UPDATE14042012/112

Dit blog is een bloemlezing van nieuwsfeiten met een financieel/economische inslag met als doel enig inzicht te geven in de stand van zaken over het reilen en zeilen van onze economie.

Ik was gisterochtend op de weekmarkt in 't Stadshart. Een winkelcentrum met allure. Ze zijn genomineerd voor de beste marketing campagne van winkelcentra in Nederland dit jaar. De prijs wordt nu voor de 2e keer uitgereikt door de Nederlandse Raad van Winkelcentra. De gemeente is daar erg enthousiast over. Wat mij opviel was dat er voor de toonbank van Nespresso, in de Bijenkorf, een rij klanten stond om, na de clubcard te hebben getoond, kuipjes koffie te mogen kopen. Een heel ander beeld toonde een damesmodezaak met een jeugdige assortiment, die op de hele nieuwe collectie 50% korting geeft. Begin april en dan al zoveel korting is geen goed signaal. Ik zie at op meer plaatsen!

Op 4 oktober 2008 maakte de heren Balkenende, Bos en Wellink bekend dat de dag ervoor de Nederlandse Staat voor €16,8 mrd ABN/Amro Nederland, Fortis Nederland en de verzekeringspoot ASR had overgenomen. Daardoor werden deze financiële instellingen genationaliseerd. Al direct daarna heb ik grote twijfels geuit over de kwaliteit en de zorgvuldigheid, die bij de overname in acht zijn genomen. Ik heb bij die gelegenheid met een bepaalde minachting gesproken over de deskundigheid van de verantwoordelijke minister. De uitspraak van Bos dat er naar 'lijken in de kast' was gekeken door de meest knappe koppen op dit gebied en dat de overname, eigenlijk alleen maar winst zou opleveren voor de Nederlandse burger (Pauw&Witteman dd 12 oktober 2008) riepen bij mij grote twijfels op over de deskundigheid van de minister. Wouter Bos faalde enorm: hij had op de eerste werkdag na de koop 40 accountants met hun assistenten naar de de 3 gekochte financials moeten sturen om exact vast te laten leggen welke waarden en lasten op het moment van de koop, werden verantwoord. En verder had hij direct moeten aangeven welke opdrachten de directies nog mochten uitvoeren. Nu kon de directie van Fortis Bank Nederland maanden later nog een buitengewoon lumineus sociaal plan sluiten met de vakbonden voor de mensen die nog moesten worden ontslagen, waarin een vertrekpremie zat, die niet meer mocht worden gehanteerd. Door dit falend beleid misleidde Wouter Bos, misschien wel onbewust, de Nederlandse politiek en de burgers van dit land. Ik wil niet zeggen dat hij een 'kat in de zak' kocht, maar deze aankoop kostte veel meer dan de minister ons had willen doen geloven. Toen ik mijn twijfels over de lofzang, die over de driehoek, Wellink, Balkenende en Bos neerdaalde, uitsprak, voelde ik mij 'een roepende in de woestijn'. Nu, 3,5 jaar later, hoor ik de echo van mijn woorden terug. Ik heb ooit geschreven dat de overname €42 mrd had gekost. De Parlementaire Enquêtecommissie Financieel Stelsel onder voorzitterschap van Jan de Wit, kortheidshalve genoemd Commissie de Wit, komt nu met een aankoopprijs van €32 mrd. Toch het dubbele wat we aan de Belgen voor de Fortis deal hebben betaald. De huidige marktwaarde wordt door de commissie geschat op €10 mrd, zodat bij de nationalisering van de beide banken een vermogensverlies is opgetreden, bij de huidige stand van zaken, van €22 mrd. Dat is €6.000 per inwoner. Een aantal kritische noten van de Commissie:

– Het ministerie van Financiën en toezichthouder De Nederlandsche Bank waren onvoldoende voorbereid op een crisis van dergelijke omvang en werden overrompeld;

– De Tweede Kamer is veelal te laat en onvolledig geïnformeerd;

– Het toezicht op Fortis en ABN Amro is tekortgeschoten;

– Nederland was bij de slotonderhandelingen over ABN Amro en Fortis Bank Nederland onvoldoende geïnformeerd;

– De uiteindelijke prijs voor ABN Amro, €16,8 mrd en later opgelopen tot €32 mrd, was veel te hoog;

– De problemen van ING door de afhankelijkheid van risicovolle Amerikaanse hypotheken waren te weinig in beeld bij DNB.

– De terughoudende opstelling van Financiën bij de eerste steunoperatie voor ING leidde tot een niet optimale oplossing, met verregaande gevolgen voor ING en hogere risico’s voor de belastingbetaler.

Een uitgebreidere versie staat op http://www.volkskrant.nl/vk/nl/10524/Kredietcrisis/article/detail/3238979/2012/04/11/Conclusies-De-Wit-Kamer-onvolledig-geinformeerd-grote-fouten-bij-overname-ABN-gebrekkig-toezicht.dhtml

Minister Jan Kees de Jager heeft gelijk zijn eigen stoepje schoongeveegd: de problemen waren voor mijn voorganger te complex en er was op het ministerie en bij de toezichthouder te weinig know-how om weloverwogen beslissingen te kunnen nemen in de korte tijd die ter beschikking stond. Ik hoop niet dat er over 3,5 jaar een rapport komt dat de Jager in het dossier 'de Griekse tragedie' te weinig kennis van zaken had en de mogelijkheden te beperkt waren om weloverwogen beslissingen te kunnen maken in wat we toen noemden de euro- en de schuldencrisis. De Jager zegt over het werk van de Commissie de Wit: ,,De commissie heeft een periode onderzocht en geëvalueerd waarin de financiële stabiliteit wereldwijd groot gevaar liep'', aldus de minister. ,,Overheden en toezichthouders werden in korte tijd geconfronteerd met veel verschillende kwesties die om een acute oplossing vroegen.'' En Wouter Bos zegt: ,,We hadden weinig tijd, te weinig informatie, weinig voorbeelden, weinig alternatieven, maar we moesten beslissen. Uitstel was geen optie; er stond te veel op het spel. Ik hoop dat iedereen zich dat blijft realiseren. En ik hoop vooral dat geen minister van Financiën dit ooit weer hoeft mee te maken.'' In feite vond er een transactie plaats die de financiële stabiliteit van de systeembanken redde, maar het was wel op het nippertje. De commissie de Wit doet een aantal aanbevelingen aan de Kamer om in voorkomende gevallen sneller en gedetailleerder door het kabinet vooraf te worden geïnformeerd. De vraag die ik hierbij stel is 'of de Kamer nog wel betrokken kan worden in de besluitvorming van de deal' als we ervan uit gaan dat “Goldman Sachs rules the world”.

Crisismanager Wouter Bos, geeft dit weekend een interview aan het FD, hij voelt zich unfair behandeld door de enquêtecommissie Financieel Stelsel. <citaat> De financiële crisis die hij bezwoer is niet opgelost. Dit vindt de ex-minister. En het momentum daarvoor is voorbij. Banken moesten eind 2008 wereldwijd met honderden miljarden belastinggeld overeind worden gehouden. De commissie-De Wit oordeelde deze week over de crisisaanpak in Nederland. Wat een van de hoofdrolspelers uit die tijd, oud-minister Wouter Bos van Financiën, echter de meeste zorgen baart, is dat destijds onvoldoende maatregelen zijn genomen om herhaling te voorkomen. Banken liggen als vanouds dwars bij voorgestelde wijzigingen, regeringen weifelen. ‘Alles gaat langzaam en moeizaam.’ Wat is er toen misgegaan? ‘In 2008, begin 2009 was er draagvlak om verreikende maatregelen te nemen om een nieuwe crisis te voorkomen. Het faillissementsrecht voor banken. De living will-discussie (het splitsklaar maken van banken). De verplichte convertibele obligaties, die bij een crisis meteen worden omgezet in kapitaal. Daar was zelfs in de sector draagvlak voor. Maar dat draagvlak is razendsnel verdwenen vanaf het midden van 2009. Het ging met de meeste banken weer wat beter, in de City werden weer bonussen uitbetaald. Je zag het wegsijpelen. De internationale politieke gemeenschap heeft dat laten lopen.’ Wat zijn de risico’s nu? ‘De situatie is nu nog steeds dat je heel moeilijk een bank failliet kunt laten gaan. Het risico dat de belastingbetaler voor de schade moet opdraaien, is onverminderd. Er zijn ook nog steeds geen internationale afspraken hoe je de rekening deelt als een internationale bank in de problemen komt. Dat baart mij zorgen.’ ‘Ook in Nederland zie je banken die niet alleen “too big to fail” zijn, maar ook “too big to save”. De aanslag op de schatkist zou disproportioneel zijn. Ook in Nederland moeten we de discussie aangaan of onze banken niet te groot zijn. Ik geloof best in internationaal werkende banken. ABN Amro richt zich internationaal op logistiekfinanciering, Rabo internationaal op alles wat groen is. Dat zijn duidelijke niches, dat is prima. Maar het model vóór de crisis was: we kopen business in Brazilië en Azië, niet omdat we er zo veel verstand van hebben, maar omdat we denken dat het een goede investering is. Zo’n businessmodel is ten opzichte van een relatief kleine schatkist riskant. Als je nu maar een aantal crisisresolutiemaatregelen op orde hebt, kun je een probleemsituatie misschien vermijden. Nu hebben we de situatie dat we maatregelen die moeten voorkomen dat de rekening bij de belastingbetaler terechtkomt, niet hebben genomen. En als de rekening bij de belastingbetaler terechtkomt, is het een verdomd grote. Dat is dubbel slecht.’ Nu is er een voorstel van de Europese Commissie om obligatiehouders mee te laten betalen bij een crisis. ‘Dat lijkt me goed. Alle kapitaalverschaffers moeten meedoen.’ Banken zijn nog steeds niet begonnen zichzelf splitsbaar te maken. ‘Daarom zeg ik dat het zich kan herhalen. Ik waarschuw. Er is een momentum geweest voor radicale maatregelen, maar dat is voorbij. De oorzaak van de crisis is nog niet weggenomen en dat vind ik onacceptabel. Velen zien wel wat er echt moet gebeuren in de financiële sector: veel meer transparantie over risico’s. ‘Ik ben een voorstander van de Prompt Corrective Action-wet in Amerika, waarbij openbaar beschreven staat op welke momenten en bij welke indicatoren de banktoezichthouder zal optreden. In een oplopende schaal: eerst hogere kapitaaleisen, later een extra toezichthouder en als laatste redmiddel onteigening. Dan weet iedereen van tevoren wat er gebeurt. Dan haal je de toezichthouder achter de schermen vandaan. Dan wordt het werk van de toezichthouder zichtbaarder en dus legitiemer. En, als de kapitaalverschaffers zien dat een bank dicht bij een interventiepunt is, zullen ze zelf ingrijpen.’ Inmiddels is de crisis een Europese schuldencrisis geworden. Is er een uitweg? ‘Verstandig hervormen, intelligent bezuinigen. De bekende woorden dus. Maar het is goed om vast te stellen dat de oorsprong van de schuldencrisis de “moral hazard” was in de financiële sector (risico’s nemen terwijl een ander voor de schade opdraait). Je kunt de openbare financiën aanpakken wat je wilt, maar als je moral hazard niet aanpakt, kan het allemaal nog een keer gebeuren. En juist op dat terrein gebeurt het minste. Maar daarnaast zul je schulden en tekorten moeten aanpakken.’ </citaat> Het hele artikel staat op http://fd.nl/economie-politiek/720930-1204/er-was-zelfs-bij-banken-draagvlak-voor-een-radicale-aanpak.-dat-is-snel-verdwenen . In het volgende blog zal ik aangeven waarom Bos op het verkeerde paard inzette: hij kwam het perron opgerend en nam de eerste de beste trein die hij zag staan. Hij vertrok met het boemeltje naar den Helder in plaats van de intercity naar Eindhoven, die aan de andere kant van het perron klaar stond om te vertrekken.

De markten laten het kopje steeds meer hangen, hetgeen een voorbode is van slecht weer. Opvallend is bovendien dat er nog steeds overeenkomsten zijn in het koersverloop met dat van begin 2008, ook dat is een veeg teken. Uitspraken van Ben Bernanke deden de stemming ook geen goed in de VS. Hij stelde onder meer dat de Amerikaanse economie nog niet is hersteld van de financiële crisis. Hij sloot nieuwe stimuleringsmaatregelen dan ook niet uit. Op 3e Paasdag zijn de beleggers in mineur: zorgen over de wereldeconomie in het algemeen en de Europese schuldencrisis in het bijzonder kleurden de koersborden dieprood (AEX -2,86%). 10-jarig Nederlandse Staat noteerde 2,231%. Lange termijn grafieken luiden een nieuwe fase van euro-zwakte in. Hiermee kondigt zich een nieuw hoofdstuk in de financiële crisis aan. Omdat de werkelijke versnelling in de dalende trend van de euro nog moet beginnen hebben beleggers/bedrijven voldoende tijd om zich te positioneren voor een komende verdere verzwakking in de euro. De lange termijn dalende trends in de lange rentes zijn niet ontstaan uit luxe. Nog schrijnender is dat niets wijst op een komende opwaartse druk in de lange rentes, wat betekent dat het lange termijn wereldwijde deflatiescenario niet verdwenen is. De Spaanse rente blijft onder druk staan van de financiële markten. Zij hebben grote zorgen over de mogelijkheden van Spanje om de overheidsfinanciën op orde te brengen. Het land kampt met een krimpende economie, een groot vastgoedprobleem, een zwak bankenstelsel en een torenhoge werkloosheid. Die situatie wordt mogelijk nog verergerd door de forse bezuinigingen die nodig zijn om het overheidstekort terug te dringen. Ondanks €10 mrd aan extra bezuinigingen, die op 2e Paasdag werden aangekondigd, kwam de markt niet tot rust. De rente steeg tot 6% hetgeen duidt op een daling van de waarde in Spaans Staatspapier en wijst op een afnemend vertrouwen in de goede afloop van de financieel/economische problemen in Spanje. Gevreesd wordt dat de door de regering aangekondigde bezuinigen een omgekeerd evenredig effect zullen veroorzaken, met alle gevolgen vandien voor de Spaanse samenleving.

Aan het slot van deze alinea wijd ik nog enkele woorden aan de aanpak van de PvdA van de huidige problemen. Een weerwoord op de nog niet naar buiten gekomen bezuinigingen en hervormingen vanuit het Catshuis. Een beetje voorbarig misschien, maar er ligt in ieder geval een document op tafel over de toekomst van Nederland. De daling van het consumentenvertrouwen is in een jaar tijd met 32% gedaald. Daar zijn allerlei argumenten voor te geven: geen visie op de toekomst voor Nederland en voor Europa, een nieuw pakket van bezuinigingen waarover in het Catshuis wordt wordt onderhandeld door de coalitie en de gedoogpartij. Hervormingen, in arbeidszaken/pensioenleeftijd/ontslagrecht/inflatiecorrectie, vastgoed/woningmarkt/huren/kopen/hypotheekrenteaftrek/hergebruik leegstaande kantoorpanden/sociale functie van de woningbouwcorporaties, de zorg, sociale uitkeringen, de euro- en overheidsschuldencrisis en een herformulering van de functies van het bankwezen, die nodig zijn voor de toekomst van Nederland, tegengestelde adviezen over de noodzaak van bezuinigen, het is in dit geval nog duister wat er gaat gebeuren. Het is positief dat 1/3 deel van de Nederlandse consument 'aanvoelt' dat we ons in een niet-transparante situatie bevinden. En dus houdt de burger de hand op de knip en heeft daarmee het heft in handen. Daar kan geen econoom en geen politicus aankomen. Suggesties naar buiten brengen dat het ergste achter de rug is en dat de toekomst er rooskleuriger uitziet, hebben er tot dusverre niet toe geleid dat de consument is verleid te gaan kopen. Diederik Samson stelt een aantal zaken ter discussie: minder bezuinigen ook al halen we dan de 3% emu-saldo niet, hypotheekrenteaftrek aanpakken, hogere zorgpremie voor mensen met een vermogen van >€125.000, hervormingen in het onderwijs, in de zorg, geen veramerikanisering van arbeid, weg flexcontracten, meer rechtvaardigheid en nog van dit soort zaken, die van een linkse partij mogen worden verwacht. Samson hoopt op het mislukken van de Catshuisonderhandelingen omdat hij dan rekent op nieuwe verkiezingen, met als motief dat 'de kiezer dan kan bepalen wat hij van de bezuinigingen en hervormingen vindt'. Daar geloof ik helemaal niets van. Meer dan de helft van het Nederlandse volk wil dat het blijft zoals het is. Het volk vraagt niet om bezuinigingen, het volk walgt daarvan. Het volk wil 'brood en spelen'. Voedselbanken, hoe goed werk ze ook verrichten, zouden in het 2 na rijkste land van Europa toch niet moeten voorkomen. De tweedeling in de samenleving toont ongewenste ontwikkelingen. Voorbeeld: jonge vrouw, 2 kindjes, bijstandsuitkering, heeft achterstand opgelopen in de betaling van de huur, de energienota's, de zorgpremie en nog wat vaste lasten. Ze houdt €50 per maand over voor eten, drinken en kleding. Ze heeft recht op een uitkering van minimaal 90% van het minimumloon, maar op de uitkering ligt een beslag van een van de crediteuren en geen enkele instantie, ook de gemeente niet, steekt een helpende hand toe. Hoe was het Paasfeest voor dit gezinnetje? Was het wel een feest? Om terug te gaan naar Samson met zijn idee om de kiezer te vragen wat er in dit land moet gebeuren om de zaak weer op orde te krijgen is een daad van onmacht. De politieke leiders moeten doen wat noodzakelijk is maar wel eerlijk en rechtvaardig. En niet wat de PvdA doet, je achter de kiezer verschuilen. De ideetjes zijn wel 'aardig' maar de strategie deugt niet. Ik wil toch gezegd hebben dat de politicus achteraf niet kan komen met het verweer dat 'de kiezer het zo gewild had'.

Een wereldwijde groep van banken vindt dat de vele bezuinigingen in het eurogebied de economie in deze regio naar beneden haalt. Het Institute of International Finance (IIF), dat 450 financiële instanties vertegenwoordigt, riep op 2e Paasdag op tot meer bestedingen door landen als Duitsland. „De nadruk op de bezuinigingen, die tot op zekere hoogte nodig zijn voor landen met financieringsproblemen, zijn buitensporig wanneer die over de hele linie worden uitgevoerd”, aldus IIF-chef Charles Dallara in een brief aan het Internationaal Monetair Fonds (IMF). De strakkere uitgaven door regeringen in de eurozonelanden „hebben al bijgedragen tot een sterke inkrimping van de binnenlandse vraag in het eurogebied als geheel”. Het is volgens hem belangrijk verder te kijken dan alleen naar begrotingsdiscipline. „In plaats daarvan moet het bezuinigingsbeleid worden gedifferentieerd tussen de zwakkere leden van de eurozone en die met overschotten om het risico van een overbelasting aan bezuinigingen te voorkomen.” Europa moet ook een groter noodfonds opbouwen en bereid zijn verdere financieringsgaten van landen als Griekenland, Ierland en Portugal (misschien wordt hier ook wel geduid op Italië, Spanje, Frankrijk en België) te dekken. Dit verklaart het IIF in een beleidsbrief ter voorbereiding op een bijeenkomst van het Internationaal Monetair Fonds en leden van de G-20 die later deze maand plaats vindt. Het IIF noemt de pogingen van Europa om zijn financiële firewall te vergroten "teleurstellend" en vindt dat er minimaal EUR940 miljard nodig is om een verdere verspreiding en verergering van de schuldencrisis te voorkomen. Eind maart kwamen de ministers van Financiën van de eurozone overeen dat de Europese firewall middels de beschikbare noodfondsen verhoogd zal worden naar een totaalbedrag van EUR800 miljard. Daarin zijn leningen aan Griekenland, Ierland en Portugal al meegerekend. De aanvullende kapitaalversterking zou in dit voorstel dus €440 mrd zijn. Het IIF verklaart dat een hoop onzekerheid uit de markten gehaald kan worden, wanneer Europa de toezegging doet Griekenland, Ierland en Portugal financieel te blijven steunen als de landen binnen de huidige leenprogramma's een constante inzet laten zien om de staat van hun economieën te verbeteren. Ook het IMF zou volgens het IIF zijn leningen uit moeten breiden omdat een "tijdige en transparante inzet van de uitgebreide IMF middelen de mondiale financiële stabiliteit helpen beschermen".

De Nederlandse industrie heeft in februari 1,5 procent meer omzet behaald dan een jaar eerder, na een stijging van ruim 8 procent in januari, zegt het CBS. De groei in februari werd op de binnenlandse markt behaald, daar was de omzet 3,5% hoger dan een jaar eerder. Op de buitenlandse markt was er voor het eerst in meer dan twee jaar geen groei van de omzet. De stijgende omzet in februari werd gerealiseerd door een gunstige samenstelling van de werk- en feestdagen en een stijging van de prijzen. De productie was in die maand ruim 3 procent lager en kromp in alle bedrijfstakken. De producten van de industrie waren in februari bijna 5% duurder dan een jaar eerder. In de aardolie-, chemische, rubber- en kunststofproducten-industrie nam de omzet met 10,5% toe, maar dat kwam vooral door hogere grondstofprijzen. In de elektrotechnische en machine-industrie, en transportmiddelenindustrie daalden de omzetten met respectievelijk 12 en 9%. In de transportmiddelenindustrie en de voedings- en genotmiddelenindustrie bedroeg de krimp ongeveer 5%. Het koude weer in februari speelde de bouwsector parten en mede daardoor nam de productie in de hout- en bouwmaterialenindustrie af met 22%. Na correctie voor werkdageffecten en seizoensinvloeden was in de periode januari – februari 2012 de industriële productie 2% kleiner dan die in november – december 2011.

De Japanse centrale bank heeft nog steeds zorgen over de ontwikkeling van de schuldencrisis in Europa. Ook de hoge wereldwijde grondstofprijzen worden door de Bank of Japan scherp in de gaten gehouden. De centrale bankiers lieten, unaniem, het belangrijkste rentetarief ongewijzigd op een bandbreedte van 0 tot 0,1%. De Japanse economische activiteit toonde de afgelopen tijd wat verbetering, hoewel deze ,,min of meer vlak'' bleef, aldus de bank. Er werden geen extra financiële steunmaatregelen voor de economie aangekondigd. ,,De bank zal zijn krachtige monetaire versoepeling voortzetten en private financiële instellingen ondersteunen bij hun inspanningen om een basis te leggen voor het versterken van de Japanse economische groei''. Japan heeft hooguit nog een paar jaar om iets te doen aan de gigantische overheidstekorten en de volledig uit de hand gelopen staatsschuld. Gebeurt dat niet, dan is de kans levensgroot aanwezig dat het land speelbal wordt van de financiële markten en terechtkomt in een neerwaartse spiraal die de wereldeconomie veel harder zou treffen dan de betalingsproblemen van enkele eurolanden. Daarvoor waarschuwt de invloedrijke economieprofessor Osamu Nariai, en met hem veel kenners van de Japanse economie. Dat Japan op een gegeven moment de man met de hamer zal tegenkomen, is nauwelijks omstreden, hoogstens de vraag hoe lang de overheid nog respijt heeft om orde op zaken te stellen. De cijfers over de gigantische staatsschuld maken duidelijk dat er iets moet gebeuren. Zo is de staatsschuld de afgelopen tien jaar gestegen van 144% van het bruto nationaal product naar 208%, ruim boven de 165% die Griekenland op het hoogtepunt van de eurocrisis bij schuldeisers in het krijt stond.

De Spaanse bankensector zal meer kapitaal nodig hebben wanneer de economie van Spanje in 2012 sterker verslechtert dan verwacht. Dit zegt Miguel Angel Fernandez Ordonez, bestuurslid van de Europese Centrale Bank (ECB) en gouverneur van de Spaanse centrale bank. Volgens Ordonez moet Spanje zonder onderbrekingen de benodigde hervormingen doorvoeren om de economie van het land weer een stimulans te geven. Mocht de economie verder verslechteren, dan heeft dit effect op de bankensector. De bankier erkent wel dat er vooruitgang is geboekt in de herstructurering van de sector. Ordóñez denkt niet dat de Spaanse economie op korte termijn een sterk herstel zal laten zien. Hij vreest dat Spaanse banken daardoor met meer slechte leningen te maken zullen krijgen. De banken in Spanje hebben al veel last van de vastgoedcrisis en de economische recessie in het land. Analisten denken dat het onvermijdbaar is voor de Spaanse overheid om extra geld beschikbaar te stellen voor de banken. Mogelijk moet de hulp van Europa worden ingeroepen om de financiering mogelijk te maken. Spanje hoopt in 2012 voor ongeveer €27 mrd te bezuinigen op de begroting, onder andere door te snijden in de gezondheidszorg en het onderwijs, hetgeen een bedrag van zo'n €10 mrd moet opleveren. De zorgen over de Spaanse economie nemen ook op de internationale markten verder toe. Het rendement op tienjarig Spaanse staatspapier blijft stijgen (tot rond de 6%, hetgeen niet dramatisch is, 7% is dat wel) en dat is geen goed teken. Spanje is momenteel het belangrijkste risico in de eurozone. Dat zegt de president van De Nederlansche Bank (DNB) Klaas Knot. Hij vindt dat de Spaanse regering er niet in is geslaagd de noodzakelijke hervormingen de afgelopen maanden door te voeren, hoewel steuningrepen in de eurozone de financiële markten wat stabiliseerden. Hij wil dat het land vaart zet achter de hervormingen om het vertrouwen van de markten te herstellen. De leenkosten van Spanje lopen op door nieuwe zorgen of Spanje de bezuinigingsdoelen kan halen. Zelfs nadat de Spaanse regering deze week een pakket van €10 mrd aan extra bezuinigingen presenteerde, hervatten beleggers de verkoop van Spaanse aandelen en obligaties. De centrale overheid in Spanje is gezeteld in Madrid, maar de werkelijke macht ligt in de 17 regio's, waaronder Baskenland, Andalusië, Catalonië en Castilië-La Mancha. De aangekondigde nieuwe bezuinigingen moeten worden opgebracht door de regio's, in ieder geval moeten deze Comunidades Autonomas de bezuinigingen accepteren en ze uitvoeren. Daar ligt een groot spanningsveld voor de realisatie van het door premier Rajoy aan de financiële markten en Brussel toegezegde maatregelen, die moeten leiden tot het terugdringen van het emu-saldo. En wat zijn de gevolgen ervan voor de extreme werkeloosheid en specifiek voor de 50% jongeren onder de 25 jaar die zonder werk thuis zitten. Hier leeft een generatie zonder toekomst. Als de ontslagregels worden versoepeld zal dat in eerste instantie leiden tot een toename van de werkeloosheid onder ouderen. De lonen moeten van Brussel verlaagd worden: dat kost koopkracht en dat vertaalt zich in een toename van de economische krimp. Wat dat voor gevolgen heeft voor de industrie en het MKB laat zich raden en tot welke ontwikkelingen leidt dat in het bankwezen? Hier zie ik zo snel geen positieve ontwikkelingen ontstaan in de vastgoedsector. Een nieuwe bezuinigingsronde van €10 mrd kan wel eens averechts uitwerken. Spanje is er nog lang niet en wij, de eurozone, zijn nog lang niet van Spanje af, ook al hebben de Duitsers weinig trek om opnieuw de portemonnee te moeten trekken voor het Iberisch schiereiland.

In het vierde kwartaal van 2011 is de marktwaarde van uitzettingen van de Nederlandse financiële sector op het eurogebied met 4% gedaald, meldt De Nederlandsche Bank. De waarde van de uitzettingen uit Frankrijk, Italië, België daalden met respectievelijk 16%, 9% en 4% het sterkst. Dit ging hoofdzakelijk ten gunste van uitzettingen op Duitsland en de Verenigde Staten, die met respectievelijk 3% en 2% stegen, aldus DNB. financiële bedrijven zetten geld uit door te investeren in aandelen, obligaties, leningen en vorderingen uit verschillende landen. Volgens DNB waren de oplaaiende schuldencrisis en de discussie rond de kredietstatus van Frankrijk van invloed op de lagere uitzettingen door Nederlandse instellingen op verschillende eurolanden, naast lagere koersen. De uitzettingen op het eurogebied daalden in het kwartaal met €28 mrd tot €706 mrd. Van een verschuiving van uitzettingen was vooral sprake onder Nederlandse verzekeraars en pensioenfondsen. Banken brachten hun uitzettingen op vrijwel alle landen terug.

Het Duitse handelsoverschot is in februari gedaald naar €13,6 mrd, tegen €15,1 mrd in januari. Het overschot van een maand eerder werd herzien van een eerder gemelde €14,2 mrd. De Duitse export ging in februari met 1,6 procent omhoog op maandbasis. De import nam met 3,9 procent toe.

Het Japanse elektronicaconcern Sharp heeft in het jaar dat eind maart eindigde een verlies van bijna 400 miljard yen geleden. Sharp zal de boeken op 27 april officieel openen. In februari gaf het concern al aan een negatief resultaat te voorzien van 290 miljard yen, waar het eerder nog uitging van een winst van 6 miljard yen. Het bedrijf heeft te maken met zeer moeilijke omstandigheden op de lcd-markt. Onlangs werd bekend dat Sharp zijn krachten op het gebied van lcd-productie gaat bundelen met het Taiwanese Hon Hai. Overeengekomen werd dat Hon Hai 121 miljoen nieuwe aandelen Sharp ontvangt voor een bedrag van omgerekend €612 mln. Ook krijgt het Taiwanese bedrijf de helft van het belang van 93% van Sharp in een enorme lcd-fabriek in het westen van Japan. Hon Hai zal de helft van de televisieschermen die daar geproduceerd worden afnemen.

Portugese banken hebben in maart een recordbedrag geleend bij de Europese Centrale Bank. Samen tekenden ze voor €56,3 mrd. Het geleende bedrag is 18% hoger dan het totaal aan leningen in februari en ligt 15% boven het vorige recordbedrag van €49,1 mrd in augustus 2010. De Portugese centrale bank gaf geen verklaring voor de hogere leensom. Wel is duidelijk dat de banken in het land op de ECB zijn aangewezen om in hun financieringsbehoefte te voorzien. De financiële markten keerden Portugese instellingen in de loop van 2010 de rug toe. Het land kreeg in april vorig jaar miljarden euro's aan Europese noodsteun.

De Griekse industriële productie is in februari sterk gedaald, vanwege een kleinere vraag vanuit het buitenland naar lokale Griekse producten, blijkt uit cijfers van de Helleense Statistiek Autoriteit, ook bekend als Elstat. De daling duidt op een verdere krimp van de door een recessie geteisterde economie. Uit de cijfers blijkt dat de industriële productie in februari met 8,3% is gedaald op jaarbasis, na een daling van een herziene 6% een maand eerder en 11,9% in december. De voortgaande daling duidt op een verdere verslechtering van de Griekse economie, waarbij de Europese Commissie uitgaat van een jaarlijkse krimp met 4,7% voor 2012, het vijfde jaar op rij waarin de economie zich in een recessie bevindt. Het cijfer was voorzien na de lagere vraag naar exportproducten vanuit het buitenland in de afgelopen twee tot drie maanden. "Gezien het feit dat de binnenlandse vraag op kwartaalbasis blijft dalen, is het moeilijk te zien wanneer er een verbetering in de industriële productie komt". De productie van elektriciteit nam op jaarbasis af met 1,8%, terwijl de fabrieksproductie met 10,6% daalde. De mijnbouw kende een afname met 11,5%, en er werd 1,4% minder water geproduceerd. Gemiddeld genomen daalde de industriële productie in de eerste twee maanden van 2012 met 7,2%. De bezuinigingsmaatregelen die Griekenland heeft moeten nemen naar aanleiding van het eerste steunpakket van €110 mrd hebben een zware wissel getrokken op de economische activiteit en drukken op de consumptie en de investeringen. Daarnaast heeft Griekenland in maart een tweede steunpakket ter waarde van €130 mrd veiliggesteld nadat het de Europese partners en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft beloofd strenge hervormingen en bezuinigingen door te voeren. De consumentenprijzen zijn in maart met 1,7% zijn gestegen, een daling ten opzichte van de 2,1%-stijging een maand eerder, en een voortzetting van de dalende trend die Griekenland al maanden doormaakt. De inflatie werd in maart opgestuwd door 6,9% hogere woonkosten, waaronder de uitgaven van stookolie. Transportprijzen, ook sterk afhankelijk van de brandstofkosten, stegen met 3,8% in maart, terwijl de prijzen voor alcoholische producten en tabak met 2,4% opliepen. De inflatie in Griekenland is in maart gedaald tot 1,7 procent op jaarbasis, van 2,1 procent in februari. Vorig jaar maart lag de inflatie nog op 4,5 procent vanwege de sterke belastingverhogingen die het land op verzoek van de Europese Unie en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) moest doorvoeren. De Griekse regering heeft voor heel 2012 een inflatie voorspeld van 0,6 procent.

De groothandelsvoorraden in de Verenigde Staten zijn in februari sterker gestegen dan verwacht. De voorraden namen met 0,9 procent toe, aangejaagd door een sterke stijging in brandstoffen. De waarde van de onverkochte voorraden kwam daarmee op $478,9 mrd. De toename in januari werd herzien van 0,4 procent naar 0,6%. De waarde van brandstofvoorraden steeg met 5,6%, de sterkste toename in een jaar. De importprijzen in de Verenigde Staten zijn in maart op maandbasis met 1,3 procent gestegen. De exportprijzen gingen met 0,8 procent omhoog. Het is de sterkste stijging van de importprijzen in de VS in bijna een jaar. Dat komt vooral door de hogere kosten voor geïmporteerde olieproducten. Die stegen vorige maand met 4,3%. Exclusief petroleum gingen de importprijzen met 0,3% omhoog.

<citaat>Ik doe met Wouter ter Heide uit Zwolle een uitstapje naar het Catshuis. Hij schrijft dat 'mocht er deze week witte rook komen uit het Catshuis, dat niet aantoont dat de democratie het land regeert, maar de economie'. Dan stelt de schrijver 'aangezien de economie los staat van het algemeen belang, omdat zij slechts dienstbaar is aan haar eigen belang (economische groei), kan het beleid van het kabinet Rutte-1 niet als democratisch worden betiteld.' Nieuwe verkiezingen zullen daar geen verandering in kunnen aanbrengen. Hooguit zal er sprake kunnen zijn van enige cosmetische veranderingen, zonder het democratisch tekort op te heffen. Geen enkel kabinet 'van welke signatuur dan ook, kan nu eenmaal niet uit onder het primaat van de economie', waarvan het algemeen belang automatisch de dupe van is. </citaat> Als deze aanname juist is kunnen we altijd nog een beroep doen op Goldman Sachs om uit hun ruif een technocraat te lenen, die hier orde op zaken komt stellen. Ik weet dat U dit een bizarre uitspraak vindt, maar toch 'hoe gaan we verder'. Iemand moet gaan werken aan de toekomst van Nederland en het Europese continent.

De malaise op de Nederlandse woningmarkt duurt voort. Wat heet: het eerste kwartaal van 2012 is het slechtste kwartaal voor de woningmarkt sinds het uitbreken van de kredietcrisis. Dat blijkt uit gegevens van een rapport van de Nederlandse Vereniging van Makelaars (NVM). "Wie zijn huis succesvol wil verkopen, moet een realistische vraagprijs hanteren. Anders laten kopers je links liggen."Het aantal transacties is met 15,6% afgenomen in vergelijking met een kwartaal eerder. De prijs van de gemiddeld verkochte woning ging 2,8% omlaag ten opzichte van het kwartaal daarvoor. Het totaal aantal verkochte woningen door NVM-makelaars bedroeg 18.549. Kopers kunnen van de slechte markt nog steeds profiteren; ze kunnen nu kiezen uit bijna 28 woningen bij dalende vraagprijzen. Het zwakke consumentenvertrouwen, de economische stagnatie in ons land en de voorgenomen bezuinigingen van het kabinet hebben duidelijk een stempel gedrukt op de Nederlandse woningmarkt in het eerste kwartaal. De onzekerheid bij de consument neemt toe, waardoor hij de beslissing om een ander huis te kopen uitstelt. “Uit recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat het vertrouwen nergens anders zo sterk gedaald is in het afgelopen jaar in Europa”, stelt NVM-voorzitter Ger Hukker. “In ons buurland Duitsland staan de zaken er bijvoorbeeld heel anders voor. Daar is weinig onrust over de pensioenen en is de woningmarkt heel anders georganiseerd. Mensen moeten bij de koop meer eigen geld inbrengen, er is een grotere vrije huursector. De woningmarkt is stabieler. In de afgelopen vijftien jaar zijn daar geen prijsstijgingen geweest en de hypotheekproducten zijn goedkoper en transparanter. Bovendien is er geen oplopende werkloosheid. De Nederlandse markt wordt daarentegen gedomineerd door onzekerheid, een afnemend besteedbaar inkomen en een dalende leencapaciteit. De woningmarkt is daarnaast een vertrouwensmarkt, dus daar komt het negatieve sentiment extra hard aan.” Een nieuwbouwhuis is in Nederland vrijwel onverkoopbaar. De verkoop is in het eerste kwartaal van dit jaar dramatisch gedaald. Volgens opgave van de NVB, de vereniging van ontwikkelaars en bouwondernemers, zijn er in het eerste kwartaal slechts 1100 nieuwbouwwoningen per maand verkocht. ‘Ik heb net de voorlopige cijfers over maart binnen. Een dramatische gang van zaken’, zegt NVB-directeur Nico Rietdijk. ‘Voor de crisis was het heel normaal dat er 4000 woningen per maand werden verkocht. Begin vorig jaar waren het er ook nog altijd zo’n 2500. De markt dreigt volledig in te storten. In een kwartaal verkopen we nu minder huizen dan vroeger in één enkele maand.’ De NVM komt cijfers over de prijsontwikkeling en het aantal transacties op de woningmarkt in het eerste kwartaal. Rietdijk: ‘Indirect raakt ons dat ook, want hoe verder de prijzen dalen, hoe lastiger het voor ontwikkelaars en bouwers wordt om nog nieuwe projecten te ontwikkelen.’ Het CBS meldt dat het aantal verleende bouwvergunningen terug is op het niveau van 1953. Er werden er in 2011 slechts 55.804 verstrekt. Rietdijk: ‘Dat gaat zich vertalen in de bouw van nieuwbouwwoningen. Die gaat verder dalen.’ Volgens het CBS zijn er in 2011 nog 57.000 huur- en koopwoningen afgebouwd. Rietdijk: ‘Nu het zo slecht gaat met de verkoop van de koopwoningen voorspel ik dat we in de tweede helft van het jaar onder de 50.000 op jaarbasis uitkomen. En als we niet oppassen wordt ook de grens van de 40.000 nog geslecht. Dat risico is heel reëel.’ Rietdijk concludeert dat de woningmarkt nog lang niet op het dieptepunt is beland. ‘De beperking van de mogelijkheden om aan hypothecaire financiering te komen, werkt nog volop door.’ Hij herhaalt zijn eerdere oproep om een taskforce op te richten die zich over de problemen buigt. ‘Daar moeten bouwers, financieel deskundigen, beleidsmakers en de politiek in samenkomen. Ik houd geen zielig verhaal, we moeten snel met praktische oplossingen komen.’

De aanvragen voor een werkloosheidsuitkering in de Verenigde Staten zijn vorige week onverwacht sterk gestegen. Vorige week dienden 380.000 Amerikanen een aanvraag in. Uit een nieuwe schatting bleek dat er in de voorgaande week 367.000 uitkeringen werden aangevraagd. Eerder werden voor die week 357.000 nieuwe aanvragen gemeld.
De grootste banken in de wereld moeten meer dan 500 miljard euro aan extra kapitaal ophalen om te kunnen voldoen aan de strengere kapitaaleisen voor banken. Dat maakt de Bank for International Settlements (BIS) bekend. Als de 212 onderzochte banken de vereiste core Tier 1 equity ratio van 7 procent willen bereiken, moeten zij nog ruim een €500 mrd ophalen, aldus de BIS. Ook hebben zij een gezamenlijk liquiditeitstekort van €1.760 mrd als ze willen voldoen aan de voorgestelde Liquidity Coverage Ratio van de BIS. De nieuwe regels voor banken staan bekend onder Basel III.

De lidstaten van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) moeten een grotere wereldwijde beschermingswal oprichten om te voorkomen dat problemen in een bepaalde regio overslaan naar gezonde economieën elders in de wereld. Dat heeft IMF-directeur Christine Lagarde gezegd. ,,In de huidige wereldwijde economie met een ongekend aantal onmiddellijke verbindingen is een sterke Europese beschermingswal slechts deel van de oplossing. Een sterkere globale beschermingsmuur zal de ring van bescherming voor elk land helpen afronden'', aldus Lagarde. Om het IMF zo effectief mogelijk te laten zijn, roept Lagarde op tot meer middelen voor het instituut. Volgende week houden het IMF, de Wereldbank, de ministers van Financiën van de G20-landen en centrale bankiers overleg over een verruiming van de middelen die het IMF ter beschikking staan. Lagarde zei verder dat een terugkeer ,,met hernieuwde kracht'' van de onrust op de obligatiemarkten en de beurzen in Europa op het moment het grootste risico is. Volgens het IMF-hoofd is er wel enige vooruitgang geboekt door Europa in de aanpak van de schuldencrisis, maar blijft de situatie fragiel. Lagarde stelde verder dat beleidsmakers zich moeten richten op maatregelen die de economische groei bevorderen. De rijke landen moeten volgens haar op een voor hun specifieke manier de fiscale problemen aanpakken. Ik geloof niet in dit idee van Lagarde. Ik kan dat niet hardmaken, maar mijn gevoel zegt 'dat er hier iets niet klopt' . Als je 'overal' firewalls gaat bouwen, valt het gewenste effect weg. Nivelleren, is een woord wat me te binnen schiet. Niet doen dus.

<citaat>De 81-jarige George Soros werd geboren als György Schwartz en heeft zich ontwikkeld als een Amerikaanse zakenman van Joods-Hongaarse komaf. Hij zou goed zijn voor een vermogen van $22 mrd. Hij stelt dat het onwaarschijnlijk is dat de Europese muntunie zal overleven. "De Bundesbank is niet degene die mag beslissen over de toekomst van Europa." zegt een sombere Soros in een ingezonden brief aan The Financial Times. De LTRO-operatie maskeerde wat de problemen, vindt hij. Problemen die nu weer volop in beeld zijn. "De fundamentele problemen zijn niet opgelost. Het gat tussen de crediteurenlanden en debiteurenlanden wordt nog steeds groter", luidt zijn sombere relaas. Dankzij de LTRO-operatie konden Spaanse en Italiaanse banken spotgoedkoop aan driejaarsleningen komen, waardoor er ook meer lucht was om te investeren in staatsobligaties van de eigen landen. Een andere ontwikkeling die Soros beschrijft is de voorkeursbehandeling die de ECB krijgt bij de Griekse obligaties. "Dat zal andere beleggers ontmoedigen om in de staatsschuld te investeren." "Als dat een paar jaar zo doorgaat is het uiteenvallen van de eurozone mogelijk zonder een daadwerkelijke meltdown, maar in dat scenario zullen vervolgens centrale banken van de crediteurenlanden grote claims hebben middels de ECB ten opzichte van de centrale banken van debiteuren landen. Claims die moeilijk kunnen worden bekrachtigd." Dat worden dan dubieuze debiteuren. En daar komt Soros bij de Bundesbank terecht. "Die hebben het gevaar gezien, en voeren nu campagne tegen de uitbreiding van de geldtoevoer. Bovendien beginnen ze met maatregelen te nemen om verliezen te beperken bij het eventueel klappen van de eurozone. Een self-fulfilling prophecy, want als Bundesbank zich gaat beschermen tegen het uiteenvallen, moet iedereen hetzelfde doen. Dit begin je in de markten terug te zien." Soros toont zich kritisch over de Bundesbank. De in schulden ondergedompelde landen hebben meer vraag uit Duitsland nodig om een economische neergang te mijden, stelt hij. Door het verscherpen van het kredietbeleid in eigen land, is die vraag uit Duitsland minder. "Zonder een sterkere vraag van Duitsland kan het fiscale pact van de eurozone onmogelijk werken." Er zijn twee opties, stelt hij. Of de probleemlanden slagen er niet in om de noodzakelijke maatregelen te nemen, óf ze kunnen ze niet aan de gestelde doelen houden. "In beide gevallen zullen schuldratio's stijgen en de concurrentiekracht in vergelijking met Duitsland slechter worden." Europa heeft een lange periode van economische stagnatie voor de boeg, betoogt Soros. Hij haalt de vergelijking aan met landen uit Latijns-Amerika (na '82) en Japan. "Beide hebben overleefd, maar de eurozone is niet één land." Een kant-en-klare oplossing heeft Soros overigens niet voorhanden, maar hij geeft wel enkele bredere richtlijnen. Zo vindt hij dat de regeringsregels voor de eurozone radicale herziening nodig hebben. "Het verdedigen van de status quo maakt het allemaal alleen maar erger." Daarnaast vind hij dat er 'buitengewone' maatregelen genomen moeten worden. Wat Soros nu in zijn brief aan de FT schrijft doet hij vanuit zijn positie als superbelegger. Hij stelt dat er een speciaal vehikel opgezet moet worden die de ECB zou moeten kunnen gebruiken om obligaties op te kopen, zonder dat het in strijd zou zijn met ("artikel 123 van") het Verdrag van Lissabon. "Als een land dan het fiscale pact overtreedt, moet het verplicht worden om rente te betalen over (een deel van) de schuld die bij het speciale vehikel staat." De onuitvoerbaarheid van dit advies is dat, als de ECB gaat ingrijpen door een land te helpen met de rente beheersbaar te houden, zo'n land in financieel/economische problemen verkeert. Wat bereik je dan met het opleggen van boetes, die ze toch niet kunnen betalen. Nee, dit is een voorzet van Soros die geen doel treft. In de prullenbak ermee. Daar komt nog bij dat Soros zegt dat de Bundesbank nooit akkoord zal gaan met mijn voorstellen, maar Europese autoriteiten moeten ze serieus nemen. De toekomst van Europa is een politiek issue, en het is niet aan Bundesbank om hierover te beslissen. </citaat>

Het consumentenvertrouwen in de Verenigde Staten is begin april licht gedaald. De graadmeter noteerde een stand van 75,7, tegen 76,2 een maand eerder. Dat was de hoogste stand in meer dan een jaar. Amerikanen maken zich volgens de onderzoekers iets meer zorgen over de hoge brandstofprijzen en de gevolgen daarvan voor hun budget. De toekomstverwachtingen zijn wel verbeterd door optimisme over de Amerikaanse economie.

Slotstand indices 13 april 2012/week 15: AEX 306,12; BEL 20 2.229,68; CAC 40 3.189,09; DAX 30 6.583,90; FTSE 100 5.651,79; SMI 6.072,12; DJIA 12.849,59,14; Nasdaq 100 2.698,99; Nikkei 9.637,99; Hang Seng 20.701,04; All Ords 4.404,20; € $1,3075; goud $1658,50. 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , . Bookmark de permalink.