UPDATE14012017/359 We zijn zover: de wereldorde begint te verschuiven 

Hoe kon Donald Trump de President-verkiezingen winnen? Hoe slaagde hij erin Barack Obama op een zijspoor te manoeuvreren. Wat gaat er gebeuren met het levenswerk van de Obama Administration? Wat staat ons te wachten na de Brexit, Trump in het Witte Huis, de relatie van Trump met Poetin, de opkomst van het populisme in Europa en …… last but not least de ontwikkelingen in Turkije en de machtspositie van Erdogan. En niet te vergeten de toekomst van ons klimaat. Allemaal vragen, geen antwoorden.

Zeldzaam zijn de momenten dat de wereld collectief verliefd raakt op iemand omdat hij de belofte in zich draagt van een nieuwe tijd. Kennedy, Mandela en Obama deden even de verbeelding regeren. De aanbidding was bijna mystiek. Obama’s verschijning bracht mensen zo in vervoering dat de vrees ontstond dat deze droom abrupt door geweld weer zou worden beëindigd, zoals bij Kennedy. Zover kwam het niet: Obama heeft het einde van zijn presidentschap gehaald. Ongedeerd. Maar niet ongeschonden. De golf aan enthousiasme die hem ooit optilde naar het allerhoogste niveau heeft hem met een harde smak teruggeworpen. Niet iedereen had dat direct in de gaten in die bewogen verkiezingsnacht van 8 november vorig jaar. Alle aandacht ging uit naar de ‘onmogelijke’ triomf van Donald Trump en het drama voor Hillary Clinton. Pas later drong door dat er een stille verliezer was: Barack Obama. De president mag dan nog steeds het leven hebben, voor zijn levenswerk moet worden gevreesd. Trump’s overwinning kan er een worden met terugwerkende kracht. Waar leidt de schuivende wereldorde ons naar toe? Zijn onze politieke leiders (in Europa) nog in de positie een bijdrage aan dat proces te leveren? 

Wat heeft het monetaire beleid van de ECB voor gevolgen voor de ‘oude dag’? De pensioenfondsen krabbelen een klein beetje uit het financiële dal, maar de reserves blijven klein. Vrijwel geen enkel fonds kan de pensioenen dit jaar aanpassen aan de stijgende prijzen. De dekkingsgraden van de pensioenfondsen over 2016 zijn onvoldoende om zo’n aanpassing aan het prijspeil (de indexatie) te betalen. Gaston Hendriks, financieel planner van het bureau KapitaalMeester, vindt het ook hoognodig tijd dat iedereen gaat nadenken over zijn oude dag. Want het uitblijven van de indexatie heeft grote gevolgen; niet alleen voor gepensioneerden. Het uitblijven van de indexatie treft jonge deelnemers van de pensioenfondsen zo mogelijk nog harder, rekent Gaston Hendriks voor. „Als er geen indexatie komt, worden álle pensioentoezeggingen gelijk gehouden. Dat geldt voor de pensioenen die nu worden uitgekeerd, maar ook voor de pensioenen die jongeren opbouwen voor de toekomst. Stel dat er een inflatie is van 2% en de indexatie blijft tien jaar uit, dan is het opgebouwde pensioen in de toekomst 20% minder waard.” Hendriks, uitgeroepen tot Financieel Planner van het Jaar, ziet vooral bij jongeren grote gaten in de pensioenopbouw ontstaan. „Ach, het lijkt op korte termijn allemaal wel mee te vallen. Een procentje minder omdat indexatie wegblijft en ach, de prijzen gaan toch niet zo hard omhoog. Maar op de lange termijn werkt het wél hard door. En vergeet niet: een inflatie van 2% is over een langere periode heel normaal. Als indexatie dan al zes jaar achterwege blijft, is de de waarde van het pensioen veel minder.” De pensioenfondsen hebben het slecht gedaan in de afgelopen jaren. De zeer lage rente en de matige rendementen op de beurzen hebben de fondsen in het rood geduwd. De dekkingsgraden liggen bij vrijwel alle fondsen onder de grens die volgens De Nederlandsche Bank veilig is. De dekkingsgraad geeft aan hoeveel geld er is ten opzichte van de toegezegde pensioenen zowel aan gepensioneerden als aan werkenden. Bij een dekkingsgraad van 100% is er precies voldoende geld in kas om de pensioenen te betalen. Veel grote fondsen zitten op dit moment beneden de 100%. De Nederlandsche Bank eist dat de fondsen ten minste een reserve hebben van zo’n 5% om de eerste klappen op te vangen. Voordat een fonds de pensioenen mag indexeren, moet de dekkingsgraad zo rond de 120% liggen. De fondsen die een dergelijke gezonde balans hebben, zijn zeldzaam. De problemen in de sector zijn een belangrijke stimulans voor de fondsen om samen te gaan. Dat moet de kosten omlaag brengen. Het aantal pensioenfondsen daalt daarom razendsnel.

Moet onderstaand bericht van de Duitse vermogensadviseur Günter Hannich worden gelabeld als ‘fake news? 2017 kann ungemütlich werden. Das sage ich schon seit geraumer Zeit. Doch jetzt tauchen auch immer mehr andere Prognosen auf zum Jahresverlauf, die nachdenklich stimmen. So hat jetzt der erfahrene Finanzexperte Mohamed El-Erian in einem Gastbeitrag der „Frankfurter Allgemeinen Sonntagszeitung“ seine Prognose für 2017 abgegeben. Er war bis 2014 Chef der Fondsgesellschaft PIMCO, die vor allen Dingen im globalen Anleihehandel aktiv ist und hier an vorderster Front zu finden ist. El-Erian schaut wenig optimistisch in die Zukunft, denn seiner Meinung nach stehen wir vor großen Umwälzungen die viele Lebensbereiche erreichen werden. So sagt El-Erian: „Je länger diese Gesamtsituation andauert, desto größer ist das Risiko, dass die wirtschaftlichen Defizite und das politische Ungleichgewicht die Finanzstabilität bedrohen und außerdem noch etwas viel Schlimmeres anrichten: Sie bedrohen unseren Lebensstandard von morgen.“ Warum gerade 2017 so gefährlich ist, erklärt El-Erian auch: „In nicht vielen Regionen ist die Arbeitslosigkeit alarmierend hoch, die Produktivität stagniert und Unternehmen verhalten sich zögerlich bei geschäftlichen Investitionen.“ Bei diesen Voraussetzungen ist es für ihn ein Rätsel, warum so viele Wirtschaftsexperten positiv ins aktuelle Jahr blicken. Vor allem überrascht ihn das große Selbstbewusstsein der Experten bei den aktuellen Prognosen. Immerhin haben viele dieser Experten in vergangenen Jahren bei den eigenen Prognosen komplett danebengelegen. Dazu erklärt El-Erian: „Woher die Experten ihre Ruhe nehmen, bleibt darum ein Rätsel. Denn es besteht ein fundamentales Problem: Die Spannungen, die wir überall auf der Welt sehen, werden durch ein zu niedriges Wirtschaftswachstum noch verstärkt.“ Und genau das ist der Knackpunkt im laufenden Jahr. Das Wirtschaftswachstum wird weltweit zwar positiv sein – aber nicht mehr ausreichen, um eine positive Konjunkturstimmung zu schaffen. Für El-Erian steht daher fest: Die Welt steht am Scheideweg. Genauso sieht Hannich das auch. So lange die Gefahr von Negativzinsen oder politischen Unruhen nicht gebannt ist, bleibt die Lage in vielen Teilen der Welt angespannt. Da die Notenbanken aber beispielsweise wenig an der Politik ändern werden, steuern wir fast unweigerlich auf die Klippe zu. Für er ist es nur noch eine Frage der Zeit bis wir an den Rand der Klippe gelangen und dann abstürzen. Liegen Wirtschaftsexperten nicht oft falsch…… und sind Sie jetzt nicht viel zu optimistisch?

De nieuwe Amerikaanse president Donald Trump meed het World Economic Forum in het Zwitserse Davos, evenals Angela Merkel en Vladimir Poetin. Trump vindt deze jaarlijkse bijeenkomst van de machtigen der aarde niet passen bij zijn recente verkiezingscampagne waarin hij opkwam voor de gewone Amerikaan. Die zouden hem daarbij niet serieus genomen hebben. Trump stuurde ook geen enkele vertegenwoordiger naar Davos. Hij is van mening dat de nadelen voor werknemers van de globalisering van de economie moeten worden bestreden, terwijl de voordelen ervan vaak worden bejubeld bij het World Economic Forum. Traditioneel klinkt bij de bijeenkomst de kritiek dat de verzamelde elite in Davos grote veranderingen, zoals de bankencrisis en de weerstand tegen globalisering, telkens te laat heeft zien aankomen. „De conventionele wijsheid van Davos zit er altijd naast,” volgens Harvard-hoogleraar economie Kenneth Rogoff tegen persbureau Bloomberg. „Het maakt niet uit hoe onwaarschijnlijk het klinkt: het meest waarschijnlijke scenario is altijd precies het tegenovergestelde van wat de consensus is in Davos.” Rogoff begon zich zorgen te maken over de kansen van Donald Trump toen in Davos 2016 de heersende opinie gold dat het onmogelijk was dat Trump de verkiezingen zouden winnen. Het beruchte gebrek aan transparantie helpt niet echt mee om hard te kunnen maken wat Davos nou precies bijdraagt aan het oplossen van wereldproblemen. En of het meer is dan „een verzameling ego’s in een orgie van vleierij” zoals Boris Johnson, de huidige Britse minister van Buitenlandse Zaken het in 2013 noemde. Maar hoe ziet de realiteit eruit wat betreft het verschil tussen arm en rijk: acht miljardairs zijn even rijk als 3,6 miljard armen. Problematisch is het groeiende protectionisme, waarvan het bedrijfsleven nu al last begint te krijgen bijvoorbeeld „door extra regulering in Oost-Europa”. Ook dat oprukkende protectionisme staat prominent op het programma. De Chinese president Xi Jingping en de huidige Amerikaanse vice-president Joe Biden waren wel van de partij in Davos. Ook de Britse premier Theresa May en de Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma werden er verwacht. Nederland werd vertegenwoordigd door Koningin Maxima, premier Mark Rutte en de ministers Dijsselbloem (Financiën), Lilianne Ploumen (Buitenlandse Handel), Jeanine Hennis (Defensie) en Edith Schippers (Volksgezondheid). De circa 3000 deelnemers aan het World Economic Forum discussieerden niet alleen over politiek en economie. Sommigen maakten ook van de gelegenheid gebruik om te skiën in de fraaie bergen rond Davos, gedurende de 4-daagse meeting. Als hoofdthema werd dit jaar genoemd de keerzijde van globalisering en hoe bestuurders om moeten gaan met de noden van achterblijvers. Ook de opkomst van het populisme door de boosheid van het electoraat en de verkiezingsoverwinning van Donald Trump liet de groten der aarde niet onberoerd. Dit alles onder de noemer ‘responsief en verantwoordelijk leiderschap’. Wat zijn de prioriteiten in 2017 volgens WEF-oprichter Klaus Schwab?

  1. De ‘Vierde Industriële Revolutie’: inspelen op alle grote technologische veranderingen;
  2. 2. Bedrijven moeten samen met overheden een ‘multi-stakeholder’-systeem opbouwen om de gevolgen van globalisering beter over mensen en landen te verdelen;
  3. 3. Versnelling van de economische groei;
  4. 4. Het vrijemarktkapitalisme op zo’n manier hervormen dat het meer gericht wordt op langetermijndoelen;
  5. 5. De crisis in identiteitsvorming van burgers oplossen, en het vertrouwen in instituties herstellen.

Dat deze beweging ooit zou gaan plaatsvinden wisten we: ik heb daarover al langere tijd geschreven. Maar op deze wijze en op dit moment is een grote verrassing. Dat Obama via de achterdeur het Witte Huis zou vertrekken, daar rekende niemand op 8 november 2016 op, net zomin als dat Hilary Clinton niet de eerste vrouwelijke president van de VS zou worden. Wat helemaal niemand verwachtte gebeurde: de lozer Trump won de verkiezingen. En Donald Trump nam gelijk de regie in handen: hij wachtte geen 74 dagen maar ging vanaf het eerste moment de leiding in handen. Hij zette een trend: die van de twitterende wereldleider. Uit de schemer doemen drie nieuwe wereldleiders op: Trump, May en Xi gevolgd door Poetin. De Europese leiders hebben de slag gemist, zij kijken langs de zijlijn naar ontwikkelingen die zich voor hun neus voltrekken. Terwijl de hoofdrollen worden verdeeld en hoofdlijnen worden getrokken, staan onze leiders zich af te vragen waar het fout is gegaan. Een van de zaken waarvan de Europese leiders schrokken was de ongekend botte taal van Trump over de transatlantische relatie van de VS met de EU en de NAVO en de warme gevoelens die Trump koestert voor Poertin. Merkel spreekt wel gespierde taal, maar wie luistert er nog naar? Europa kan pas reageren als de verkiezingen dit jaar meer duiding hebben gegeven over de verrechtsing van het politieke bestuur en het oprukkende protectionisme. politalk.nl/ schreef daar eerder al over dat “2017 een bloedstellend jaar wordt: het jaar van de waarheid voor Europa en de euro. Ga maar na: mogelijk neemt het Lagerhuis in Londen een besluit over de beëindiging van hun lidmaatschap van de Europese Unie. In Frankrijk zijn er presidentsverkiezingen, in ons land wordt een nieuwe Tweede Kamer gekozen én in september 2017 stemmen de Duitsers voor een nieuwe Bondsdag. Het is duidelijk dat Europa en de gevolgen van de euro een hoofdrol gaan spelen in de drie verkiezingen. Zeker de Franse en Britse eurosceptische politici lopen zich al warm. VK-columnist Derk Jan Epping is er niet gerust op. Hij vraagt zich af of de euro 2017 wel overleeft. ‘Het eurosysteem belandt in 2017 in een politieke compressie. Als het dat niet aankan, luiden de doodsklokken’.Wanneer de Britten in 2017 besluiten uit de EU te vertrekken, heeft dat volgens Eppink grote gevolgen voor het machtsevenwicht binnen de EU. ‘Haal het Verenigd Koninkrijk uit dit Europees machtsevenwicht en het resultaat is overduidelijk: ‘ein Deutsches Europa‘, voorspelt de oud-europarlementariër en voormalig NRC-journalist. Een Duitse dominantie zal de kloof met de Zuid Europese eurolanden, en dan met name met het trotse Frankrijk vergroten. In deze situatie vinden het voorjaar van 2017 de Franse presidentsverkiezingen plaats. De Republikein François Fillon, heeft scorend vermogen, maar op rechts loopt Front National-leider Marine le Pen zich warm. Die partij scoort al enige tijd skyhigh in de Franse peilingen. Een gevreesd Duits overwicht zal de Fransen waarschijnlijk verder in haar armen drijven. Eppink: ’een overwinning van Le Pen zou een ramp betekenen voor het Europese project. En dan de Duitsers, die gaan in september naar de stembus. In het ergste geval doen ze dat in een Europese Unie waaruit Groot Brittannië vertrokken is, en waarin Frankrijk onder president Le Pen aan een exitplan werkt.‘Overleeft de euro 2017?’, vraagt Eppink zich af. Sowieso belandt Europa in 2017 in politiek woelige wateren, en van al te veel onrust worden investeerders en andere financiële spelers nu eenmaal niet blij. (bron: VK)

Trump herhaalde tijdens een interview met de Britse krant The Times en het Duitse Bild dat hij blij is met de keuze voor de Brexit van May en dat hij denkt dat andere EU-landen het Britse voorbeeld zullen volgen. Dat is een welkome opsteker voor May. Ook zei Trump dat de Britten eenmaal buiten de EU kunnen rekenen op een snel en goed handelsakkoord en dat ze niet, zoals Obama nog benadrukte, achteraan in de rij moeten aansluiten. De Amerikaanse president lijkt dus voorlopig in haar kamp te zitten, en dat zal May zelfvertrouwen geven. De Europese Unie verkeert in een moeilijke positie bij de onderhandelingen over het uittreden van de Britten uit de EU. Vooralsnog voert de Britse premier May de regie en het lijkt er sterk op dat ze daarbij gesteund wordt door de nieuwe president in het Witte Huis. Het continentale Europa zal consensus moeten bereiken met de 27 EU-lidstaten over uit te onderhandelen voorwaarden van de Brexit. Op dit moment is dat, voor mij, nog een mission impossible. Daarbij spelen op de achtergrond twee mogelijkheden een rol: de euro houdt geen stand in deze krachtmeting en ook andere EU-lidstaten zullen overwegen uit de EU te stappen en een eigen weg te gaan volgen. En dan nog een vraagteken bij de positie van Angela Merkel als de keizerin van Europa. Gezien het door haar gevolgde beleid met betrekking tot de zwakkere Zuid-Europese lidstaten in relatie tot het opkomende protectionisme en het negeren van Donald Trump van de relatie van de VS met de EU sluit ik een reshuffeling niet uit. Komt deze situatie onverwachts? Nee, volstrekt niet. In de afgelopen jaren heb ik in mijn blogs regelmatig erop gewezen dat onze politici een visieloos Europees beleid hebben gevoerd. Mark Rutte verdedigde ons nationale belang in Brussel en op volstrekt onvoldoende wijze dat van een verenigd Europa. Daar krijgen we nu de rekening van gepresenteerd. Wij hebben staatslieden nodig: leiders die investeren in de toekomst. Niet verwonderlijk is het dat de grote Brexit-speech van premier May in het teken stond van klare taal. De Britten zijn bereid om uit de Europese interne markt te stappen als ze de macht van het EU-hof moeten blijven accepteren en ook niet onder het vrije verkeer van personen uit kunnen. Ook het lidmaatschap van de douane-unie, dat de handel tussen EU-landen stroomlijnt en vereenvoudigt, is May bereid (gedeeltelijk) op te offeren. Alleen dan kunnen de Britten op eigen houtje handelsverdragen met andere landen sluiten. Dat betekent dat de Britse premier bereid is om de economische belangen ondergeschikt te maken aan het terugkrijgen van de controle over immigratie. Dat was in haar ogen de belangrijkste boodschap uit het Brexit-referendum. Zo lijkt het erop dat een harde Brexit niet kan worden ontlopen. Trump zet de transatlantische relatie op scherp en gaat in gesprek met de Russen. De vraag is hoe en wanneer de Europese leiders daarop gaan reageren. Vooralsnog staan ze aan de zijlijn en wachten ze af. Rutte zei daarover: we hebben met de Amerikanen goede afspraken gemaakt en verwachten niet dat Trump die gaat openbreken. Zo heeft Europa tien jaar de tijd gekregen van Obama om de defensie-uitgaven (NAVO) naar 2% te tillen. Het Nederlandse kabinet stelt dat niet sneller te kunnen realiseren. Kennelijk maakt niemand in Berlijn, Parijs en in Brussel zich daar enige zorg over.

Krantenartikelen zijn van grotere voorspellende waarde voor de economie dan prognoses van centrale bankiers of de financiële markten. Dit blijkt uit jarenlang onderzoek in Noorwegen. Hoe meer ergens over wordt geschreven, hoe groter de relevantie. Zo verklaart de Noorse centrale bank de uitkomst van het onderzoek. 460.000 nieuwsartikelen van een lokale krant die een periode van 26 jaar bestrijken, zijn in een model gestopt. Vergeleken met prognoses van centrale banken blijken deze 10% beter in staat om de economie te voorspellen. De index was ook een betere voorspeller dan de aandelen- of obligatiemarkten. Het onderzoek toont aan dat onder meer hedgefondsen terecht steeds meer op big data en algoritmes vertrouwen. Centrale bankiers zouden deze ook meer kunnen inzetten om tot betere voorspellingen te komen.

Drie premiers bieden zich aan: Rutte, Buma en Klaver bij de komende verkiezingen in maart. Of daarbij ook Wilders moet worden genoteerd, betwijfel ik.

Alle seinen staan op groen bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Of het nu het consumentenvertrouwen betreft, het producentenvertrouwen, de consumptie, de uitvoer, huizenprijzen, investeringen of het aantal vacatures: alle indicatoren die aangeven hoe het met de economie is gesteld, scoren bij het CBS bovengemiddeld tot goed. De teksten van het CBS bij de bijbehorende cijfers buitelen van enthousiasme over elkaar heen. “Grootste stijging consumptie in zes jaar tijd, sterkste daling werkloosheid in tien jaar, het consumentenvertrouwen op het hoogste niveau in 9,5 jaar.” Nederlanders kochten na jaren weer meer kleding, huishoudelijke apparaten en meubels. Het relatief koude weer helpt de economie ook een handje, want dat jaagt de gasrekening omhoog. Maar er werd dus ook echt meer geld uitgegeven aan consumptiegoederen. De retailers vertelden verheugd dat voor het eerst in jaren in 2016 de omzet in de kledingbranche is gestegen. Het CBS weet dat het optimisme over de economie weer net zo hoog is als in 2007. Al zijn er ook producten die helemaal niet zo lekker meer verkopen. Denk aan nieuwe personenauto’s: de Nederlander koopt liever een occasion. Of aan mobiele apparaten: vrijwel alle Nederlanders hebben al een smartphone, tablet of e-reader en daardoor worden er veel minder nieuwe verkocht, laat marktonderzoekbureau GfK weten. Doordat de werkloosheid ook daalt, hebben meer mensen geld om uit te geven. Vooral de 45-plussers profiteren. Er werken nu bijna 110.000 meer 45-plussers dan een jaar geleden. In totaal daalde de werkloosheid met 1,2% vergeleken met december 2015. Bijna twee op de drie mensen tussen 15 en 75 jaar hebben nu een baan. Is er alleen maar goed nieuws? Nee. De cijfers van het CBS vertellen ook dat Nederland nog lang niet op het niveau zit van voor de economische crisis in 2008. Momenteel is 5,4% van de beroepsbevolking werkloos. Dat is weliswaar veel en veel beter dan de 7,9% in 2014, maar eind 2008 lag het percentage op slechts 3,6. Bijna 8,5 miljoen mensen werken, maar in Nederland wonen in totaal 12,8 miljoen mensen van 15 tot 75 jaar. Dat betekent dat ruim 4,3 miljoen mensen dus niet werken. Van hen willen 482.000 dat wel graag. Bijna 3,9 miljoen mensen zijn niet op zoek, zoals de jonge moeder die thuisblijft voor de kinderen, of niet direct beschikbaar door bijvoorbeeld ziekte. De werkloosheid onder jongeren is met meer dan 10% nog steeds schrikbarend hoog . Vooral als je weet dat het CBS nu een definitie hanteert waarbij iemand al niet meer werkloos is als hij maar één uur per week werkt. Eens per week een uur huis-aan-huisbladen rondbrengen is voldoende om mee te tellen als werkend.Het UWV verstrekte in 2016 93.000 minder nieuwe WW-uitkeringen, maar de in totaal 419.000 WW’ers zijn er nog altijd bijna twee keer zoveel als voor de economische crisis losbrak. De daling bij bouwbedrijven, met ruim een derde minder uitkeringen dan een jaar geleden, is wel zeer hoopgevend, waarbij wij in acht moeten nemen dat veel ontslagen bouwvakkers tegenwoordig als zelfstandige ZZP’ers werken.

©2017 hannesdewitte@gmail.com

Slotstand indices 13 januari 2017; week 02: AEX 488,09; BEL 20 3.634,44; CAC-40 4922,49; DAX 30 11.629,18; FTSE 100 7337,81; SMI 8.452,19; RTS (Rusland) 1158,19; DJIA 19885,73; NY-Nasdaq 100 5.059,51; Nikkei 225 19287,28; Hang Seng 22.926,87; All Ords 5776,80; SSEC 3112,764; €/$ 1,0645; goud $1196,90; dat is €36.118,48 per kg, 3 maands Euribor -0,327% (1 weeks -0,379%, 1 mnds -0,372%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,437%, 10 jaar VS 2,4031%. 10 jaar Duitse Staat 0,339%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,229, elders €1,325

UPDATE21012017/360 Donald J. Trump, de 45ste president van de VS: “eigen land eerst”

Vrijdag, 20 januari 2017, nam Donald Trump in de VS het stokje over als president van Barack Obama. Op zijn eerste regeringsdag na de inauguratie zette het Witte Huis een keiharde aanval in op de media. Ze beschuldigden de media ervan dat ze een vals beeld hebben gecreëerd van het aantal mensen dat Trump’s inauguratie heeft bijgewoond. Ondanks aanwijzingen van het tegendeel zei Spicer, de woordvoerder van het WH, dat er nooit eerder zoveel mensen op een inauguratie waren afgekomen. Trump had daarvoor al gezegd dat de media foto’s van een leeg veld gebruikt hebben om de indruk te wekken dat hij niet veel mensen had getrokken. De media schatten dat er 250.000 mensen aanwezig waren, Trump had zelf de indruk gekregen dat het er anderhalf miljoen waren. Trump en Spice onderbouwden hun beschuldigingen niet met bewijzen. Een dag later demonstreerden > 1 miljoen mensen tegen Trump in de Woman’s March voor wereldwijde solidariteit, opkomen voor de rechten van vrouwen, mensenrechten in het algemeen en gelijke rechten in het bijzonder, tegen de hervorming van de immigratie en LGBTQ (= les, gay, bi, trans en queer) rechten; en raciale ongelijkheid, werknemers kwesties, Black Lives Matter, en milieukwesties. Het stadsbestuur van Jeruzalem heeft een vergunning verleend voor de bouw van 560 woningen in Joodse nederzettingen in Oost-Jeruzalem. Uitbreiding van de nederzettingen ligt internationaal zeer gevoelig, omdat de Palestijnen het overwegend Arabische oosten van de stad beschouwen als de hoofdstad van hun toekomstige eigen staat. Israël annexeerde Oost-Jeruzalem in 1967 tijdens de Zesdaagse Oorlog. De bouwplannen waren opgeschort gedurende de laatste maanden dat president Obama in het Witte Huis zat. Obama bekritiseerde Israël herhaaldelijk vanwege de geplande uitbreiding van de Joodse nederzettingen. Eind december kwam de relatie tussen Israël en Obama op scherp te staan, toen de VN-Veiligheidsraad resolutie 2334 aannam waarin Israël werd opgeroepen volledig af te zien van bouwplannen in Palestijns gebied. De VS, die eerder dergelijke resoluties altijd met een veto trof, onthield zich bij die vergadering van stemming. Trump heeft aangekondigd dat Israël op zijn steun kan rekenen. Enkele vertrouwelingen van hem, inclusief de nieuwe Amerikaanse ambassadeur in Israël, hebben warme banden met Joodse kolonisten op de Westelijke Jordaanoever. Een nog slechter begin van een ambtsperiode als president van de VS is niet denkbaar.

Ondanks de aantrekkende inflatie in de eurozone zal de Europese centrale bank de rente nog voor lange tijd laag houden, stelde ECB-president Mario Draghi deze week in zijn toelichting op het monetaire beleid. Volgens Draghi komt de stijging van de inflatie vooral door het herstel van de olieprijs. Afgezien van dat effect blijft de druk op de prijzen zeer beperkt, stelde hij. Overtuigend bewijs van een stijgende kerninflatie, die geen rekening houdt met de prijzen van energie en voedingsmiddelen, is er in zijn ogen nog niet. De Italiaan benadrukte dat de inflatie pas aan de doelstelling van de ECB voldoet als het herstel duurzaam en in de hele eurozone zichtbaar is. Bovendien moet de stijging van het prijspeil breder zijn dan de olieprijs alleen. De ECB ziet nog altijd aanzienlijke risico’s voor de economische groei in de eurozone. Die hangen volgens Draghi momenteel vooral samen met internationale ontwikkelingen. De ECB hield, zoals verwacht, het belangrijkste rentetarief ongemoeid op het historisch lage niveau van 0%. Ook de rente waartegen banken hun overtollig geld bij de ECB kunnen stallen, bleef onveranderd op -0,4%. Bij de vorige vergadering van de ECB december vorig jaar werd nog aangekondigd om het maandelijkse opkoopbedrag vanaf april terug te dringen van €80 miljard naar €60 miljard, maar door te gaan met stimuleren tot in ieder geval eind van dit jaar. Ook in die plannen werd niets gewijzigd.

ING wapent zich met andere grote banken tegen een mogelijk uiteenvallen van de eurozone. De banken beperken hun kredietverstrekking om reserves te vergroten en tegenslagen bij de komende verkiezingen voor te zijn. Dat meldt de Financial Times dit weekend op basis van gesprekken met bankiers bijeen op het World Economic Forum in Davos. De bankentop kijkt angstvallig naar de verkiezingen in Nederland, Frankrijk en Italië. Wat opvalt is dat Duitsland hier niet bij genoemd wordt en Nederland wel. De topbankiers wegen de risico’s van de opkomst van partijen als de PVV en Front National, die tegen de Europese samenwerking in de Unie in de huidige vorm zijn. Tegen de Financial Times zegt topman Ralph Hamers van ING Group dat in de eurozonelanden het aantal uitstaande kredieten en deposito’s wordt afgewogen tegen wat de bank nodig heeft volgens stresstests. De stresstest worden gehouden voor in ieder geval de drie landen waar verkiezingen komen. De test moet de weerbaarheid van banken weergeven voor het geval een van de lidstaten besluit uit de Europese Unie te treden. De drie landen zouden daarmee het pad van het Verenigd Koninkrijk volgen. Dat heeft grote consequenties voor de economie van die landen, is de overtuiging in Davos waar politici en de economische top bijeen zijn. Hamers vreest de ‘imbalance‘ die de euro en de nieuwe munt, zoals bijvoorbeeld de gulden, zal kunnen veroorzaken. Het Britse pond verloor sinds de bekendmaking van de Brexit 18% waarde tegen de dollar en 12% waarde tegen de euro. Het scenario bij een overwinning van de populisten maakt het bijvoorbeeld mogelijk dat alle bezittingen in de Italiaanse markt in lira worden genoteerd, terwijl de schulden en andere verplichtingen in euro’s worden vastgelegd. Dat zorgt voor de ‘imbalance’. Het gunstige effect van de euro vermindert dan snel.

Nadat de Brexit bankiers had verrast, gevolgd door de verkiezing van Donald Trump tot Amerikaans president vorig jaar, proberen veel aanwezigen in Davos de schok van een volgende gebeurtenis voor te zijn en het effect ervan te dempen, aldus de Financial Times. De krant meldt ook dat topfunctionarissen van grote banken hun blootstelling tegenover een exit hebben aangescherpt, nadat de Griekse kredietcrisis in 2012 los barstte toen het land zijn schulden niet meer kon terugbetalen. De Brexit zou volgens de banken de opmaat kunnen zijn naar meer scheuringen binnen de Europese Unie zodra landen waar de populisten groter worden dit jaar een referendum over het EU-lidmaatschap kunnen organiseren. JPMorgan-topman Jamie Dimon stelde tegen Bloomberg dat als Frankrijk Marie Le Pen van Front National als president krijgt, en andere landen die trend volgen, ,,de eurozone zo een ontwikkeling mogelijk niet zal overleven”. Voor mij is de vraag of er wel een scenario is voor het geval de Muntunie (euro) uiteenvalt. Wat moet er gebeuren met de enorme schuldenberg, die de eurolanden in euro’s zijn aangegaan. Ik zie dat nog niet helder voor de geest. In die zin is de Brexit geen test omdat de Britten nog altijd het Engelse pond voeren en mogelijk minder gevoelig zijn voor schokken voor de euro.

Spaarders moeten nog veel geduld hebben voor ze de tarieven bij hun bank weer eens zien stijgen. Deze week nog kregen klanten van Rabobank, ING en Robeco de mededeling dat de spaartarieven over de hele linie worden verlaagd. Het was het zoveelste bericht van de afgelopen jaren met dezelfde strekking. De jongste signalen van centrale bankiers maken duidelijk dat spaarders het voorlopig met een lage vergoeding moeten blijven doen. Mario Draghi, de baas van de Europese Centrale Bank (ECB), bevestigde nog weer eens dat de officiële rentetarieven voorlopig rond de nul blijven. Bankpresident Janet Yellen van de Amerikaanse Federal Reserve (de Fed) belooft de niveaus dit jaar op te voeren, maar blijft uiterst voorzichtig. “Lage rentes nu zijn noodzakelijk om in de toekomst hogere tarieven te kunnen hebben”, aldus Draghi in een toelichting op het besluit de rente ongewijzigd te laten. Hij doelt erop dat de lage rentes eerst voor verder economisch herstel en meer inflatie moeten zorgen, voor de ECB op de rem trapt. Pas als de inflatie bestendig ‘onder maar dicht bij de 2% ligt’, zoals de ECB als doelstelling hanteert, kan de rente omhoog. De ECB voert al enige jaren een zeer ruim rentebeleid dat het economisch herstel moet bevorderen. Sinds het uitbreken van de kredietcrisis biedt de bank uit Frankfurt commerciële banken de mogelijkheid om vrijwel gratis bij de ECB geld te lenen. Als het goed is, berekenen de banken deze lagere tarieven door aan burgers en bedrijven, die daardoor makkelijk kunnen lenen. Daarnaast pompt de ECB sinds enige jaren direct geld in de economie door schuldpapier op te kopen van overheden, banken en bedrijven. Het opkoopprogramma, per maand gaat het om €80 mrd, blijft volgens Draghi zeker in stand. Elwin de Groot van de Rabobank denkt dat de eerste renteverhogingen van de ECB nog niet in zicht zijn. “Draghi zal eerst moeten besluiten om het opkoopprogramma af te bouwen, voor hij de rente verhoogt. Dat programma zal niet eerder dan in 2018 gebeuren en het is denkbaar dat de eerste rentestappen pas in 2019 worden gezet.” Het is vooral de inflatie die Draghi zorgen baart. De prijzen in de eurozone mogen dan in december vrij sterk gestegen zijn, maar dit is te wijten aan het oplopen van de olieprijs. De kerninflatie, de prijsstijging zonder incidentele oorzaken, ligt onder de 1 procent en vertoont volgens Draghi nauwelijks tekenen van stijging. In de Verenigde Staten krijgt de centrale bank meer ruimte. De inflatie gaat daar richting de 2 procent en de economie groeit harder dan in Europa.

De FED wil de rente in de VS (nu tussen 0,5 en 0,75 procent) dit jaar met drie stapjes van elk 0,25 procentpunt verhogen. Bankvoorzitter Janet Yellen herhaalde in een toespraak nog eens niet van dit voornemen af te willen wijken, maar was uiterst voorzichtig. Zo groeien de lonen nog maar mondjesmaat, blijft de productiviteit van werknemers ondermaats en staan er teveel mensen buiten de arbeidsmarkt. Philip Marey van de Rabobank denkt dat de FED zich niet aan zijn woord houdt. “Vorig jaar zei de FED hetzelfde, maar het bleef bij een stapje.” De Amerika-econoom denkt dat de onzekerheden voorlopig te groot zijn. “Internationaal spelen twijfels over de houdbaarheid van de Chinese economische groei.” Voor Europa zijn het de aanstaande verkiezingen in een aantal grote lidstaten en de Brexit. “In de VS zelf is er een zeker optimisme over Trump”, zegt Marey, “maar zijn harde handelsbeleid zou tot repercussies kunnen leiden”.

Theresa May heeft in een toespraak over de Brexit bevestigd dat het Verenigd Koninkrijk de Europese gemeenschappelijke markt gaat verlaten en dat het een ‘hard’ vertrek zal zijn uit de Europese Unie. Zonder deze stap, zo beweerde de Britse premier, is er geen sprake van een echte Brexit. Mogelijk blijft het land wel lid van de douane-unie, mits de Britten de ruimte krijgen om met landen buiten Europa handelsakkoorden af te sluiten. Ze benadrukte dat er de nieuwe band tussen een ‘Global Britain’ en de Europese Unie voor beide partijen goed moet uitpakken. Zoals verwacht hield de Britse premier de honderden diplomaten, politici en journalisten in het Londense Lancaster House voor dat beperking van immigratie en ontsnapping aan het toezicht van het Europese Hof van Justitie de prioriteiten zijn bij een Brexit. Dat kan niet zonder lidmaatschap van de gemeenschappelijke markt. Dat zal hard aankomen bij het bedrijfsleven, maar May zei erop te vertrouwen dat de ‘economische ratio’ uiteindelijk zal overwinnen bij de aanstaande onderhandelingen. Wat de douane-unie betreft zal er tijdens de onderhandelingen meer duidelijkheid komen. De Britten zitten niet te wachten op de terugkeer van import- en exporttarieven, maar tegelijkertijd wil het land de handen vrij hebben om handelsakkoorden te sluiten met landen als China, Brazilie en de Verenigde Staten. In een recent interview beweerde Donald Trump wel iets te voelen voor een snel akkoord met de Britten. Aan het einde van de komende week zal VK-premier May een bezoek afleggen aan Donald Trump in het Witte Huis. Daarmee wordt ze de eerste buitenlandse regeringsleider die in Washington wordt ontvangen. Minister Dijsselbloem reageerde in Davos op de Brexit-toespraak van de Britse premier. De Britse premier Theresa May riskeert met haar harde opstelling over Brexit dat haar land terugkeert naar het welvaartsniveau van de jaren 70, dat zegt Jeroen Dijsselbloem, minister van Financiën en voorzitter van de Eurogroep, in een gesprek met het NRC. „Over twintig jaar spreken we elkaar weer, en dan is Engeland terug bij waar het ongeveer in de jaren 70 was. Totaal verouderd, enorme werkloosheid, totaal verpauperd. Dat lijkt mij niet het model van de toekomst voor Engeland.” Dijsselbloem reageerde op een speech van May waarin ze eerder zei dat ze een ‘harde’ Brexit wil, waarbij het VK ook uit de Europese interne markt stapt. „Ze dreigt dat ze een soort paria aan de rand wordt, een belastingparadijs. Dat is precies de richting die we niet op moeten.” Daarbij komt dat er voor ons land economische schade kan ontstaan door het geschetste scenario van May. Dijssel kijkt in de glazen bol en ziet daar over 20 jaar een verpauperd Engeland. Als hij wordt aangesproken op zijn visie over het Europa van over twee jaar dan blijft het angstwekkend stil, maar hoe Engeland er over 20 jaren uitziet, daar doet hij wel uitspraken over.

In mijn somberste momenten heb ik het gevoel dat vandaag de liberale westerse wereldorde ten grave wordt gedragen. Die wereldorde wordt gekenmerkt door Amerikaans leiderschap, vrijemarkteconomie, internationaal recht, multilateralisme, democratie en burgerlijke vrijheden. Deze wereldorde diende de westerse belangen en zorgde ervoor dat het mondiale systeem van de betrekkingen tussen landen stabiel bleef. De Navo en de Europese Unie waren er onverbrekelijke elementen van en bepaalden mede de veiligheid en welvaart van de hele westerse wereld. De huidige wereldorde kreeg een eerste knauw door de Brexit en wordt nu verder ontrafeld door president Trump. Het is ronduit krankzinnig dat sommige Europese leiders, zoals Marine Le Pen, staan te juichen dat de poten onder de eigen stoel worden weggezaagd. Want dat Amerikaanse isolationisme en protectionisme raakt ons in Europa direct. Kijk naar wat Trump wil. Met die muur met Mexico wordt direct na zijn aantreden begonnen en Mexico zal er voor gaan betalen. Europeanen en zeker moslims krijgen te maken met aanzienlijke inreisbeperkingen. De orders daarvoor worden aanstaande maandag al getekend. Autoproducenten wordt het mes op de keel gezet om de productie uit Mexico naar Amerika over te hevelen of voelen zich gedwongen, zoals Fiat Chrysler, om nieuwe fabrieken in Amerika te bouwen. Als BMW besluit zijn auto’s in Mexico te bouwen dan volgt een importheffing van 35%. De farmaceutische industrie moet worden teruggehaald. Handelsverdragen worden opgezegd en als hij niet bij zinnen komt, heeft Trump de kiem gelegd voor een handelsoorlog met de zijn buren, de EU en China die alleen maar verliezers kent. Einde vrijhandel. Als het aan Trump ligt vertrekken meer landen uit de Unie, want de Britten waren ‘so smart’. Eind multilateralisme. Over de hoofden van de Europeanen heen moeten de sancties met Rusland worden opgeheven in ruil voor een nucleaire wapenreductie. Het zal dan gaan over de strategische kernwapens die Amerika bedreigen. Voor Europeanen maakt dat weinig uit want die worden helemaal niet door die kernwapens bedreigd. Maar zo’n afspraak legitimeert wel de illegale annexatie van de Krim en opent de deur naar nieuwe bezettingen. Einde internationaal recht. Als Rusland zijn oog vervolgens op de Baltische Staten laat vallen, moet de Navo die verdedigen. Maar dat is volgens Trump een achterhaald instituut. En als de Europese Navo-landen hun defensies onvoldoende versterken, zoeken ze het maar uit. Wat Trump doet is de oorlog verklaren aan de meest trouwe bondgenoten van Amerika, namelijk de Europeanen. Die laat hij bungelen tussen een agressiever wordend Rusland, een Amerika dat voor zich zelf kiest en een Verenigd Koninkrijk dat zijn eigen weg moet zoeken. Einde Amerikaans leiderschap. Maar Trump, Rusland en Brexit zijn wel de schokken die de Europese leiders tot het inzicht kunnen brengen dat ze moeten ophouden met hun verdeeldheid die inmiddels een vorm van zelfdestructie is geworden. De ontrafeling van de westerse wereldorde dwingt hen duidelijk te maken naar welke EU zij streven. Is dat een gefragmenteerde Unie die de speelbal van Rusland, Amerika en het Verenigd Koninkrijk is? Of een Unie die opkomt voor de belangen van de burger? Veel vragen: geen antwoorden. Hoe ingrijpend gaat de ‘change’?

De groei van de Chinese economie vorig jaar was de laagste in 26 jaar met 6,7%. Die past wel binnen de bandbreedte die de Chinese regering zichzelf tot doel heeft gesteld. De verwachting is dat de groei dit jaar nog verder afneemt. Zeker met president Donald Trump die dreigt muren om de Amerikaanse markt te zetten voor Chinese producten. De groei vorig jaar werd mede veroorzaakt door de onroerendgoedmarkt en de bouw, waarvan al eerder is vastgesteld dat die tekenen van oververhitting vertonen. De Chinese autoriteiten verwachten dat dit jaar de handrem op deze sector komt te staan.
Zorgelijk is dat de economische groei van China in 2016 vooral is aangejaagd door de overheid en staatsbedrijven die de geldkraan wijd open hebben gedraaid voor investeringen. Terwijl het eerder de bedoeling was om de overheidssubsidies in bedrijvigheid te minderen. China wil omschakelen van een industriële economie naar een diensteneconomie. Om dat te doen moeten er veel fabrieken dicht, bijvoorbeeld in de staalindustrie, om de overcapaciteit te verkleinen. Maar als het puntje bij paaltje komt schrikken de Chinese autoriteiten daar vaak voor terug, want dat leidt tot grote werkloosheid onder arbeiders in bepaalde regio’s die niet zomaar via omscholing weer in de dienstensector aan de slag kunnen. Zo stegen vorig jaar de overheidsinvesteringen in staatsbedrijven en fabrieken met ruim 18% ten opzichte van 2015, volgens het Nationaal Bureau voor de Statistiek van China. De groei van de private investeringen was een stuk lager en lag iets boven de 3%. Dat laatste cijfer zegt iets over de reële economie van China, los van de overheidsbemoeienis. De verwachting is dat de regerende Communistische Partij de economische groei voor dit jaar bijstelt naar 6,5% op het partijcongres. Een fors lager groeicijfer dat eigenlijk pas voor 2020 was gepland. Naast de interne economische problemen van China gaat de Trump-factor een rol spelen voor de op export georiënteerde economie van China. President Xi Jimping waarschuwde op het Word Economic Forum (WEF) deze week in Davos dat ‘een handelsoorlog’ alle betrokken landen economisch schaadt. Hij doelde op de Verenigde Staten, maar zijn opmerking gold dus ook voor China. De Chinese premier Li Keqiang hamerde in Beijing nog eens op de noodzaak van stabiliteit. China kan een Amerikaanse markt met tariefmuren missen als kiespijn. Het Chinese leiderschap hoopt dan ook vurig dat Trump gas terug neemt.

Dijsselbloem is kritisch over het isolationisme van May, maar in de protectionistische retoriek van de aankomende Amerikaanse president Donald Trump ziet hij positieve kanten. “Dat Trump het grote bedrijfsleven aanspreekt op hun verantwoordelijkheid, dat heeft bij mij veel sympathie. Hij doet het nogal lomp: ‘als je je vestigt in Mexico dan kom je Amerika niet meer in’. Daar ben ik het niet mee eens, ik ben voor internationale samenwerking en maak me zorgen over andere standpunten van hem. Maar hij spreekt bedrijven erop aan dat hun handelen gevolgen heeft voor de onvrede in de middenklasse. Daarvoor heb ik sympathie.” Daarover verschillen de meningen.

Dijssel zat in diverse discussiepanels op het World Economic Forum, onder meer om over belastingontwijking door multinationals te praten. Het is natuurlijk heel kwetsbaar om daar vanuit Nederland over te beginnen,” zegt Dijsselbloem. “We hebben niet de beste naam op dit punt. Maar Nederland moet zich wel kwetsbaar opstellen, en we moeten die discussie voeren.” Het IMF stelde in Davos: dat zij vreest voor Amerikaans protectionisme.

©2017 hannesdewitte@gmail.com

Slotstand indices 20 januari 2017; week 03: AEX 485,98; BEL 20 3.588,53; CAC-40 4850,67; DAX 30 11.630,13; FTSE 100 7198,44; SMI 8.275,13; RTS (Rusland) 1138,99; DJIA 19827,25; NY-Nasdaq 100 5.063,197; Nikkei 225 19137,91; Hang Seng 22.929,20; All Ords 5707,70; SSEC 3123,139; €/$ 1,0703; goud $1210,00; dat is €36.315,39 per kg, 3 maands Euribor -0,328% (1 weeks -0,38%, 1 mnds -0,372%), 10 jarig Nederlandse Staat 0,518%, 10 jaar VS 2,4976%. 10 jaar Duitse Staat 0,409%. Een liter diesel hier aan de pomp €1,219, elders €1,169.

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch. Bookmark de permalink.