investeringsagenda is vertraagd of geannuleerd, aldus de Rekenkamer. “Er is minder geld uitgegeven dan beschikbaar was, meer personeel uitgestroomd dan gepland en de bestedingen voor projecten om de processen en het functioneren van de Belastingdienst te veranderen blijven achter.” Er moet beter inzicht komen in de kosten en baten van de reorganisatie, vindt de Rekenkamer. “De administratie bij de Belastingdienst kan geen beeld geven van gerealiseerde besparingen en extra belastingopbrengsten door de extra uitgaven.” De Rekenkamer verwacht zelf dat tot 2027 de kosten hoger zullen zijn dan de extra belastingopbrengst. Begin dit jaar constateerde een speciale commissie al dat er veel misgaat bij de Belastingdienst. En ook de dienst zelf zegt dat er zoveel problemen met de ICT-systemen zijn, dat de inning van belastingen in gevaar kan komen. Demissionair staatssecretaris van Financiën Wiebes zegt in een reactie het rapport te beschouwen als een steun in de rug en de bevindingen ter harte te nemen bij verdere besluiten. In het regeerakkoord hebben de formerende partijen afgesproken de komende jaren een half miljard euro uit te trekken voor de reorganisatie van de Belastingdienst.

De oppositie-partijen in de Tweede Kamer hebben deze week bij de verslaglegging van de informatieopdracht aan Gerrit Zalm over de periode 28 juni tot 12 oktober harde kritiek laten horen over het voorgelegde onderhandelaars-akkoord van de VVD, het CDA, D66 en de CU. Met name over het verhogen van het lage BTW-tarief van 6% naar 9% en de compenserende verlaging van de loon- en inkomstenbelasting gaan op 1 januari 2019 in. Daarnaast zal de belastingverhoging van vooral voedsel hard aankomen bij burgers, die niet als de doelgroep van ‘normale, gewone burgers’ met een middeninkomen, worden begunstigd. Aan de onderkant van de samenleving zal die verhoging hard aankomen. In tweede termijn dient Jesse Klaver (GroenLinks) nog een motie in waarin staat dat de btw-verhoging wordt geschrapt ten koste van de lastenverlichting voor bedrijven. Minus de SGP, met 3 zetels in de Tweede Kamer en twee in de Eerste Kamer, heeft hij steun van alle oppositiepartijen (71 zetels)gekregen. Interessant is het antwoord op de vraag van Jesse Klaver aan Zalm over het afschaffen van de dividendbelasting, waarmee buitenlandse beleggers worden gefêteerd (€1,5 miljard per jaar). Geen van de vier toekomstige coalitiepartijen hebben op dat punt en over de verhoging van het lage BTW-tarief iets in hun verkiezingsprogramma’s staan. Dus hoe is dat in het regeerakkoord terecht gekomen? Zalm reageert: ik heb tijdens de formatie geen brief ontvangen met een verzoek: de dividendbelasting af te schaffen.” Daar gaat Klaver niet mee akkoord: ,,Ik wil graag toch weten wie daar om heeft gevraagd, vandaag nog.” Het zal toch niet zo zijn dat ervoor gelobbyd is voor het Amerikaanse grootkapitaal? Zalm herhaalt zijn antwoord maar zegt toe nog een keer in de archieven te kijken naar de 700 brieven die hij tijdens de informatieperiode heeft ontvangen. GroenLinks-leider Jesse Klaver blijft aandringen en komt opnieuw terug over de verlaging van de dividendbelasting, dit keer bij VVD-leider Mark Rutte. Klaver wil weten wie daar om verzocht heeft; de partijen hebben het niet in hun verkiezingsprogramma staan, blijft hij volhouden. Ook Rutte wil er geen antwoord op geven, maar stelt wel dat er een brief is gevonden waarin het woord ‘dividendbelasting’ voorkomt. Uiteindelijk belooft hij de Kamer om alle ontvangen stukken op te sturen. En nu maar afwachten waar de premier-in-spe mee gaat komen. Het vreemde eraan is dat geen van de vier onderhandelende fractievoorzitters, terwijl het toch om €1,5 mrd per jaar gaat die naar buitenlandse kapitalisten gaan. Voor mij is het nog niet zeker dat Rutte gaat slagen met zijn formatieopdracht en op 26 oktober op het bordes staat met de koning, 16 ministers en 8 staatssecretarissen. Als blijkt dat hij zich heeft gedragen als een handlanger van het grootkapitaal, kan Rutte zijn ontslag gaan indienen bij de koning en is zijn politieke carrière beëindigd. Ik vraag mij af welke gevolgen de BTW-verhoging per 1 januari 2019 zal hebben op de inrichting van het derde kabinet Rutte, nu duidelijk wordt dat de belofte dat ‘iedereen er op vooruit gaat (uitspraak van Rutte) niet haalbaar zal zijn als de aangekondigde belastingverlaging pas over 2019 van start gaat. Jesse Klaver was zondag te gast bij Buitenhof en gaf daar een heldere uiteenzetting over hoe Groen Links denkt en handelt over de voornemens uit het regeerakkoord. Een toekomstige premier waardig. 

De directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau, Kim Putters, was deze week te gast in Nieuwsuur. Hij deed een aantal opmerkelijke uitspraken. Zo denkt hij dat het kabinet-Rutte III oog lijkt te hebben voor de onzekerheid waarin veel burgers in ons land verkeren. Hij is daar heel blij mee. Maar hij vindt ook dat de nieuwe regering nog meer moet kijken naar de verhalen achter de statistieken. In de samenleving is veel onzekerheid. Over werk, over wat je pensioen waard is, of de zorg er nog is, wat je diploma waard is. Als het motto betekent dat het kabinet meer zekerheid wil creëren, dan kan ik me erin vinden.” Het kabinet Rutte III gaat regeren met ‘vertrouwen in de toekomst’. Maar ja, wat is ‘vertrouwen’? Als vertrouwen hetgeen is dat aan het einde van de kabinetsperiode onder de streep moet overblijven… kijk dan naar het nog zittende kabinet, zegt Putters. Dat begon met een vertrouwen van zo’n 74%. Binnen een half jaar was dat gezakt naar 35%t.” Het SCP heeft aan mensen gevraagd ‘wat ze het grootste probleem in Nederland vinden, dan staat al lang en heel stabiel integratie, immigratie, vluchtelingen bovenaan’. Dat brengt onzekerheden met zich mee. Als we vragen ‘waar moet de regering meer geld aan uitgeven’ dan staat de zorg bovenaan. En onderwijs, werk en veiligheid volgen daarna. Het zittende kabinet was sterk op sociaal-economisch vlak. Maar wat overblijft, is het onbehagen over de culturele kwesties.” Er is heel veel behoefte aan houvast. Verbondenheid geeft mensen dat: denk dan aan de feestdagen Koningsdag en de oranje-boven feesten. De werkloosheid is stevig gedaald. Maar er is wel grotendeels flexwerk en tijdelijk werk voor in de plaats gekomen. Dat slaat sterk neer bij de middengroepen en aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Daarnaast zorgt de snelheid waarmee beroepen en functies veranderen door technologie voor onzekerheid. Daar is echt een investering nodig in om- en bijscholing. Het is nog erg onduidelijk hoe het kabinet dat gaat doen.” Voor de groep tussen 55 en 67 jaar is dat heel ingewikkeld. Kijk maar hoe sollicitatiecommissies en werkgevers oudere werknemers zien. Men heeft een verkeerd beeld over oudere werknemers en dat leidt vaak tot arbeidsmarktdiscriminatie op leeftijd.” Dan kijkt Putters om zich heen: „de samenleving wordt door meer gestuurd dan door beleid alleen. Dat is voor het Binnenhof soms lastig te accepteren.” Als die cultuurverandering op de werkvloer niet heel rap plaatsvindt, leidt dat dan tot een flink oplopende werkloosheid onder die ouderen? Het antwoord is bevestigend: „inderdaad en dat kan ook weer gevolgen hebben voor oplopende kosten aan uitkeringen.” Hoe groot is de urgentie voor dit onderwerp? In de gesprekken van Putters met de onderhandelaars merkte hij dat gevoel voor urgentie zeker. Maar nu moet wel blijken hoe de nieuwe coalitie dat gaat aanpakken.” Over pensioenen gesproken: ouderen zagen hun pensioen de afgelopen jaren verminderen. En nu moet het hele pensioenstelsel op de schop. Hoe leg je dat uit? Putters is van oordeel dat Je dit doet om het pensioenstelsel op langere termijn houdbaar te houden.” Wij zien in onze onderzoeken dat er bij jongeren een groot besef is dat er ouderen zijn die hun leven lang gespaard hebben en nu met minder uitkomen dan ze hadden gedacht en daar boos over zijn. Bij ouderen zien wij heel veel begrip over de situatie van jongeren die geen pensioen meer opbouwen als ze zzp’er zijn. Mij lijkt dat een basis van gesprek over solidariteit tussen generaties.” Moeilijk onderwerp.

De ECB zal de rente nog heel lang op dit extreem lage niveau houden, zo vertelde ECB-president Mario Draghi deze week, voorafgaand aan een bijeenkomst van de G20 in Washington. Daarmee legt hij de wens van Duitsland om de monetaire stimulering versneld af te bouwen naast zich neer. Draghi voegde eraan toe dat de rente nog lang na het afbouwen van het QE-programma laag zal blijven. Het officiële rentebesluit van de ECB zal pas over twee weken plaatsvinden, maar met deze uitspraken lijkt de kans op een renteverhoging minimaal. Wel is het mogelijk dat de centrale bank op 26 oktober een nieuwe stap zet om het stimuleringsprogramma van €60 miljard per maand af te bouwen. Sinds het voorjaar van 2015 koopt de centrale bank iedere maand voor tientallen miljarden aan obligaties op om de rente laag te houden. In eerste instantie ging het alleen om staatsleningen, maar nu koopt de centrale bank ook schuldpapier van diverse grote Europese bedrijven. Sinds het uitbreken van de financiële crisis heeft de ECB, net als veel andere centrale banken, de geldkraan wagenwijd opengezet. Maar nu de economie weer aantrekt wordt de roep om het stimulerende beleid af te bouwen steeds groter. De ruime beschikbaarheid van krediet en de extreem lage rente leidt volgens critici van het ECB-beleid tot nieuwe bubbels in onder meer obligaties, aandelen en vastgoed. Eerder deze week sprak de president van de Duitse centrale bank, Jens Weidmann, zijn zorgen uit over het monetaire beleid van de ECB. In een interview met de Duitse krant Wirtschaftswoche zei hij daar het volgende over: “Een extreem lage rente moet niet te lang duren. In een opwaartse economische cyclus zou de monetaire geldkraan snel en consequent dichtgedraaid moeten worden.” Tegenstanders van het ruime monetaire beleid van de ECB waarschuwen voor het gevaar van een snel oplopende inflatie. Dat gevaar blijkt vooralsnog niet uit de officiële inflatiecijfers, maar wel uit de aandelenkoersen en de huizenprijzen in grote delen van de Eurozone. Om dit soort bubbels te voorkomen zou de centrale bank volgens critici nu, net als de Federal Reserve, de geldkraan langzaam moeten dichtdraaien. Met een aanhoudend lage rente in de eurozone wordt het voor spaarders interessanter om alternatieven te overwegen voor de spaarrekening en om een spreiding aan te brengen in beleggingsportefeuilles en om een hedge in te bouwen tegen toegenomen geopolitieke risico’s.

De voorzitter van de Federal ReserveSystem, Janet Louise (Janet) Yellen staat onder zware druk. In februari 2014 werd zij de voorzitter van de Amerikaanse centrale bank. Enkele maanden geleden werd al bekend dat president Trump plannen had om Yellen te vervangen als haar termijn eind februari 2018 afloopt. Hij wil zijn economisch topadviseur Gary Cohn voordragen als nieuwe voorzitter. Cohn, een democraat, was, voordat hij voor Trump ging werken, president bij het vooraanstaande financiële bedrijf Goldman Sachs.Haar opvolging hangt boven de markt, haar toekomst is dé grote onbekende”, zegt Koen Bender. macro-econoom van Mercurius Vermogensbeheer. „Niet zeker is nog dat ze inderdaad vertrekt. Binnen de Federal Reserve veranderde afgelopen maanden wel de setting, het evenwicht. Het gaat natuurlijk wel ergens over: het toekomstige rentebeleid van de grootste economie ter wereld, met uitwerking op onze financiële markt en uiteindelijk onze portemonnee.” Bender vermoedt dat mogelijk komende week de knoop in Washington al zal worden doorgehakt. Gepeilde marktanalisten door CNBC denken dat Fed-lid J. Powell, sinds 2012 aan boord, de meeste kans maakt om de nieuwe voorzitter van het Amerikaanse stelsel van Amerikaanse banken te worden. Yellen is geen favoriet meer bij president Trump, die minder regels wil en meer snelheid van afbouw van steun. Op dit moment is onduidelijk welke richting Trump zal kiezen. „Als Yellen blijft, zal de markt gunstig reageren”, denkt Bender. Bij een keuze voor Powell of de andere genoemde kanshebber Kevin Warsh valt dat nog te bezien. De keuze zal zeker voor beweging in de markt zorgen.” Mogelijk weten we, als blog 400 verschijnt, meer over de opvolger van mevrouw Yellen bij de FED.

Premier Mark Rutte moet snel duidelijk maken welke kant zijn kabinet met de Europese Unie op wil. Dat wil de Tweede Kamer, die zonet instemde met een motie van Kamerlid Bram van Ojik die hem daartoe oproept. Van Ojik: “Terwijl de Franse president Macron, Europese Commissie-voorzitter Juncker en de Duitse bondskanselier Merkel tal van plannen hebben voor hervorming van de EU, blijft het rondom onze premier stil. Zo mist Nederland de kans zijn stempel te drukken op een nieuw Europa. Met deze Kameruitspraak kan Rutte er niet meer omheen: hij moet aangeven of Nederland mee gaat in een vernieuwd Europa of zich achter de dijken gaat terug trekken.” Alhoewel daarover in het regeerakkoord niets wordt gemeld, zal daarover, mag ik hopen, wel gesproken zijn. Het Europa-beleid van Rutte laat weinig ruimte voor meer soevereiniteit naar Brussel. Dat zou betekenen dat ons land in het tweede rijtuig moet plaatsnemen. 

In de laatste peiling van Maurice de Hond verliezen drie van de vier coalitiepartijen van Rutte III acht zetels ten opzichte van de bezetting van de Tweede Kamer (VVD -4, CDA -3, D66 -1), waardoor de huidige meerderheid van 76 zetels terugvalt naar 68. Ook de PVV (-2) en de SP (-3) leveren in. De CU, GroenLinks, de SGP en Denk blijven stabiel. De grote winnaar is Forum voor Democratie (+8), de PvdA (+3) en de PvdD en 50+ (+1).

©2017 hannesdewitte@gmail.com

Slotstand indices dd 13 oktober 2017; week 41: AEX 546,21; BEL-20 4069,91; CAC-40 5351,74; DAX 30 12.991,87; FTSE 100 7535,44; SMI 9311,69; RTS (Rusland) 1156,64; DJIA 22871,72; NY-Nasdaq 100 6092,453; Nikkei 225 21155,18; Hang Seng 28.476,94; All Ords 5884,70; SSEC 3,390.523; €/$ 1,1823; goud $1303,30; dat is €35.415,62 per kilo; 3 maands Euribor -0,329% (1 weeks -0,381%, 1 mnds -0,371%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,512%; 10 jaar VS 2,284%. 10 jaar Duitse Staat 0,404%, 10 jaar CHF (Zwitserse franken) -0,064%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,179.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.