UPDATE14022015/259 Gaat Minsk2 standhouden?

Ik ga mij in dit blog hoofdzakelijk beperken tot drie onderwerpen. Dat zijn Oekraïne, Griekenland en V&D/Blokker. Misschien dat er nog sterk aandacht opeisende berichten passeren, die ik wel wil melden, maar dat dan kort en bondig.

De schrijver Geert Mak en de jonge Vlaamse denker Jonathan Holslag, Buitenhof van 08-02-2015. Presentatie: Pieter Jan Hagens. Europa staat op scherp. Crisis in Griekenland, oorlog in Oekraïne. Europese leiders vliegen zenuwachtig van hoofdstad naar hoofdstad om de verschillende crises te bezweren. Deze zondagmiddag te gast in Buitenhof twee overtuigde Europeanen: Geert Mak en Jonathan Holslag. Moeten we de Grieken nog een keer uit het slop helpen of juist niet? En hoe moeten we met de Russen omspringen om Oekraïne tot rust te brengen? Wat hebben deze twee crises met elkaar te maken en wat leert de geschiedenis ons om het op te lossen? Mak, de historicus, schrijft op zijn website in dit kader over de fabel van de 'Het sprookje van de krekel en de mier', dat het Europese project enorme, wellicht zelfs onherstelbare schade heeft toegebracht.' Drie weken geleden hebben de Grieken in elk geval één verhaal een totaal andere wending gegeven: die van de fabel van de krekel en de mier. De krekel die de hele zomer alleen maar danste en zong terwijl de mier zijn voorraden voor de winter bijeenzwoegde. [Het doet mij denken aan een bijbels verhaal over Martha en Maria: Lucas 10, vers 38-39.] Het werd koud, de krekel, de Grieken, kreeg honger, maar de mier Duitsland c.s., weigerde hem te helpen: dan had hij maar moeten werken. De deur bleef dicht. In de woorden van Joost van den Vondel: ‘De Krekel draagt nu verschulde straf, draagt nu ’t vermaledijden.’ Waarom won Syriza? Enkele citaten uit het artikel van Geert Mak over de kracht van verhalen. Onuitgesproken vormen verhalen zo een diepe, drijvende kracht achter de publieke opinie. Ze bepalen, onbewust, maar al te vaak de prioriteiten van politici. Maar passen al die verhalen nog wel bij deze 21e eeuw? Kunnen ze in deze nieuwe werkelijkheid soms zelfs niet razend gevaarlijk zijn? We vragen het ons zelden af. Ach, wat vonden wij, Noord-Europeanen, elkaar in dit verhaal tijdens de afgelopen crisis. Want zo is het toch: terwijl wij hier hard werken, tot diep in onze ouderdom, dartelen die zuiderlingen maar wat rond en jagen er onze spaarcenten doorheen. De buikriem aansnoeren, dat moeten die krekels, en leren wat discipline is! O, wat paste dat verhaal naadloos bij onze vooroordelen. Ook al wisten we vanaf het begin dat de eurocrisis in werkelijkheid vooral een bankencrisis was, zeker in landen als Spanje, Portugal en Ierland, waar de staatsfinanciën op zich geen probleem vormden. Een crisis waarvoor de verantwoordelijkheid handig was weggeschoven van de private naar de publieke sector en waarvoor de rekening uiteindelijk was beland op het bord van onschuldige belastingbetalers. Zeker, de eurobrand is voorlopig vakkundig gesmoord. Maar laten we wel wezen: de euro is en blijft een uiterst problematische munteenheid omdat het negentien zeer uiteenlopende economische culturen – met de nadruk op 'cultuur' – in één monetaire dwangbuis perst. Daardoor ontbreekt het binnen de eurozone aan de broodnodige monetaire flexibiliteit, en dat blokkeert overal de kansen op herstel. De rek binnen die dwangbuis werd tot nu toe voornamelijk bepaald door het noorden. En wat was dat sprookje van de krekel en de mier daarbij verslavend! Vooral ook door de moraal die deze parabel uitdraagt, een moraal die veel verder reikt dan normale financiële prudentie. Het is immer een moraal waarin zuinigheid tegelijk dient als straf. Nederland en Duitsland zijn niet voor niets de enige twee landen ter wereld die hetzelfde woord hanteren voor financiële en morele schuld, schuld en Schuld. Schuld, die boete verdient. Schuld die ook geen kwijtschelding verdraagt. En dat terwijl uitgerekend Duitsland zelf, dat na de Tweede Wereldoorlog kampte met gigantische staatsschulden, ervaren heeft hoe belangrijk kwijtschelding is voor een hervatting van het normale economische leven. De schuldreductie van meer dan 110 miljard DM – officieel een uitstel van betaling tot sint-juttemis – tijdens de Londense conferentie van 1953 heeft de Duitse economie gered, meer nog dan alle Marshallhulp bij elkaar. Toch hebben wij, Nederlanders en Duitsers, de laatste jaren die mierenmoraal opgelegd aan Europa en trouwens ook aan onszelf. Wij noemden dat 'onze verantwoordelijkheid' – al was die obsessie met een 'harde' euro volgens de meeste buitenstaanders, tot het IMF aan toe, juist hoogst onverantwoordelijk. Wat we nu in Europa meemaken: blijvend hoge werkloosheid, voortmodderende economieën in combinatie met een eindeloos bezuinigingsbeleid en een voortdurend gevaar voor langdurige deflatie, het is allemaal voorspeld, door een leger van experts, tot in den treure. Toch bezuinigen we maar door, tegen beter weten in zo langzamerhand, als anorexiapatiënten die niet meer kunnen ophouden met vermageren. En nu heeft Syriza gesproken, binnenkort is Podemos in Spanje aan de beurt en meer zal er volgen. Een kind kon deze ontwikkeling voorspellen. In de vermageringskuur draaide immers alles om de financiële markten en het vertrouwen van de financiële sector. Dat moest tot iedere prijs worden behouden. Daarvoor is het vertrouwen van de Europese bevolking in het Europese project rücksichtslos opgeofferd met alle sociale en politieke gevolgen vandien. Jonathan Holslag, hoogleraar Internationale Betrekkingen, beschrijft in De kracht van het paradijs op overrompelende wijze de naoorlogse economische geschiedenis van Europa. Het is een episch verhaal over onze drang naar welvaart en de manier waarop we het noorden zijn kwijtgeraakt. Wij, Europeanen, leven met het gevoel dat de toekomst aan ons voorbijgaat. De crisis woedt als een storm over het continent en zet alle zekerheden op losse schroeven. Maar hebben we echt de boot gemist? En begrijpen we wel goed wat er aan de hand is? Als chroniqueur van zijn tijd kent Holslag zijn gelijke niet. Tegenover het haarscherpe, ontstellende portret van een continent met een kapseizende economie en verdwaalde diplomatie plaatst Holslag de mogelijkheid van een nieuwe renaissance. Diep in Europa zit nog steeds de kracht van het paradijs. Enkele uitspraken van de beide heren over de stand van zaken met betrekking tot Oekraïense en Griekse zaken. De aan EU-landen opgelegde bezuinigingen veroorzaken een chaos situatie; een hogere welvaart voor de massa zit er niet in; de eurolanden staan voor het failliet van de gematigde politici; hoe groot is de kans op een oorlog tussen Europa en Rusland; de Russen geven jaarlijks 90 mrd uit aan defensie; China 180 mrd en de VS 640 mrd. Oekraïne is staatkundig een bende, een chaos, waar milities de dienst uitmaken (en die helemaal geen vrede willen); hoe kan de veiligheid gewaarborgd worden; destabilisatie; wie gehoorzaamt aan de internationale orde (datgene wat het Westen dicteert); wat doen politici van de 'tanende' macht aan de brandhaarden om ons heen; het economische model van de EU moet heringericht worden; De Grieken moeten een nieuwe kans krijgen. Drie grondslagen voor het Nieuwe Europa: veiligheid voor de samenlevingen; waardigheid (een harmonisch economisch speelveld) en waardigheid (op arbeidsverhoudingen). De uitzending is nog te zien op http://programma.vpro.nl/buitenhof/afleveringen/buitenhof-8-februari—diederik-samsom—geert-mak—jonathan-holsag.html Na 28 minuten en 40 seconden start dit interview.

V&D

V&D heeft overeenstemming bereikt over de financiering, waarmee een faillissement van de warenhuisketen voorlopig lijkt afgewend. Halverwege de afgelopen week was er weer voldoende geld om aan de verplichtingen aan leveranciers te voldoen. Er was €40 miljoen nodig om de leveranciers te betalen en een faillissement te voorkomen. Volgens een persbericht is er nu met een meerderheid van de belanghebbenden overeenstemming bereikt. Vooral IEF Capital, de grootste verhuurder van V&D en eigenaar van de winkels in Amsterdam, Utrecht, Den Haag en Maastricht, zou water bij de wijn hebben gedaan. Don Roach, interim-topman van V&D, zegt dat hiermee de werkgelegenheid behouden blijft. ”De financiering van V&D is hiermee structureel op orde en we zullen nu hard verder werken aan een gezonde, winstgevende toekomst." Het personeel kan echter nog niet opgelucht adem halen. Er is nog geen overeenkomst bereikt tussen V&D en de bonden over de structurele loonkostenverlaging. De directie wil dat de circa 5000 medewerkers bijna 6% loon inleveren. FNV en CNV stappen naar de rechter om dit te voorkomen. Of het oerhollandse warenhuis definitief gered is, valt nog te bezien. Anderzijds wordt eraan getwijfeld of V&D de Pasen wel haalt. Waar overeenstemming over is bereikt is een kortetermijnbeleid. Wat er half augustus gaat gebeuren is nog duister. V&D moet aan de vastgoedeigenaren van de gehuurde panden vierkante meters verkoopruimte beschikbaar stellen. Als dat op de 4e etage van de winkelpanden betrekking heeft, zal dat geen ramp zijn maar als dat de op begane grond is, dan wel. Op het hoofdkantoor vallen 50 arbeidsplaatsen we. Verder is, wat mij betreft, de leeftijd van de verkopers en verkoopsters, een rol van betekenis. Ik schat het in dat de gemiddelde leeftijd zo rond middelbaar ligt. Daarmee wordt de oudere generatie bediend. Als V&D gaat inzetten op jongere mensen dan is het bedienend personeel een bottleneck. Doen ze dat niet dan zijn ze bezig met een kansloze reddingsactie. Verder verwacht ik nog een forse ontslagronde voor de 10.000 werknemers. Met het loonoffer dat van de vakbonden wordt gevraagd, vind ik nog niet eens het ergste als er maar een continuïteit garantie tegenover staat. Maar ik vrees dat dat er niet komt. Als er wat vakantiedagen zouden moeten worden ingeleverd, dan wel dat personeel een uurtje per week langer moet werken, dat zorgverlof, in deze fase, wordt versoberd en de doorbetaling van loon bij ziekte wordt verminderd, daar is allemaal wel overheen te komen. Maar ik verwacht dat er een ingrijpende reorganisatie gaat worden doorgevoerd met vestigingen die worden gesloten en personeel dat moet afvloeien. Ik vrees dat daar niet aan te ontkomen valt. Het warenhuis in zijn huidige vorm heeft zijn beste tijd achter zich.

Griekenland

De Griekse premier sprak afgelopen weekend heldere taal over het beleid dat hij gaat voeren en dat hij zal inbrengen bij de Europese Raad. Hij wil eind februari geen verlenging van de lopende leningsvoorwaarden maar overbruggingskredieten voor een halfjaar. Hij blijft staan achter zijn verkiezingsbeloften. Zo verhoogt hij het minimumloon en de kleine pensioentjes en gaat hij de huizenbelasting afschaffen. Ontslagen ambtenaren worden weer aangenomen en aan het werk gezet. Of die uitspraak over alle ontslagen ambtenaren gaat is mij niet duidelijk. Tsipras blijft erbij dat hij de stem van het Griekse volk vertegenwoordigt, ook in Brussel. Hij kiest voor de moeilijkste weg, maar hij dwingt daarmee zijn 27 collega-regeringsleiders om op een een veel kritischer wijze naar het gevoerde beleid (van bezuinigen en afknijpen) te kijken. Of het de Grieken lukt binnen de eurozone te blijven en onder de duivelse leningsvoorwaarden uit te komen, is nog wel de vraag. Maar op de een of andere manier hebben ze wel mijn sympathie. Ze kiezen voor een frisse aanpak en gaan daar ook voor, ondanks de uitspraak van de Duitse minister van Financiën, Wolfgang Schäuble, die weinig ziet in de plannen van de nieuwe Griekse regering om het Zuid-Europese land uit de crisis te loodsen. ,,Ik heb nog niet begrepen hoe de Griekse regering dat wil doen''. De nieuwe Griekse premier Alexis Tsipras was daarentegen optimistisch gestemd. ,,Ik ben vol vertrouwen dat er een deal komt met onze partners op basis van ons plan'', zei hij na een ontmoeting met de Oostenrijkse bondskanselier Werner Faymann. ,,We hebben nog geen specifiek en levensvatbaar ander plan gehoord.'' Daarmee daagt hij Berlijn uit om hun vooringenomen stellingen te verlaten. Tsipras beloofde dat het Griekse plan de Europese belastingbetalers niets zal kosten en wil geen confrontaties met de geldschieters. ,,Ik geloof niet dat er dwingende redenen zijn om geen deal te hebben tussen Griekenland en zijn partners, behalve dan politieke redenen.'' Die laatste toevoeging zal niet overal in dank worden afgenomen. Maar in Brussel wordt op de achtergrond hard gewerkt om Griekenland binnen de club te houden. Begin van deze week waren er berichten in de Duitse media dat voorzitter Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, met de Grieken sleutelt aan een tienpuntenplan. Een zegsvrouwe in Brussel ontkende dat: „Er is geen Juncker-plan”. Zij bevestigde wel dat er intensief contact is tussen Juncker, de Griekse premier Alexis Tsipras en andere kopstukken in de eurozone. „Maar tot nu toe zijn deze contacten niet vruchtbaar gebleken.” Tijdens de extra vergadering van de ministers van Financiën van de eurolanden, de eurogroep, laatste woensdag zijn er geen beslissende deals gesloten over Griekenland. De nieuwe Griekse regering wil af van het stringente bezuinigingsbeleid van de afgelopen jaren. De geldschieters, onder meer de eurolanden, hameren erop dat Griekenland gemaakte afspraken nakomt. De gevestigde orde, Duitsland c.s., wil onder alle omstandigheden voorkomen dat de panelen nog verder verschuiven. Afspraak is afspraak, dat was zo, dat is zo en dat moet ook zo blijven. Alleen de Grieken stellen dat de opgelegde voorwaarden voor het leningenpakket het land zover in armoede heeft gestort, dat ze nu eerst een pas op de plaats willen maken. Ze willen op de ingeslagen weg niet verder. Daar is iets voor te zeggen. Ze willen gaan werken voor een herstart en hebben daarbij de steun nodig van Europa. Ze willen van Brussel horen dat er een punt achter de opgelegde bezuinigingen wordt gezet en ze willen een visie op de toekomst horen. En daarmee komen ze aan de kern van de Europese problematiek. Hiermee wordt Merkel tot op het bot geraakt. De bezuinigingen die ze Europa heeft opgedrongen, blijken helemaal niet gewerkt te hebben. Dat komt niet als een verrassing maar niemand heeft daar zodanig tegen geageerd dat het verzet een stem kreeg. Ik heb het al eens eerder uitgelegd dat bezuinigen sec dood geld veroorzaakt. Wat er wel had moeten gebeuren is dat in heel Europa de samenlevingen hervormd hadden moeten worden. Overtollige ballast had moeten worden opgeruimd. Europa had moeten werken aan de inrichting van een samenleving, waarmee de nieuwe generatie aan de gang had gekund. Als dat was gebeurd waren de kosten gedaald en dat vrijkomende geld had dan moeten worden gebruikt voor investeringen, in de meest brede zin van het woord. Om maar iets te zeggen: duurzaamheid, energie-vriendelijk, milieu, onderwijs, arbeidsverhoudingen, hypotheekverlening, zorg. Dan hadden werkelozen omgeschoold kunnen worden en waren er banen gecreëerd voor werkelozen (ook voor jongeren). Maar Merkel sloeg de verkeerde weg in en nu zitten wij met een stagnerende economie. Verklaarbaar maar wel heel teleurstellend. Europa heeft kansen voorbij laten gaan, zonder in te grijpen. En dan komen we weer terug in Athene. De VVD in de Tweede Kamer dacht deze week ook een duit in het zakje te moeten doen: wij doen niets en wachten op een Grexit. En dan weet ook geen enkele VVD'er welke gevolgen voor de eurozone dat kan gaan betekenen. Dijssel sprak een wijs woord: Griekenland en ook de andere EU-landen moeten ophouden met dreigementen over en weer. Hij reageerde op uitlatingen van de Griekse minister van Defensie. Die heeft gezegd dat als Griekenland het niet eens wordt met de eurolanden, het land maar elders hulp moet zoeken, bij de VS, Rusland of China. Maar ook vanuit de eurolanden klinkt een harde opstelling in de richting van de nieuwe Griekse regering, die de bezuinigingen in eigen land wil terugdraaien. Voor Dijssel moeten de eurolanden alle dreigementen nu „maar even negeren en aan het werk gaan”. Verstandige woorden. Dat kan ik van de Duitse minister van Financiën, Wolfgang Schäuble, niet zeggen: alleen de Grieken zelf zijn schuldig aan de economische ellende waarin Griekenland zich bevindt. De schuld kan niet op de schouders van partijen buiten Griekenland worden gelegd. Schäuble zei verder dat de berichten dat Griekenland van de Europese Commissie zes maanden de tijd zou krijgen om een nieuwe deal over het schuldenprobleem te sluiten ,,onjuist'' zijn. De minister stelde daarnaast dat het noodpakket van de Europese Unie, de Europese Centrale Bank (ECB) en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) nooit aan Griekenland is opgedrongen. Kom kom, wie heeft de belastingbetalers uit de eurozone opgezadeld met een schuld van €320 mrd, waarvoor wij garant moesten gaan staan? Precies: Berlijn. Had gewoon een aantal banken om laten vallen, dat zou ook gevolgen hebben gehad, maar dan hadden we wel met een opgeschoonde lei een herstart kunnen maken. En ja, Schäuble heeft gelijk als hij zegt dat corrupte Griekse regeringen 4 jaar lang een handtekening hebben gezet onder de voorgelegde dictaten. Dat was zeker niet ten bate van het Griekse volk maar voor de financiële markten. Nu spreekt het Griekse volk en dat moeten de Duitsers respecteren. En als politici een onjuiste voorstelling van zaken hebben gegeven over de Griekse deal, die ze in Brussel hebben afgesloten, dan moeten ze nu met hun billen bloot. Dat is ook democratie. Als we even verder kijken dan Schäuble dan zit er een compromis in de pijplijn. De Grieken zouden akkoord willen gaan met een voorstel van Juncker dat behelst: 70% van de afspraken uitvoeren, schulden worden omgezet, de Grieken krijgen een overbruggingskrediet en de trojka doet een stap terug om de controlefunctie aan de OESO over te dragen. De aandelenkoersen stegen op de beurs in Athene en de rente daalde fors. Het lijkt duidelijk dat Juncker de Grieken de helpende hand heeft aangereikt. Het eurogroep-overleg van afgelopen woensdag is mislukt. Er was op zeker moment wel overeenstemming in de vergadering, maar Athene wilde het voorstel eerst bestuderen voordat ze ja zouden zeggen. Een team deskundigen van de geldschieters is nu aan het werk gezet over 'waarover' nu precies wordt gesproken. Wat zijn de wensen van de Grieken en wat zijn de nog openstaande afspraken in het leningenprogramma. Komende maandag wordt in Brussel verder gesproken. De Europese Centrale Bank (ECB) heeft ondertussen het maximale bedrag dat als noodsteun aan Griekse banken kan worden verleend met €5 mrd verhoogd. De totale omvang van de zogeheten Emergency Liquidity Assistance (ELA) zou hierdoor zijn toegenomen tot €65 mrd. Deze steun kan worden verstrekt door de centrale bank van een euroland, in dit geval die van Griekenland. De ECB besloot vorige week om Griekse staatsobligaties niet langer te accepteren als onderpand voor financiering. Daardoor dreigen Griekse banken in grote financiële problemen te komen, zeker als de regering er niet in slaagt tot overeenstemming te komen met de andere eurolanden over het vervolg van het huidige steunprogramma van het land. Ik zag in Nieuwsuur een gesprek met Yanis Varoufakis, de nieuwe minister van Financiën in het Griekse kabinet. Wat mij opvalt dat hij in feite steeds weer dezelfde boodschap afgeeft: Griekenland zal zijn schulden betalen, mits Griekenland in staat wordt gesteld het daarvoor benodigde geld te verdienen. Meer geld lenen om aan de betalingsverplichtingen te voldoen is geen optie. Dus Europa moet de Grieken de mogelijkheid bieden om de economie weer op de rails te krijgen en te gaan scoren. Dat betekent dat Europa op heel korte termijn moet gaan investeren, opdat de Grieken daarvan kunnen profiteren. In feite zegt hij 'alleen als Europa stopt met bezuinigen en gaat investeren in de toekomst' dan alleen kunnen wij onze schulden terugbetalen. Ze willen wel maar dan toch met de nodige mitsen en maren ……. En willen de overige 18 eurolanden dat wel op dit moment? De regeringsleiders namen de handschoen deze week in Brussel niet op, zij schoven het probleem door naar de eurogroep. Dat was voor mij uiterst teleurstellend.

De landen van de G20 blijven somber over de ontwikkeling van de internationale economie. Dat blijkt uit het ontwerp voor de slotverklaring van de bijeenkomst van de ministers van Financiën van de groep van 's werelds belangrijkste economieën. In de verklaring merken de ministers op dat de economische groei onevenwichtig blijft, terwijl de internationale handel maar langzaam groeit. De groep van twintig toonaangevende economieën belooft actie te ondernemen om een permanente economische stagnatie te voorkomen. Daarbij biedt de stevige daling van de olieprijs mogelijk enig soelaas. Griekenland wordt in de verklaring niet genoemd. De onzekere toekomst van het land speelde volgens de betrokkenen echter een grote rol bij de bijeenkomsten in Istanbul. Naast de directe dreiging van het Griekse schuldendrama was er veel aandacht voor het uiteenlopende monetaire beleid in de Verenigde Staten enerzijds en de eurozone en Japan aan de andere kant. De Amerikaanse Federal Reserve heeft zijn stimuleringsmaatregelen vorig jaar afgebouwd en overweegt binnenkort de rente te verhogen. De Europese Centrale Bank en de Bank of Japan voeren de strijd tegen de lage inflatie en de zwakke economische groei voorlopig alleen maar verder op. Dat heeft er onder meer voor gezorgd dat de dollar de afgelopen tijd flink is aangesterkt ten opzicht van de euro en de yen. Dat schaadt de concurrentiepositie van de VS, omdat Amerikaanse producten minder aantrekkelijk worden op markten waar in andere valuta dan de dollar wordt afgerekend. De Amerikaanse minister Jack Lew riep landen in dat verband op hun munt niet in te zetten als strijdmiddel om de export te stimuleren. In tegenstelling tot veel economen, onder meer de OESO, meent Moody’s dat de gehalveerde olieprijzen geen positieve bijdrage zullen leveren aan de wereldwijde economische groei in de komende twee jaar. De beleggingstak van het ratingbureau stelt dat de impuls voor de VS verloren gaat door de nadelen voor Europa en China. Moody’s verwacht dat Amerikaanse consumenten en bedrijven dankzij de lage olieprijzen meer zullen uitgeven. Door de hoge werkloosheid, niet of nauwelijks inflatie en politieke onzekerheid heeft Europa volgens het ratingbureau echter geen profijt. Ze meent dat dit slechte economische klimaat consumenten ervan weerhoudt meer uit te geven omdat olie nu goedkoop is. De lage olieprijzen zullen volgens Moody’s ook niets doen om de economische groeivertraging in China een halt toe te roepen. De positieve effecten hiervan worden namelijk teniet gedaan door de hogere energiebelastingen en door de overheid gereguleerde prijzen in diverse sectoren.

De ECB gaat ervan uit dat door monetair te gaan financieren de banken het bedrijfsleven kredieten kunnen gaan geven voor investeringen. De Bank voor Internationale Betalingen (BIB) ook wel genoemd de bank der centrale banken, waarvan Nout Wellink voorzitter is geweest, heeft onderzoek gedaan naar de mate waarin banken bereid zijn in sectoren te investeren in bedrijven die een bijdrage leveren aan de groei van de productiviteit. Het resultaat is uiterst teleurstellend. Nieuwe bedrijven komen nauwelijks in aanmerking voor kredieten, omdat, stellen de banken, er onvoldoende zekerheid is dat ze rente en aflossing kunnen terugbetalen. De banken spelen op 'zeker' en lenen veel liever geld uit aan bedrijven die veel onderpand kunnen aanbieden, waardoor de banken weinig risico lopen. Bij startende ondernemingen zijn de vooruitzichten onzekerder en wordt er weinig 'zekerheid' aangeboden. Dat maakt de banken kopschuw. Er zijn nog andere aspecten die de groei afremmen. Banken zijn ook terughoudender voor bedrijven met een grote productiviteit. Dat kan zijn omdat er de laatste jaren zware ingrepen hebben plaatsgevonden dan wel zijn aangekondigd in personeelsbestanden. Maar het kan ook zijn dat bedrijven die nu draaien op mensen, straks zullen gaan robotiseren. Dan worden mensen overbodig. In de studie van het BIB wordt ook nog genoemd de aantrekkingskracht van geschoold personeel door de financiële sector, door de toegekende bonussen. Een andere tegenvaller vanuit een heel andere hoeh is de stelling van het CPB dat het verlagen van de belastingtarieven er niet toe leidt dat er meer wordt gewerkt als het kabinet een belastingherziening gaat doorvoeren. Het kabinet heeft daarbij twee belangrijke doelen: het vereenvoudigen van het fiscale stelsel en het verhogen van de werkgelegenheid. Volgens het CPB is er tussen die doelen een "spanning". Financiële prikkels hebben wel effect op de keus om te solliciteren, maar niet op de keus om meer uren te werken. Wat volgens het CPB wel zou werken, is beleid dat het financiële verschil tussen wel of niet werken vergroot, zoals verlaging van het kindgebonden budget.

Oekraïne

Het afgelopen weekend spraken de presidenten van Frankrijk, Oekraïne en Rusland en de bondskanselier van Duitsland af aankomende woensdag bij elkaar te komen in Minsk, de hoofdstad van Wit Rusland, om verder te praten over een oplossing voor Oost-Oekraïne. Uitgangspunt is de wapenstilstand, die in september vorig jaar werd afgesloten, maar niet werd nageleefd. De kans dat de onderhandelingen iets opleveren is klein. Op de achtergrond spelen een aantal uitspraken dreigende taal uit voor een vredesproces. Merkel mag zich dan wel op de Veiligheidsconferentie in München in duidelijke taal hebben verzet tegen een nieuwe oorlog in Europa, aangezien ze verwacht dat militair ingrijpen niet tot vrede zal leiden, de NAVO en de VS spreken een heel andere taal. Dit ondanks dat Oekraïne geen lid is van de NAVO. De Amerikanen zouden eventueel bereid zijn militair materieel te gaan leveren dat het Oekraïense leger kan gaan inzetten tegen de oprukkende separatisten. Het is mistig wie in de Europese Unie de regie in dit dossier voert. Merkel en Hollande zetten zich in om Rusland mee te krijgen in een staakt-het-vuren, terwijl in Brussel de Raad van Europese ministers van Buitenlandse Zaken deze week bijeen kwamen om te spreken over nieuwe sancties tegen Rusland. Volgens de verwachtingen wordt de zwarte lijst uitgebreid. Bert Koenders zei voor de aanvang van deze bijeenkomst dat het niet zo slim zou zijn als er nu al een besluit zou worden genomen om de sancties uit te breiden. En dan zegt hij erachter dat er wel een voorgenomen besluit kan worden genomen dat later kan worden uitgevoerd. Daarbij komt dat er nog een vergadering staat gepland voor nieuwe economische sancties tegen Rusland. Als je de missie van Merkel en Hollande wil laten mislukken dan is dit de meest ideale strategie. Dreig3en met nieuwe sancties als je ons niet meewerkt. De reactie van het Kremlin was voorspelbaar. Merkel en Hollande krijgen de wind van voren, als dat maar niet tot een storm leidt. Ruzie gaan maken met de Russen was al nooit zo verstandig (Hitler wist daar alles van) en dat is nog altijd zo. Het is als een schaakspel en als je geen 5 zetten vooruit kunt denken, word je de loozer. Het is het zoveelste falen van beleid van heel gematigde politici. Gematigd in de zin van met 'beperkte vermogens'. Merkel heeft een korte trip gemaakt naar de VS en Canada om support te krijgen voor haar vredesmissie (met Hollande) in Oekraïne. Dat is gelukt, zowel bij Obama als bij Harper, maar met mitsen: beide Noord-Amerikaanse regeringsleiders houden hun handen vrij om wapens te gaan leveren aan Oekraïne. Ja, zegt Obama erbij 'niet om de Russen daarmee aan te vallen, maar voor de verdediging van het Oekraïense leger'. Ook de Canadezen staan achter Merkel maar met mitsen. Beiden willen Merkel niet voor de voeten lopen, want stel dat ze Poetin over de drempel kunnen praten. Je weet het nooit met de Russen. Wat hebben Merkel en Hollande in hun achterzak voor Poetin, waarmee ze hem kunnen paaien? Intrekking van de politieke en financieel/economische sancties? Een statuut voor Oost-Oekraïne en de Krim? De andere zijde van de medaille is ook niet aantrekkelijk: opnieuw een oorlog in Europa. Daar zit echt niemand op te wachten. Ik hoop op besluitvorming van verstandige mensen: voor vrede wel te verstaan. Onderhandelen is een kwestie van geven en nemen en alle partijen moeten het gevoel krijgen dat ze een goed resultaat hebben geboekt. Dat vereist stuurmanskunst en zeker met Oost-Europese volkeren. Bij de talkshow van Jinek waren te gast Rusland correspondent Pieter Waterdrinker en media-ondernemer Derk Sauer. Zij vertelden aan de vooravond van het vredesoverleg in Minsk over de gril en wil én over de geestestoestand van de Russische leider Vladimir Poetin. Maar zij kwamen beiden ook met de uitspraak dat, om de vrede te bewaren, het Westen zal moeten toestaan dat de Krim en Oost-Oekraïne, moeten kunnen kiezen met een hechte samenwerking met de Russen. Na 14 uur is er overstemming bereikt met alle betrokken partijen. Poetin kwam als eerste, donderdagmorgen, daarmee naar buiten, Hollande bevestigde dat.

1. Een onmiddellijk en volledig staakt-het-vuren, dat zaterdagavond om 23.00 uur (Nederlandse tijd) ingaat.
2. Terugtrekking van alle zware wapens van zowel het Oekraïense leger als de pro-Russische separatisten. Er komt een bufferzone van zeker 50 kilometer voor artilleriesystemen van 100 millimeter of meer, van 70 kilometer voor meervoudige raketsystemen en van 140 kilometer voor de zwaarste raketsystemen, zoals de Tornado's.
3. Een effectief toezicht op het staakt-het-vuren en de terugtrekking van zware wapens. De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) voert dat vanaf de eerste dag van het bestand uit.
4. Vanaf de eerste dag dat de zware wapens worden teruggetrokken, begint een dialoog over het houden van lokale verkiezingen. Voor speciale delen van Donetsk en Loehansk geldt de Oekraïense wet voor tijdelijk zelfbestuur.
5. Mensen die betrokken waren bij 'gebeurtenissen' in Donetsk en Loehansk, worden niet vervolgd. Ze hebben recht op amnestie.
6. Alle gijzelaars en mensen die in strijd met de wet zijn opgepakt, worden vrijgelaten.
7. Armen en andere behoeftigen hebben veilig toegang tot humanitaire hulp. Die hulp wordt onder internationaal toezicht veilig opgeslagen en verdeeld.
8. Volledig herstel van de sociale en economische banden met de regio's waar is gevochten. Het gaat hier onder meer om de uitbetaling van pensioenen. De Oekraïense banken zullen hun diensten in die regio's hervatten.
9. De Oekraïense regering krijgt de controle terug over de grenzen in het conflictgebied. Dat begint op de eerste dag na de lokale verkiezingen. Eind dit jaar moet daarover een regeling zijn getroffen.
10. De terugtrekking van alle buitenlandse gewapende eenheden, wapens en huursoldaten van het Oekraïense grondgebied. De OVSE houdt hier toezicht op.
11. Hervorming van de grondwet van Oekraïne. Eind dit jaar moet een nieuwe grondwet van het land aanvaard zijn. Een belangrijk element daarin is de decentralisatie van het land en de invoering van wetten die de speciale status van de regio's Donetsk en Loehansk garanderen.

Minsk 2: gaat lukken? Daarover hoor ik wel wisselende reacties. De meest positieve is dat de overeenkomst een kans moet krijgen, alhoewel Merkel zelf terughoudend was over het bereikte resultaat. Er zijn vijf partijen bij deze overeenkomst betrokken: separatisten, Kiev, Rusland, de EU en de VS, die allemaal andere doeleinden nastreven. De voorzet van Merkel is dapper, maar over het eindresultaat zal ze ontevreden zijn. Net als tijdens de opstart van de Muntunie binnen de EU, is ook hier niet geregeld wie toezicht uitoefent op de naleving van de besluitvorming. We weten nu hoe groot de ellende binnen de eurozone is door het niet-uitvoeren van controlemaatregelen. Ik heb daar al eens over geschreven dat 8 jaar lang de Noord-Europese eurolanden bezig waren zoveel mogelijk geld te verdienen aan de Zuid-Europese eurolanden. En de Zuid-Europese landen profiteerden zo optimaal mogelijk van de gulheid van de Noord-Europese eurolanden. En niemand lette op de banken, die zich volpropten met leningen aan de Zuid-Europese landen, die geen geld hadden om de rekeningen van de importen te betalen. Nu in Minsk de controle-functies niet zijn ingevuld gaan alle partners hun eigen invulling geven aan hetgeen er contractueel is vastgelegd. Daarbij komt dat geen nieuwe grenzen voor de separatisten en Oekraïne zijn getrokken. Dat zal het vredesproces niet positief ondersteunen. Met andere woorden: dat gaat heibel geven. Daardoor wordt Minsk2, binnen de korst mogelijke termijn opgeblazen. Ook in dit dossier schoven de EU-regeringsleiders de vraag over de aan Rusland opgelegde sancties door naar de ministers van Buitenlandse Zaken: sancties intrekken, sancties handhaven, sancties verder uitbreiden. Ik ervaar dat als een zwaktebod. Bij het afsluiten van dit blog was bekend dat het staakt-het-vuren, dat zaterdagavond om 23:00 uur Nederlandse tijd, inging in het oosten van Oekraïne op de meeste plekken blijkt te worden nageleefd. Het Oekraïense leger en de pro-Russische rebellen beschuldigen elkaar er wel van dat het bestand op een paar plaatsen is geschonden. Volgens een rebellenleider nam het Oekraïense leger de separatisten onder vuur bij de plaatsen Debaltseve en Horlivka. De nationale veiligheidsraad van Oekraïne meldde juist dat de wapenstilstand in de eerste negentig minuten werd geschonden door de rebellen. Er zijn geen grote gevechten gemeld in Oost-Oekraïne sinds de wapenstilstand van kracht werd. Het Oekraïense leger meldde zondagochtend dat sinds het begin van het bestand zeker tien keer posities van het leger door rebellen onder vuur zijn genomen. Dat gebeurde vooral bij de plaats Debaltseve waar tot op het laatste moment nog heftig werd gevochten. Maar het leger verklaarde ook dat het staakt-het-vuren „over het algemeen” wordt nageleefd en dat er niet op grote schaal aanvallen zijn. Er kwam ook nog naar buiten dat de Oekraïense president Petro Porosjenko vanmorgen telefonisch overleg heeft gevoerd met Obama.

Kort Nieuws

Hackers hebben maandenlang tientallen miljoenen euro's weggesluisd van meer dan honderd banken in vooral de Verenigde Staten, Japan, Rusland maar ook Nederland. Ze hadden zogenoemde malware geïnstalleerd waarmee ze in de computers van de geldinstellingen konden kijken die werden gebruikt voor internationaal betalingsverkeer. Het internetbeveiligingsbedrijf Kaspersky Lab ontdekte de computerinbraak, aldus The New York Times van zondag. De krant kreeg inzage in het rapport van het beveiligingsbedrijf dat morgen wordt gepubliceerd. Volgens Kaspersky gingen de hackers aan de haal met omgerekend bijna €265 mln maar volgens het bedrijf kan het ook drie keer zoveel zijn. Daarmee zou het een van de grootste bankroven ooit zijn. Het is nog niet bekend om welke banken het gaat. Kaspersky Lab kwam de inbraak op het spoor toen het te hulp werd geroepen in Oekraïne. Daar begon eind 2013 in Kiev een automaat „spontaan” geld uit te spuwen. Uit onderzoek bleek daarna dat er een veel groter probleem was. Bij de hackers zou het gaan om personen uit China, Rusland en Europese landen. Volgens de onderzoekers wisten de inbrekers via de per mail verstuurde malware te achterhalen hoe de banken hun internationale betalingsverkeer deden. Ze deden daarna net of ze bankemployees waren en maakten miljoenen euro's over naar onder andere tijdelijke rekeningen in andere landen.

De bouw van nieuwe huizen komt maar niet van de grond. Dat komt omdat banken de geldkraan voor projectontwikkelaars dicht hebben gedraaid. Dat zegt de branchevereniging NVB, een vereniging voor ontwikkelaars & bouwondernemers, op basis van een onderzoek onder haar leden. „Banken maken projectontwikkelaars kapot”, wordt gesteld. De ontwikkelaars haken aan bij een nog lopend onderzoek van financiële waakhond AFM naar de afdelingen ’bijzonder beheer’ van banken. De NVB schat dat meer dan de helft van alle projectontwikkelaars inmiddels op ’de pijnbank’ van de afdeling bijzonder beheer ligt. Dat betekent dat de geldkraan om nieuwe projecten te financieren dichtgaat. Of de exploitatie van de ontwikkelaar nu gezond is of niet, eerst moeten lopende kredieten tot op de laatste euro worden afgelost, zegt NVB-directeur Rietdijk. Grootbanken als ING, Rabobank en ABN Amro proberen sinds de kredietcrisis hun risico’s bij financieringen te beperken, waarvoor ik begrip kan opbrengen.

Bij Blokker verdwijnen 440 van de 7200 arbeidsplaatsen. Dat valt me nog reuze mee want dat is slechts 6,3% van het totale personeelsbestand. De 500 eigen vestigingen worden heringericht. De 100 franchisers vallen hierbuiten. Het winkelbedrijf is onderdeel van Blokker Holding, waaronder ook ketens als Marskramer, Leen Bakker en Bart Smit vallen.

>100.000 rekeningen van de Zwitserse tak van de Engelse Bank The Hongkong and Shanghai Banking Corporation, (HSBC), een financiële dienstverlener, uit de periode 2008 zijn door journalisten van de ICIJ in het kader van de Swiss-Leaks, onderzocht. Daarbij werd belastingontduiking en het verbergen van bezit en onderdak bieden aan crimineel geld, aangetroffen. Het Zwitserse kantoor van deze bank zou haar klanten jarenlang hebben geholpen met allerlei duistere praktijken, niet alleen werd belastingontduiking door de vingers gezien, maar ook nadrukkelijk onder de aandacht van klanten gebracht. Veel topsporters, politici en andere beroemdheden blijken een rekening bij HSBC te hebben. Voorbeelden daarvan zijn autocoureur Michael Schumacher, zangers Phil Collins en David Bowie en acteur John Malkovich. Maar ook koning Mohammed VI van Marokko en koning Abdullah II van Jordanië. Onder de klanten van deze vestiging zitten overigens ook rijkaards van bedenkelijk allooi. Zo opende de bank zonder morren rekeningen voor drugsdealers, corrupte politici en voortvluchtige criminelen. Tot die laatste groep behoort bijvoorbeeld een veroordeelde Libisch-Belgische handelaar in bloeddiamanten. Zij konden allen bij HSBC hun geld veilig stallen. De bank stelde zich destijds op het standpunt dat klanten zelf verantwoordelijk waren voor het betalen van belastingen, zeggen ze nu ter verdediging van hun positie.

DNB heeft van de ECB opdracht gekregen om voor september 2016 voor €48 mrd aan Nederlandse staatsobligaties van banken op te kopen. Het zou heel goed kunnen dat DNB het opgekochte papier tot de expiratiedatum in portefeuille houdt en dan a pari afrekent. Mocht de waarde van de waardepapieren dalen onder de aankoopprijs dan zal de centrale bank, die verliezen niet tot uitdrukking brengen bij de bepaling van het resultaat. Er zijn twee aspecten die een rol kunnen spelen voor de banken om actief mee te werken aan het opkoopprogramma van de ECB. Staatsobligaties worden door banken aangehouden als dekking voor lopende verplichtingen. Banken moeten zeker weten dat er vanuit de markt vraag is naar kredieten voor investeringen omdat de opbrengst van verkochte staatsobligaties op de rekening van die bank bij DNB wordt gestort, waarover een boeterente moet worden betaald van, momenteel, 0,2%. Door de verwachte koersstijging van deze obligaties kunnen de banken grote winsten realiseren door ze te verkopen. In feite zijn centrale banken vreemde entiteiten in de financiële wereld. Centrale banken, waaronder dus ook de ECB en DNB, hoeven niet te beschikken over een positief eigen vermogen. Als ze transacties uitvoeren die grote verliezen opleveren hoeven ze, op papier, zich geen zorgen te maken over het voortbestaan. Voor de juiste informatie: DNB heeft een positief eigen vermogen van €8 mrd. Maar dat betekent niet dat een centrale bank die in de problemen komt kan blijven vertrouwen op de financiële markten, het bedrijfsleven en de burgers. Ik heb al meerdere keren aandacht gevraagd voor de positie van de euro. Wat is een munt nog waard en hoe groot is het vertrouwen van de markten dat ertoe heeft geleid dat de rente vrijwel 0% is dan wel dat er sprake is van een negatieve rente. Wat bezielt investeerders, banken en institutionele beleggers om te beleggen in de euro in een periode dat dat het geen rendement oplevert, soms zelfs geld moet worden toebetaald. Dit schrijf ik op een moment dat de ECB voornemens is de komende 18 maanden nog eens €1100 mrd geld te scheppen. En blijft iedereen zijn vertrouwen dan uitspreken in deze munt? Daarbij komt een tweede onzekerheid en dat is het gemis aan een blauwdruk met een visie op de toekomst in zijn algemeenheid en specifiek voor Europa.

Over rente gesproken. De Nederlandse overheid heeft €2,3 mrd geleend voor vijf jaar, tegen gemiddeld 0,01%. De verwaarloosbare rente over de lening was daarbij aanzienlijk lager dan bij de vorige, vergelijkbare veilingen. De gemiddelde rente op de lening tot januari 2020 kwam uit op 0,01%. Bij de vorige veiling, in september, moest nog een rente van 0,4% worden geboden om vijfjarige obligaties te slijten. In mei en april kwam het rendement op vergelijkbare leningen uit op 0,6% en 0,8%. In het TV-programma Kassa kwam de vraag aan de orde hoe lang de verrekenrente, thans 1,4%, voor het kopen van een pensioenuitkering nog zo laag blijft. De 10-jaarsrente bedraagt thans 0,413%. Zal de huidige rente nog vijf jaar zo laag blijven, kwam aan de orde. Daar kwam een mistig antwoord op, zo van 'ik kan niet in een glazen bol kijken'. Dat kan ik ook niet, maar als het rentebeleid van de ECB niet, vrijwillig dan wel gedwongen, omhoog gaat is de euro allang een 'gevallen valuta'. Nog 60 maanden bij dit beleid ervan uitgaan dat de markten, het bedrijfsleven, de banken en de burgers 'in het vertrouwen voor de euro' blijven geloven, daar ga ik niet vanuit. Ik wil dat standpunt in ieder geval niet verdedigen.

De detailhandelsverkopen in de Verenigde Staten zijn in januari met 0,8% gedaald in vergelijking met een maand eerder.

Het gemiddelde prijspeil in Nederland is in januari op jaarbasis vlak gebleven, zegt het CBS. De inflatie van 0% is de laagste in 27 jaar tijd. Het is een vreemde zaak maar het inflatiecijfer wordt in ons land becijferd op basis van twee rekenmodellen. Die van het CBS en van Eurostat. Ik verwacht dat de inflatie in Nederland, volgens de Europese regels, negatiever zal zijn dan van onze eigen rekenmeesters. Ik reken op een verschil van -0,3 tot -0,5%. In december 1987 was voor het laatst sprake van een negatieve inflatie, doordat destijds de gasprijzen flink daalden. In december vorig jaar werd het leven nog gemiddeld 0,7% duurder. De inflatie in Duitsland is in januari gezakt naar min 0,4% op jaarbasis. In december kwam de Duitse inflatie uit op 0,2%. Op maandbasis gingen de consumentenprijzen in Duitsland vorige maand met een herziene 1,1% omlaag. Ook over de economische groei kwamen deze week cijfers naar buiten. De groei in het 4e kwartaal van 2014 bedroeg 0,3%. In heel 2014 scoorde de eurozone 0,9%, in Nederland was dat 0,8%,. Estland scoorde 1,1%, Duitsland en Spanje deden het in het laatste kwartaal ook goed met een groei van 0,7%, Portugal 0,5%, Frankrijk 0,1% Italië 0% en de Grieken -0,2%.

Kredietbeoordelaar Fitch heeft Oostenrijk deze week de hoogst mogelijke kredietstatus afgenomen. De staatsleningen van het euroland dragen voortaan het keurmerk AA+ in plaats van AAA, met een stabiel vooruitzicht. Volgens Fitch loopt de Oostenrijkse staatsschuld hoger op dan eerder werd gedacht, en duurt het langer voor het schuldniveau is gedaald tot het niveau dat hoort bij 'triple-A'. Dat beperkt de capaciteit om schokken op te vangen aanzienlijk, meent de kredietbeoordelaar. In de eurolanden hebben nu alleen nog Duitsland, Nederland, Luxemburg en Finland de triple A status.

Een peiling van Een Vandaag geeft aan dat de coalitiepartijen in de Eerste Kamer en de zogenoemde 'constructieve oppositie' (D66, ChristenUnie, SGP) geen meerderheid halen in de Statenverkiezingen op 18 maart. De coalitiepartijen VVD en PvdA en de constructieven zouden samen 34 zetels krijgen, vier te weinig voor een meerderheid. De VVD eindigt in deze peiling op 11 zetels in de Senaat, de PvdA op 6. Ze verliezen samen dertien zetels. Nu bezetten deze partijen respectievelijk nog 16 en 14 zetels. D66, ChristenUnie en SGP, die de coalitiepartijen nu steunen in de Eerste Kamer, winnen elk ten opzichte van 2011. D66 eindigt op 11 zetels (+6), ChristenUnie op 4 (+2) en de SGP op 2 (+1). De grootste partij in de peiling is de PVV. Die partij staat op 12 zetels (+2). De SP volgt, net als de VVD en D66, met 11 zetels (+3), en het CDA staat op 10 (-1). GroenLinks en de Partij voor de Dieren halen volgens de peiling elk 2 zetels, 50PLUS eindigt op 3, en de provinciale partijen halen 1 zetel in de Senaat. Aangetekend moet worden dat kiezers van PVV en SP minder bereid zijn om naar de stembus te gaan voor de Provinciale Staten. Rutte heeft bij de start van de VVD-campagne uitgesproken dat deze Provinciale Statenverkiezingen een test zijn voor het gevoerde beleid van de VVD en PvdA, met steun van de drie gedoogpartijen in de Eerste Kamer.

Slotstand indices 13 februari 2015/week 7: AEX 464,90; BEL 20 3.575,54; CAC 40 4.759,36; DAX 30 10.963,40; FTSE 100 6.873,52; SMI 8.651,98; RTS (Rusland) 914,05; DJIA 18.019,35; NY-Nasdaq 100 4.384,028; Nikkei 17913,36; Hang Sen 24674,94; All Ords 5835,50; €/$ 1,1386; goud $1.227,90; dat is €34.645,80 per kg, 3 maands Euribor 0,048%, 10 jarig Staat 0,413%.

 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , . Bookmark de permalink.