UPDATE14012012/96

De blog van afgelopen weekend heb ik afgesloten met uitspraken van de Nederlandse topeconoom in Amerikaanse dienst: Willem Buiter. Zijn analyse kon ik wel delen, zijn oplossing niet. Ik heb geen helder beeld voor wat de ECB kan betekenen voor de oplossing van de Europese schuldencrisis. Mijn vraag is welke politieke macht de ECB krijgt opgedrongen wanneer ze 'gedwongen' worden grote, heel grote, posities in te nemen in staatsobligaties van de financieel/economisch zwakke eurolanden. Welke politieke macht verschuift er dan van Brussel naar Frankfurt. Ik kan me namelijk niet voorstellen dat als de ECB tot aan hun nek vol zitten met junkpapier, ze accepteren dat de politieke beslissingen blijven worden genomen door de zwakke politieke Europese elite. We hebben van Brussel op korte termijn niets te verwachten. China, India, Brazilie, India en Rusland kijken vanaf de zijlijn toe wat er in Europa gebeurt. Is er voor hen met betrekkelijk weinig risico iets in Europa te verdienen? En wat is hun belang? Een concurrent weer met beide benen op de grond zetten? Nout Wellink zei daar onlangs het volgende over: de Europese Centrale Bank (ECB) gaat met zijn nieuwe kredietfaciliteit voor drie jaar veel te ver in de ondersteuning van banken. ECB-president Mario Draghi had ook niet moeten suggereren dat de banken met dit goedkope geld staatsobligaties kunnen kopen. ,,Dat is iets wat me niet bevalt aan de ontwikkelingen bij de ECB. Drie jaar is gewoon te lang. Dat is geen liquiditeitssteun meer, maar solvabiliteitssteun.'' Volgens Wellink moet de ECB ,,buitengewoon terughoudend zijn met te lange uitleenperioden''. Het stoort de voormalig centralebankier dat banken volledig vrij zijn in de besteding van dit geld. ,,Ze kunnen het gebruiken voor aflossing van schulden. Dat is een douceurtje dat aan de banken wordt gegeven. Het kan worden gebruikt om de kredietverlening in stand te houden. Dat is op zichzelf bezien oké, maar dan moet je er natuurlijk geen dertigjarige hypothecaire leningen mee financieren.'' Wellink spreekt over leningen aan 523 Europese banken met een looptijd van 3 jaar tegen 1% rente. Een 2e emissie volgt eind februari. Draghi gaat een weg op die niet de mijne is.

Dit weekend heeft Mark Rutte een interview gegeven aan Buitenhof. Pieter Jan Hagens ondervroeg de premier. We weten van Keynes dat op die perioden dat het bedrijfsleven de riemen aantrekt, de overheid de deze moet laten vieren. Het bedrijfsleven saneert, hetgeen meer werkzoekenden oplevert en wat doet het kabinet Rutte-1: het vergroot de problematiek door nog eens 80.000 ambtenaren te ontslaan. Daarmee wordt hiermee de recessie versterkt. De schade van de crisis van 2009 bedraagt voor ons land, volgens Rutte, €200 mrd , waarmee de staatsschuld is toegenomen. Met als motivering dat de staatsschuld groot €400 mrd=65% van het bbp terug moet naar de emu-norm van 60% worden bezuinigingen doorgevoerd van €18 mrd. Renderen die bezuinigingen: nee, de staatsschuld loopt verder op. Op een vraag over de besluiteloosheid van de Europese politiek zegt de premier het volgende: als ik een beslissing over een moeilijk onderwerp moet nemen, laat ik mij breed adviseren. Daarna weeg ik alle positieve en negatieve aspecten af en neem daarna een beslissing, waar ik achter ga staan. Daar begaat Rutte een cruciale blunder. Hij pleegt een aanname maar controleert niet of de voortgang van het project ook zo loopt als door hem is ingeschat. Dat is niet typisch een Nederlands probleem. De hele Europese politiek wordt door dit beleid geteisterd. 15 jaar geleden werd het Stabiliteits- & Groeipact afgesloten. Waar 15 jaar lang geen aandacht is geweest is het controlemechanisme wat niet in werking werd gezet. Er werden wel afspraken over gemaakt maar er werd niet gecontroleerd of die ook werden nageleefd. We hebben nu een problematisch dossier dat: de eurocrisis heet. Rutte werd gevraagd naar het Europese perspectief. Er kwam geen antwoord op. Overigens zag ik op Canvas in het programma Terzake extra een interview met Herman van Rompuy. Ook hem werd gevraagd naar de toekomst van de EU. Waar gaan we naar toe. We kregen te horen hoe geweldig hij wel niet was en wat voor briljante zaken hij allemaal wel niet had gedaan voor Europa, maar er kwam geen antwoord op de gestelde vraag. Er moeten knopen worden doorgehakt over de route die de EU/eurozone gaat volgen op weg naar ………. wie het weet mag het zeggen. De jongens van het eerste uur, Monnet en Schuman, en later Delors (heel toevallig allemaal Fransen), hebben de blauwdruk geleverd voor Europa, maar we hebben onderweg een tussenstop moeten maken. We moeten het doen met Europese politici van de 2e en 3e garnituur, die niet in staat zijn de nodige stappen te zetten in het uitgezette traject. Wij moeten het doen met nationalistische leiders met een beperkt zicht op de toekomst. Ze maken zich niet druk over de hoofdlijnen maar beperken zich tot details. Niet dat die stappen ook niet gezet moeten worden (ze hadden 15 jaar geleden al gezet moeten zijn) maar er zou nu zwaarder geschut in stelling gebracht moeten zijn. Er is nog altijd geen langetermijnvisie voor de EU. En wat betreft het kortetermijnbeleid is Europa aan het bezuinigen geslagen. U weet hoe ik daarover denk. Met bezuinigen zetten we de koopkracht in zijn achteruit. Dat is een negatief element voor het aantrekken van de economische activiteiten. Hervormingen, die rendement opleveren na verloop van tijd, daar ben ik enthousiast over. Maar bezuinigingen, nee: stoppen ermee. Er liggen tal van dossiers, waar hervormingen in moeten worden doorgevoerd: het h-dossier, het w-dossier, het z-dossier, het e-dossier, het v-dossier, het w-dossier, het a-dossier, het p-dossier. Daar moet Rutte op inzetten. De stap naar een politieke unie is voor onze politici nog steeds te groot en dus verdwalen we in de uitstapjes, waar onze politieke leiders mee bezig zijn. Erger nog: ze beseffen niet eens wat van hen wordt geeist: waarop ze straks afgerekend worden. Eigenlijk moeten we heel blij zijn dat de financiele markten en de credit-agency's ons hardhandig confronteren met het belabberde beleid dat Europa voert. Met deze uitspraak is EC/commissaris Olli Rehn het niet eens. De afwaardering van de kredietstatus van 9 eurolanden noemde hij ´absurd´.

Ik maak nu een uitstapje naar een actueel, maar wel een heel ander onderwerp. Onze generatie danst nog steeds op de rand van de vulkaan. Dit beeld is eerder voorgekomen in de 20er jaren, bekend is het imago van de charleston, de periode voor de financieel/economische ineenstorting die begon met Black Thursday (29 oktober 1929). Oorzaak daarvan is een gebrek aan politieke visie op de politieke staatsinrichting van Europa. De vraag waar nu snel een antwoord op moet komen is 'wordt Europa bestuurd vanuit een supranationaal dan wel een intergouvernementeel systeem. Supranationaal wil zeggen: Brussel bestuurt en de macht is groter dan die van nationale regeringen en parlementen. Wat Brussel verordent is wet en daar kan den Haag niets meer aan doen. Intergouvernementeel is een systeem waarbij Brussel voor alles wat ze wil doen vooraf toestemming moet krijgen van de 27 lidstaten. Nu is het nog zo dat bij besluitvorming ieder van de 27 landen landen, waaronder kleine landen als Malta, Cyprus en de Baltische staten en de Benelux landen, een vetorecht hebben. Merkozy wil dat gaan wijzigen in 'met 2/3 meerderheid'. Partieel functioneert Brussel nog supranationaal en voor een ander deel intergouvernementeel, daar waar de 27 regeringsleiders nog meeregeren. Dat laatste is een systeem waarin compromissen moeten worden gesloten, omdat steeds weer blijkt dat de 27 regeringsleiders nationale belangen laten prefereren. De politiek moet zich realiseren dat we niet eeuwig de tijd hebben om de statuur van Europa vorm te geven. Niet de nationale parlementen hebben het nog voor het zeggen, de financiele markten blazen ook hun partijtje mee. Zij dwingen Europa/de eurolanden om harde standpunten in te gaan nemen. Probleemgebieden liggen er in de reele economie, bij de banken, bij de zwakke politieke elite en in de weeffouten van de muntunie. Die weeffouten zijn: geen goede democratische legitimatie, onvoldoende tot geen discipline, controle en hierarchie en geen exit-uitgang. Als gekeken wordt naar de verdragstekst van het Europese Stabiliteitsmechanisme (ESM) dan moet ik die als dictatoriaal aanmerken. De Raad van Bestuur van het ESM kan dictaten opleggen die voor de lidstaten van de eurozone 'onvoorwaardelijk en onherroepelijk' zijn. Het klinkt in ieder geval niet democratisch. Hoeveel discipline hebben de landen van de eurozone in de afgelopen 11 jaar opgebracht om de emu-regels na te leven. Slechts 3 landen hebben nooit de criteria (60% van het bbp en max 3% emu-saldo) overschreden. Dat betekent dat niet alleen Griekenland, Portugal, Belgie, Spanje en Ierland de regels hebben overtreden; ook Duitsland, Frankrijk, Nederland, Slovenie en Slowakije zijn zondaars. Wat waren redenen om toe te treden tot Europa? Voor de Duitsers was dat hun schuldgevoel wat ze in 2 WO hadden aangericht, ze wilden vooral met de buurlanden in vrede leven, de Fransen droomden van een Europese superstaat naar hun model, de Zuid-Europeanen traden toe vanwege de toegezegde geldpotten van de EU en de Oost-Europeanen wilden gebruik willen kunnen maken van de Europese geldpotten en om het communisme de rug toe te kunnen draaien. En wat is ervan terecht gekomen? De neuzen wijzen nog altijd niet dezelfde richting uit, als gevolg van nationalisme en politieke onmacht om een politieke unie te smeden.

Het afschrijven van de helft van de Griekse schuldenlast is onvoldoende om de enorme schuldenberg van het land terug te brengen tot enigszins behapbare proporties. Dat zegt een adviseur van de Duitse minister van Financiën, Wolfgang Schäuble. De banken hebben maanden onderhandeld met Athene over het omzetten van bestaande Griekse obligaties in nieuwe leningen met een langere looptijd. Daarbij wordt een deel van de hoofdsom kwijtgescholden. In principe nemen de banken een verlies op hun staatspapier van 50 procent. Vreemd is dat de banken en de Grieken daar nog steeds niet uit zijn. Waar wachten we op? De kwijtschelding maakt deel uit van een pakket maatregelen waarmee de schuldenlast van Griekenland moet afnemen. De kwijtschelding van de banken moet meer zijn dan de opgelegde 50 procent.

Verhalen over het einde van het eurozonetijdperk zijn ,,complete fantasieën''. Dat zegt de gouverneur van de Belgische Centrale Bank, Luc Coene. Volgens deze bestuurder bij de Europese Centrale Bank (ECB), beginnen de Europese landen hun begrotingstekorten onder controle te krijgen. ,,Ik denk dat we op dit moment de situatie onder controle hebben. We hebben nu wat tijd nodig om te kijken hoe succesvol al die bezuinigingsmaatregelen zijn'', aldus de gouverneur. Ik vrees dat de wens hier de vader is van de gedachte. Bezuinigingen is niet alleen de oplossing. Er is meer behoefte aan economische groei om dit moment. Ik vrees dat de gouverneur van de Belgische centrale bank ernaast zit.

De Franse president Nicolas Sarkozy waarschuwt voor een mogelijk donkere toekomst van Europa. Na een ontmoeting met de Italiaanse premier Mario Monti roept hij op de eenheid te bewaren en de euro te redden. ,,Wij mogen Europa niet laten vallen. De euro vormt het hart van Europa. Als de euro wordt vernietigd, gaat heel Europa in rook op. Als Europa in rook opgaat, bedreigt dat in de toekomst ook de vrede op ons continent''. Volgens Sarkozy hebben Parijs en Rome wel ,,exact dezelfde'' kijk op de toekomst van Europa en op de manier waarop de crisis moet worden opgelost. De Franse president liet verder weten dat de leiders van de drie grootste economieën van Europa op 20 januari met elkaar zullen spreken. Drie dagen voor de ontmoeting van de Europese ministers van Financiën komt Sarkozy dan bijeen met de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Italiaanse premier Monti. Op 30 januari volgt een Europese top. En hoe ziet die toekomst van Europa er dan uit, volgens Monti en Sarkouzy?

Net nu de rust een beetje leek terug te keren aan het eurofront, werden weer harde klappen uitgedeeld. De schuldensituatie van Griekenland lijkt uitzichtloos en kredietbeoordelaar Standard & Poor’s maakte eerdere dreigementen waar: Frankrijk en Oostenrijk verliezen hun felbegeerde ’triple A’-rating en gaan naar AA+. Spanje werd twee stappen afgewaardeerd, alsmede Italië (BBB+), Portugal en Cyprus. De euro ging in duikvlucht en de beurskoersen werden gedicteerd door wantrouwen. Ook liepen de gesprekken met de banken vast over een herstructurering van de Griekse schulden. De banken waren al akkoord om 50% op hun Griekse schulden af te schrijven, dat zou volgens de Grieken minimaal 75% moeten worden. Zonder akkoord krijgt Griekenland in maart geen nieuw geld van EU en IMF. Maar het land moet wel voor €14,4 miljard aan leningen oversluiten. Als er niets meer verandert, wordt Griekenland op 20 maart het eerste euroland dat daadwerkelijk failliet gaat. Nu overleeft de eurozone een Grieks faillissement wel, maar de financiële markten zagen verder aan de poten van de sterkere eurolanden, die het noodfonds EFSF overeind houden en die in de zomer miljarden moeten gaan storten in het nieuwe permanente noodfonds ESM. Frankrijk, de zwakste van de sterke eurolanden, heeft inmiddels zo veel garanties moeten afgeven, dat de eigen ’triple A’-status afgewaardeerd. Hetzelfde geldt voor Oostenrijk met zware belangen in Italië en het noodlijdende Hongarije.

Het stelsel van papiergeld is gebaseerd op het vertrouwen in de overheid. Het verleden heeft echter aangetoond dat dit geregeld geschaad wordt. Beleggers doen er mede daarom goed aan hun vermogen deels in het schaarsere goud of zilver te stoppen. Dit wordt bepleit in het eind vorig jaar uitgebrachte boek ’Geld, goud en zilver`, verleden, heden en een handleiding voor de toekomst. De auteurs zijn: Eric Mecking en Elmer Hogervorst. De eerste introducties van het papiergeld draaiden op gigantische mislukkingen uit. Zo dacht Frankrijk dat papiergeld aan het begin van de 18e eeuw de oplossing zou zijn van de financiële problemen. Het op grote schaal laten drukken van geld leidde echter tot hyperinflatie, met catastrofale gevolgen voor het land. Een eeuw later deed de VS dit nog eens dunnetjes over, ook om de oorlog met Groot-Brittannië te kunnen financieren. Hier was de chaos eveneens compleet. Met de invoering van de gouden standaard in de jaren 30 van de 19e eeuw keerde de rust terug. Maar na het uitbreken van de Amerikaanse burgeroorlog werd de verleiding te groot om de geldpersen op volle toeren te laten draaien en dus de koppeling van de dollar aan goud los te laten. Met weer een gierende inflatie tot gevolg. Niet veel later besloten vele landen geld inwisselbaar te maken voor goud. Enkele decennia later was het opnieuw een oorlog, ditmaal de Eerste Wereldoorlog, die een einde maakte aan de gouden standaard. Vooral Duitsland kreeg vervolgens met hyperinflatie te maken, zeker nadat het land de geldpersen overuren liet draaien om de torenhoge herstelbetalingen te kunnen verrichten. Wie zich nog afvraagt waarom Duitsland momenteel de felste bestrijder van inflatie is, hoeft er maar het betreffende hoofdstuk op na te slaan. Na de Tweede Wereldoorlog werd met het stelsel van Bretton Woods de gouden standaard nieuw leven ingeblazen. Dat overheden hun reserves behalve in goud ook in dollars mochten aanhouden, kreeg in de loop der jaren echter steeds meer kritiek te verduren. Na het einde van dit stelsel in de begin jaren 70 begon de VS echter pas echt op grote schaal geld bij te drukken, wat voor een jarenlange stijgende trend in goudprijs zorgde. Na het historische perspectief in het eerste deel begeven de auteurs zich in het tweede deel van het boek op gladder ijs. Hun voorspelling dat de goudprijs de komende jaren veel verder zal stijgen, staven ze evenwel met argumenten die hout snijden voor wie het verleden doortrekt naar het heden. Ze wijzen er allereerst op dat papiergeld in tegenstelling tot goud op grote schaal bijgedrukt kan worden. ’Goud is niet duur, het is ons geld dat steeds goedkoper wordt doordat de geldpersen overuren draaien.' Voorts denken ze dat het op het vertrouwen van burgers in hun overheden gebaseerde huidige geldstelsel niet het eeuwige leven heeft. Goud is bovendien nog altijd weinig populair als belegging en blonk in het verleden altijd in perioden dat de rente onder de inflatie lag. Doordat zilver nu historisch gezien goedkoop is ten opzichte van goud en de productie bij de consumptie achterblijft, wordt dit edelmetaal zeker zo goede beleggingskansen toegedicht. Juist vanwege het vertrouwensaspect geven de auteurs de voorkeur aan fysieke beleggingen. Specifieke aanbieders kunnen het goud of zilver ook in bewaring nemen. Weliswaar betalen beleggers daarvoor kosten, maar ze kunnen zo gemakkelijk periodieke aankopen verrichten. En de BTW-afdracht over zilver kan zo gemakkelijker worden omzeild.

De Belgische regering heeft voorlopig een Europese boete afgewend wegens overschrijding van het begrotingstekort. Het kabinet-Di Rupo zal binnenkort wel nieuwe besparingsmaatregelen moeten aankondigen. Dat liet de Belgische minister Steven Vanackere van Financiën weten. Hij reageerde op de jongste aansporing van Europees Commissaris Olli Rehn (Euro en Economische Zaken) om orde op zaken te stellen. Inmiddels zou België ,,voorwaardelijk vertrouwen'' hebben gekregen. Over een ander onderwerp is bij onze zuiderburen onrust ontstaan. Er was een toezegging dat Belgische bewindspersonen, de premier, de ministers en de staatssecretaressen, 5% van hun salaris zouden inleveren. Maar de media kregen een document in handen waarin een salarisverhoging van 8% was geregeld. Foutje ……….zonder gevolgen.

De detailhandelsverkopen in de eurozone zijn in november met 0,8 procent afgenomen ten opzichte van een maand eerder. Economen rekenden op een afname met 0,2 procent. In oktober daalden de verkopen met 0,1 procent, terwijl eerder een stijging van 0,4 procent werd gemeld. Op jaarbasis lagen de detailhandelsverkopen in november 2,5 procent lager. Hier werd gerekend op een daling van 0,8 procent.

De Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de Europese Unie, mag landen in de eurozone voor de rechter gaan slepen die er financieel een potje van maken. Dat blijkt uit een ontwerp voor een nieuw verdrag dat aan 26 van de 27 EU-lidstaten voorgelegd gaat worden. In een vorige versie van het concept werd niet direct verwezen naar een rol van de EC bij de handhaving van de begrotingsdiscipline. Het nieuwe begrotingspact moet begin maart worden aangenomen. Alleen Groot-Brittannië wil niet meedoen.

DNB vindt dat gepensioneerden niet in één klap moeten worden gekort, maar uiteindelijk zullen de pensioenfondsen wel tot 20% moeten korten. "We moeten ons voorbereiden op minder pensioen", zegt Joanna Kellermann, hoofd toezichthouder bij de DNB. DNB heeft voor dit jaar de rekenrente eenmalig verhoogd zodat de gemiddelde dekkingsgraad per 31 december 2011 stijgt van 94 naar 98%. De meeste fondsen hoeven daarom net geen kortingsmaatregelen aan te kondigen. De allerslechtste fondsen als de metaalfondsen PME en PMT staan echter dusdanig laag, de dekkingsgraden stonden op 31 december op 86%, dat ze wel móeten korten. Zo'n 6% gaat in eerste instantie van de pensioenen af. ''Eind 2013 moeten alle pensioenfondsen uit het herstelplan zijn, en dan moeten de dekkingsgraden boven de 105% staan. De pensioenfondsen zitten nu in een 5 jaars-periode van herstel. "Eind 2013 moeten alle pensioenfondsen boven Jan staan'', aldus Kellerman. "Als de fondsen aan het eind van het herstel nog tekorten hebben, dan moeten ze afstempelen. De kortingen kunnen uiteindelijk oplopen tot 20%''. Als de verhouding tussen bezit en verplichtingen de komende jaren niet verbetert, de beurs niet omhoog gaat en de rente laag blijft, dan moet er uiteindelijk 19% worden gekort op alle pensioen en pensioenaanspraken bij deze fondsen om op de 105 te komen. De pensioenfondsen moeten normaal gesproken altijd een dekkingsgraad hebben van minimaal 105%. De pensioenfondsen moeten de komende jaren overigens wel alle stuurinstrumenten inzetten. Zo zou de pensioenpremie nog flink omhoog kunnen, gaat de pensioenleeftijd uiteindelijk omhoog naar 67 jaar, maar zou ook de opbouw van de pensioenen nog kunnen worden versoberd. Allemaal maatregelen om de huidige pensioenen en de pensioenaanspraken op peil te houden.

Het aantal Nederlanders zonder zorgverzekering is gedaald van 170.000 naar 55.000, ondanks dat ze er over zijn aangeschreven en een boete hebben moeten betalen.

Het SCP meldt dat de winst die zou moeten zijn gemaakt in het onderwijs en op het gebied van veiligheid tegenvalt. 11 jaar lang is er extra geld naar deze sectoren en het resultaat ervan is niet meetbaar. Zo zou de kwaliteit van de CITO-toets niet zijn gestegen. De beide sectoren bestrijden – uiteraard – deze gevolgtrekking.

Geen wonder dat beleggers vluchten uit leningen van zwakkere EMU landen. Houders van deze leningen vissen namelijk achter het net als het IMF binnenkomt, zegt Hans de Geus, financieel analist bij RTLZ. Het IMF verstrekt leningen onder strikte voorwaarden. Genoegzaam bekend is dat het meebeslist over de uitgaven van de overheid, dwingende aanwijzingen kan geven voor structurele hervormingen en ook ingrepen doet in de geld en kapitaalmarkten, zoals devalueren van de munt en het afstempelen van bestaande schulden aan (buitenlandse) crediteuren. Maar er is nog iets: het geld dat het IMF als noodhulp verstrekt is heilig. Wat er ook gebeurt, de terugbetaling van de IMF-lening heeft voorrang op élke andere cent die het land verlaat. Dat betekent automatisch dat de positie van bestáánde schuldeisers verslechtert; die worden achtergesteld ten opzichte van de IMF leningen. Dat geldt dus ook voor de EU, het EFSF (het noodfonds van de Eurozone), Nederland en andere eurolanden, banken, institutionele beleggers en centrale banken, waaronder ook de ECB. Over de implicaties van die geruisloze achterstelling hoor je eigenlijk bijzonder weinig. Toch denk ik, Hans de Geus, dat beleggers die nu voor de keuze staan om obligaties van bijvoorbeeld Italië te kopen, wel degelijk rekening houden met de gevolgen van een IMF redding. Door er óf maar niet aan te beginnen, óf ze pas te willen kopen tegen een veel hogere rentevergoeding. Als het immers onverhoopt op korten aankomt, dan zijn zíj het die met andere obligatiehouders de last moeten nemen; het IMF-geld blijft immers buiten schot. Sterker nog, ik vermoed dat het IMF van Griekenland geleerd heeft dat ingrijpen zónder schuldenherstructurering eigenlijk onmogelijk is wil je dat soort landen redden; de rentelasten zijn simpelweg veel te hoog. De kans op afstempeling neemt dus alleen maar toe. Aannemelijk is dus dat de normale weg naar de kapitaalmarkten voor landen die mogelijk later met het IMF in aanraking zullen komen eigenlijk een onbegaanbare is geworden. Beleggers hebben geen zin om straks achteraan te staan om hun geld terug te krijgen. De uitgifte van nieuwe leningen wordt moeilijker en de rentes op bestaande leningen lopen op. Dat is precies wat we de laatste maanden hebben zien gebeuren in de periferie, naarmate politici, als Mark Rutte en Jan Kees de Jager, harder roepen om IMF hulp. De preferente status van het IMF heeft ook een keerzijde, namelijk dat landen als Noorwegen die onder haar beschutting geld fourneren aan EU-lidstaten, vrijwel geen risico lopen. Ze liften mee op de preferente IMF-status. En het is helemaal mooi als ze daar ook nog eens een behoorlijke rente voor krijgen. Hoe hoog die wordt weten we nog niet, maar aannemelijk is dat het aanzienlijk meer is dan de ruim 2% die ze bijvoorbeeld voor Duitse staatsleningen zouden krijgen. Eerder richting de 5% die Griekenland betaalt voor de noodhulp. Het gebedel bij nota bene (voormalige) ontwikkelinglanden als China en Brazilië heeft sowieso al iets larmoyants (=bedroevend). Maar als je dan ook nog eens bedenkt dat we de 'redders' eigenlijk veel te goed belonen voor het risico dat ze (niet) lopen, dan zijn we naast treurige bedelaars ook nog eens hele onnozele sukkels. We zouden landen als Canada en Engeland eigenlijk dankbaar moeten zijn, dat ze niet via het IMF aan de EMU willen lenen, omdat ze terecht vinden dat het IMF niet bedoeld is om rijke landen te helpen (Canada), of omdat ze vinden dat het IMF er niet is om munteenheden te redden (Engeland). Het binnenroepen van het IMF heeft iets van een groep volwassenen die de kleuterjuf erbij moeten halen omdat ze er onderling niet uitkomen. Het zou louterend zijn als we als EU/EMU hier zelf uit kunnen komen komen. Misschien is dat wel het signaal dat de op dit moment disfunctionele schuldenmarkten ons willen vertellen.

Kijk niet gek op als het onwaarschijnlijke waarschijnlijk wordt. Beurscommentator Hans de Geus bedacht de zogenaamde 'outlier'-events van 2012. 'De beurs verdwijnt, de KLM gaat failliet en Victor Muller koopt Real Madrid.' Dit wel met een knipoog lezen. Dit zijn geen realistische feiten of aannames. De afgelopen jaren hebben we pijnlijk geleerd dat de wereld nog niet af was en zich niet lineair ontwikkelt, doch dat de meest onverwachte veranderingen ineens erg abrupt kunnen plaatsvinden. We kijken daar zo van op omdat ze zich niet aandienen. Zelfs achteraf is vaak moeilijk te verklaren wat er nou in essentie aan de hand was, en waarom dat nu juist nú tot uitbarsting moest komen. Statistici noemen dat 'fat tails': de dunne uiteinden van een normaalverdeling waar de onwaarschijnlijke gebeurtenissen zich ophouden, blijken een stuk minder dun en onwaarschijnlijk dan van te voren werd aangenomen. Wat zouden die 'outlier-events' voor 2012 kunnen zijn? De financiering van (de tekorten van) de Spaanse topclub is al jaren vaag. Onder druk van het IMF legt de nieuwe regering eindelijk bloot dat er jaarlijks honderden miljoenen aan gemeenschapsgeld uit de autonome regio Madrid verbrand worden aan belegen voetballers en vermoeide coaches. Met de strengere begrotingsregels voor de regio's wordt dit lek doorgeprikt. Victor Muller neemt de boel met Chinees geld over, en weet er voor hemzelf een basisplaats als keeper uit te onderhandelen. Hij neemt contactlenzen. Olie wordt alleen maar schaarser. Of er nou oorlog met Iran komt of niet. Shell is relatief goed gepositioneerd met zijn teerzanden en Gas-To-Liquids programma. Rampen á la die van BP in de golf van Mexico daargelaten, wordt Shell de kampioen van de AEX. Diezelfde dure aardolie gaat de luchtvaart in nog veel zwaarder weer brengen. Procentueel tikt dat op de kerosineprijs hard aan, omdat daar nog geen accijns op zit. Daarnaast is er in de sector zwaar over-geïnvesteerd. Dat drukt de ticketprijzen, en de waardering van de kisten op de balans zal omlaag moeten. Passagiers en vrachtverschepers gaan steeds meer op de kleintjes letten; deflatie zal een drukkend effect op prijzen en bestedingen hebben. Het inzicht dat vliegen een overbodige en verspillende bezigheid is grijpt verder om zich heen. Trendsettende postmaterialisten gaan liever een weekendje naar Texel dan naar Thailand. Air France KLM gaat niet op tijd kunnen snoeien in het veel te grote en overmatig gesalarieerd waterhoofdig personeelsbestand. Mét de duurste luchtchauffeurs, vliegt Camile Eurlings er bij de eerste grote sanering direct uit. Zijn airmiles mag Eurlings houden, maar zijn waardeloos. Als troost krijgt hij een mooie pilotenpet mee naar huis. Groot-Brittanië staat er financieel een stuk slechter voor dan de VS, waarvan mensen al decennia voorspellen dat het ten onder gaat. Maar het pond weet zich niet beschermd door de status van reservevaluta. Verder heeft het land in tegenstelling tot de VS nauwelijks grondstoffen, olie en gas en geen groeiend, dynamisch arbeidspotentieel. Wel is het handelstekort vrijwel even hoog; de geforceerde geldschepping 'QE' vindt er t.o.v. het BNP in nog veel grotere mate plaats en de inkomensongelijkheid is enorm. Nu nog noteren "Gilts" (Brits Staatspapier) een rente die vrijwel even laag is als Duitsland en de VS. Dit jaar gaan gilts in de ban, waarbij de rente die van Italië doorkruist en het pond sterling minimaal 15% verliest t.o.v. de dollar. Het voordeel niet in de eurozone te zitten slaat om in een nadeel omdat het VK, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Scandinavische landen, er fundamenteel niet goed voor staat. Politieke onrust zal ertoe leiden dat Wales en Schotland uit de federatie willen. Mogelijk zoeken ze aansluiting bij de euro/neuro. Engeland kwijnt weg. Klanten zijn het beu jaarlijks de enorme 'maintenance fees' te betalen voor de tegenvallend presterende databases en ERP systemen. Ook de grote corporate klanten zullen dit jaar massaal overstappen op kleinere, goedkopere aanbieders, waarvan de software in the cloud draait en de benodigde bedrijfsmatige aanpassingen geringer zijn. Larry Ellison verkoopt noodgedwongen zijn boot aan Mark Zuckerberg van Facebook. Het A-merk wordt nu eindelijk eens beslissend gemarginaliseerd. De mooie ecologische strategie van Paul Polman ten spijt, Unilever legt net als Nestlé en Danone het loodje tegen de macht van Lidl, Aldi en het huismerk. Mensen die echt wat moois willen, halen hun mooie lokale, ambachtelijke producten in Marqt of Landmarkt of Lindenhoff-achtige winkels. Voor pindakaas en WC rollen zoeken ze het andere uiterste. Spreekt voor zich dat 'Albert stuck in the middle Heijn' fors marktaandeel verliest. Zolang de (extra) electriciteit voor de e-auto nog fossiel wordt opgewekt (gas, kolen), de actieradius nog zo beperkt is (40 km), en er nog geen alternatief is voor de oprakende zeldzame aardemetalen voor de accu's, breekt de electrische auto niet door. In plaats daarvan gaan fabrikanten flink werk maken van het zuiniger maken van de verbrandingsmotor. Meer dan de helft van de handel op de beurs vindt nu plaats door computers, die met algoritmes op uw kosten zoeken naar kleine imperfecties in de handel: de zogenaamde High Frequency Trading. De flashcrash á la 2010 zal dit jaar enige malen onder grote schokken terugkeren op de beurzen. Mensen keren zich af van deze nep-markt. Pensioenfondsen gaan over tot het nemen van duurzame directe belangen in ondernemingen die ze goed kennen en waar ze ook invloed kunnen uitoefenen. Het internationale flitskapitaal komt ten einde wanneer een aantal grote hedge funds tegen de door henzelf gecreëerde trends aanlopen. Particulieren steken hun geld eindelijk in initiatieven die ze zelf goed kennen, begrijpen en die de duurzaamheid van hun directe omgeving ten goede komt. Hans de Geus heeft de meest onwaarschijnlijke scenario´s, de 'outlier'-events, hierboven op een rij gezet. Hierbij moet gezegd worden dat het in zijn ogen onwaarschijnlijk scenario's zijn. Naschrift: hoe onwaarschijnlijk ook in de komende tien jaar, zie ik wel ontwikkelingen tot stand komen, die momenteel nog niet op de voorgrond treden. Dat Victor Muller Real Madrid gaat kopen acht ik niet realistisch, alhoewel invloed van de Chinese gokmaffia op de Europese voetbal competitie weer wel tot de mogelijkheden behoort. Dat de electrische auto het niet gaat redden omdat de actieradius te gering is weer wel mogelijk. Dat de olieprijs stijgt sluit ik niet uit. Dat Engeland het economisch en financieel moeilijk gaat krijgen behoort tot de mogelijkheden. Dat Nederland in een depressie terecht komt, die binnen 5 jaar wordt overwonnen, acht ik niet realistisch zolang de neo-liberalen het voor het zeggen hebben. Dat beleggers het steeds moeilijker krijgen veilig renderende beleggingen te vinden, dat is al realiteit. Dat HFT de handel overneemt en serieuze beleggers zal zien verdwijnen van de financiele markten, het kan allemaal zomaar gebeuren. Zelfs dat op enig moment banken zullen omvallen en een enorme chaos zullen gaan veroorzaken, waarbij grote hoeveelheden geld als sneeuw voor de zon zullen wegsmelten. Dat er grote onzekerheden voor de toekomst zijn, is voor mij de reden dat ik de column van Hans de Geus heb geplaatst om daarmee duidelijk te maken dat ook ´onwerkelijke aannames´ realiteit kunnen worden. Geld mag niet meer zijn dan een ruilmiddel. Bedankt, Hans.

Ik laat een kritisch geluid horen over een nieuw verzekeringsproduct. Het gaat om een nieuw pensioencontract van een premie-pensioeninstelling, een zogenaamde ppi die worden opgezet door verzekeraars. Het is een nieuw type pensioenuitvoerder die voor werkgevers de pensioenpremie's van de werknemers belegt, maar wel voor rekening en risico van de werknemers. Het uitgangspunt is dat de werking van de traditionele pensioenfondsen steeds onzekerder wordt. Verzekeraars hebben er voor gekozen de opbouw van een pensioenvermogen toe te vertrouwen aan een ppi, die aan de werknemers, die heel hun werkzame leven, stel 40 jaar, maandelijks premie moeten betalen maar geen enkele vorm van zekerheid krijgen over de hoogte van de pensioenuitkering. De ppi werkt heel sterk in het voordeel van de werkgever. De hoogte van de maandelijkse premie wordt bij de start vastgesteld en daaraan wordt niet meer getornd. Inflatie correcties zijn er niet. Met de ontwikkeling van de koopkracht wordt geen rekening gehouden. Er worden minder strenge regels toegepast door de toezichthouder. De vraag is niet of iemand zit te wachten op zo'n vehicul, maar of de rechten van de werknemer niet worden aangetast door de verzekeraar. Je betaalt geld aan het ppi maar je krijgt geen enkel recht over de hoogte van het opgebouwde pensioen. Dat zul je later wel zien. Het is een financieel product waar echt helemaal niemand op zit te wachten. Waar dringend behoefte aan is, is zekerheid over de opbouw en de maandelijkse uitkering op de pensioengerechtigde leeftijd. Daarbij komt dat verzekeraars een slechte naam hebben als het gaat om beleggingsproducten. Ik duid dan op de 900.000 woekerpolissen die in de 90er jaren werden afgesloten. En voor al diegenen die niet precies meer weten waarom het gaat hier de volgende beschrijving: een woekerpolis is niets anders dan een beleggingsverzekering, met haken en ogen. De bedoeling van een beleggingsverzekering is om een kapitaaltje op te bouwen, alleen weet u van tevoren niet precies hoeveel. Het bedrag dat u bij de aflooptijd van de verzekering uitgekeerd krijgt, is afhankelijk van de dan geldende waarde van de belegging. U weet nog wel: behaalde resultaten uit het verleden bieden geen garantie voor de toekomst….. Het waren destijds echter aanlokkelijke producten. De mooie folders van de beleggingsverzekeringen beloofden een hoog rendement, maar eigenlijk was de opbrengst op lange termijn vanaf het begin al onzeker. Maar ja: de illusie bleef te lang in stand en ondertussen vulden de verzekeraars hun zakken. Het lijkt er heel erg op dat een ppi een kopie is van de vermaledijde beleggingsverzekering, die later de geuzennaam woekerpolis kreeg. Erik Lutjens, hoogleraar pensioenrecht aan de VU en advocaat bij DLA Piper heeft in zijn Expertisecentrum Pensioenrecht onderzoek gedaan, voor Aegon, naar de commerciele mogelijkheden van de ppi. “Traditionele pensioensystemen worden steeds onzekerder”. De ppi was oorspronkelijk bestemd voor de Europese markt, maar daarvoor is op dit moment te weinig know-how voorhanden. In 2011 zijn 6 ppi's opgericht die zich vooral richten op de Nederlandse markt. De geesten zijn hier rijp, zegt de hoogleraar in het dagblad Trouw, voor een financieel product als de ppi. Dit is geen pensioenfonds waar op basis van solidariteit beleid wordt gemaakt. Het is nog veel erger: hier wordt de deelnemer/slaper (=werknemer) in de hoek gezet waar ze de volle laag 'ellende' over zich heen kunnen krijgen. Met ellende doel ik dan op het ontbreken van duidelijkheid over het opgebouwde pensioenvermogen, de gevolgen van een lage rente voor het beleggingsresultaat, koersdalingen op de financiele markten en de kosten die verzekeraars in rekening gaan brengen. Het enige wat duidelijk is, is dat er maandelijks premie moet worden betaald. Had Agnes Jongerius hier geen stokje voor kunnen steken? Iedereen is nu gewaarschuwd.

De onderhandelingen van Griekenland met private schuldeisers over een afschrijving op staatsobligaties naderen hun laatste fase, maar het belangrijkste punt blijft onopgelost. Het gaat om de hoogte van de rente van het nieuw uit te schrijven staatspapier, dat de publieke sector (de banken) krijgen voor de afschrijving van 50% van de Griekse staatsobligaties in handen van de banken. Merkel en Sarkouzy hebben aangegeven dat de rente die Griekenland ervoor moet betalen tussen de 2 en 3% zou moeten leggen, maar de banken willen 5% hebben. Daarmee zou de hele schuldsanering weer in de problemen komen. Dat wordt gesteld door Griekse ambtenaren en vertegenwoordigers van de private schuldeisers die aan de onderhandelingen deelnemen. De gesprekken vinden plaats temidden van de bekendmaking dat Griekenland vastzit in een recessie en daarnaast de doelen voor het begrotingstekort voorbij zal schieten. Hiermee worden nieuwe obstakels opgeworpen voor het voorgestelde steunpakket van EUR130 miljard. De Europese partners van Griekenland kwamen in oktober overeen de komende drie jaar in te staan voor het begrotingstekort van het land, maar stonden erop dat private schuldeisers meedelen in de pijn door voor 50% af te schrijven op de Griekse schuldpapieren die zij in bezit hebben. De gesprekken over een afschrijving op de staatsleningen zijn momenteel in een vergevorderd stadium, waarbij overheidsfunctionarissen melden dat de hoofdlijnen van een definitief akkoord al ondertekend zouden kunnen worden. "We zijn volledig op schema. Door het momentum te benutten kan er eind volgende week een definitief ontwerp voor een akkoord met de private schuldeisers liggen", zei een functionaris van het Griekse ministerie van financien. Veel details zijn echter nog steeds niet opgelost, ondanks de snel naderende deadline voor het bereiken van een akkoord. "Ondanks de grote inspanningen en het leiderschap van de Griekse overheid, zijn we behoorlijk bezorgd over het ontbreken van een duidelijk plan voor afronding van deze onderhandelingen", aldus Charles Dallara, directeur van het Institute of International Finance (IFF), welke de private schuldeisers vertegenwoordigt in de onderhandelingen. De Griekse plaatsvervangende minister van financien, Philippos Sachinidis, zegt "als de participatie [snelheid] niet op 100% staat, zou een grotere steun van onze partner noodzakelijk zijn." Europese belastingbetalers, met name in Duitsland, en het IFF zijn tegen meer steun. Het begrotingstekort zal naar verwachting rond de 9,6% tot 9,8% van het bruto binnenlands product uitkomen en de meeste economen verwachten dat de economie met 6% is gekrompen in het afgelopen jaar. Daarnaast is de werkloosheid gestegen, in oktober is de werkloosheid de 18%-grens gepasseerd. Het laatste nieuws is dat Griekenland geen akkoord heeft kunnen bereiken met banken over de afschrijving van de helft van de Griekse schuldenlast. Er is een bezinningspauze ingelast. Woensdag wordt er verder gepraat. Het gaat over €100 mrd schrappen van Griekse staatsschuld. De druk op de ketel is hoog: de trojka heeft laten weten dat als Griekenland niet met de banken tot overeenstemming komt, er voor Griekenland geen nieuwe noodhulp van het IMF en de EU komt. Dus stellen de banken hoge eisen omdat ze weten dat de Grieken moeten buigen. Barsten is op dit moment nog geen optie. De Griekse regering wil komende week een wetsvoorstel indienen dat banken en andere crediteuren dwingt een forse reductie van de schulden te aanvaarden. ,,Het ministerie van Financiën gaat een voorstel, collectieve Actie Clausules (CAC), indienen in het parlement, waarmee een minderheid van de crediteuren zal worden gedwongen zich te schikken naar de meerderheid''. Alle partijen die betrokken zijn bij deze gesprekken moeten zich bewust zijn van de ernst van de situatie en moeten hun verantwoordelijkheid nemen om het ergste te vermijden.'' Het Griekse begrotingstekort kwam vorig jaar uit op 9,6 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Dat is iets hoger dan geschat, maar lager dan een gevreesd tweecijferig tekort, zei minister van Openbare Orde Michalis Chrysohoidis deze week. In 2010 slaagde Griekenland erin het begrotingstekort terug te dringen tot 10,6 procent van het bbp, dankzij forse bezuinigingen, loonmatiging en belastingverhogingen. Ondanks deze maatregelen heeft Athene nog steeds financiële steun nodig om de enorme schuldenberg van 350 miljard euro omlaag te krijgen.

De Europese Centrale Bank (ECB) moet veel meer Europese obligaties opkopen om een ,,catastrofale'' ineenstorting van de euro te voorkomen. Dat zei staatsschuldenexpert David Riley van kredietbeoordelaar Fitch. De Europese beurzen en de koers van de euro reageerden negatief op zijn uitspraken. De eurozone valt volgens Fitch uiteen als Italië niet uit de huidige schuldenproblematiek komt. ,,Het is moeilijk te geloven dat de euro het zal redden als Italië het niet doorstaat'', zei Riley. ,,Het einde van de euro zou catastrofaal zijn. De euro is een reservemunt. Wat zou dat betekenen voor financiële en politieke stabiliteit?'' Fitch gaat er vooralsnog van uit dat de eurozone de schuldencrisis overleeft. Riley zei echter dat dat volgens hem niet kan zonder inmenging van de ECB. Na de dollar worden de meeste valutareserves ter wereld aangehouden in euro's. Een instorting van de euro zou dan ook een gigantische verschuiving betekenen op de wereldwijde valutamarkt. De vraag is welke munt deze rol dan zal overnemen van de euro. De yuan lijkt daarvoor goede papieren te hebben, hoewel de Chinese munt dan wel vrij verhandelbaar moet worden.

De Europese Unie wil dat Spanje nog meer gaat bezuinigen om het begrotingstekort naar beneden te krijgen. Ook moet de torenhoge werkloosheid worden aangepakt. Dat heeft eurocommissaris Olli Rehn (Economische Zaken) gezegd. De Spaanse werkeloosheid is gestegen naar 21%, onder jongeren is deze bijna 50%. Spanje maakte bekend dat het begrotingstekort over 2011 waarschijnlijk circa 8 procent zal bedragen in plaats van de eerder verwachte 6 procent. Volgens Rehn zijn daarom meer ingrepen nodig om ervoor te zorgen dat het tekort in 2013 uitkomt op de Europese drempel van 3 procent. De Spaanse regering heeft al ingrepen van ruim 15 miljard euro aangekondigd. Brussel vindt dat Spanje ook meer moet doen om de werkloosheid te bestrijden. Rehn zei dat het land structurele hervormingen op de arbeidsmarkt moet doorvoeren om de werkloosheid omlaag te krijgen.

Zeer hoge wolkenkrabbers mogen worden gezien als een symbool van economische macht, in de praktijk wordt de bouw ervan in veel gevallen gevolgd door een economische terugval. Dat stellen analisten van de Britse zakenbank Barclays Capital. Zo luidde de bouw van het Empire State Building in New York volgens de economen van Barclays de Grote Depressie in de jaren '30 van de vorige eeuw in. Ook de Sears Tower in Chicago, voltooid in 1974, kan worden gezien als een voorbode van economische rampspoed: de oliecrisis. Buiten de Verenigde Staten volgde kort op de bouw van de Petronas Towers in Kuala Lumpur in 1997 de financiële crisis in Azië. En nog tijdens de bouw van de Burj Khalifa in Dubai, sinds de voltooiing in 2010 nog altijd het hoogste gebouw ter wereld, raakte dat emiraat in grote geldproblemen. Momenteel stampen vooral China en India de ene wolkenkrabber na de andere uit de grond. Dat zou voor investeerders in die landen een teken aan de torenhoge glazen wand moeten zijn, aldus Barclays. Want waar op zo'n grote schaal geïnvesteerd wordt in hoogbouw, dreigt volgens de analisten een zeepbel te ontstaan.

Duitsland zit in een economische krimp. De Duitse economie is vorig jaar met 3 procent gegroeid, na een expansie van 3,7 procent in 2010. In de laatste driemaandsperiode van het jaar werd Duitsland echter geraakt door de Europese schuldencrisis en de wereldwijde economische verslechtering. De grootste economie van Europa kromp in het vierde kwartaal met 0,25 procent. Duitsland is bereid om het structurele noodfonds voor eurolanden (ESM) bij de oprichting later dit jaar van meer kapitaal te voorzien dan eerder werd afgesproken en als andere landen het ook doen. Dat zei de Duitse bondskanselier Angela Merkel na een overleg met de Italiaanse premier Mario Monti. ,,De investering van kapitaal geeft een belangrijk signaal naar de markten'', zei Merkel. Duitsland zou het fonds volgens de oorspronkelijke plannen bij de start halverwege dit jaar van 4,3 miljard euro voorzien. Die bijdrage zou in latere jaren oplopen tot 21,5 miljard euro. De volgende Europese top, op 30 januari, gaat wat Merkel betreft niet alleen over begrotingsdiscipline, maar ook over economische groei en werkgelegenheid. Daarbij moet volgens haar vooral aandacht worden geschonken aan de hervorming van de arbeidsmarkt. ,,Het is belangrijk dat we daarover ervaringen uitwisselen.'' Op korte termijn staat Griekenland echter bovenaan de agenda van de eurozone. ,,Onze eerste verplichting dit jaar is om het tweede hulppakket voor Griekenland en de onderhandelingen met de banken af te ronden'', aldus Merkel. ,,Dan kunnen we ons concentreren op de structurele problemen in de eurozone.'' Frits Hessing is flink aangeslagen door het failliet van zijn autobedrijf Hessing. Volgens hem zou Toyota-importeur Evert Louwman hem bewust kapot hebben gemaakt. 'Hij (Louwman, red.) wilde gewoon mijn bedrijf inpikken ondanks alle afspraken die we eerder hebben gemaakt. Iets anders kan ik er niet van maken.' 'Vorig jaar augustus heb ik met Louwman diverse gesprekken gevoerd over hoe we zouden gaan samenwerken, ook met onroerend goed. Ik ben al jaren bezig met het ontwikkelen van een bouwproject op het terrein waar we vroeger in De Bilt zaten. Daar zou een project van ruim honderd luxe woningen worden gerealiseerd, "Bloeyendael".' De werknemers van Hessing doen ook een boekje open. Een boze werknemer zegt dat 'er maar een persoon geldig is aan dit failliet, en dat is Frits zelf'. 'Zijn mismanagement, zijn veel te grote ego en het onaantastbare geloof in zijn eigen kunnen, hebben het bedrijf de das omgedaan. Daarmee sleept Frits Hessing veertig gezinnen de diepte in', aldus de woedende collega.

Banken storten nog altijd flinke sommen geld bij het nachtloket van de ECB: dit weekend €493,3 mrd.

Grieken moeten medicijnen in de apotheek contant gaan afrekenen. De zorgverzekeraars hebben een achterstand van 12 maanden in het betalen van de declaraties van de apotheken. De groothandel moet ook contant worden betaald bij aflevering van bestellingen. Slecht nieuws.

De Duitse garantie van 211 miljard euro voor het noodfonds EFSF volstaat. Dat stelt minister van Financiën Wolfgang Schäuble. De uitspraak van de minister volgde op de recente kredietverlagingen in de eurozone. ,,Om de taken in de komende maanden uit te kunnen voeren, is de garantie aan het EFSF ruim voldoende''. Hij reageerde daarmee op zorgen dat het EFSF alleen het hoogste kredietoordeel (AAA) zou kunnen houden als de sterke eurolanden voor nog meer geld garant staan.

Binnen een jaar zullen in de financiële sector in Nederland 6500 ontslagen gaan vallen. Air France/KLM gaat zwaar snijden in de uitgaven om uit de rode cijfers te geraken. Microsoft meldt dat de PC/verkopen in het 4e kwartaal waarschijnlijk zijn teruggevallen. Institutionele en particuliere beleggers laten fondsen en strategieën die gericht zijn op rendement via koersstijgingen steeds vaker links liggen. In plaats daarvan zetten beleggers hun geld op een strategie gericht fonds op bijvoorbeeld dividendrendement.

Crisisingrepen door de Federal Reserve hebben het stelsel van centale banken ruim $76,9 miljlard rijker gemaakt. Dat blijkt uit voorlopige cijfers van de Fed. Het miljardenbedrag dat Fed-president Ben Bernanke binnen kreeg wordt overigens grotendeels uitgekeerd als dividend. De inkomsten ontstaan door de enorme portefeuille met uitstaande obligaties, waarop rente binnenloopt. Zelf betaalt de Fed aan banken 0,25% aan rente op het geld dat zij bij de Amerikaanse centrale bank stallen. In 2010 haalde de Fed een record op, $81,7 miljard. Daarvan werd $79,3 miljard uitgekeerd aan dividend. De Fed is daarmee de meest winstgevende bank ter wereld.

Philips heeft een winst- en omzetwaarschuwing afgegeven voor het vierde kwartaal van 2011. Door de zwakke marktomstandigheden, vooral in Europa, komen de resultaten over die periode lager uit dan verwacht. De waarschuwing viel slecht bij beleggers. Het elektronicaconcern verloor op de beurs terrein. Philips denkt dat de omzet in het vorige kwartaal met ,,een midden-enkelcijferig percentage'' is gegroeid ten opzichte van het voorgaande jaar. Het bedrijfsresultaat (ebita) komt uit op ongeveer 500 miljoen euro, tegen 913 miljoen euro in het vierde kwartaal van 2010. Analist Victor Bareño van SNS Securities vindt dat de resultaten in het vierde kwartaal weinig goeds beloven voor de komende maanden. ,,De tegenvallers zijn vooral veroorzaakt door de moeilijke marktomstandigheden in Europa. Die verbeteren waarschijnlijk niet op korte termijn.''

De economische tegenwind wordt sterker en het wordt moeilijker voor het Duitse technologieconcern Siemens om zijn doelstellingen voor het lopende boekjaar te realiseren. Dat zegt financieel directeur van Siemens, Joe Kaeser. Voor het in oktober begonnen boekjaar verwacht Siemens een operationele winst van 6 miljard euro, gelijk aan het voorgaande jaar, en een omzetstijging tot 5 procent. ,,Het wordt hard werken om de ambities te realiseren'', aldus Kaeser. ,,Het is zeker niet gemakkelijker geworden om die doelstellingen te bereiken sinds we ze publiceerden. De tegenwind is sterker geworden.'' Volgens de financieel directeur worden klanten onzeker door de schuldencrisis en worden daardoor investeringen uitgesteld. ,,Omdat bedrijven niet weten of ze morgen nog krediet krijgen, wordt niet meer geïnvesteerd. Daar zal Siemens in het eerste en het tweede kwartaal natuurlijk last van hebben.''

De Amerikaanse aluminiumproducent Alcoa heeft in het vierde kwartaal van 2011 een nettoverlies geleden van 191 miljoen dollar. Dat maakte het bedrijf, dat elk kwartaal als eerste Dow-fonds met resultaten naar buiten komt, bekend. In de laatste drie maanden van 2010 haalde het concern nog een nettowinst van 258 miljoen dollar. Alcoa wijt het verlies aan financiële lasten om de capaciteit van zijn smelterijen te verlagen, een dalende aluminiumprijs. Vooral in de bouw en de verpakkingsindustrie waren de marktomstandigheden zwak. De omzet steeg wel, met 7 procent op jaarbasis tot 6 miljard dollar. De financiele markten reageerden positief op dit nieuws.

Het is opvallend dat een toezichthouder de flitshandel, die volgens de Bank of England inmiddels goed is voor meer dan 35% van de aandelenorders in Europa, wil toetsen op marktmanipulatie. Tot nu toe beperkte de kritiek zich tot de techniek en tot de principiële vraag welk doel beleggingen dienen die minder dan een seconde duren. Toezichthouder AFM gaat strenger letten op de zogeheten flitshandel op effectenbeurzen, waarbij computers razendsnel aandelen aan- en verkopen. Volgens voorzitter Ronald Gerritse kan deze ‘high frequency trading’ soms markten manipuleren zonder dat de toezichthouder het ziet. De AFM-topman zegt echter dat er niets tegen het principe van ultrasnelle handel is. Hij wil alleen dat toezichthouders ‘voldoende geëquipeerd’ zijn om de aard van deze handel, die vijf jaar terug nauwelijks bestond, te beoordelen. ‘De wezenlijke vraag is niet hoe snel de handel is, maar of hij wegblijft van marktmisbruik. Als je pal voor het sluiten van de beurs een order inlegt en die vervolgens intrekt, omdat je kennelijk een reactie bij andere algoritmes wilt oproepen, dan word ik daar niet vrolijk van. Dan moet je je goed afvragen of dat geen klip-en-klare marktmanipulatie is’.

Spaanse banken hebben in december aanzienlijk meer geld geleend bij de Europese Centrale Bank (ECB) dan een maand eerder. Spaanse banken namen voor 132,4 miljard euro kredieten op bij de ECB, tegen 106,3 miljard euro in november. Daarmee naderde het geleende bedrag in december het record van 140 miljard euro dat in juli 2010 werd bereikt.

Banken in de probleemlanden van de eurozone zijn afhankelijker geworden van de ECB, omdat andere Europese banken terughoudender zijn geworden bij de kredietverlening. Maandag bleek al dat de kredieten van Italiaanse banken bij de ECB eind december opliepen tot meer dan 200 miljard euro.

De laatste versie van het nieuwe, nog uit te werken, EU-verdrag dat begrotingsdiscipline moet afdwingen, is niet streng genoeg. Dat zei de Duitse ECB-bestuurder Jörg Asmussen. Hij wil dat een nieuwe uitzonderingsbepaling weer uit het concept wordt gehaald. Volgens de bepaling mag een land bij uitzondering een primair begrotingstekort, exclusief de kosten voor schuldenherfinanciering, van meer dan 0,5 procent van het bruto binnenlands product hebben. Maar dat haalt volgens de ECB-bestuurder het verdrag onderuit, waardoor de nieuwe afspraken net zo slap worden als het oude stabiliteitspact. Asmussen vindt dat het begrotingstekort alleen boven het afgesproken percentage mag komen als gevolg van natuurrampen of andere gebeurtenissen waar de overheid geen vat op heeft. Anders moeten er automatisch sancties van kracht worden.

De Amerikaanse bank JPMorgan Chase heeft in het vierde kwartaal van 2011 een lagere winst behaald dan een jaar eerder. De nettowinst daalde tot 3,7 miljard dollar (2,9 miljard euro) van 4,8 miljard dollar in het vierde kwartaal van 2010. De onrust door de Europese schuldencrisis zette druk op de resultaten van de zakenbankdivisie, die onder meer adviseert bij fusies en overnames. Bij het zakenbankieren halveerde de winst tot 726 miljoen dollar vergeleken met een jaar eerder. De inkomsten uit adviesverlening bij overnames en fusies daalden met 39 procent tot 1,1 miljard dollar. Over heel 2011 boekte de bank een recordwinst van 19 miljard dollar. Een jaar eerder was dat 17,4 miljard dollar. De baten van JPMorgan Chase kwamen over heel 2011 uit op 99,8 miljard dollar.

De eurozone heeft in november vorig jaar handelsoverschot geboekt van 6,9 miljard euro. Dat blijkt uit een eerste raming van het Europees statistisch bureau Eurostat. In oktober kwam het handelsoverschot van de eurolanden uit op een herziene 1 miljard euro. In november 2010 werd nog een tekort op de buitenlandse handel geboekt van 2,3 miljard euro. De export van de eurolanden steeg in november op maandbasis met 3,9 procent, terwijl de import onveranderd bleef. De Europese Unie van 27 landen boekte in november een handelstekort van 7,2 miljard euro, tegen een tekort van 16,8 miljard euro een jaar eerder. De export van de EU-landen ging op maandbasis met 2,8 procent omhoog en de import daalde met 0,6 procent. Uit cijfers van Eurostat blijkt verder dat in de periode januari tot en met oktober 2011 het hoogste handelsoverschot in de EU voor rekening komt van Duitsland (129,2 miljard euro), gevolgd door Nederland en Ierland (met ieder 35,9 miljard euro). Het grootste handelstekort in de EU werd gemeten in Groot-Brittannië (98,2 miljard euro), gevolgd door Frankrijk (72,5 miljard euro), Spanje (40,1 miljard euro) en Italië (24,2 miljard euro). In de periode januari tot en met oktober steeg de export van de EU-landen naar Rusland het sterkst, met een groei van 28 procent. De export naar Turkije ging met 23 procent omhoog en de uitvoer naar China met 21 procent. De import uit Rusland liet met een stijging van 26 procent de sterkste groei zien, gevolgd door Noorwegen (plus 21 procent).

Nederland is de dans ontsprongen voor wat betreft onze kredietwaardigheid, maar dat mag geenszins opgevat worden als een teken om achterover te leunen. Dat zei Lex Hoogduin, hoogleraar Monetaire Economie aan de UvA en oud-directeur bij DNB. Kredietbeoordelaar Standard & Poor's (S&P) verlaagt de kredietwaardigheid van negen Europese landen, Nederland is daar niet bij. Wel blijft het vooruitzicht voor de draagkracht van Nederland op de lange termijn negatief. „Dat blijft onderbelicht”, aldus Hoogduin. „S&P blijft de vinger aan de pols houden.” Dat het vooruitzicht negatief is, wil zeggen dat Nederland niet op korte termijn hoeft te vrezen voor de AAA-status, mits er niets geks gebeurt. „Maar de lucht is niet helemaal blauw”, waarschuwt Hoogduin, waarbij hij vooral doelt op de Nederlandse staatsschuld. „We kunnen niet achterover leunen.” Het CPB becijferde eerder dat het Nederlandse begrotingstekort zou uitkomen op 4,5 procent, aanmerkelijk hoger dan wat er in Europees verband en in het regeerakkoord is afgesproken. „Als Nederland niets aan dat tekort doet terwijl de landen om ons heen dat wel doen, dan daalt onze positie op de ranglijst'. „Ik zie de opmerkingen van S&P dan ook als een waarschuwing.” Goed nieuws uit HongKong. Daar heeft EC-commissaris van Interne Markt en Diensten, Michel Barnier, gezegd dat de euro overeind blijft, ondanks de crisis en de afwaarderingen van de kredietstatus van 9 eurolanden. Volgens hem hebben de leden van de eurozone ,,enorme stappen'' gezet om het vertrouwen op de financiële markten te herstellen. ,,De euro blijft. De afgelopen 10 jaar heeft de munt zich bewezen als een betrouwbare wereldvaluta. De munt blijft sterk, ondanks alle moeilijkheden'', stelt Barnier. De schuldencrisis is volgens de eurocommisaris vooral een vertrouwenskwestie.

Nauwelijks economische groei, superlage rentes en dalende prijzen. In Japan weten ze daar alles van. Al twintig jaar zit het land van de rijzende zon in economisch opzicht muurvast. En de omstandigheden die Japan deden belanden in het ’verloren decennium’, lijken verdacht veel op de huidige situatie in het Westen. Een Japan-scenario ligt volgens diverse deskundigen op de loer voor Nederland en andere Europese landen. „Er zijn steeds meer signalen dat wij die kant op gaan.” De vrees dat Europa en Noord-Amerika de Japanners achterna gaat, is niet nieuw. Verschillende experts hebben er de afgelopen jaren op gewezen dat de banken- en schuldencrisis opmerkelijk veel overeenkomsten vertoont met de Japanse gebeurtenissen in de jaren negentig. Afgelopen week kon daar een nieuw feitje aan worden toegevoegd. Duitsland wist voor het eerst in zijn geschiedenis een kortlopende obligatielening te slijten met een negatieve rente. Japan overkwam precies hetzelfde in november 1998. Dat beleggers genoegen nemen met minder geld dan ze hebben ingelegd, komt door hun zoektocht naar veiligheid. Ze stallen hun geld het liefst bij de centrale bank, omdat hun vertrouwen in de financiële markten tot een dieptepunt is gedaald. „Dat geldt zowel voor de Duitse Bundesbank nu als voor The Bank of Japan eind van de vorige eeuw”, zegt vermogensbeheerder Jan-Willem Nijkamp (Fintessa).

JPMorgan Chase kan tot 5 miljard dollar verlies lijden door zijn blootstelling aan Portugal, Ierland, Italië, Griekenland en Spanje, de zogenoemde PIIGS-landen. Dat zei topman Jamie Dimon. Hij zei dat de bank in totaal voor ongeveer 15 miljard dollar in die landen zit. ,,We vrezen dat het verlies kan oplopen tot 5 miljard. We hopen dat het slechtste niet gebeurt, maar zelfs als het gebeurt, drijft het me niet tot wanhoop." Volgens de bestuurder vormt Europa het grootste probleem voor de bankensector, maar hij zegt wel vertrouwen te hebben in de euro.

Luchtvaartmaatschappij Air France lijdt dit jaar een operationeel verlies van meer dan 500 miljoen euro. Dat heeft de nieuwe topman Alexandre de Juniac tegen het personeel gezegd. ,,We communiceren niet over de resultaten van de afzonderlijke maatschappijen en de resultaten van de groep komen niet eerder dan 7 maart aanstaande naar buiten'', zo reageerde een woordvoerder van het bedrijf. AirFrance-KLM ontvouwde deze week ongekende bezuinigingsplannen om het bedrijf weer gezond te maken, waarbij tot 2014 meer dan 2 miljard euro moet worden bezuinigd. De slechte resultaten van de groep zouden vooral door Air France worden veroorzaakt, KLM doet het beter.

 De wereldwijde kredietbeoordelaars hebben een grote verantwoordelijkheid om de voortwoekerende crisis in de eurozone niet erger te maken dan die al is. Dat meldde het Chinese persbureau Xinhua in een commentaar, dat vaak de mening van de regering weergeeft. Volgens het persbureau is de afwaardering door Standard & Poor's (S&P) van negen landen in de eurozone weliswaar gerechtvaardigd, maar het zet vraagtekens bij de timing ervan. Omdat er nu juist signalen zijn dat de crisis wat bedaart. ,,De stap van S&P, die wel enkele oprechte zorgen weergeeft, werpt nieuwe twijfel op over de geloofwaardigheid van de kredietbeoordelaars.'' De kans dat de eurozone dit jaar in recessie raakt, is volgens kredietbeoordelaar Standard & Poor's (S&P) 40 procent. De krimp van de gezamenlijke economieën zou dan op 1,5 procent uitkomen. Met dat bericht kwam S&P vandaag naar buiten, in een toelichting op de afwaardering van negen van de 17 landen uit de eurozone. Ook zei een analist van het bureau dat Frankrijk het risico loopt nog een downgrade voor de kiezen te krijgen als de staatsschuld en het begrotingstekort verder oplopen. De kans dat ook Duitsland zijn AAA-status verliest is volgens een adviseur van de Duitse minister van Financien 50%. S&P vindt in het algemeen dat de Europese overheden zich nu te veel richten op het beperken van de schulden. De kredietbeoordelaar houdt geen rekening met het uiteenvallen van de eurozone en dat scenario wordt ook niet meegenomen in de beoordelingen van de kredietwaardigheid van landen.

Slotstand indices week 2012/2: AEX 309,28 -0,33%; BEL 20 2125,34 -0,57%; CAC 40 3196,49 -0,11%; DSX 30 6143,08 -0,58%; FTSE 100 5636,64 -0,46%; SMI 5996,34 -0,36%; DJIA 12422,06 -0,39%; Nasdaq 100 2371,98 -0,42%; Nikkei 8500,02 +1,36%; Hang Seng 19204,42 +0,57%; All Ords 4255,40 +0,40%; € $1,2673, goud $1639,70.

 

Dit bericht is geplaatst in Financieel/economisch met de tags , , , , , , , . Bookmark de permalink.